ޢަލީ ނަދީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

2ޢަލީ ނަދީމއާއިތުރ ބަޔަކު ބައިވެރިވެގެން އައްޑޫ ސިޓީގައި ފުޅާ ދާއިރާއއްގައެ މަސްތުވާތަކެތި ވިއްކއަ ވިޔަފާރިކޮށް، އެކަމުން ހޯދާ ފައިސާއިން މަނީ ލޯންޑަރކުރާ ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން 03 ޑިސެންބަރު 2025 ގައި ޢަލީ ނަދީމް ހައްޔަރުކޮށްފައިވެއެވެ.އެއަށްފަހު، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(ގެ 1،، 2 3 އަދި 5 ވަނަ ނަންބަރަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ މުޖުތަމަޢުގެ ދރކ ނަންބަރު . އައްޑުއަތޮޅު ހިތަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު (B3)169/HA/2025-686 ކޯޓު އަމުރު. ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 )މީގެފަހުން "ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު"(. ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށްޓަކައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގ ދަށުން މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށްއެދެދިވެހ ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެފަރާތުން ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 686-CA/218/2025 ކޯޓު އަމުރުން ޢަލީ ނަދީމް 30 )ތިރީސް( ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވެއެވެ.

3މ އަމުރުގައި ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތުއޮތްކަމަށް ދެކޭ ސަބަބުގެ ގޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނ: " ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތް: ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނު އަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޤާނޫނު ނަންބަރު: 12/2016 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު( ގެ 60 ވަނަ މާއްދާ އާއި ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނއާ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ދަށުން. ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތް އޮތްކަމަށް ދެކޭ ސަބަބު:މީނާ ހައްޔަރު ކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީން ކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ސ.ހިތަދޫ / ކޮންމުލި، ޢަލީ ނަދީމް އާއި އިތުރު ބަޔަކު ބައިވެރިވެގެން އައްޑޫ ސިޓީގައި ފުޅާ ދާއިރާއަކަށް މަސްތުވާތަކެތި ވިއްކއ ވިޔަފާރިކޮށް، އެކަމުން ހޯދާ ފައިސާއިން މަނީ ލޯންޑާރ ކުރާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭތީ މީނާ ދޫކޮށްލާފައި ހުރެއްޖެނަމަ، މީނާގެ ފުށުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށްޓަކއި." މި ފަދައިންނެވެ.

4ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވަނީ ބުނެވިދިޔަ އަމުރެވެ. ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 )މީގެފަހުން "ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު"(.

5ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުނު، ދަށެކޯޓުގ ނަންބަރު 686-CA/218/2025) 04 ޑިސެންބަރު 2025( "ކޯޓު އަމުރު" ނެރެފައިވަނީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނުއެ، އަމުރެ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް

5 )ފަހެއް( ނުކުތާ ހުށަހަޅައި، އެ ނުކުތތައާ ތަފްޞީލުކޮށްފައިވެއެވެ.

6އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތގައާ ބަޔާންކުރަނީ، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވ އަމުރާ ނިރުމެށްޓަކައ ބޭއްވި ބަންދާމެދ ގޮތެއު ނިންމުމުގެ އަޑުއެހުން ޢްންމުކޮށް ހުޅުވާނުލައި ސިއްރު އަޑުއެހުމެއްގެ ގޮތުގައި ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ، ސިއްރުކުރި ސަބަބެއްވެސް، ޙާލަތެއްވެސް ޢަލީ ނަދީމަށެއެންގުމެއްނެތ އަދި އަޑުއެހުން ސިއްރުކުރިކަންވެސް އިޢުލާނުކުރުމެއްނެތ ޤާނޫނުއަސާސީގި 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާ ޚިލާފަށްކަމަށެވެ. މި ނުކުތާގެ ތަފްޞީލުގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

6.1. ބިންދާމެދ ގޮތެއު ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވާ މަޖިލިސްޢި ން މުކޮށް ހުޅުވާނުލައ ކުރިއަށްގެނދަންޖެހޭ ޤާނޫނީ އެއްވެސް ސަބަބެއް ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ފަރާތުނ ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިނުވާ ކަމަށާއި، އެ މަޖިލިސް ސިއްރުކުރަންޖެހޭ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވިކަމަށް ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ވިދާޅުވެފައިނުވާކަމަށާއި، އެކަމާ ގުޅިގެން ޢަލީ ނަދީމް ދެކޭގޮތެއް ސާފުކޮށްފައިނުވާކަމަށާއި، ބަންދމެދާ ގޮތެއު ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވި މަޖިލިސްކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީއ މަޖިލިސް އަޑުއަހަން ދަށު ކޯޓަށް ޙާޟިރުވި އެއްވެސް މީހަކު އެ މަޖިލީހަށް ވެއްދުމަކާނުލައި، ހަމައެކަނި މައްސަލައިގެ ދެ ޚަޞްމުން ބައިވެރިކޮށްގެންކަމަށާއި، އެ މަޖިލިސް އަޑުއަހަން ދިޔަފަރާތްތައް ނެތްކަން ޢަލީ ނަދީމަށއ އޭނާގެވަކީލަށްވެސް އެ ވަގުތު އެނގިފައިނުވާކަމަށާއި، އެ މަޖިލިސް ސިއްރުކުރިކަނ އެނގިފައިވަނީ އެ މަޖިލިސް ނިމުނުފަހުންކަމަށެވެ.

6.2. މިނިވަން ދީމުޤުރާޠޫޤައުމުތަކުގައި ޢަމަލުކުރަމުންދާ އެޞލުތަކާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ ދައްކާ މަގަކީ އިންސާފުން ޝަރީޢަތްކުރުން ކަމަށާއި،ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު،ބަންދާމެދު ގޮތެއު ކަނޑައެޅުމަށް ބާއްވާ މަޖިލިސްތަކަކީވެސ "ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހެއް" ކަމަށް ބެލެވޭނެކަމަށާއި، ޢްނާމުކޮށ ހުޅުވއިލެވިގެން ބާއްވާ އަޑުއެހުންތަކުގައ ޝަރީޢަތްކުރެވުމަކީ އިންސާފުން ޝަރީޢަތްކުރުމުގައި ކަށަވަރުވާންޖެހޭ އަސާސީ ޙައްޤެއްކަމަށާއި، އެ ޙައްޤު ގެއްލޭގޮތަށް ޝަރީޢަތް ގެނގޮސްފިނަމަ،އެ ޝަރީޢަތއެ ޞައްޙަ ނުވާނެކަމަށެވެ.

6.3. ހައިކޯޓުގެ އަޙްމަދު ފާރިސް މައުމޫން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސްޤަޟިއްޔއަށާ ބަލާއިރު، އަޙްމަދް ފާރިސް މައުމޫންގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ އަޑުއެހީނު ސިއްރުކޮށްގެނ ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( އާއި، ޤާނޫނުއަސާސގ 68 ވަނަ މާއްދާއާއި 69 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ކުރިއަށް ގެންދިޔަ އިޖުރާއަތެއްކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާކަމަށާއި، ބުނެވިދިޔަ އަޙްމަދު ފާރިސް މައުމޫން ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވުނު އަމުރު ނެރުމުގައިކްރިމިނަލް ކޯޓނު އެ އަޑުއެހުން ސިއްރުކުރި ދައުލަތުން ސިޓީއެއް ފޮނުވައިގެންކަމަށްއެ މައްސަލައިގައ ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާކަމަށެވެ. އެހެންނަމަވެސްޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވި މަޖިލިސި ސިއްރުކުރަން ނިންމާފައިވަނީ އެއްވެސް ޚަޞްމަކު ހުށަހެޅ ހުށަހެޅުމެއް ނެތްކަމަށާއި،އަދި ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު އެ ނިންމުން ނިންމިކަން ޚަޞްމުންނަށް އެންގުމެއް ވެސާނެތކަމަށި އ، ޢާންމުކޮށް ހުޅުވާލައިގެން ޝަރީޢަތްކުރުމުގެ ޙައްޤަކީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ޙާލަތުގައިވެސް ހަނިކުރެވޭނެ ޙައްޤެއް ނޫންކަމަށެވެ.

7އިސްތިއުނާފީ ދެވަނަ ނުކުތީ ގައާ ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން ބަޔާންކުރަން،އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގައި ޢަލީ ނަދީމްހައްޔަރުކޮށް ބަންދުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށްކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީޢަލީ ނަދީމް ހައްޔަރުކުރުމަށް ނެރެފައިވާ އަމުރާއި ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކިތަކަށް ބަލާއިރު، އެއީ ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާގޮތަށ ނެރެފައިވެއަމުރެއ ނޫންކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވަނިކޮށް، އެކަން ދިފާޢުކުރެވޭނެ ހުށަހެޅުމެއް ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުން ހުށަހަޅާފައިނުވަނީސް، ޢަލީ ނަދީމްގިފަރާތުން ފާހަގަކުރި އެއްވެސް ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމެއްނެތި، އަދި ރިޢާޔަތްނުކުރި ސަބަބެއްވެސް ބަޔާންކުރުމަކާ ނުލައކަމަށްވާތީ، ޢަލީ ނަދީމްބަންދުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށްކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރ 12/2016 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު(ގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި )ށ( އާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އާ ޚިލާފަށްކަމަށެވެ. މި ނުކުތާގެ ތަފްޞީލުގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

7.1. ޢަލީ ނަދީމްހައުޔަރުކޮށްފައިވަނީކޯޓިއަމުރެއްގެ ދަށުންކަމަށާއި، އެ އަމުރު ނެރެފައިވަނީ އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓަށާއެ،ކުށުގެ ރެކޯޑުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެންކަމަށެވެ. އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ހެއްކެއް ނޫންކަމަށާއި، ހައްޔަރު އަމުރެއް އޮތުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ހައްޔަރު ރަނގަޅުވާނ ސަބަބެއް ނޫންކަމަށެވެ.

7.2. އަދި އކަމ ގުޅާ ގޮތުން ދަށެ ކޯޓަށް މަތީ މަރޙު ލާގެ ނިންމުންތައް ހުށަހަޅާފައިވީނަމަވެސް، އެއިން އެއްވެސް ކަމަކަށް ދަށު ކޯޓުނ ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށެވެ.

8އިސްތިއުނާފީ ތިންވަނަ ނުކުތީ ގައާ ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން ބަޔާންކުރަނީ، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގަ ވަކި އަކުރަކޭ ޙާވާލާދިނުމެއްނެތ އަދި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގަ )ނ( ގެ ވަކި އަކުރަކާ ޙްވާލާދިނުމެއްނެތި، ޢަލީ ނަދީމް 30 ދުވަހުގެ މުއްދަތށަ ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވަނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޢި ނެމު އުޞޫލުތަކާއި، ދޭ ވެ ހިރާއްޖޭގ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލާ ޚިލާފަށް ކަމަށެވެ. މި ނުކުތާގެ ތަފްޞީލުގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

8.1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގައި ބަންދާ ގުޅިގެން 4 ބާވަތެއްގެ އަމުރު ނެރެވިދާނެކަނ އެނގެން އޮންނަކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވ އަމުރާ ނެރެފައިވަނީ އެ މާއްދާގެ ކޮން އކރެއްގެ ދަށުންކަން އެނގެން ނެތްކަމަށެވެ.

8.2. އެފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައި ނެތުމުގެ ސަބަބުން އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙއްޤަށ އުނިކަން އަންނަކަމަށެވެ. އެހެނީ،އ މާއްދާގެ އެކި އަކުރުތަކުގެ ދަށުން ބަންދުކުރުމުން ނިކުންނަ ނަތީޖާ ތަފާތުވާ ކަމަށާއި، މިސާލަކަށް، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 94 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނުންފަދ ކަންކަނަ ހިމެނޭކަމަށެވެ.

8.3. ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ ވަކި ނަންބަރަކީ ޙަވާލާދިނުމެއްނެތި، ހަމައެކަނި އެ އަކުރަށް ޙަވާލާދީފައި އޮތުމުން، ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހާ ޙާލަތު އޮތްކަމަށް ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ނިންމާފައިވަނީ ކޮންކަމެއް ކިހިނެއް ފުރިހަމަވެގެންކޮން ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްކަން ސާފްނުވާކަމަށާއި، އަދި އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކުރާ އެންމެހައި ކަންކަން ފުރިހަމަވާކަމަށާދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިނުވަނީސްމުޅި އަކުރު ޙަވާލާދީފައިވަނީ ކޮން ސަބަބަކާހުރެކަން ސާފުނުވާކަމަށެވެ.

8.4. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ސަބަބު ބަޔާންކުރުމުގެ އުޞޫލަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، ފަނޑިޔާރު ނިންމި ނިންމުމަށް ވުޞާލުވި ސަބަބު ދެނެގަތުމަކީ ޚު ޞމު އަމިއްލައަށް ހޯދަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫންކަމަށާއި، އެއީ ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ބަޔާންކުރަންޖެހޭ ކަމެއްކަމަށެވެ.

9އިސްތިއުނާފީ ހަތަރުވަނަ ނުކުތގައާ ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން ބަޔާންކުރަނީ، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގައި 30 ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރި ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ޢަލީ ނަދީމްގެ "ކުށުގެ ރެކޯޑު" ހުރިކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ކަނޑައެޅިގެންޙޤީޤަތ ޚިލާފަށާ ކަމަށްވުމުނެ،ފަނޑިޔާރުގެ އެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްކަމަށެވެ. މި ނުކުތާގެ ތަފްޞީލުގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

9.1. ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމުގައި ކުށުގެ ރެކޯޑު ނެތްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނެ ކަމަށާއި، ޢަލީ ނަދީމަކީ ޝަރުޢީ ކޯޓަކުން ޖިނާއީ ކުށެއް އޭނާގެ މައްޗަށް ސާބިތުވެފައިވާ މީހެއް ނޫންކަމަށާއި، އެހެންނަމަވެސް އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީކުށުގެ ރެކޯޑު އޮތްކަމަށް ކަމަށާއި، މިއީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ)އ( ގ ދަށުން ލިބިދެވޭ ޙައްޤަށް އުނިކަން އަންނަކަމެއް ކަމަށެވެ.

9.2. އެމުރުގައިޢަލީ ނަދީމްގ ހައްޔަރު ރެކޯޑަހުރިކަމަށް ބަޔާންކުރިނަމ ޙެޤީޤަތަކަށް ވެދާނެކަމަށާއި، ޢަލީ ނަދީމްގުކުށުގެ ރެކޯޑެއް ނެތްކަމަށާއި، އެހެންކަމުން ކުށުގެ ރެކޯޑު ހުރިކަމަށް ބަލައިގެން ބަންދާމެދު ގޮތްނިންމުމުން ޢަދުލުވެރި ޝަރީޢަތެއްގެ ޙއްޤަށ އުނިކަން އަންނަކަމަށެވެ.

10އިސްތިއުނާފީ ފަސްވަނަ ނުކުތީ ގައާ ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން ބަޔާންކުރަނާ،ޢަލީ ނަދީމްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރާ މައްސަލައަކީ ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުން ތާޙޤީޤުކުރަމުންދާތ 8 މަސް ދުވަހަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވެފައިވާ މައްސަލައެއްކަމުގައި ވޭއީރުވެސް، އޭނާ އެ މުއްދަތުގައި ބަންދުނުކޮށް މިހާރު ބަންދުކުރަންޖެހްޟްރޫރަތެއ ނެތްކަން ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމި އަޑުއެހުމުގައި ފާހަގަކުރުމުނި،އެކަމަށް ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ފަރާތުން އެއްވެސް ރައްދެއް ދީފައެނުވާއިރުވެސް، ޢަލީ ނަދީމްގިސަބަބުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވާކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށްކަމަށެވެ. މި ނުކުތާގެ ތަފްޞީލުގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

10.1. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޞަބރ އިބްރާހީމާ ނޫރައްދީން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައިކަނޑައަޅާފައިވަނީ ތޙަ ޤީޤުކުރަމުންދ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެނާ ފުލުހުންގެ އެދުމުގެ މަތިން މީހަކު ހައްޔަރުކުރުމަށް ކޯޓުތަކުން ނެރޭ އަމުރުގައި އީއަމުރު ނިސްބަތްވާ މީހަކު ހައްޔަރުކުރުމަށް ފުލުހުންގެ މައްޗަށް ކޯޓުން އަމުރުކުރާކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، އެ އަމުރަކީ ފުލުހުނީކޮންމެހެން ތަބާވުނ ލާޒިމް ޝަރުޢީ އަމުރެއްނޫންކަމަށާއި، އެ އަމުރަކްފުލުހުންގ އެދުމުގެ މަތިނާހައްޔަރުކުރަން ދެވޭ ހުއްދައެއް ކަމަށާއި، މުއްދަތު ހަމަނުވާ އެފަދަ ކޯޓު އަމުރެއް އޮތްނަމަވެސް އެ އަމުރު ނިސްބަތްވާ މީހަކު ހައްޔަރުކުރަންޖެހޭކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ޙާލަތު ނެތިގޮސްފައިވާނަމަ، އެ އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތެއް ހައްޔަރުކޮށްގެން ނުވާނެކަމަށެވެ.

10.2. ވޭތުވެދިޔަ 10 މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނުވި ނުރައްކަލެއް މިހާރު ވަނީ ކީއްވެގެންކަން އެނގެންނެތްކަމަށެވެ. މައްސަލު ތާޙ ޤީޤުކުރާތ 10 މަސްފަހުން ޢަލީ ނަދީމް ހައްޔަރުކޮށް ބަންދުކުރަންޖެހޭ ޟަރޫރިޙލަތެއް ވުޖޫދުވި ގޮތެއް ދަށު ކޯޓުގައި ފުލުހުންގެ ފަރާތުން ބަޔާންކޮށްދީފައިނުވާ ކަމަށެވެ.

11މ މައްސަލައިގައި ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުނ އެދިފައިވަނީ: -

11.1. ދަށު ކޯޓުގެ ނަންބަރު 686-CA/218/2025 ކޯޓު އަމުރު ނެރުމަށް 4 ޑިސެންބަރު 2025 ގެރޭގަނޑުގެ ވަގުތެއްގައި ދަށާ ކޯޓުގައި ބޭއްވި އަޑުއެހުންޢް ނިމުކޮށް ހުޅުވާނުލައި ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމުގައި ކަނޑައަޅައި،

11.2.ދަށު ކޯޓުގެ ނަންބަރު 686-CA/218/2025 ކޯޓު އަމުރުގައި ޢަލީ ނަދީމުބަންދުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ބާޠިލު ނިންމުމެއްކަމުގައި ކަނޑައަޅައި،

11.3.އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ދަށު ކޯޓުގެ ނަންބަރު 686-CA/218/2025 ކޯޓު އަމުރަކީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށް ނެރެފައިވާ އަމުރެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އ އަމުރު ބާޠިލުކޮށް، ޢަލީ ނަދީމް ވަގުތުން ބަންދުން މިނިވަންކުރުމަށް އަމުރުކުރުމަށެވެ.

12އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގެ ޖަވާބުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ދައުލަތުން ބުނެފައިވަނީ، މި މައްސަލައިގއަ ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގެ ތަފްޞީލުގައްފާހަގަކޮށްފައިވަނީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހަމައެކަނ ބުނި ބުނުނިތަކެއުކަމަށާއ، މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރްޤާނޫނީގޮތުނ ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 )ދިވެހިރާއްޖޭގ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު(ގެ 43 ވަނަ މާއްދާއިން ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ވާޞިލުނުވެވޭނކަމަށެވެ.

13އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާގެ ޖަވާބުގައި ދައުލަތުނާ ހުށަހަޅާފައިވާ ޖވަ ބ ފޯމާއި،މ ކޯޓުގައި ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކުގައ އަންނަނިވިކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

13.1.ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ ގުޅެނީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢހަދާތަކުގެ ތެރެއިން ICCPR ގެ Article 14 އަދި ECHRގެ Article 6 އަށްކަމަށެވެ. އެގޮތުން، މި މާއްދާތަކުގައި ބަޔާންކުރަ ޙައްޤު ލިއްބައިދެނީ ކޮން ޙާލަތެއްގައިކަން ބެލުން މުހިއްމުކަމަށެވެ.ބުނެވިދިޔަ މާއްދާތައް އެކުކީގައި ކިޔަމުނ ޤާނޫނުއަސާސީގް 42 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރެވޭނީ criminal proceeding އެއްގައިކަން އެނގޭކަމަށެވެ. ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައަކީ އެފަދަ މަރުހާލާއެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދިޔަ އަޑުއެހުމެއް ނޫންކަމަށެވެ. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 58 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ބއްވ އަޑުއެހުމަކީ hearing remand އެއްކަމަށާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައިޝަރީޢަތުގެ މަޖިލިސް މާނަކުރުމުގެ ތެރޭގައި މިފަދަ އަޑުއެހުންތައް ހިމްނަފައިވީނަމަވެސ އެއް ވަކި ކަމަކަށް ޙައްލު ގެނައުމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާއްދާއެއްކަމަށެވެ.

13.2.އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ކޯޓު އަމުރު ނެރުމުގައި އިޖުރާއީ ގޯހެއް އޮތްކަމަށް ބަޙުޘްގެ ބޭނުމަށް ބެލިނަމަވެސް،ބަންދު އަޑުއެހުމެއް ޢާނާމުކޮށ ހުޅުވާލައިގެން ކުރިއަށް ގެންދިޔަޔަސ ނުވަތް ޢް ންމުކޮށް ހުޅުވާނުލައި ކުރިއަށްގެނދިޔަޔަސާބަންދާމެދ ގޮތެއު ކަނޑައެޅުމުގައި ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރާނީ ލިބިފައިވާ ހެކި ޤަރީނާއަށާއ، އެ މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް ވުޖޫދުގައި އޮތްތޯކަމަށާއ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގް ލީޢެ ޒުބައިރު އަދި އިތުރު މީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސްޤަޟިއްޔއަށާ ބަލާއިރު، އިޖުރާއީ ޢައިބުތައް ބެހެނީ ދެ ބަޔަކަށްކަމަށާއި، އެއީ irregularity އާއި illegality ކަމަށާއި، ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވި އަޑުއެހުން ކުރިއަށް ގެންދިޔަގޮތުގައ illegality އެއް ނެތްކަމަށެވެ.

14އިސްތިއުނާފީ ދެވަނަ ނުކުތާގެ ޖަވާބުގައި ދައުލަތުން އަންނަނިވ ކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. ސުޕްރީމު ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2020/SC-A/108,109,110 ޤަޟިއްޔާ.

14.1. ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރުގެ ދަށުން ހައްޔަރުކޮށްފައިވާއިރު، ހައްޔަރުކުރުމުގާއަމުރު އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިނުވނަމ އެ އަމުރު މިހާރު ނިހާއީ ވެފައިވާކަމަށއި،އެ އަމުރު ނިހާއީވެފައިވާނަމަ އެ އަމުރުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ސުވާލު އުފެއްދުމުގެފުރުޞަތެއް ނޯންނާނެކަމަށެވެ.

14.2.އަދި އެ އަމުރުއިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާކަމަށ ބެލިނަމަވެސް އެ އަމުރުގެ ދަށުންޢަލީ ނަދީމް ހައްޔަރު ކުރުމުގައި ހަދާފައިވަނީ ކޮން ގޯހެއްކަނ މި އިސްތިއުނާފުގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވާ ކަމަށެވެ.

15އިސްތިއުނާފީ ތިންވަނަ ނުކުތާގެ ޖަވާބުގައި ދައުލަތުން އަންނަނިވ ކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

15.1.ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުކޮށްފައިވަނީ 30 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށްކަމަށާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާއަށާއި 94 ވަނަ މާއްދާއަށް ބެލުމުން ދަޢުވާ ކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި އޮޅުން އަރާނެފަދަ ޙާލަތެއް ނެތްކަމަށެވެ.

15.2.އަދިމި މައްސަލައކަދަޢުވާ ކުރުމުގެ މުއްދަތު ބަލަންޖެހޭ މަރުޙް ލާއަށް ގޮސްފައްވާ މައްސަލައެއް ނޫންކަމަށެވެ.

16އިސްތިއުނާފީ ހަތަރުވަނަ ނުކުތު ގެ ޖަވާބުގައި ދައުލަތުން އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

16.1.މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، ކޮންމެ މީހެއްގެ ޙާލަތަށާއި، ވަށައިގެންވާ ވާޤިޢާތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ބުރަވެވޭ ކޮޅަކަށީނިންމަންޖެހޭ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި، މީހެއްގެ ކުށުގެ ރެކޯޑުން ދޭހަކުރެވޭ ކަންކަމަކީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގައިވެސް އެ މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާތަކަށާއިއެ މައްސަލައެއްގެ މުއްތަހަމަށް ޚާއްޞަކަމެއްކަމަށެވެ.

16.2.ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ) ންގ( ) 1 ( ވަނަ ނަންބަރަށް ބެލުމުން،ކުށުގެ ރެކޯޑަށް ނުވަތަ ހައްޔަރު ރެކޯޑަށް ރިޢާޔަތްކުރިނަމަވެސް ނަތީޖާ ތަފާތުނުވާކަމަށެވެ.

17އިސްތިއުނާފީ ފަސްވަނަ ނުކުތް ގެ ޖަވާބުގައި ދައުލަތުން އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

17.1.ބަންދާމެދ ގޮތެއު ނިންމް މަޖިލީހުގައި ފަނޑިޔާރުހޯދަންޖެހެނ ދީ ސުވާލެއްގެ ޖަވާބުކަނ ސުޕްރީމު ކޯޓުގް ނަންބް ރ ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމަށެވެ.

17.2.ޢަލީ ނަދީމްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މައްސަލަތައް 10 މަސްވަންދެން ތަޙުޤީޤުކުރަމުން ދިއުމަކީ، އޭނާގެ ފަރާތުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ ނެތްކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެއް ނޫންކަމަށެވެ.

18ދައުލަތުން މި މައްސަލައިގއައެދިފައިވަނީ ދަށު ކޯޓުގެ ނަންބަރު 686-CA/218/2025 ކޯޓު އަމުރު ބާޠިލްކުރަންޖެހޭ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދިނުމަށެވެ.

19ހުށަހެޅިފައިވާ އިސްތިއުނާފަށާއި، ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުމުގައި ދެފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ބިނާކޮށް މި މައްސަލައިގއީޖަވާބު ދޭންޖެހޭނެ އަންނަނިވި ސުވާލުތަކަށެވެ.

19.1.ބަންދާމެދ ގޮތެއު ކަނޑައެޅުމަށް ބާއްވާ މަޖިލިސްތަކުގެ މައްޗަށެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރެވޭނެތޯ؟ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/93 ޤަޟިއްޔާ.

19.2.އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރު ނެރުމަށްދަށު ކޯޓުންބޭއްވި މަޖިލީހކްޢާ ނމުކޮށް ހުޅުވާނުލައ ބޭއްވި in camera)( މޯޖިލހެއްތި ؟

19.3.އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރު، ފަނޑިޔާރު ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކުރުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފުތޯ؟

19.4.ޢަލީ ނަދީމްގެ މައްޗަށް ޝަރުޢީ ކޯޓަކުން ސާބިތުވެފައިވާ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ކުށުގެ ރެކޯޑެއް ނެތީސް، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގައު " ކުށުގެ ރެކޯޑު" ހުރިކަމަށް ބަޔާންކޮށް، ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އާ ޚިލާފަށްތޯ؟

19.5. ތަޙުޤީޤަށް ދިގު މުއްދަތެއް ހޭދަވފައިވަނިކޮށ، ޢަލީ ނަދީމްބަންދުކުރުމަށ ނިންމި ނިންމުމުގައި ޢަލީ ނަދީމްގެސަބަބުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއްވާކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ޤާނޫނީ އުޞޫލާ ޚިލާފަށްތޯ؟ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބާއްވާ މަޖިލިސްތަކުގެ މައްޗަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރެވޭނެތޯ؟

20އިސްތިއުނާފީފުރަތަމަ ނުކުތާގައި ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ މައިގަނޑު ޝަކުވާއަކީ، ޢަލީ ނަދީމް ގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވި މަޖިލިސް ސިއްރުކުރުމަށް އެދި ފުލުހުންގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިނުވާ ކަމަށާއި، އެ އަޑުއެހުންސިއްރުކުރުމާމެދު ދެކޭ ގޮތެއް ޚަޞްމުންގެ ކިބައިނިސާފުކޮށްފައިނުވާ ކަމަށާއި، އަދިއުއަޑުއެހުން ސިއްރުކުރިކަނ ޚަސްމުންނަށް އެންގުމެއްނެތި، ޢާންމުކޮށް ހުޅުވާނުލައ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ މަޖިލިސް ކުރިއަށްގެންގޮސްފައިވާކަމަށެވެ.

21ދައުލަތުގެ އެއް ރައްދަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ މާނަކުރުމުގައި ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީސްތަކާ އެއް ފުޅާ މިނެއްގައް،ބަންދާމެދު ގޮތެއު ކަނޑައެޅުމަށް ބާއްވާ މަޖިލިސްތަކަށް remand hearing) ތަކަށް( އެ ޙައްޤު ނުލިބޭނެ ކަމަށެވެ.

22ޕްރިސިޑެންސް 1ޤާނޫނއަސާސީގު 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގައި ވާގޮތުން، ޢާންމުކޮށް ހުޅުވައިލެވިގެން ބާއްވާ، އަޑުއެހުމެއްގައި އިންޞާފުން ޝަރީޢަތްކުރެވުމުގެ ޙައްޤު ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިގެންވެއެވެ.މ މާއްދާގައި މާ ބަޔާންކުރާ ޢާންމުކޮށް ހުޅުވައިލެވިގެން ބާއްވާ އަޑުއެހުމެއްގެ ޙައްޤަކީ، ހަމައެކަނިމަދނަ އަދި ޖިނާއީ ދަޢުވާތަކުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލިސްތަކުގެ އަޑުއެހުންތަކށ ލިބޭ ޙައްޤެއްކަމަށް ބެލުމަކީ،އެ ނައްޞުގެ މަންޠޫޤުނެނެގޭ ހަނި މާނަކރުމު ކެވެ.

23ޤާނޫނުއަސާސީގެ 69 ވަނަ މާއްދާގައި، އެއްވެސް އަސާސީ ޙައްޤަކަށް ނުވަތަ މިނިވަންކަމަކަށް އުނިކަން ލިބޭނެފަދަ ޢަމަލެއް ކުރުމުގެ، ނުވަތަ އެފަދަ ޢަމަލެއްގައި ބައިވެރިވުމުގެ ޙައްޤު އެއްވެސް މީހަކަށް ނުވަތަ ޖަމާޢަތަކަށ ނުވަތް ދައުލަތަށްވެސް ލިބިދެވޭ ފަދައަކުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ އެއްވެސް މާއްދާއެއް މާނަކޮށްގެން ނުވާނެކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

24ޤާނޫނުއަސާސީގެ އަސާސީ ޙައްޤުތަކާއި މިނިވަންކަމުގެ ބާބުގައި ވަކިވަކިން ޙައްޤުތަކާއި މިނިވަންކަން ކަނޑައެޅި، ބަޔާންކުރެވިފައިވުމަކްއެ ބާބުގައި ނުހިމެނޭ އެހެނިހެން ޙައްޤުތަކާއި މިނިވަންކަން ހޯދުމަށް ނުވަތަ ލިބިގަތުމަށް ހުރަސްއަޅާ ކަމެއް ނޫންކަމަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

25ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު، ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު ބަންދުކޮށްފައިވަނ ޤާނޫނީ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިންކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި ބާއްވާ މަޖލީހަށ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގެ ނަމުން އިޝާރާތްކޮށްފައިވެއެވެ. އެގޮތުން އެ މާއްދާގައީބި ނަން؛ "ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު ބަންދުކޮށްފައިވަނީޤާނޫނ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައ ބާއްވާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި، …][ " މިފަދައިންނެވެ.

26ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 19 ވަން މާއްދގައާ "ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލިސް" މާނަކޮށްދީފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބާއްވާ މަޖިލިސްތަކަކީވެސް "ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހެއް" ކަމަށް ބެލެވއވެ.

27އަދި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގއަ، ދެ މާނަ ނުނެގޭގޮތަށް ވަރަށި ސާދާކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވނީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތައް ފިޔަވައި އެހެން ޙާލަތްތަކުގައި ހައްޔަރު ނުވަތަ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ މަޖިލިސް ކުރިއަށް ގެންދަންވާނީ ޢާންމުކޮށް ހުޅުވާލެވިފައިވާ މަޖިލީހެއްގެ ގޮތުގައިކަމަށެވެ. 28މ. ކޯޓުގި އަޙްމަދު ފާރިސް މައުމޫން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފސީ ޤަޟިއްޔާ ނިމުނުގޮތުގެ 37 ވަނަ ޕެރެގްރާފުގައި ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢު ވިދާޅުވެފައިވަނީ "އިސްތިއުނާފުކުރް ފަރާތުގާ ބަންދު މުއްދަތުގެ މަޖިލިސެސިއްރުކުރުނ އެއް ބާޠިލު އިޖުރާއަތެއްގެ މައްޗަށް ހިނގައިދިޔަ ކަންތައްތަކެއްކަމުގައި ބެލެވެން އޮތަތީ، އެ ކަންކަމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެއްކަމުގައި އަހުރެންނަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ" ކަމަށެވެ. ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢުގެ ރައުޔަށް އެ މައްސަލައިގައ ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވި އަނެއް ދެ ފަނޑިޔާރުން ތާއީދުކުރައްވާފައިވެއެވެ.

29ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ބުނެވިދިޔަ ނިންމުމަށް ބަލާއިރު، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދގައާ ބަޔާންކުރި ޢާންމުކޮށް ހުޅުވައިލެވިގެން ބާއްވާ އަޑުއެހުމެއްގެ ޙައްޤު، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބާއްވާ މަޖިލިސްތަކަށް remand hearing) ތަކަށް( ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވާކަން އެނގެއެވެ. ދަށު ރޮނގު އިތުރުކުރެވިފައި.

30ބަޔާންވިދިޔަ އެންމެހާ ޤާނޫނީ މަޞްދަރުތާއް އެހެނ ހުރުމުން،ބަންދާމެދު ގޮތެއު ކަނޑައެޅުމަށް ބާއްވާ މަޖިލިސްތަކަށް hearing) remand ތަކަށް( ޢާންމުކޮށް ހުޅުވައިލެވިގެން ބާއްވާ އަޑުއެހުމެއްގެ ޙައްޤު ތަޠުބޤުނުކުރެވޭނެކަމަށް ދޭހަވާ މޭރުމަކުން ދައުލަތުން ދެއްކި ވާހަކައަށީ އަހުރެންނަކަށް އެއްބަހެއް ނުވެވެއެވެ. އެހެނީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނި މާއްދާގަ )ނ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތައް ފިޔަވައި އެހެން ޙާލަތްތަކުގައި، ހައްޔަރު ނުވަތަ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ މަޖިލިސްތައވެސްކުރިއަށް ގެންދަންވާނީ ޢާންމުކޮށް ހުޅުވާލެވިފައިވާ މަޖިލީހެއްގެ ގޮތުގައިކމީ،ބަޙުޘްކުރަންޖެހޭ ވަރަށްވުރެ މާ ސާފުކޮށް، ދިވެހިރާއްޖޭގ ޤާނޫނިމަޞްދަރތަކުގައް" ބޮޑުއަކުރުނ ލިޔެވިފައި" ވާކަމެކެވެ. އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވ އަމުރާ ނެރުމަށް ދަށު ކޯޓުން ބޭއްވި މަޖިލިހަކީ، ޢީނާ މުކޮށް ހުޅުވާނުލައި ބޭއްވި (in camera) މަޖިލިހެއްތޯ؟

31މ ސުވާލުގެ ސާފްޖަވާބއ ހޯދުން ވީ ވަރަށް ދަތިކަމަކަށެވެ. އެހެނީ،ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވި މަޖިލް ހަކީ ޢްނިމުކޮށް ހުޅުވާނުލައި ސިއްރުކޮށްގެނ ބޭއްވި މަޖިލީހެއްކަމަށް އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އެމަޖިލިސ ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ ޢްނާ މުކޮށ ހުޅުވާނުލައި ސިއްރުކޮށްގެނކަމަށ ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ވިދާޅުވެފައިނުވާކަމަށް ދެ ފަރާތުންވެސް އެއްބަސްވެއެވެ.އެ މަޖިލީހަށް ވަނުމަށް އެދި އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެއްވެސް ފޯމެއް ހުށަހަޅާފައިވާކަން އެނގޭކަށް ނެތެވެ.

32ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވި މަޖިލިސް ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ ޢްނާ މުކޮށ ހުޅުވާނުލައި ސިއްރުކޮށްގެންކަމަށުއިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ދެކެނީ، ޢަލީ ނަދީމްގ ޤާނޫނެ ވަކީލު ދަށު ކޯޓަށް ފޮނުވި ސިޓީ އަކާ ގުޅިގެންއް ކޯޓުން އީމެއިލްގެ ޛަރީޢާއިން ދިންކަމަށް ބުނެޖަވާބެއްގައް، އ މަޖިލިސްޢާ ނމުކޮށް ހުޅުވާނުލައި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ނިންމާފައިވަނީ އެ އަޑުއެހުން ފެށުމުގެ ކުރިންކަމަށ އޮންނާތީއެވެ.

33އެހެންނަމަވެސް،އެ މަޖިލްސ އަޑުއެހުމަށް އެދް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ދަށު ކޯޓަށް ފޯމު ހުށަހަޅާފައިވިކަނ ނުވަތަ ނޫންކަން ސާފުކުރުމަށް އެދި ދަށު ކޯޓަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ފޮނުވި ސިޓީއާ ގުޅިގެނ، އެ ކޯޓުން ދިން ޖަވާބް ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އެ މަޖިލިސް އަޑުއެހުމަށް އެދި އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެ ކޯޓަށް ފޯމު ހުށަހަޅާފައިނުވާކަމަށެވެ.

34ދަށު ކޯޓަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށު ފޮނުވި ބުނެވިދިޔަ ސިޓީއާއި، ދަށު ކޯޓުން ދިން ޖަވާބު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ސިޓީ އަކުން މިކޯޓާ ޙިއްޞާކޮށްފައިވެއެވެ.

35ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން މިކޯޓ ޙިއްޞާކުރާ ސިޓްއ ގުޅިގެނާ ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަހެއް ހޯދުމުގީ ގޮތުނ،އެ ލިޔުންތައް ޢަލީ ނަދީމްގެ ޤާނޫނ ވަކީލާ ޙިއްޞާކުރުމުން،އެ މަޖިލިސް އަޑުއަހަންވެގެން ކޯޓަށް ދިޔަކަމަށް ބުނީ 03 )ތިނެއް( މީހެއްގެއެފިޑެވިޓް އެއްފަތްކޮށީ،ޢަލީ ނަދީމްގެޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ފަރާތުނ މިކޯޓަށް ސިޓީ އެއް ފޮނުވިއެވެ.

36ކަންވެފައިވާގޮތ އިތުރަށް ސާފުކުރަނޖެހޭތީ، ދަށު ކޯޓަށް މި ކޯޓުން ސިޓީ ފޮނުވުމުން، ދަށު ކޯޓުން ޖަވާބު ދީފައިވަނީ، ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވުނު މަޖިލީހަކީ ސިއްރު މަޖިލީހެއްކަމަށް ނިންމާފައިނުވާކަމަށެވެ.ދަށު ކޯޓުނު ދިން ޖަވާބުގައި އިތުރަށް ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ،ޢަލ ޝަމީލް އެންޑް ކޯ. އެލް.އެލް.ޕީ ގެ ނަންބަރު: 501-25-2-AN1225-IS) 15 ޑިސެންބަރު 2025( ސިޓީ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ނަންބަރު: 686/2025/148A/-196) 25 ޑިސެންބަރު 2025( ސިޓީ. އައްޑޫ އަތޮޅު ހިދަތޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު: 41/B/196/2025-686 )28 ޑިސެންބަރު 2025( ސިޓީ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ނަންބަރު: A/95/2025/365-196 )29 ޑިސެންބަރު 2025( ސިޓީ. ޝަމީލް އެންޑް ކޯ. އެލް.އެލް.ޕީ ގެ ނަންބަރު: 512-02-25-1225AN-IS )30 ޑިސެންބަރު 2025( ސިޓީ. މިކޯޓުގެ ނަންބަރު: B12/686/2025/9-95 )30 ޑިސެންބަރު 2025( ސިޓީ. އައްޑުއަތޮޅު ހިދަތޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު: B/95/2025/09-S2C )30 ޑިސެންބަރު 2025( ސިޓީ. ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވުނު މަޖިލިސް އޮތް ދުވަހު، ތުހުމަތުކުރެވޭ އިތުރު 4 )ހަތަރެއް( ފަރާތެއްގެ ބަންދު މަޖިލިސް ކުރިއަށް ގެންދެވުނުކަމަށާއި، ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދުގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ އެދުވަހު ބޭއްވުނު 3 ވަނަ މަޖިލީހުގައަ ކަމަށާއި،އެދުވަހު ބޭއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ބަންދު މަޖިލިސްތްކުގ ތެރެއިނީނުވަދެވޭނެކަމަށް އަންގާފައިވނ ހާފިޒު ފައުޒީގެޢާއިލާގެ ފަރާތުން އެ މަޖިލިސް އަޑުއަހަނި އައި މީހުންނަށްކަމަށާއި، ދެން ބޭއްވުނު އެއްވެސް މަޖިލީހަކާ ގުޅިގެން ސީދާ އެ މަޖިލިސް އަޑުއަހަން ބަޔަކު އައިކަން އެނގިފައިނުވާކަމަށާއި، ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވުނު މަޖިލިސްއަޑުއަހަން ވަނުމަށް އެދި އަނގަބަހުންވެސް އަދި ފޯމުންވެސީއެދިފައިނުވާތީ، އެ މަޖިލީހަކީ ސިއްރު މަޖިލީހެއްގެ ގޮތުގައި ނިންމާފައި ނުވާކަމަށެވެ.

37ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން މިކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ 03 )ތިނެއް( މީހެއްގެ އެފިޑެވިޓަށް ބަލާއިރު، އ ފަރާތްތަކުގެ ބަހުންވެސް ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ދޭހަވާ އެއްކަމަކީ،ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅާ އަޑުއެހުމަށް ވަނުމަށް ޤަޞްދުކޮށްގެން އެ ފަރާތްތަކުން ކޯޓަށް ދިޔަ ނަމަވެސް، ހާފިޒު ފައުޒީގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބާއްވާ މަޖިލިސް އަޑުއެހުމަށާދިޔަ މީހުންގެ އައި.ޑީ ކާޑުތައްވެސްކޯޓު ކައުންޓަރ ޙަވާލުކުރި އެފިޑެވިޓް މެދުވެރިކޮށް ބަޔާންދީފައިވާ ފަރާތްތަކުންކަމއި،އެއައި.ޑީ ކާޑުތައް ޙަވާލުކުރފަހުން، މުއްދަތު އަޑުއެހުން ސިއްރުކަމަށ ކޯޓު މުވައްޒަފަކު އަންގާފައިވާކމެވެ. އެފިޑެވިޓް މެދުވެރިކޮށް ބަޔާންދީފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ބަހުންވެސް،މުއްދަތީމެދ ގޮތެއު ކަނޑައަޅް މަޖިލިސް ސިއްރުކަމަށ ކޯޓުން އެންގީކާކުގެ ބަންދާމެދ ގޮތެއު ކަނޑައަޅް މަޖިލހެއްކަންކަނޑައެޅިގނެ އެނގޭކަށް ނެތެވެ.

38ޕްރިސިޑެންސް 2އިސްތިއުނާފު ބިނާކުރަންޖެހޭނ ޙުކުމުގައި )ނުވަތަ ނިންމުމުގައި( ފަނޑިޔާރުން ކަނޑައަޅާފައިވް ކަންކަމުގެ މައްޗަށ ކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ މަފްތޫޙް ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ޤަޟިއްޔާގެ 34 ވަނަ ޕެރެގްރާފުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

39ތެދެކެވެ.ޢަލީ ނަދީމްގ ޤާނޫނެ ވަކީލު ދަށު ކޯޓަށް ފޮނުވި ސިޓީއަކާ ގުޅިގެން އެ ކޯޓުން އީމެއިލްގެ ޛަރީޢާއިނ ދިންކަމަށް ބުން ޖަވާބެއްގައި، އެ މަޖިލިސް ޢާންމުކޮށް ހުޅުވާނުލައި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ނިންމާފައިވަނީ އެ އަޑުއެހުން ފެށުމުގެ ކުރިންކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވ. އެހެންނަމަވެސްމ މައްސަލައިގައި ފާހަގަކުރެވިފައިވާ އެހެނ ކަންކަމަށް ބަލާއިރު،ފެންނަން އޮތް ޙަޤީޤަތަކީ،ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވި މަޖިލީހަކީ ޢުނިމުކޮށް ހުޅުވާނުލައި ސިއްރުކޮށްގެން ބޭއްވި މަޖިލީހެއްކަމަށް ބަންދު އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާކަމެވެ. ފެންނަން އޮތް ޙަޤީޤަތަކީ،އެ މަޖިލިސް ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ ޢްނާމުކޮށ ހުޅުވާނުލައި ސިއްރުކޮށްގެންކަމަށ ދަށް ކޯޓުގު ފަނޑިޔާރު އިޢުލާންކޮށްފައިނުވާކަމެވެ. ފެންނަން އޮތް އަނެއް ޙަޤީޤަތަކީ، އެ މަޖިލީހަކީ ސިއްރު މަޖިލީހެއްގ ގޮތުގައެ ނިންމާފައިނުވާކަމަށް ދަށު ކޯޓުން މިކޯޓަށ ރަސްމީކޮށް ޖަވާބުދީފައިވާކަމެވެ.

40އިނޫނ އެހެންގޮތަކަށް ފަނޑިޔާރް ކަނޑަނާޅާހާ ހިނދަކު،ޝަރުޢީ ކޯޓެއްގައި ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމަތީގައި ބޭއްވޭ ކޮންމެ އަޑުއެހުމެއްވެސް ކުރިއަށގެންދާނެކަމަށްއިފްތިރާޟކުރެވް މައުޟިޢު (default position) އަކީޢާންމުކޮށް ހުޅުވާލެވިފައިވާ އަޑުއެހުމެއްގެ ގޮތުގައި އެ އަޑުއެހުން ކުރިއަށް ދިއުމެވެ.

41މ ކަންކަން އެގޮތަށް ހުރުމާއެކު، ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވުނު މަޖިލިސް ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ ޢިން މުކޮށް ހުޅުވާނުލައި ސިއްރު މަޖިލީހެއްގެ ގޮތުގައކަމަށޭމި ކޯޓަށް ކަނޑައެޅހ ސާފުކޮށް އެކަނ ފެންނާކަށްނެތެވެ.

42ވީމާ، ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއްކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވި މަޖިލީހަކީޢާއްމުކޮށް ހުޅުވާނުލައި ބޭއްވި ސިއްރު މަޖިލީހެއްގ ގޮތުގައެ ބަލައިގެނަޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާއިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާއާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅެން އޮތްކަމަކަށް އަހުރެންނަކަށް ނުފެނެއެވެ.

43ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތެއްބަޔާންކުރުމެއް ނެތް،ބަންދު މަޖިލިސް ސިއްރުކޮށްގެނާކުރިއަށްގެންދިކަމަށ ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު އިޢުލާންކޮށްފައެއޮތްނަމަ،އަހުރެންގެ ރައުޔު ތަފާތުވީހެވެ. އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރު، ފަނޑިޔާރު ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކުރުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފުތޯ؟

44މި މައްސަލައގައިދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުބަޔާނީކޮށްފައިނުވް ކަމަށް ޢަލ ނަދީމްގެ ފަރާތުން ދެކެނީ ދެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ. އެގޮތުން، ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނ؛

44.1. ޢަލީ ނަދީމް ހައްޔަރުކުރުމަށް ނެރެފައިވާ އަމުރު ގޯސްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅުމުން، އެކަމާ ގުޅިގެން އެއްވެސް އެއްޗެއް ބަޔާންކުރުމެއްނެތ، ޢަލީ ނަދީމުހައްޔަރކުރަނ ނެރުން އަމުރު ރަނގަޅުކަމަށް ބަންދު އަމުރުގައި ކަނޑައަޅާފައިވަނީ އެފަދައިން ނިންމި ސަބަބު ބަޔާންކުރުމެއްނެތި ކަމަށާއި،

44.2ޢަލ. ނަދީމް ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާފައިވަނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ ކޮން އަކުރެއްގެ ދަށުންކަން އަމުރުގައިބަޔާންކޮށްފައނުވާކަމަށާއި، އަދި ޢަލީ ނަދީމްގެ ފުށުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަން މާއްދާގަ )ނ( ގެ ކޮން ނަންބަރެއްގައި ބުނާ ކޮންކަމެއް ފުރިހަމަވެގެންކަން އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވާކަމަށެވެ.

45ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގާއ( ) ބުންގޮތުން، އެ މާއްދާގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރަކު އަމުރެއްކުރުމުގައި، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ފަނޑިޔާރު ނިންމާނަމަ އެގޮތަށް ފެންނަ ސަބަބު، ނުވަތަ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ފަނޑިޔާރަށް ނފެންނަނަމު ނުފެންނަ ސަބަބު، ނުވަތު މީހަކު ބަންދުން ދޫކޮށްލަން ނިންމައިފިނަމަ އޭނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލަން ނިންމި ސަބަބް، ނުވަތަ ކަފާލާތުގެ ދަށުނަނުވަތަ ޝަރުޠަކާއެކު ދޫކޮށްލަން ނިންމައިފިނަމަ، އެފަދެއިނ ނިންމް ސަބަބު، އެ އަމުރުގައި ބަޔާންކުރަންވާނއެވެ.

46ޕްރިސިޑެންސް 3ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ ނިންމުމެއްގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅުނު ހެކި ވަޒަންކުރުމަށްފަހު ފަނޑިޔާރު ނިންމި ގޮތާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާ ސަބަބެއް އޮތްކަން ނުވަތަނޫންކަމއާ، ފަނޑިޔާރު ނިންމާ ނިންމުން ބިނާކުރި ޤާނޫނީ ނައްޞު ސާފުކޮށް އެނގެން އޮންނަންވާނކަމަށެދިވެހިރާއްޖޭގ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ 22 21 ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާ ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

47ފަނޑިޔާރު ނިންމާ ނިންމުމަކީހެއްކއާޤރީނާއަށަ ބިނާކޮށް އިންސާފުވެރިކަމާއެކުގައި ކުރި ޙކުމެއްކަނު ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ހަމައެކަނި ގޮތަކީ ޝަރެޢީ ތުގ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކަކީ ކޮބައިކަމާއި، އެ ހެކިތައް ވަޒަންކުރި ގޮތާއި، އެޙުކުމަށް ފަނޑިޔާރު ވި ޞާ ލުވ ސަބަބުތައް ލިޔެ ބަޔާންކުރުމުންކަމާއި، ޙކުމަށ ފަނޑިޔާރު ވިޞާ ލުވ ސަބަބުތައް ލިޔެ ބަޔާންކޮށްފައި އޮތުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީ ގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ ހ) ( އިން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާއިނިޞް ފުވެރަޝަރްޢީ ތެއ ކުރެވުމުގެޙުއަ ޤގ މައިގަނޑުޢުނެޞްރައކިމަށް، ދެވެހިރާއްޖޭގްސުޕްރީމ ކޯޓުގް އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާ ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

48ފުނޑިޔާރަކގޮތް ނިންމާ ކަމެއްގެ ބާވަތުން، ސަބަބު ބަޔާންކުރުމުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރާ އުޞޫލުގައި، ބަޔާންކުރާ ފުންމިނަށް އެކަންކަން ބަޔާންނުކުރެވޭނެ ޙާލަތެއްވެސް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/93 ޤަޟިއްޔާ . އޮވެދާނުކަމަށާއި، ސަބަބަކެ އަޙްމަދ އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލަކީ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބެލުމަށްފަހު މައްސަލައެއްފައިޞި ލާކުރަނިވ ޙުކުމަކުން ނިންމާ ޙާލަތުގެ މައްޗަށް ޚާއްޞަވާ އުޞޫލަކަށް ވާތީކަމަށެމްކޯޓުގ ނިކޮލަސް ބޯމެންޑިލް އަދި އިތުރު ފަރާތެއް ވ. ވަންޑަރލަސްޓ ހޮލިޑޭސް ޕްރިވެޓް ލިމިޓެޑް އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް ޤަޟިއްޔާ ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި މައްސަލައެއް ފެށުމާއެކު ނުވަތަ މައްސަލައެއްގެދޭތރެ މެދުން ނެރެންޖެހޭ ވަގުތީ އަމުރުތަކާއި އެނޫންވެސް ނިންމުންތަކުގެ މައްޗަށް އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރާ އުޞޫލުގެ ފުންމިނާއި ފުޅާ މިނުގައިތަޠުބީޤކުރުމަކު މުސްތަޙީލު ކަމްއްކަމަށެ ވެސް މިކޯޓުގެ ބުނެވިދިޔަ ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

49ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ މަޖިލިސްތަކުގައި ފަނޑިޔާރު ނިންމި ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު، އިސްތިއުނާފުކުރަން ބޭނުންވާ ޚަޞްމަށް އޭނާ ޠަޢުނުކުރަން ބޭނުންވާނުކުތާތައް ދެނެގަނެވީ މިންވަރަށް އިޖުމާލްގޮތެއްގައ ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރުމުން ފުދޭނެކަމުގައި ދެކެމެވެ.

50ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ މަރުޙަލާގައި، ބަންދކުރުމަށު އެދޭ ފަރާތުންވެސް،ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ ދެކޮޅަށް ހުރި ހެއްކަކީ ކޮބައިކަން ޖުމްލަގޮތެއްގައި ފަނޑިޔާރަށް ބުނެދިނުމުން ފުދޭނެއެވެ.

51މި މައްސަލައިގއަ ޢަލީ ނަދީމްހައްޔަރުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު ގޯސްވެގެން ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިނުވާނެކަމަށް ޢަލީ ނަދީމް ބުނެފައިވެއެވެ.ބަންދު މަޖިލީހުގައި ދަށު ކޯޓަށް ޢަލީ ނަދީމގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވަނީ ހައްޔަރު އަމުރު ނެރެފައި ވި ނ ހެއްކެއްނެތި، ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ދެކޭތީ،ހައްޔަރކުރިކުރުނު ގޯސްކަމަށްބުނެ ހުށަހެޅި ހުށަހެޅު މެކެވެ. މި ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-A/439 ޤަޟިއްޔާ . ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/93 )ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް( ޤަޟިއްޔާގެ 27 ވަނަ ޕެރެގްރާފް.

52ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހައްޔަރުކުރެވޭ ދެގޮތެއް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، ޢަލީ ނަދީމް ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުނެނެވެ. އެއަމުރުގ ދަށުން ޢަލީ ނަދީމް ހައްޔަރުކުރުމަށްފަހާ، އޭނގާ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށްދަށު ކޯޓަ ށ ހުށަހެޅުމުން އޭނާ 30 ދުވަހަށ ބަންދުކުރުމަށް ނެރުނު ކޯޓު އަމުރުގެ އިތުރު ބަޔާނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ؛ " –މީނާ ބަންދުކުރެވިފައިވަނ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިންކަން ކަނޑައަޅާފައި ވާނެ. -ބަންދުގެ މަޖިލިސް ކުރިއަށް ގެންދެވިފައިވަނީ ވަކީލަކާއެކު -ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ޤަރީނާ ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުން ހުށަހަޅާފައިވޭ. -ހައްޔަރު އަމުރު އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިނުވާ ކަމަށް ބުނެފައިވޭ. -ކުށުގެ ރެކޯޑު ހުރި " މިފަދައިންނެވެ.

53އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާބަންދު އަމުރުގެ އިތުރު ބަޔާނުގައި ހައްޔަރު އަމުރު އިސްތިއުނާފުކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އޭގެ އިތުރުން، ދަށުކޯޓުގެ ބަންދު މަޖިލިސް ރެކޯޑިންގ އަށް ބެލުމުން، "... ހައްޔަރުކުރި ކޯޓު އަމުރު ގޯސްކަމަށް ދިފާޢުން ބުނި ނަމަވެސް، ހައްޔަރުކުރި ކޯޓު އަމުރު އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިނުވާތީ، އަމުރުގެ ބާރު ކެނޑިގެން ނުދާނަކަމަށ ޝަރީޢަތުން ދެކެނީ، އެހެންވީމާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިންކަމށ ޝަރީޢަތުން ކަނޑައަޅައިފިން..." މިފަދައިން ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ބަޔާންކޮށް ނިންމާފައިވާކަން އެނގެއެވެ.

54ޕްރިސިޑެންސް 4ޢަލީ ނަދީމް ހައްޔަރުކުރުމަށް ނެރުނު އަމުރު މަތީ ކޯޓަކުން ބާޠިލުނުކުރާހާހިނދަކު، އޭނާ ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންކަމަށ ބެލެވޭނެއެވެ.

55ވީމާ، ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވުނު މަޖިލީހުގައި، ޢަލީ ނަދީމްހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރު ގޯސްވެގެނ ހުށަހެޅް ކަންކަމަށް އެ މަރް ޙު ލާއަށް ޖަވާބުދޭންޖެހޭ މިންވަރަށް،އަދި ސަބަބު ބަޔާންކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށްދަށު ކޯޓުނީސަބަބު ބަޔާންކޮށދފައިވާކަމަށް ދެކެމެވެ. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އަދި )ނ(. ރެކޯޑިންގ ގެ 51:50 މިނެޓް. ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާފައިވަނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ ކޮން އަކުރެއްގެ ދަށުންކަން އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވނު

56ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާފައިވަނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގަ ކޮން އަކުރެއްގެ ދަށުންކަން އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވާކަމުށް ޢަލީ ނަދީމް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި އެއީ އަޙްމަދ އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރާ ސަބަބު ބަޔާންކޮށްދިނުމުގެ ވާޖިބާ ޚިލާފުވުންކަމުގައި ޢަލީ ނަދީމް ބުނެއެވެ.

57ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ ނިންމުމެއްގައްހުންނަންވާނެކަމަށް ޝަހީބް އިބްރާހީމް ޤަޟިއްޔާގެ 31 ވަނަ ޕެރެގްރާފުގި އ ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ އަމުރުގައި ހިމެނިފައިވޭތޯ ބަލާއިރު، ޢަލީ ނަދީމްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އޭނާ ކުރިކަމަށްތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތު އޮތްކަމަށް ބަލާފައިވަނީ، ޢަލީ ނަދީމްގެ ފުށުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމަށްޓަކައެވެ. އ ސަބަބުތަކަށްޓަކައ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޢަލީ ނަދީމް 30 ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާފައިވަނީކަން އެ އަމުރުން އެނގެން އޮވެއެވެ.

58ޢަލީ ނަދީމް ފާހަގަކޮށްފައިވާ ފަދައިން އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރަށް ބަލާއިރު، ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާފައިވަނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ ކޮން އަކުރެއްގެ ދަށުންކަން ސީދާ އަކުރާ ޙަވާލާދީ ބަޔާންކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އެއީ ސަބަބު ބަޔާންކޮށްދިނުމުގެ ވާޖިބާ ދަށު ކޯޓުން ޚިލާފުވުން ކަމުގައި ވާނެހެއްޔެވް؟އެއީ ދަށު ކޯޓުން ހަދާފައިވާ ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހެއެ ޔެވ؟

59ޕްރިސިޑެންސް 5އަހުރެންވެސް އެއްބަހެވެ. އެންމެ ރަނގަޅުގޮތަކީ، ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާފައިވަނީޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ ކޮން އަކުރެއްގެދަށުންކަންބަންދު އަމުރުގައި ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާންކޮށްފައި އޮތުމެވެ. އެހެނުން މަވެސް، ބަންދެއަމުރެއްގައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ ވަކި އަކުރަކާ ޙަވާލާދީފައި ނެތުމުގެ ސަބަބުނ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށްޓަކައި ޢަލީ ނަދީމގެ ފަރާތުން ޠަޢުނުކުރަން ބޭނުންވާ ނުކުތާތައް ފާހަގަކުރްނަދަތިވެ، އޮޅުންއަރާވަރުގެ ކަމެއް ނެތްނަމަ، އެއީ ދަށު ކޯޓުގ ނިންމުން ފުރޮޅާލަންޖެހޭ ވަރުގެ ކަމެއްކަމުގައި އަހުރެން ނުދެކެމެވެ.

60ޢަލީ ނަދީމްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އޭނާ ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިކަމަށް ބަންދު އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާތީއާއި، އަދި ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތު އޮތްކަމަށިދެކ ސަބަބެއްކަމުގައި އެ އަމުރުގައިޢަލީ ނަދީމްގެ ފުށުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމަށްޓަކައކަމަށީ ބަޔާންކޮށްފައިވާތީ، ޢަލީ ނަދީމްގެ މައްޗަށް ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވަނެޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ކަން އެނގެއެވެ. އަދި ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށްފުރަތަމަ ޙާޟިރކުރ ދުވަހާ 30 ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށް ޤާނޫނީގޮތުން ޖާގަ ލިބޭނީވެސް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރުމަށެޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނި މާއްދާގަ )ށ( ގެ ދަށުނ ފަނޑިޔާރަށް އިޚްތިޔާރު ލިބިފައި އޮންނަ ޙާލަތުގައް ކަމަށްވާތީ، އެއީ އެމާއްދާގެ އެހެން އަކުރެއްގެ ދަށުނ ބަންދުކުރި ކުރުމެއްކަމުގައި ބެލެވޭނެ ހަމައެއްވެސް ނެތެވެ.

61އެހެންކަމުން، ޢަލީ ނަދީމް 30 ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާފައިވަނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަން މާއްދާގަ ކޮން އަކުރެއްގެ ދަށުންކަން ބަންދު އަމުރުގައި ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާންކޮށްފައި ނެތްނަމަވެސް އޭނާގެ މައްޗަށ އެ އަމުރުގައި ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވަނީ އެމާއްދާގެ ކޮން އަކުރެއްކަމާމެދު އޮޅުން އަރަންޖެހވަރުގ ސަބަބެއް ނެތެވެ.

62ދިވެހިރާއްޖޭގު ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މަފްތޫޙް ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ޤަޟިއްޔާގައި، މަފްތޫޙް ސަޢީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި އިސްތިއުނާފީނުކުތާއެއް ބަލައިނުގަތް ސަބަބަކީ، މުއްތަހަމުގެ ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަށް އެދެނީ ކޮން ޤާނޫނެއްގެ ދަށުންކަން ޞަރީޙަ ބަހުން ބުނެފައި ނެތުމަކީއެ އިޖުރާއަތު ދަށު ކޯޓުން ތަޠުބީޤުކޮށްފައިނުވާކަމަށް އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި ބުނެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫންކަމަށްވާތީއެވެ. އެގޮތުން އެ ޤަޟިއްޔާގައި ފަނޑިޔާރު ޙުސްނުއްސުޢޫދު ވިދާޅުވެފައިވަނީ، "[…] ވީމާ މުއްތަހަމުގެ ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަށް އެދެނީ ކޮން ޤާނޫނެއްގެ ދަށުންކަމަށްސަރީހަ ބަހުން ބުނެފައި ނެތުމަކީ، އެ އިޖުރާއަތު ދަށު ކޯޓުނ ތަތުބީގުކޮށްފައިނުވާކަމަށް އިސްތިއުނާފުގެ މަރުހަލާގައި ބުނެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ސަބަބީ ދަށު ކޯޓުގައިހިންގަންޖެހެނީ ކޮން އިޖުރާއަތެއްކަން ޖިނާއީ އިތުރާއަތުގ ޤާނޫނުގެ 212 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( އިން އޮޅުމެއް ނެތި އެނގެން އޮންނާތީއެވެ.އަހުރެންވެސް އެއްބަހެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ މުއްދަތު އިތުރުކުރަން އެދޭ ފޯމުގައި މުއްދަތު އިތުރުކުރަން އެދެނީ ކޮން އިޖުރާއަތެއްގެ ދަށުންކަމަށް ބަޔާންކުރުމެވެ. އަދި ތަހުގީގީ އިދާރާއިން މުއްދަތުގެ މަޖިލީހަށް ހާޒިރުވާ މުވައްޒަފުވެސްބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރަން އެދެނީ ކޮން އިޖުރާއަތެއްގެ ދަށުނ ކަމަށާ ސާފުކޮށް ބުނުމެވެ. ނަމަވެސް އެ ހާލަތުގައި ތަތުބީގުކުރެވޭނީ ކޮން އިޖުރާއީ ގްނޫނެއްކަން އޮޅުމެއެ ނެތި ގާނޫނުނ އެނގެން އޮތުމުނު، ތަތުބީގުކުރެވޭ އ އިޖުރާއަތު ދަށު ކޯޓުން ތަތުބީގްކުރިގޮތ ގޯސް ކަމުގައިވާނަމަ އެކަން އިސްތިއުނާފުގެ މަރުހަލާގައި ނެގުމަށް ހުރަހެއް އޮތްކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ. […]"

63ހަމަ މި އުޞޫލުން ބަލާއިރު، ޢަލީ ނެދީމިގ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ފޯމުގއަ ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ފަރާތުންއެދިފއިވަނ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގަ 60 ވަން މާއްދާގަ )ށ( ގެ ދަށުނ ބަންދުގައި ބަހައްޓައިދިނުމަށް ކަމަށްވެފައި، ޢަލީ ނަދީމް 30 ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށް ދަށު ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމުގެ މައްޗަށް ތަޠުބީޤުކުރެވނ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ކަން އޮޅުމެއ ނެތް އެނގެނި އޮތުމާއެކު،ބަންދު އަމުރުގައި އެމާއްދާގެ އެ އަކުރު ޙަވާލާދީފައި ނެތުމަކީ، ދަށު 16 ވަނަ ޕެރެގްރާފް . ކޯޓުން އެމާއްދާގެ އެ އަކުރު ތަޠުބީޤުކޮށްފައިނުވާކަމަށ ބެލެވެން ސަބަބެއް ނޫނެވެ.އަދިޢަލީ ނަދީމްގ މައްޗަށް ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވަނ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެކޮން އަކުރެއްކަމާމެދ އޮޅުނު އަރަންޖެހޭވަރުގ އެއްވެސް ސަބަބެއް ނެތަތީ، ބަންދު އަމުރުގައިއެ އަކުރާ ޙަވާލިނުދާ ވިއޮތް އޮތުމަކީ، އެ ސަބަބަށްޓަކައުދަށ ކޯޓުގު ނިންމުންފުރޮޅާލަންޖެހޭވަރ ޤާނޫނީ ގޯހެއްކަމުގައި އަހުރެން ނުދެކެމެވެ. ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވާނަ މާއްދާގަ )ނ( ގެ ވަކި ނަންބަރަކީ ޙަވާލާދީފައިނުވުން

64ޢަލީ ނަދީމްގެ ފުށުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވާނަ މާއްދާގަ )ނ( ގެ ކޮން ނަންބަރެއްގައި ބުނާ ކޮންކަމެއް ފުރިހަމަވެގެންކަން އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވްކަމަށް ޢަލީ ނަދީމގެ ފަރާތުނ ބުނެފައިވެއެވެ. އަދާ އެއި ސަބަބީ ބަޔާންކުރުމުގެވްޖިބ ދަށާ ކޯޓުނު ޚިލާފުވުންކަމުގައވެސް ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުނ ބުނެފައިވެއެވެ.

65ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތްކަމަށ ބަންދު އަމުރުގައިބަޔާންކޮށްފައިވަނީ "ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނު އަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި، ޤާނޫނު ނަންބަރު: 12/2016 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު( ގ 60 ވަނަ މާއްދާއާއި،ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ ދަށުން" ކަމުގައެވެ.

66ޢަލީ ނަދީމްބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހުޙލަތިއޮތްކަމަށް ދެކޭ ސަބަބުގެ ގޮތުގައި ބަންދު އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ "މީނާ ހައްޔަރު ކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީން ކަމަށްކަނޑައަޅައި، ސ.ހިތަދޫ/ކޮންމުލި، ޢަލީ ނަދީމް އާއި އިތުރު ބަޔަކު ބައިވެރިވެގެނައައްޑޫ ސިޓީގައި ފުޅާ ދާއިރާއަކަށް މަސްތުވާތަކެތި ވިއްކއ ވިޔަފާރިކޮށް، އެކަމުން ހޯދާ ފައިސާއިން މަނީ ލޯންޑާރ ކުރާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭތީ މީނާ ދޫކޮށްލާފައި ހުރެއްޖެނަމަ، މީނާގެ ފުށުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށްޓަކައ" މިފަދައިންނެވެ.

67ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 61-2 ވަނި މާއްދާގަ )ށ( ގައި ވާގޮތުން،އ ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮވެދާނެ ބޮޑު ކުށެއްކަމަށް ބުނެފައިވަނީ އަންނަނިވި ކުށްތަކަށެވެ. )1( ޖިނާޔާތުގެ 1 ވަނަ އަދި 2 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެއް؛ )2( ޢުމުރަށް ޖަލަށްލުމުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް؛ )3( ގެވެށި އަނިޔާގެ ބޮޑު ޢަމަލެއް އެކުލެވޭ ކުށެއް، )4( އަނިޔާވެރި ޢަމަލެއް އެކުލެވޭ ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއް.

68ޢަލީ ނަދީމްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކޮށްފައިވަނީ ބަޔާންވެދިޔަ ގިންތިތަކުގެ ތެރެއިން 1 ވަނަ ނަންބަރާއި 2 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގިންތިތަކަށް ފެތޭ ކުށްތަކެކެވެ.

69ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއަކީ މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެ ކަންކަން ތަފްޞީލުކޮށްދީފައިވާ މާއްދާއެކެވެ. އެމާއްދާގެ )ނ( ގައި ބަޔާންކުރަނީ،ޤާނޫނއަސާސީގ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށޓަކައި މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގައި ފަނޑިޔާރަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެ ކަންކަމެވެ. އެ ކަންކަމަކީ؛ )1( ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ބަންދާއި، ހައްޔަރުގެ ރެކޯޑުތަކާއި، ކުށުގެ ރެކޯޑު )2( ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ މުޖުތަމަޢުގައި އަދާކުރާ ދައުރާއި، އޭނާގެ ވަޒީފާއާއި، އޭނާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅި ހުރި ނެތްގޮތ )3( ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގުމުގައި އޭނާ ބައިވެރިވެފައިވާ ގޮތް )4( ކުށުގެ ބާވަތާއި، ކުށް ކޮށްފައިވާ ޙާލަތާއި، ކުށުގެ ކުޑަބޮޑުމިނާއި، ކުށްކުރުމުގައި އަނިޔާވެރިކަން ހިމެނޭނަމަ އެކަނ )5( ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާގެ ކިބައިންމްޖުތަމަޢަށ ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް އެނގޭނެ އެހެނިހެން ސަބަބުތައް )6( ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގާފައިވަނީ ޖަމާޢަތް ހަދައިގެން ކަމގައިވުނު

70ޕްރިސިޑެންސް 6މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށްޓަކައި މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގައި ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރަށް އެކަމުގެ ތަފްޞީލުތައަހުށަހެޅިފައިވޭތޯ ބެލުމުގައި މަތީގައި ބަޔާންކުރެވުނު ހުރިހާ ކަމެއް ފުރިހަމަވެފައި އޮތުމަކީ ލާޒިމްކަމެއް ނޫނެވެ. އޭގެތެރެއިނ ކަމެއް ނުވަތަ ކަންތައްތަކެއް )އެބަހީ: ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގައި ބަޔާންކުރާ ނަންބަރުތަކުގިތެރެއިން ނަންބަރެއްގައި ބުނާ ކަންތައްތައް، ނުވަތް އެއްނަނބަރަށްވުރާގިނަ ނަންބަރުގައިވާ ޙާލަތު( ވުޖޫދުވާނަމަ ނުވަތަ ފުރިހަމަވާނަމަ، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ހުރަހެއް ނެތްކަމަށާއި، އެކަމުގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގައި ބަލާނީ، އެ މައްސަލައެއްގައި ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި ހުށަހެޅޭ ކަންކަމުގެ ތަފްޞީލަށާއި،ޙާލަތާއި، ވަށައިގެންވާ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ބަލައި ކޮންމެ މައްސަލައެކށް ވަކިންކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. 33 32 ޔާމިން ރަޝީދު ޤަޟިއްޔާ ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

71ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތު ބަޔާނކުރް މުގައި، އެ ބައިގައި، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ )ނ( އަށް ޙަވާލާދިންއިރު، އެ އަކުރުގެ ވަކި ނަންބަރަކާދަށ ކޯޓުނު ޙަވާލާދީފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެ އަމުރުގެ އިތުރު ބަޔާނަށް ބަލާއިރު، ޢަލީ ނަދީމްގެ "ކުށުގެ ރެކޯޑު ހުރި" 16 ވަނަ ޕެރެގްރާފް . ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި އޮތުމުން، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ )ނ( ގ 1 ވަނަ ނަންބަރަށް ދަށު ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަމުގައ ބެލެވެއެވެ.

72ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން އުފައްދާ ސުވާލަކީ، ޢަލީ ނަދީމްގެ މައްޗަށް މިހާތަނަށް ޝަރުޢީ އެއްވެސް ކޯޓަކުން ޖިނާއީ ކުށެއް ސާބިތުވެފައިނެތީސް، "ކުށުގެ ރެކޯޑު ހުރި" ކަމަށް ދަށު ކޯޓުން ފާހަގަކޮށްފައި އޮތުމެވެ.ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރީއެގޮތަށް ފާހަގަކޮށްފައި އެވަނީދަށ ކޯޓުގު ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅުނު، ޢަލ ނަދީމްގެ ހައްޔަރު ރެކޯޑުތަކާއި ބަންދު ރެކޯޑުތަކަށް އިޝާރާތްކުރުމުގެ ގޮތުންކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

73ޤާނޫނީ ބައެއް ބަސްފޮތްތަކުގައި "ކުށުގެ ރެކޯޑު" record) (Criminalގެޖާމިޢުމާނިއެއްކަމްގައ ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ފަރުދަކު ގުޅޭގޮތުން ރަސްމީގޮތުން ރެކޯޑުކުރެވިފައިވާ އެ މީހެއްގެޖިނާއަފަސްފަހަތކި މުގައެވެ.އެގޮތުން "ކުށުގެ ރެކޯޑު" ގެ ޖާމިޢު މާނައިގެ ތެރޭގައި،އެމީހެއްގެ ހައްޔަރުތަކާއާ،ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ކުރެވިފައިވާ ބަންދުތަކާއި،އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ހިންގިފައިވާއަދި ހިނގަމުންދާ ޖިނާއީ ތަޙޤީޤުތަކާއި، އެމީހެއްގެމައްޗަށް ހިންގިފައިވ އަދާ ހިނގަމުންދާ ޖިނާއީ ދަޢުވާތަކާއި، އަދި އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ސާބާ ތުވެފައިވާ ޖިނާއީ ކުށްތާކ އ މި އެންމެހްރެކޯޑު ތައު ހިމެނެއެވެ.

74ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްމީ އިދާރާތަކުން"ކުށުގެ ރެކޯޑު" ކަމުގައް ޢާނާމު އުޞޫލުން ބަލައިގަނެ ޢަމަލުކުރަމުންދާ އުޞޫލަކވެސް،މ ބަޔާންކުރި ޖާމިޢު މާނަގައިގައި އެ ލަފްޒު ބޭނުންކުރުމެވެ. މިސާލަކަށްސިވެލް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާއަކަށް ވަންނަން އެދޭ މީހާގު" ކުށުގެ ރެކޯޑް" ސ ފުކުރުމުގެ ގޮތުނާ،އެމީހެއްގެ މައްޗަށްސާބިތުވެފައިވ ޖިނާއީ ކުށްތަކުގެ އިތުރަށް،ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހާއި، ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމިތާއަ، އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނޭނީއެމީހަކ ގުޅާ ޖިނާއަބައެއ އެހެން ރެކޯޑުތައްވެސް ސާފުކުރންޖެހެއެވެ. ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ޤަވާޢިދުގެ ޖަދުވަލު 5 ގައިވާ "ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާއަށް ވަންނަން އެދޭ މީހުންގެ ކުށުގެ ރެކޯޑު ބަލާ ފޯމު "އަށް ބެލުމުން އެކަން އެނގެން އޮވެއެވެ.

75އެހެންކަމުން، ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދު އަމުރުގައި "ކުށުގެ ރެކޯޑު ހުރި" ކަމަށް ދަށު ކޯޓގު ފަނޑިޔާރު ފާހަގަކޮށްފައި އެވަނީ ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅުނު، ޢަލީ ނަދީމްގެ ހައްޔަރު ރެކޯޑުތަކާއި ބަންދު ރެކޯޑުތަކަށް އިޝާރާތްކުރުމުގެ ގޮތުން، "ކުށުގެ ރެކޯޑު" ގްޖާމިޢު މާނައިގައކަމަށި ބެލެވޭތީ،ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ނިންމުމަށް ވާސިލުވިސަބަބު ބަޔާންކޮށްދިނުމުގެ ވާޖިބާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަކަށް އަހުރެން ނުދެކެމެވެ. އަދ އެކަމުގައި، އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ އަމުރު ބާޠިލުކުރަންޖެހޭވަރުގެ އަސާސީ ގޯހެއް އޮތކަމުގައް ވެސް އަހުރެން ނުދެކެމެވެ. ޢަލީ ނަދީމްގެ މައްޗަށް ޝަރުޢީ ކޯޓަކުން ސާބިތުވެފައިވާ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ކުށުގެ ރެކޯޑެއް ނެތީސް، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގައި "ކުށުގެ ރެކޯޑު" ހުރިކަމަށް ބަޔާންކޮށް، ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ) ށ (އާ ޚިލާފަށްތޯ؟

76ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަން މާއްދާގަ )ށ( ގައި ބުނަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިންގާ އެންމެހައި ޝަރީޢަތްތައް ހިންގާންވާނީ ޢަދުލުވެރިކަމާއެކު، ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހި، ހާމަކަމާއެކުގައި ކަމަށެވެ.

77ޢަލީ ނަދީމްގެ މައްޗަށް މިހާތަނަށް އެއްވެސް ޝަރުޢީ ކޯޓަކުން ޖިނާއީ ކުށެއް ސާބިތުވެފައިނެތީސް، "ކުށުގެ ރެކޯޑު ހުރި" ކަމަށް ދަށު ކޯޓުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅުނު، ޢަލ ނަދީމްގެ ހައްޔަރު ރެކޯޑުތަކާއި ބަންދު ރެކޯޑުތަކް ށ އިޝާރާތްކުރުމުގ ގޮތުނެ "ކުށުގެ ރެކޯޑު" ގ ތަނަވަސް މާނައިގައ ކަމަށި ބެލެވޭތީ، ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާނޫނުއަސާސީގޭ 42 ވަނަ މާއްދާގަ )ށ(އާ ޚިލާފްކު މަކަށ އަހުރެންނަކަށް އެއްބަހެއް ނުވެވެއެވެ.

78އެހެނީ،ޢަލީ ނަދީމްގެ ބަންދު އަމުރުގައި "ކުށުގެ ރެކޯޑު ހުރި" ކަމަށ ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރްބާޔާންކޮށްފައި އެވަނީ، ޢަލީ ނަދީމްގެ މައްޗަށ ޖީނާއީ ކުށްތަކެއް ސާބިތުވެފައިވާކަމަށް ބަޔާންކުރުމުގެ ގޮތުންކަމަށް ނުބެލެވެއެވެ.

79އަދި، ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅުނު، ޢަލީ ނަދީމްގެ ހައްޔަރު ރެކޯޑުތަކާއި ބަންދު ރެކޯޑުތަކަށ އިޝާރާތްކޮށް "ކުށުގެ ރެކޯޑު ހުރި" ކަމަށ އެ ލަފްޒުގެތަނަވަސް މާނައިގައިދަށ ކޯޓުގު ފަނޑިޔާރު އެގޮތަށް ބަޔާންކޮށްފައި އޮތް އޮތުމަކީ، ޢަލީ ނަދީމަށ ޤާނޫނުއަސާސީގް 51 ވޭނ މާއްދާގަ )އ( އިން ލިބިދްޙައްޤަށް އުނިކަންއަންނާނޭ ސަބަބެއވެސ ނޫނެވެ.

80އިތުރު މާނައެއް ނަގައިގެން ޖަދަލެއް އުފައްދަން ފުރުޞަތު ނުލިބޭގޮތަށް ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތައް ސާދާވެފައި ސާފުވާންވާނެއެވެ. ޤާނޫނުގައެބަޔާންވެފައިވާގޮތަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ނިންމަންޖެހޭ މިބާވަތުގެ ނިންމުންތަކުގައި، ކުދިކުދިކަންވެސް އެކަން ކުރާންޖެހޭ އެންމޯ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ނުކުރުމުގެ ސަބަބުން، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުގެ އަގުހުރި ވަގުތުތަކާއި ވަސީލަތްތައް ބޭކާރުވެގެނ ދިއުމަށް މަގުފަހިވުމަކ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، "ކުށުގެ ރެކޯޑު" ހުރިކަމަށް ބަޔާންކުރުމުގައި، ޚަޞްމުންގެ އިސްތިއުނާފި ޙައްޤަށް ހިޔަނިނޭޅޭގޮތަށް،އެކަން ކުރުމުގއ އެންމެ ފަރުވާތެރި،ސާފު، ގޮތަކަށްވާނީ، ޖިނާއީ އެކި ރެކޯޑުތައް މައްސުނިކޮށްގެން "ކުށުގެ ރެކޯޑު" ގެ ޖާމިޢު މާނައިގައި އެ ލަފްޒު ބޭނުންކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އެއިން ކޮންމެ ރެކޯޑެއް ވަކިން ބަޔާންކުރުމެވެ. އެގޮތުން، ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމައްޗަށް އެމީހެއް ހައްޔަރު ރެކޯޑު ހުށަހެޅިފައިވާނަމަ، ހއްޔަރ ރެކޯޑު ހުރިކަމަށް، ބަންދު ރެކޯޑު ހުށަހެޅިފައިވާނަމަ، ބަންދު ރެކޯޑު ހުރިކަމަށް ބަޔާންކުރުމެވެ. އަދި އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ސާބިތުވެފައިވާ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ/ކުށްތަކުގެ ރެކޯޑު ހުށަހެޅިފައިވާނަމަ، އެކަން ހަމަ އެމޭރުމުން ބަޔާންކުރުމެވެ. އަދި އެމީހުއްގެ މައްޗަށް ހިނގަމުންދާ ޖިނާއީ ތަޙުޤީޤުތަކާއި، ހިންގައި ނިމިފައިވާ ޖިނާއީ ތަޙްޤީޤުތަކާއި، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލްމ ށ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ފޮނުވިފައިވާ މައްސަލަތަކުގެ ރެކޯޑުތައް ހުށަހަޅާފައިވާނަމަ، އެ މިންވަރަށް އެކަންކަން ބަޔާންކުރުމެވެ.އަދ އފަދިނިންމންތަކުގައުޙަވާލާދޭންޖެހޭ ޤާނޫނީ ނައްޞުތަކަށް ސާފުކޮށް ޙަވާލާދިނުމވެ.މާއްދާއެއްގެ ވަކި އަކުރަކަށް ނުވަތަ ވަކި ނަންބަރަކަށްޙަވާލާދުންޖެހޭ ޙާލަތުގައެ، މާއްދާއަށް ގަނޑުކޮށް ޙަވާލާދީފައި އ މިންވަރުން ފުއްދައިނުލުމެވެ.އެ މިންވަރުން ފުއްދާ ލައިގެނާ ކުރިމަތިވާ ބަޙުޘްތަކުގައިކޮންމެ މައްސަލައަކީ، އޮޅންތަކުނ ސަލާމަތްވާނޭ މައްސަލައަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. ތަޙުޤީޤަށްދިގު މުއްދަތެއް ހޭދަވެފައިވަނިކޮށް، ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުކުރުމަށް ނިންމި ނިންމުމުގައި ޢަލީ ނަދީމްގެ ސަބަބުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއްވާކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ޤާނޫނީ އުޞޫލާ ޚިލާފަށްތޯ؟

81ޕްރިސިޑެންސް 7ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގައިވާ އުޞޫލުތަކަށް ބެލުމުން، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު ބަންދުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިންކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަނޑައަޅައި، އެ މީހަކު އިތުރަށް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައިމައްސަލަ ބަލާފަނޑިޔާރ ޖަވާބު ހޯދަންޖެހެނީ ދެ ސުވާލަކަށެވެ. އެއީ، )1( ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އޭނާ ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިކަން ނުވަތަ ނޫންކަމާއި، )2( ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާޙލަތެއ ވުޖޫދުވެދާނެކަން ނުވަތް ނޫންކަމެވެ.

82ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިބަޔާންކުރާ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައިވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަނޑައެޅުމުގައި ފަނޑިޔާރު ތަޠުބީޤުކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ ޖިނާއީ ކުށެއް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުކުރުމަށް ބަލާ މިންގަނޑެއް ނޫނެވެ. އެ ޙާލަތުގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންވާނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ އިތުރަށް ބަންދުކުރުމަށް އެދޭ ފަރާތުނ ހުށަހަޅާ ކަންކަމަށް ބަލާއިރު، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ސަބަބެއް ވުޖޫދުވުން އެފަދަ ސަބަބެއް ވުޖޫދުނުވުމަށްވުރ ގާތްކަން ބޮޑުކަމުގެ މައްޗަށެވެ. މިފަދައިން ބަލާ ބެލުމުގައި އެފަދަ ސަބަބެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/93 )ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް( ޤަޟިއްޔާގެ 17 ވަނަ ޕެރެގްރާފް. ވުޖޫދުވެދާނެކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްކަމުގައި ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

83އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގައި، ޢަލީ ނަދީމް ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިންކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. ޢަލީ ނަދީމްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށްއޭނާ ކުރިކަމަށްތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާކަމަށެބަޔާންކޮށް، އ ހެކިތައް އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައިބަންދު އަމުރުގައެބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބުތަކުގެ ތެރެއިން، ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއްކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، ޢަލީ ނަދީމްގެ ފުށުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމަށްޓަކައެވެ.

84ޕްރިސިޑެންސް 8ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފީ މިނުކުތާގައި ޙަވާލާދީފައިވާ މި ކޯޓުގެ ޞަބްރ އިބްރާހީމް ނޫރައްދީން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާ އަކީ،ހައްޔަރކުރުމުގު އަމުރަކާ ގުޅޭ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. އެ ޤަޟިއްޔާއަކީ، ހައްޔަރު ޞައްޙަކަމަށާއި،ކުށްކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިކަމަށ ކަނޑައެޅުމަށްފަހު ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބުތަކުގެ ތެރެއިން ސަބަބެއް އްވެގެނ ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާ ނިންމުންތަކުގެ މައްޗަށް ތަޠުބީޤުކުރެވިދާނެއެއްވެސ އުޞޫލެއް ބަޔާންކުރާ ޤަޟިއްޔާއެއްކނ އެނގޭކަށް ނެތެވެ.

85ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބުތަކުންކުރެ ސަބަބެއް އޮތްކަނިނުވަތަ ނެތްކަން ކަނޑައެޅުމަކީ އެ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގައި އޮންނަ ކަމެއްކަމަށްވާތީ، އެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ވަންނންޖެހޭކަމަށ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ އބމ ގެ 25 ވަނަ ޕެރެގްރާފް. މިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2013/HC-A/177 ޤަޟިއްޔާ . ޤަޟިއްޔާ ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއިމ މައްސަލައިގައި އޮތްކަން ދައްކުވައިދެވިފައެއް ނުވެއެވެ.

86ވީމާ، މި ސަބަށްޓަކައި، ޢަލީ ނަދީމްގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ މި ނުކުތާ ބަލައިގަނެވޭކށް ނެތެވެ.

87ޢަލީ ނަދީމް ބަންދުކުރުމަށް ނެރެފައިވާ އައްޑުއަތޮޅު ހިތަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 686-CA/218/2025) 04 ޑިސެންބަރު 2025 ( ކޯޓު އަމުރަށ ބަދަލް ގެންނަންޖެހިފަދަ ސަބަބެއް މ މައްސަލައިގައި ތިލަވެފައނުވާތީ، އެ އަމުރަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި މ މައްސަލަ ނިންމަން ފެނެއެވެ.

88މި މައްސަލައިގައި ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުﷲ ޖަމީލް މޫސާގެ ރައުޔަށް ތާއިދުކުރަމެވެ.

89މި މައްސަލައިގައި ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުﷲ ޖަމީލް މޫސާގެ ރައުޔަށް ތާއިދުކުރަމެވެ. ] SC 39[2022، ޕެރެގްރާފް 15 އަދި 16