ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2023/HC-B12/71
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު، 2023/HC-B12/71
Prosecutor General v. Irufaan Thaqiyu 2023/HC-B12/71 (2023/HC-B12/71, High Court of the Maldives, 2 November 2023)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް، ގިނަ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގުމުން ބައިވެރިވުން ސާފުވެ ނުރައްކާ ނެތްކަމަށާއި ނުފޫޒުގެ އިޙްތިމާލު ނެތްކަމަށާއި ބަލި ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރިކަމަށް ބުނެ، ކުރީގެ ބަންދު އަމުރު ބާޠިލުކޮށް ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލިއެވެ.
72 ކިލޯގްރާމް މަސްތުވާތަކެތި ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ މައްސަލައެއްގައި ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާ ކުރެވިފައިވާ ފަރާތް 24 ޑިސެންބަރު 2020 ން ފެށިގެން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ހުއްޓެވެ.
ދައުލަތުން ބުނީ ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތާއި ހެކި ވަޒަންކުރިގޮތް ބަޔާންނުކުރުމަކީ 143 (ރ) އާ ޚިލާފު ކަމަށާއި ކުރީގެ ބަންދު އަމުރު ދެމިއޮތްކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ސަބަބު ސާފު ކަމަށާއި ޢާންމު ޕްރެކްޓިސަކީ ތަޙުވީލު ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
މަސްތުވާތަކެތީގެ ޓްރެފިކިންގ ދަޢުވާއެއްގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހަކު ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލި އަމުރުގައި ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ކާފީ ވަރަށް ބަޔާންކޮށްފައިވޭތޯ؛ އަދި ދޫކުރި އަމުރު ބާޠިލުވާނަމަ ކުރީގެ ބަންދު އަމުރު ދިރި ދެމިއޮންނާނެތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު، ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް އެންގި
ބައިވެރިވުމާ ގުޅޭ ހެކިތަކުން ނުރައްކާ ނެތް ކަމަށް ވާސިލުވި ގޮތާއި، ހެކިބަސް ނުނިމެނީސް ނުފޫޒުގެ އިޙްތިމާލު ނެތިގެން ދިޔަގޮތް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާތީ އަމުރު ބާޠިލުކުރިއެވެ. ކުރީގެ އަމުރު ރިވައިވް ނުކޮށް، ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުން ދަށުކޯޓަށް ދޫކުރިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެގެން ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހަކު ބަންދުން ދޫކޮށްލާނަމަ ނުވަތަ ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލާނަމަ، އެ މީހަކު ބަންދުކުރެވުނު ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާންކޮށްދޭން ވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 20)
- މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހަކު ދޫކޮށްލާއިރު، ކުށުގައި އޭނާގެ ބައިވެރިވުން ކުޑަކަން، ކުށުގެ ޙާލަތާއި އަނިޔާވެރިކަމުގެ މިންވަރު ކުޑަކަން، ނުވަތަ ތަޙުޤީޤު/ޝަރީޢަތުގައި ފާޅުވި ވަކި ކަމެއް ފަދަ، ނުރައްކާ ސީދާ އެ މީހާގެ ފުށުން ނެތިގޮސްފައިވާ ގޮތް ބަޔާންކުރަން ވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 22-23)
- ދެފަރާތުގެ ވާހަކައަށް ނުވަތަ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބަލި ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރިކަމަށް ބުނުމަކުން ނުފުދޭނެއެވެ؛ ނިންމުމަށް ވާސިލުވިގޮތް ބަޔާންކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް މައުޟޫޢީ މައްސަލައަށް އަސަރުނުކުރާ ގޮތަށް، އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި މައިގަނޑު ސަބަބު ފާހަގަކުރުން ކާފީއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 25-26، 29)
- ހުށަހަޅާފައިވާ ހުރިހާ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގައި ނުނިމެނީސް، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބައިވެރިވުން ސާފުވެފައިވާކަމަށް ނުވަތަ ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ނެތިގެން ދިޔަކަމަށް ސަބަބު ނެތި ކަނޑައެޅުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 27، 30)
- ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބު ބަޔާންނުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާގެ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބޭ ކަމެކެވެ. މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ތަކުރާރުކޮށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މި އުޞޫލަށް ޢަމަލުނުކުރުމަކީ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 28-29)
- ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރި އަމުރު ދަށުކޯޓުން ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ، ދޫކުރި އަމުރު ބާޠިލުކުރާ ޙާލަތުގައި އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ކުރީގެ އަމުރު ރިވައިވްކޮށް ދެމިއޮތްކަމަށް ނުކަނޑައަޅައެވެ؛ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުމަށް ދަށުކޯޓަށް ފުރުޞަތު ދޭންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 32-38)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49، 56 އަދި 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ އަދި 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ)
- ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 105 ވަނަ މާއްދާ އަދި 137 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) (ދަޢުވާ)
- 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
- 2022/HC-B12/97 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ހުނޭސާ އާދަމް ނަސީރު)
- 2022/HC-B12/75
- 2022/HC-B12/94 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ފަޟްލޫން މުޙައްމަދު)
- 2022/HC-B12/79 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޝަބިމް އާދަމް)
- 2022/HC-B12/98,99
- 2022/HC-B12/102
- 2023/HC-B12/5 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙަސަން މުނާޒް)
- 2023/HC-B12/39
- 2023/HC-B12/68
- 2023/HC-B12/63,64,65,66
- 2023/HC-B12/52 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ނަޛީޙު ޙިލްމީ)
- 2023/HC-B12/53 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު އަމްނު)
- 2023/HC-B12/54 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙަސަން ޒަރީރު)
- 2022/HC-B12/114 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މުޖާހިދު)
- 2022/HC-B12/101
- 2022/HC-B12/17
- ބެންޗު
- ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދު، މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، މުޙައްމަދު ސަލީމް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް