ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2019/HC-A/572
ޕާރލް ހޮލިޑޭސް ޕވޓ ލޓޑ ވ. މުޙައްމަދު ޢަޒުމީ، 2019/HC-A/572
Paarl Holideys Pvt Ltd v. Mohamed Azumee 2019/HC-A/572 (2019/HC-A/572, High Court of the Maldives, 13 December 2020)
ޕާރލް ހޮލިޑޭސް ޕވޓ ލޓޑ ވ. މުޙައްމަދު ޢަޒުމީ
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތްތަކުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި، ކުންފުނީގެ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞިއްޔަތު ނިވާފަތްގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްގެން މަންފާ ހޯދާފައިވާތީ ކުންފުންޏާއި ޑިރެކްޓަރުން ފަރުދީގޮތުން ޒިންމާވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ލިބުނު ކުލީގެ ފައިސާ ވެރިފަރާތަށް ދިނުމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.
ހުޅުމާލޭގައި ޢަޒުމީ ވެރިފަރާތްކަމުގައިވާ ގޯއްޗެއްގެ ޢިމާރާތް، އޭނާގެ ހުއްދައެއް ނެތި ޕާރލް ހޮލިޑޭސް ކުންފުނީގެ ތަނެއް ކަމަށް ދައްކައިގެން އެއާޕޯޓް ކުންފުނިތަކަށް ކުއްޔަށްދީ ކުލި ހޯދިކަމަށް ބުނެ، ކުންފުންޏާއި ޑިރެކްޓަރުންގެ މައްޗަށް އެ ފައިސާ ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތްތަކުން ބުނީ ޙުކުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނާއި ޢަދުލުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤާއި 2008/SC-A/09 ގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ޙުކުމެއް ކަމަށާއި، ބިނާކުރުމުގެ ޚަރަދު ކުލިން ހަމަކުރަން އަނގަބަހުން އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާ ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ނުކުތާތައް ސާފުނޫން ކަމަށާއި ދަށުކޯޓުގައި ނުބުނާ ކަންކަން އިސްތިއުނާފުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރުތައް ރައްދުވެފައިވާ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތްތަކުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ދަށުކޯޓުން ޙުކުމްކުރުމަކީ ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގެ ޤަވާޢިދާއި ޤާނޫނުއަސާސީގައިވާ ޢަދުލުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ؛ އަދި ދަށުކޯޓަށް ހުށަނާޅާ ހުރި ހެއްކާއި ނުކުތާ (އަނގަބަހުން ވެފައިވާ ކަމަށް ބުނާ އެއްބަސްވުމެއް) އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ބެލޭނެތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
އަނގަބަހުން ވި އެއްބަސްވުމުގެ ހެއްކެއް ދަށުކޯޓަށް ހުށަނާޅާތީ އިސްތިއުނާފުގައި ބެލޭކަށް ނެތެވެ. ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރުތައް 5 ފަހަރު ރައްދުވެ ޙާޟިރުނުވާތީ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނިންމުމަކީ ޤަވާޢިދާ އެއްގޮތް ކަމެކެވެ. ޙުކުމް ބިނާކޮށްފައިވަނީ ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވާ ކަމަށް ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ރިޢާޔަތްނުކުރާ ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން އިސްތިއުނާފަށް ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ނުފޯރާނެއެވެ. ޤާނޫނީ ގޯހެއް، ޙައްޤު ގެއްލުމެއް ނުވަތަ އިންޞާފަށް ހުރަސްއެޅުމެއް ބުނާނަމަ އެކަމުގައި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާފުކޮށް ބުނަންވާނެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/87 އާއި ގުޅޭ މައްސަލަތައް).
- ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންނެވެ. ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ހުށަނާޅާ ހެކި، އަދި ފާހަގަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ފާހަގަނުކުރާ ނުކުތާތަކަށް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅި ނަމަވެސް ހައިކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަން ނުޖެހޭނެއެވެ (ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު؛ 2014/HC-A/83؛ 2014/SC-A/41).
- ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުން ނިމުމަށްފަހު ސިޓީއަކާއެކު ފޮނުވާ ލިޔުންތައް ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަލައިގަނެވޭނެ ހަމައެއް ނެތެވެ.
- ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ދެ ޙާލަތެއް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ރައްދުވެ މަޤުބޫލު ޢުޛުރެއް ނެތި ޙާޟިރުނުވާނަމަ، ރޭޑިއޯ ނުވަތަ ޓީވީ ފަދަ ވަސީލަތްތަކުން އިޢުލާނު ނުކޮށް އޭނާގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގައި ނިންމުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އިޢުލާނުކުރަންޖެހެނީ މީހާ ދީފައިވާ އެޑްރެހުގައި ނެތި ވީތަނެއް ނޭނގޭ ޙާލަތުގައެވެ (2014/HC-A/237، 2018/HC-A/24، 2019/HC-A/296).
- އެ ޤަވާޢިދާ އެއްގޮތަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރުތައް ރައްދުވެ ޙާޟިރުނުވާ ފަރާތްތަކުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގައިވާ ޢަދުލުވެރިކަމާއި ހާމަކަމާއެކު ޝަރީޢަތްކުރުމުގެ ޙައްޤާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ.
- ދަޢުވާއަށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ޖަވާބުދާރީނުވާ ޙާލަތެއްގައި، ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން ހުށަހެޅި ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޙުކުމްކުރުމަކީ ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. ދެފަރާތާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން މަދަނީ ބަދަލެއް ލިބެންޖެހޭނަމަ، އެކަމަށް ވަކިން ދަށުކޯޓަށް ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް އޮވެއެވެ.
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ (ޢަދުލުވެރިކަމާއި ހާމަކަމާއެކު ޝަރީޢަތްކުރުން)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) - އިސްތިއުނާފުގެ މިންގަނޑާއި ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބެލުމުގެ އުޞޫލުތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާ (ހ)، (ށ)
- ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ (ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ނިންމުމާ ބެހޭ) މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު)
- 2019/SC-L/87، 2019/SC-L/88، 2019/SC-L/89، 2019/SC-L/90، 2019/SC-L/91
- 2014/HC-A/83
- 2014/SC-A/41
- 2014/HC-A/237
- 2018/HC-A/24
- 2019/HC-A/296
- 2008/SC-A/09
- ބެންޗު
- ޙުސައިން މަޒީދު، ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ، ޢަލީ ސަމީރު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް