ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/24
މުޙައްމަދު ޝަރީފް ވ. ފަރުޙަތު ޢަލީ، 2018/HC-A/24
Mohamed Shareef v. Faruhathu Ali 2018/HC-A/24 (2018/HC-A/24, High Court of the Maldives, 16 March 2020)
މުޙައްމަދު ޝަރީފް ވ. ފަރުޙަތު ޢަލީ
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން އިޢުލާނުކުރުމަށްފަހު ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގައި، ޖޫރިމަނާއާއި ޤާނޫނީ ޚަރަދު ހިމެނޭ ގޮތަށް 43,459,409.75 ރުފިޔާއާއި 416,000 ޑޮލަރު އަދި އިތުރަށް އަރާ ޖޫރިމަނާ 6 މަހުގެ ތެރޭގައި ދެއްކުމަށް ޙުކުމްކޮށް، ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ދަޢުވާ ބަލައިނުގަތެވެ.
ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން ދީފައިވާ ފައިސާ އަނބުރާ ދެއްކުމަށް 18 މެއި 2015 ގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގައި ލަސްވާ ކޮންމެ ދުވަހަކަށް 5 އިންސައްތަ ޖޫރިމަނާއާއި ޤާނޫނީ ޚަރަދު ހިމެނެއެވެ. ފައިސާ ނުދެއްކުމުން ދަޢުވާކުރިއިރު ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ބޭސްފަރުވާއަށް ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ހުއްޓެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 30 (ރ) އާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 (ހ) އާ ޚިލާފަށް ކަމަށާއި، އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރުވީ ބިރުދައްކައިގެން ކަމުން އެއީ 13 އަދި ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 14 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށް ހާމަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބުނު ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ހުއްޓާ އިޢުލާނުކޮށްގެން ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގައި ޙުކުމްކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 30 (ރ) އާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 (ހ) އާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ؛ އަދި ބިރުދައްކައިގެން ސޮއިކުރުވި ކަމަށް ބުނާ އެއްބަސްވުމެއް ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 އަދި 14 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބާޠިލުވާނެތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ޙާޟިރުވުމުގެ ތިން އަމުރާ ހަވާލުވެ ޙާޟިރުނުވުމުން އިޢުލާނުކޮށް ޤަވާޢިދާ އެއްގޮތަށް މައްސަލަ ހިންގާފައިވާތީ ޤާނޫނާ ޚިލާފުނުވާކަމަށާއި، މަޖުބޫރުކުރިކަމުގެ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތް އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން އެކަމަށް ހެއްކެއް ހުށަނާޅާތީ ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމްކުރެވިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ލިބި މަޤުބޫލު ޢުޛުރެއްނެތި ޙާޟިރުނުވާ ނަމަ، ނުވަތަ ދީފައިވާ އެޑްރެހުގައި ނެތި ވީތަނެއް ނޭނގޭނަމަ ޚަބަރު ފަތުރާ ވަސީލަތްތަކުން އިޢުލާނުކުރުމަށްފަހު ޙާޟިރުނުވާނަމަ، ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ގޮތެއް ނިންމުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ. (ށ)
- ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރުތަކާ ހަވާލުވެ ޙާޟިރުނުވުމުން އިޢުލާނުކުރުމަށްފަހު އެ ޤަވާޢިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޤަޟިއްޔާ ހިންގުމަކީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައިވާ އެކަށޭނެ ފުރުޞަތު ދިނުމާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ އިންޞާފުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ށ)
- ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ނޫން ގޮތަކަށް ބައިވެރިވާ ކޮންޓްރެކްޓަކީ ބާޠިލު (void) ކޮންޓްރެކްޓެއް ކަމާއި، 14 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބާރުގެ ބޭނުންކުރާނެކަމުގެ ނުވަތަ އަނިޔާ ދޭނެކަމުގެ ނުރައްކާ ކުރިމަތިކޮށްގެން ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ބައިވެރިކުރުވުމަކީ ބިރުދެއްކުމެވެ. (ނ)
- މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ވަކި ޙަޤީޤަތެއް އޮތްކަމަށް ނުވަތަ ނެތްކަމަށް ބުނާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް، އެއީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތް ކަމުގައި ވިޔަސް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ކަމުގައި ވިޔަސް، އެކަން މަދަނީ މިންގަނޑަށް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނެއެވެ. ދިފާޢީ ދަޢުވާއެއް (ދަފްޢު) ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތީ އެ ދަފްޢު ކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ. (ނ)
- އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރީ މަޖުބޫރުކަމެއްނެތި ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރެ ހެކިންގެ ޙާޟިރުގައި ކަމަށް ބަޔާންކޮށް ދެފަރާތާއި ހެކިން ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވާއިރު، ބިރުދައްކައި މަޖުބޫރުކޮށްގެން ސޮއިކުރުވި ކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން އޭނާގެ ބުނުމަށް ވުރެ އިތުރު ހެއްކެއް ހުށަނާޅާނަމަ، އެ ދަފްޢު ސާބިތުނުވާނެއެވެ. (ނ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ އަދި 14 ވަނަ މާއްދާ
- ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާ
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2010/SC-A/02
- ހައިކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2017/HC-A/57
- ބެންޗު
- މުޙައްމަދު ނިޔާޒު، ޝުޖާޢު ޢުޘްމާން، ޙުސައިން މަޒީދު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް