ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު

1މިއީ، މާލެ އަތޮޅު މާފުށީމެޖިސްޓްރޭޓް ކޓުގޯ ނަންބަރ 597/MA/2026/23 ކޯޓު އަމުރު)މީގެ ފަހުން "އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވ އަމުރު(" އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅުމުން މި ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2026/HC-B12/19 ގަޒިއްޔާއިން ބެލި އިސްތިއުނާފު )މީގެ ފަހުން "އިސްތިއުނާފު"( ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓެވެ.

2މި އިސްތިއުނާފު ހުށަހަޅާފައި ވަނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް )މީގެ ފަހުން "އިސްތިއުނާފ ކުރު ފަރާތް" ނުވަތަ"ދައުލަތް"( އެވެ.އިސްތިއުނާފު ރައްދުވަނީ މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު )މީގެ ފަހުން "އިސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތް" ނުވަތަ "މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު"( އަށެވެ.

311 އޮގަސްޓް 2026 ދުވަހު 13:10 ހާއިރު މާފުށި ވޯޓަރސްޕޯޓްސ ކައިރިން މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅެ އެތަކެތ ބޭނުންކުރި ކަމުގެ ތިހުމަތުގައަ ފުލުހުން މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢާ ބލަ ފާސްކުރަމުނ ދަނިކޮށް މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު އާއި އިތުރު ބަޔަކު ފުލުހުންނާމެދު މާރާމާރީ ހިންގއެފުލުހުންގެ ވާޖިބަށް ހުރަސްއި ޅކަމުގެ ތުހުމަތުގައިމުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު ހައްޔަރުކުރިއެވެ.

4މި ހައްޔަރަށްފަހުބަންދާމެދ ގޮތެއު ކަންޑެއެޅުމަށްޓަކައި ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރުމުން ޝަރުތުކޮށް މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވެއެވ.

5މި އަމުރުގައި ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އަމުރުކުރި ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވަނީ"މީނ އާއާ ތުހުމަތުކުރެވި ކުށާ ގުޅުވާލެވޭ ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ހެކި ހުށަހަޅާފައި ވީނަމަވެސް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގެ )1( ވަނަ ނަންބަރުން ފެށިގެން )4 ( ވަނަ ނަންބަރުގެ ނިޔަލަށް ހުރިނަންބަރުތަކުގައ ބަޔާންކުރި ސަބަބެއް އޮތްކަމަށް ޝަރުއތަށް ނުފެންނާތީ، ޤާނޫނު ނަންބަރ 2016/12 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު(ގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާއި 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އަށް ރިއާޔަތްކޮށް" ކަމަށެވެ.

6އަދި މި އަމުރުގެ އިތުރު ބަޔާނުގައި، "މީނާ ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް" ކަމަށާއި،"މީނާއަށް މީލާދީ ގޮތުނ 18 އަހަރު ފުރިފައިވަނީ 11 އޮގަސްޓް 2026 ވަނަ ދުވަހު"ކަމަށާއި، "މީނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލާފައިވަނީ ޝަރުޠުކުރުމަށްފަހު" ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

7މިގޮތުން ޝަރުތކޮށްފައި ވަނީ، ބަންދުން ދޫކޮށްލާފައި ހުންނައިރު، އެއްވެސްގާނޫނަކާ ހިލާފު އަމަލެއް ނުވަތަ އިތުރު ކުށެއް ނުކުރުމަށާއި، ތަހުގީގު މަރުހަލާގައި ތަހުގީގަށ އެއްބާރުލުން ދިނުމާއި ތަހުގީގަކުރާ ފަރާތުނ ހާޒިރުވާން އަންގާ ތަންތަނަށް ހާޒިރުވުމަށާއި، ރަށުން ބޭރަށް ފުރައިގެން ދާނަމަ ފުލުހުންގެ ހިދުމަތުގެ ހުއްދަ ހްދުމަށާއި، މައްސަލައިގެ ހެކިބަސްދޭން ކަމަށެ ގަބޫލުކުރެވޭ އެންމެހައި މީހުންނާ މުއާމަލާތުނުކުރުމަށާއި، ބައްދަލުނުކުރުމަށާއި، ރޭގަނޑު 20:00 އިން ފެށިގެން ފަތިހު 05:00 އާ ހަމައަށް ގެއިން ބޭރުގައި ނޫޅުމަށާއި، ގެއިން ބޭރުގައި އުޅޭ ވަގުތުތަކުގައި ރަށތެރޭގައ ގުރޫޕްހަދައިގެން ނޫޅުމަށެވެ.

8އިސްތިއުނާފަކޮށްފައި ވަނު މިގޮތުގެމަތިން ކުޅެމި އަމުރެވެ.

9އިސްތިއުނާފީ ކުރު ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައި ވަނީ އިސްތިއުނާފ ދެ ނުކުތާއެވެ.

10ފުރަތަމަ ނުކުތގައާ ފާހަގަކޮށްފައި ވަނީ،ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭފަދަ ހްލަތެއ ނެތްކަމަށް ބަޔާންކްށ މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު ބަންދުން ދޫކުރުމަށިއިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުން އަމުރުކުރައްވާފައާވަނީ ގނޫނުއަސާސީގ 42 ވަނަ މާއްދާ އާއި، 143 ވަނި މާއްދާގަ )ރ( އާ ހްލ ފަށކަމަށެވެ.

10.1. މި ނުކުތާގެ ތަފުސީލުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތުން ފާހަގްކޮށްފައި ވަނަ، މުޙައްމަދު ޝާބިނ ޝުޖާޢު ބަންދުން ދޫކޮށްލާފައި ވަނީ، މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢުބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭފަދަ ހާލަތެއް ނެތްކަމަށް ބަޔާންކޮށް، އެކަމުގެ އިތުރު ތަފުސީލު ބަޔާންކުރުމެއް ނެތި ކަމަށެވެ.މިއީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ 2020/SC-A/100 ނަންބަރު ގަޒިއްޔާގެ ކަނޑައެޅުންތަކާ ހިލާފު ކަމެއް ކަމަށެވެ. މިގޮތުން، ފުލުހުންގެ ހިދުމަތުނ ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ހެކިތަކަށް އަމުރުގައި އެއްވެސް ވަރަކަށް ރިއާޔަތްކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށެވެ.

11ދެވަނަ ނުކުތާގައިފާހަގަކޮށްފައި ވަނާ، ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭފަދްހްލަތެއ ނެތްކަމަށް ބަޔާންކޮށް މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު ބަންދުން ދޫކުރުމަށިއިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުން އަމުރުކުރައްވާފައެވަނީ ގާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ އާއި، 143 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އާއި ގާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނު( )މީގެފަހުން"ޖިނާއީ އިޖުރާއަތު ގާނޫނގ"( 59 ވަނަ މާއްދާ އާއި، 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އާ ހިލާފަށް އަދި ގަވާއިދު ނަންބަރު: 2021-SC-REG-01 )ޝަރީއަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު( )މީގެފަހުން "ޝަރީއަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު"ގ( 13 ވަން މާއްދާގަ )ނ( އަށް ރިއާޔަތް ނުކޮށކަމަށެވެ.

11.1. މ ނުކުތާގެ ތަފުސީލުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރާފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައި ވަނީ، ލިބިފައިވާ ހެއްކަށް ބަލާއިރު، މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢުގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ލިބިފައިވާ ކަމަށ ބަލަން ޖެހޭ ކަމަށެވެ. މި ގޮތުން ފުލުހުންގެ ވާޖިބު އަދާކުރުމުގެ ތެރޭގައި ފުލުހުންނާ ކުރިމަތާލައ ޖިސްމާނީ އަނިޔާ ދީފައިވާ ކަމަށާއި، އެ ހާދިސާގައި ދެ ފުލުހަކަށް ޖިސްމާނީ އަނިޔާ ލިބިފައިވކަނާ މެޑިކޯ ލީގަލް ރިޕޯޓުން އެނގޭ ކަމަށެވެ.މ މައްސަލާގައި ހެކިބަސް ދޭން ތިބި މައިގަނޑު ހެކިންނަކީ މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢުގެ ފުށުން ޖިސްމާނީ އަނިޔާ ލިބުނު މި ދެ ފުލުހުން ކަމަށެވެ.ފުލުހްނާނަށ އަނިޔކުރަން ފަސްނުޖެހޭ މީހަކު އާންމު ކޮންމެ މީހަކަށް ހަމަލާދީ އަނިޔާކުރަން ފަސްނުޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.ފުލުހުންގެ ވާޖިބު އަދާކުރުމުގެ ތެރޭގައާފުލުހުންނާ މި ގޮތަށް ކުރިމަތިލުމަކީ ފުލުހުންގެ ވާޖިބު އަދާކުރުމަށް ނުރައްކާ ކުރިމަތިކުރުން ކަމަށެވެ.މިއީ ގާނޫނާ ތަންފީޒކުރެފަރާތްތަކްގު މަސްއޫލިއްޔަތަށްހުރަސްއް ޅުން ކަމަށެވެ. ވީމާ މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢުގެ ފުށުންހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިހުތިމާލާއި، ކުށް ތަކުރާރުވުމުގެ އިހުތިމާލާއި، މުޖުތަމައުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ އޮތްކަން ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ފެންނަން އޮންނަ ކަމަށެވެ.

12މި ނުކުތާތަކާ ގުޅިގެން މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު ފާހަގަކުރި މައިގަނޑު ކަމަކީ ފުލުހުންނާ ކުރިމަތިލައި، ހަމަލާދިންކަމަށް އިންކާރުކުރާ ކަމަށެވެ.

13މި އިސްތިއުނާފު ނިންމައިދިނުމަށްދައުލަތުން އެދިފައި ވަނީ، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ކޯޓްއަމުރްނު މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ފަދަ ހާލަތެއް ނެތާކަ މަށް ބަޔުންކިށ މުޙައްމަދް ޝާބން ޝުޖާޢު ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައުވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނނޫ އަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާއާއި، 49 ވަނަ މާއްދާއާއި، 143 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާއި، 60 ވަނި މާއްދާގަ )ށ( އާހލާފަށްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ކޯޓު އަމުރު ބާތިލުކޮށް،މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު ބަންދުން ދޫކޮށްފިނަމަ މުޖުތަމައުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވުމުގެ ފުރުސަތު އިހުތިމާލު އޮތްކަމަށާއި، ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިހުތިމާލު އޮތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢުގެ ބަންދާމެދު ދަށުކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްދިނުމަށެވެ.

14ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފަށް ބަލާއިރުމައިގަނޑު އޮތީދެ ސުވާލެކެވެ. ފުރަތަމައީ، ދަށުކޯޓް ގެ ނިންމުމުގައި އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ސަބަބުބަޔާންކޮށްފައިވޭތޯއެވެ. ދެވަނައީ،ދަށުކޯޓުނުމުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު ބަންދުން ދ ކޮށްލި މަށް ނިންމެވުމުގައ ރިއާޔަތްކުރި ގޮތް ގޯސްތޯއެވެ.

15އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގައި ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތާ ގުޅޭގޮތުން ގާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއދާގް)ރ(އާ ހަވާލާދުދައުލަތުނ ފާހަގަކުރާ މައިގަނޑު ނުކުތާއަކީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ،އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން 2020/SC-A/100 )މީގެ ފަހުން "ލަތީފާ އަލީ ހަސަން ގަޒިއްޔާ"( ގިޒިއްޔގައ ކަނޑައަޅާފައިވާސަބަބު ބަޔާންކުރުމުގެ އުސޫލުތަކާ ދަށުކޯޓުން ހިލާފުވެފައިވާ ކަމަށެވެ.

16ލެތީފާ އަލީ ހަސަން ގަޒިއްޔާގައި ގާނޫނއަސާސީގު 42 ވެނ މާއްދާގަ ދަށުން އިންސާފުންސަރިޔަތްކުރުމުގ ހައްގަމާނަކުރަމުން، މްއްސަލައިގެ ނިންމުމަށް ފަނޑިޔާރު ވާސިލުވި ސަބަބުތައް ބަޔާންކުރުމުގައި، މައްސަލައިގައ ހިމެނި ދައުވާގެ ކޮންމެ ބަޔަކާމެދު ދެފަރާތުން ދެއްކި ވާހަކަތަކުގެ މައިގަނޑު ނުކުތާތައް ބަޔާންކޮށް، އެ ނުކުތާތަކުގެ ތެރެއިން އެ މައްސަލައިގައި ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ނުކުތާތަކަކީ ކޮބައިކަން ފާހަގަކޮށް، އެ ނުކުތާތަކާބެހޭ ގޮތުން ހުރި ހެކިތަކާއި، އެ ހެކިތައް ވަޒަންކުރިގޮތާއި އެ ހެކިތަކަށް ބުރަދަން ދެވުނު ގޮތް އަދި މައްސަލަ ސާބިތުނުވިނަމަ އެ މައްސަލަ ސާބިތުނުވި ސަބަބު އެ މައްސަލައިގައ ހިމެންހެސްމުންނަށ ސާފުކޮށް އޮޅުންފިލާނޭ ގޮތަށް ތިލަބަހުނ ފަނޑިޔާރް ބަޔާންކުރަންވާނެކަމަށ ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވ.

17ލަތީފާ އަލީ ހަސަން ގަޒިއްޔާގައި ބަޔާންވެދިޔަފަދައިންއޮތީމ މިންގަނޑަކިމައުލޫއީ ގޮތުން ސަރިޔަތް ހިންގައި ފައިސަލާކުރަނިވި ހުކުމްކުރުމގައި ނެގެހެއްޓުން ލާޒިމުވެގެންވާ މިންގަނޑެކެވެ.ފަނޑިޔާރު ގޮތް ނިންމެ ކަމެއްގެ ބާވަތުން ސަބަބު ބަޔާންކުރުމުގައި ތަފުސީލް އާ ކަމުގެ ފުނމިނިހިމެނުމާއ، ސަބަބު ބަޔާންކުރުމަށް ކުޅެދިގެންވާ ގޮތގައުފަރުގަ ތަކެއް ހުރމީ އެކަށީގެންވަކަމެއްކަނ އެއެ މަތީ މަރުހަލާގެ ނިންމުންތަކުން ބަލައިގާނފައިވ ކަމެއްކަން ފެންނަން އޮތް ކަމެކެވެ.

18ޕްރިސިޑެންސް 2ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ސަބަބު ބަޔާންކުރަންވީ ގޮތަށް އިޝާރާތްކުރަމުން، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ، ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް 2020/SC-A/93 )މީގެ ފަހުން "ޝަހީބް އިބްރާހީމް ގަޒިއްޔާ"( ގަޒިއްޔާގައި، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގއަ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅުނު ހެކި ވަޒަންކުރުމަށްފަހ ފަނޑިޔާރު ނިންމު ގޮތާއި،ގނޫނުއަސާސީގ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާ ސަބަބެއް އޮތްކަން ނުވަތަ ނޫންކަމާއި، ފަނޑިޔާރިގ ނިންމުނާ ބިނާކުރު ގ ނޫނީ ނައްސ ސާފުކޮށް އެނގެން އޮންނަންވާނެ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާމަރު ހުލާގައ ހެކިހުރި މިންވަރު ހާމަކުރުން ލާޒިމަވަނ އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ކނަ ވެސް މި ގަޒިއްޔާގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ނުކުތާތަކުން އެނގެއެވެ.

19މެކޯޓުގި، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ޔާމީން 2024/HC-B12/19 ގިޒަ އްޔާގައި، ބަންދާ މެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގައިޝަހީބ އިބްރާހީމް ގަޒިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތިކަށް ހަވާލާދަ ފާހަގަކޮށްފައެވަނީ، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ އަކުރުތަކުގައިވާ ހާލަތުތައ ފުރިހަމަވާކަން ނުވަތް ނޫންކަމާއި، އޭގެ މިންވަރަށް ރިއޔަތްކުރުމަށްފަހު އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކުރުމާއެކު، ބަންދުގެ މުއްދަތު ކަނޑައަޅާނީ ކަމަށެވެ.

20ޕްރިސިޑެންސް 1މި ކޯޓުގެ،ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލގުއޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ޚާބިލް ޚާލިދު 2026/HC-B12/81 ގަޒިއްޔާގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވަނީ،ލަތީފާ އަލީ ހަސަން ގަޒިއްޔާގައި ބަޔާންކުރާ މިންވަރަށް ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ ނިންމުންތަފްސީލވުނު ލާޒިމު ނޫން ކަމަށާއި،އެއީ،މައްސަލައިގެ ކުރިއަށް އޮތް މަރާހްލެތަކަށ ކޮށްފާނިގާނޫނިނުރަގަނޅު އަސަރުގެ އިތުރުން، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ މަޖިލީސް ހިނގާގޮތުންނާއ އެކަމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަގުތާއުއމަލީގޮތުނ ހުރް ގޮންޖެހުމުގެ ސަބަބާއެކިވެސްމެ ކަމަށާއި، އެހެންނަމަވެސް، މިފަދަ ނިންމުމުން، އިސްތިއުނާފީ ބޭނުމަށްޓަކައި، މައްސަލައިގެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބު ނޭނގޭހައި ނިންމުން ހުލާސާވެގެނ ވެސް ނުވާނެ ކަމަށެވެ.

21އެންމެ މޮޅުއިތުރު ގޮތަކީ، ރިއާޔަތްކުރި ގާނޫނީ އަސާސއި،މައްސަލާގައި ހިމެނި މުހިއްމު ހަގީގަތްތަކާއި، ހ ކ ހުރި ގޮތމެދ ޖުމުލަކޮށްފާހަގަވާ ގޮތާއި،ބަންދުގައި ބެހެއްޓޭނެ ހާލަތްތއާމައްސަލައިން ފައުޅުވ ކަންކމް ގުޅިގެންދާ ގޮތާއި، މި އެންމެހައި ކަމެއްގެ ނަތީޖާ، ސާފުކޮށް ތިލަކޮށ، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާއިރު ބަޔާންކުރުމެވެ. ނަމަވެސް މި މިންވަރަށް ތަފުސީލު ބަޔާންކުރުމަކީ؛ވަގުތާ ހާލަތު ކޮންމެ ހިނދެއްގައި ތަންދޭ ކަމަކަށް ނުވާއިރު، އަދި ކޮންމެހެން ކަނޑައެޅިގެން ލާޒިމުވެވިގެންވާ ކަމަކަށް ވެސް ނުވާއިރު،ބަންދާމެދު ގޮތެއު ނިންމުމުގައިހުލާސާ ގޮތެއިގއ ސަބަބުބަޔީންކުރުން މުތުލަގަށް ގޯސްކަމަށާ ކަނޑައެޅުމަކ ގާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ކުރެވެން އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ.

22އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާމ އަމުރަށިބަލާއިރު، ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް އަމުރުކުރި ސަބަބުގެ ގޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވަނީ،"މީން އާއާ ތުހުމަތުކުރެވި ކުށާ ގުޅުވާލެވޭ ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ހެކި ހުށަހަޅާފައި ވީނަމަވެސް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގެ )1( ވަނަ ނަންބަރުން ފެށިގެން )4( ވަނަ ނަންބަރުގެ ނިޔަލަށް ހުރަ ނަންބަރުތަކުގައި ބަޔާންކުރި ސަބަބެއް އޮތްކަމަށް ޝަރީއތަށް ނުފެންނާތީ، ޤާނޫނު ނަންބަރ 2016/12 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު(ގ 59 ވަނަ މާއްދާއާއި 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އަށް ރިއާޔަތްކޮށް" ކަމަށެވެ. އަދި މި އަމުރުގެ އިތުރު ބަޔާނުގައި، "މީނާ ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް" ކަމަށާއި، "މީނާއަށް މީލާދީ ގޮތުނ 18 އަހަރު ފުރިފައިވަނ 11 އޮގަސްޓް 2026 ވަނަ ދުވަހު" ކަމަށާއި، "މީނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލާފައިވަނީ ޝަރުޠުކުރުމަށްފަހު" ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ޝަރުތުކޮށްފައި ވަނީ، ބަންދުން ދޫކޮށްލާފައި ހުންނައިރު، އެއްވެސް ގާނޫނަކާ ހިލާފު އަމަލެއް ނުވަތަ އިތުރު ކުށެއް ނުކުރުމަށާއި، ތަހުގީގު މަރުހަލާގައި ތަހުގީގަށ އެއްބާރުލުން ދިނުމައިށ ތަހުގީގުކުރާ ފަރާތުން ހާޒިރުވާން އަންގާ ތަންތަނަށް ހާޒިރުވުމަށާއި، ރަށުން ބޭރަށް ފުރައިގެން ދާނަމަ ފުލުހުންގެ ހިދުމަތުގެ ހުއްދަ ހުދުމަށާއި، މައްސަލައިގެ ހެކިބަސްދޭން ކަމަށެ ގަބޫލުކުރެވޭ އެންމެހައި މީހުންނާ މުއާމަލާތް ނުކުރުމަށާއި ބައްދަލުނުކުރުމަށާއި، ރޭގަނޑު 08:00 އިން ފެށިގެން ފަތިހު 05:00 އާ ހަމައަށް ގެއިން ބޭރުގައި ނޫޅުމަށާއި، ގެއިން ބޭރުގައި އުޅޭ ވަގުތުތަކުގައި ރަށުތެރޭގައި ގުރޫޕްހަދައިގެން ނޫޅުމަށެވެ.

23އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ މި އަމުރުގައި ބަޔާންވެގެންވާމި މިންވަރަކީ އެންމެ މޮޅުއިތުރު މިންވަރުކަމުގައ ބަލއިގަންނަނ ދައްޗަސް،މި އަމުރުގައިސަބަބު ބަޔާންކިށްފައިވިމަމްންވަރު އިސްވެ މި ބަޔާންކުޅ ގާނޫނީ އުސޫލުތަކާ ބައްދަލުނުވާކަމަށ ކަނޑައެޅިގެން ކަނޑައެޅޭނެ ހަމައެއް ފާހަގައެއް ނުވެއެވެ.

24އިސްވެ މި ފާހަގަކުރި ފަދައިން، މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު ޝަރުތުކްރުމަށްފަހު ބަންދު ންދޫކޮށްލުމަށ ނިންމި ސަބަބު އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

25ޕްރިސިޑެންސް 3ދށަ ކޯޓުގު ފަނޑިޔާރު އިހުތިޔާރުކޮށ ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ކަމެއްގައި، ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު އެ އިހުތިޔާރު ބޭނުންކުރި ގޮތުގެ މައްޗަށް ވަނުމަކީ މަދު ހާލަތެއްގައި މެނުވީ އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ކުރާނެ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް ބަޔާންކޮށް، އެފަދަ އިހުތިޔާރެއްގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ވަންނަން ވާނެ ހާލަތްތައް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ.އޚމ 2022/SC-A/51 ގަޒިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގެ ދަށުން މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢުޝަރުތުކޮށް ބަންދްން ދޫކޮށްލމަށުއަމުރުކުރުމުގައި ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ހިޔާރުކުރި ގޮތުގެ ތެރެއަށް ވަންނަން ޖެހޭފަދަ، ހަވާލާދެވުނާގަޒއްޔާގައި ބަޔާންވެފައިވާފަދަ ހާލަތެއް އޮތްކަން މި އިސްތިއުނާފުގައި ދައުލަތަށް ދެއްކިފައިވާ ކަމަށް އަހުރެންނަށް ފާހަގައެއް ނުވެއެވެ.

26ޕްރިސިޑެންސް 4ދައުލަތގު އިސްތިއުނާފެ ނުކުތާ ބިނާކޮށްފައި ވަނީ، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ކަމަށް ދައުލަތަށް ފެންނައިރު، އެކަން ފަނޑިޔާރަށް ގަބޫލުކުރެވިފައި ނުވާތީކަމުގައި ފެނެއެވެ. ފަނޑިޔާރަށް ފެންނަ ގޮތް ދައުލަތަށް ނުފެންނަނީއެވެ.

27ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމާމެދު ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ނިންމާ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހަޅަން ވާނީ، ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، ގާނޫނުހްލާފެއްވާކަމަށ ނުވަތް ގާނޫނު ތަތުބީގު ކުރުމުގައި ނުވަތަ ގާނޫނު މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާ ކަމަށް ނުވަތަ ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް އަސަރުކުރުވަނިވި އިޖުރާއީ ގޯހެއް ހިނގާފައިވާކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭފަދަ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރިކަމަށް ހަމަ ހަގީގަތުގައި ވެސް ގަބޫލުކުރެވިގެންނެވެ.އެއްވެސް ހާލެއްގައި، އިސްތިއުނާފީ މަރުހަލާއަކީ ބަންދުގެ މުއްދަތާ އިތުރުކުރުމާމެދު ގޮތެއު ނިންމުމަށް ހޯދޭ ދެވަނަ ފުރުސަތެއް ކަމުގައި ދެކިގެނެއް ނޫނެވެ. ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތތަކަށުބަލާއިރު، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގެ ދަށުންމުޙައްމަދ ޝާބިން ޝުޖާޢު ޝަރުތުކޮށް ބަންދު ން ދޫކޮށްލމަށިއަމުރުކުރުމުގައި ފަނޑިޔާރުހްލާފުވެފައ ވަނި ކަނޑައެޅިގެން ކޮން ގާނޫނީ އުސޫލަކާކަން އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކޮށްދެވިފައި ނުވެއެވެ. ދަށުކޯޓުން ގާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 )ދިވެހިރާއްޖޭގ ކޯޓުތަކުގެ ގާނޫނު(ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ ހަދާފައިވާ ކަމަށް ފެންނަ ގޯހާ ގުޅޭގޮތުން ބުރަދަން ހުރި ގާނޫނީ ބަހުސެއް ދައުލަތަށް ހުށަހެޅިފައި އޮތް ތަނެއް ނުފެނެއެވެ.

28ބެންދާމެދ ގޮތެއު ނިންމުމަކީދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގާފުރިހަމާއިހުތިޔރުގެ މަތިން ހިނގާ ކަމަކަށް ވާއިރު، އިސްތިއުނާފީ މަރުހަލާއިން އެ އިހުތިޔާރު ބޭނުންކުރި ގޮތާމެދު ބަހެއް ކިޔޭނ، ދަށުކޯޓުންއިހުތިޔާރު ބޭނުންކުރުމުގައި؛ )ހ( ގޯސް ގާނޫނީ މިންގަނޑެއް ބޭނުންކޮށްފައިވާނަމަ، )ށ( ރިއާޔަތްކުރަން ނުޖެހޭ ކަމަކަށ ބުރަދަން ދީފައިވާނަމަ، )ނ( ޖައުހަރީ ކަމެއް މުޅިން އެއްކިބާކޮށްފައިވާނަމަ، )ރ( މުހިއްމު ހަގީގަތެއް ފައުޅުކަނ ބޮޑް ގޮތެއްގައި ގޯސްކޮށް ވަޒަންކޮށްފައިވާނަމަ،)ބ( ކާނޑައެޅިގެނުނަމުނާސަބ ހަމަނުޖެހޭ ބޭއިންސާފު ނަތީޖާއެއް ނެރެފައިވާނަމއެވެ.

29މ މައްސަ ލައަށ ބަލާއިރް މި ބަޔާންކުޅަފަދަ ހާލަތެއާމެދުވެރިވެފައިވާ ތަނެއް ނުފެނެއެވެ. ހާދިސާ ހިނގާފައިވާ ގޮތާއި، ތުހުމަތުވާ ކުށުގެ ބާވަތާއި، ކުށުގެ ރެކޯޑާއި، އުމުރާއި،މި ނޫންވެސް ވަށައިގެނވ އެންމެހައި ކަންކަމަށް ބަލާއިރު، މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު ޝަރުތުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް އަމުރުކުރުމުގައިއާދަޔހލާފ ކަމެއު ފާހަގައެއް ނުވެއެވެ.

30މި ފާހަގަކުރި ކަންކަމަށް ރިއާޔަތްކޮށް ބަލާއިރު އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވ އަމުރާ ބާތިލުކުރާނެ ތަނެއް ނެތް ކަމަށް ކަނޑައަޅައި މި އިސްތިއުނާފު ނިންމަން ފެނެއެވެ.

31މ އިސްތިއުނާފުގައި ދައުލަތުން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ފާހަގަކޮށްފައި އޮތީ ދެކަމެއް ކަމުގައި އަހުރެންނަށް ދޭހަވެއެވެ. އެގޮތުން، ދައުލަތުން ފާހަގަކުރި ފުރަތަމަ ކަމަކީ، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި އެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވ ސަބަބީ ބަޔާންކޮށްފައި ނެތްކަމަށް ބުނެ ފާހަގަކްރި ނުކުތާއެވެ. އަދި ދައުލަތުން ފާހަގަކުރި ދެވަނަ ކަމަކީ، ބަންދާމެދު ގޮތްކަނޑައެޅުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް އެނިންމުނ ނިންމާފައިވާކަމަށް ބުނެ ފާހަގަކުރި ނުކުތާއެވެ. ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައި ނެތްކަމަށާއި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ މާއްދާތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނެތްކަމަށް ބުނާ ބުނުން

32ދަށުކޯޓުގެ އަމުރުގައި ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް އަމުރުކުރި ސަބަބުގެ ގޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮތީ ކީކޭތޯ ބަލާއިރު، އޭގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮތީ: "މީން އާއާ ތުހުމަތުކުރެވި ކުށާ ގުޅުވާލެވޭ ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ހެކި ހުށަހަޅާފައި ވީނަމަވެސް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގެ )1( ވަނަ ނަންބަރުން ފެށިގެން )4( ވަނަ ނަންބަރުގެ ނިޔަލަށް ހުރި ނަންބަރުތަކުގައި ބަޔާންކުރާ ސަބަބެއ އޮތްކަމަށް ޝަރީޢަތަށް ނުފެންނާތީ، ޤާނޫނު ނަންބަރ 2016/12 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު(ގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާއި 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އަށް ރިއާޔަތްކޮށް" މިފަދައިންނެވެ.

33އޭގެ އިތުރުން، އެ އަމުރުގެ އިތުރު ބަޔާނުގައި، ލިޔެފައި އޮތީ "މީނާ ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް" ކަމަށާއި، "މީނާއަށް މީލާދީ ގޮތުނ 18 އަހަރު ފުރިފައިވަނީ 11 އޮގަސްޓް 2026 ވަނަ ދުވަހު" ކަމަށާއި، "މީން ބަންދުން ދޫކޮށްލާފައިވަނީ ޝަރުޠުކުރުމަށްފަހު" މިފަދައިންނެވެ.

34ބުނެވިދިޔަ ޢިބާރާތްތަކަށް ބަލާއިރު، ފަނޑިޔާރު އެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބެއް ނުވަތަ ގޮތެއް ނުވަތަ ހަމައެއް ބަޔާންކޮށްދީފައި އޮތްކަމަކަށް އަހުރެންނުދެކެމެވެ. ސަބަބަކީ، ފަނޑިޔާރު ވަކިގޮތަކަށް ދެކޭކަމަށް ނުވަތަ ބެލެވޭކަމަށް ބަޔާންކުރުމަކުން އަދި އެ މިންވަރުން ނުފުދޭނެތީއެވެ. ފަނޑިޔާރު ވަކިކަމަކާމެދު ވަކި ގޮތަކަށް ދެކޭނަމަ ނުވަތަ ފަނޑިޔާރަށް ވަކިގޮތަކަށް ބެލެވޭނަމަ އޭގެ ސަބަބު ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެއެވެ.

35މި މައްސަލައަށް ބަލާއިރު، ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ލިޔެ ބަޔާންކޮށްފައި އޮތްކަމަށް ފެންނަން އޮތީ"މީން އާއާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށާ ގުޅުވާލެވޭ ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ހެކި ހުށަހަޅާފައި ވީނަމަވެސް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގެ )1( ވަނަ ނަންބަރުން ފެށިގެން )4( ވަނަ ނަންބަރުގެ ނިޔަލަށް ހުރި ނަންބަރުތަކުގައި ބަޔާންކުރާ ސަބަބެއް އޮތްކަމަށް ޝަރީޢަތަށް ނުފެންނާތީ،... " މިފަދައިންކަން އެނގެއެވެ.

36އ ސަބަބަށް ބަލާއިރު، ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ހުށަހެޅި ވާޤިޢާތަކަށް ނަޒަރުކޮށް ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަށް އެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވެވުނު ސަބަބެއް ފެންނަން އޮތްކަމަކަށް އަހުރެންނަކަށް ފާހަގައެއްނުކުރެއެވެ. އަމަން އަމާންކަން ބަލަހައްޓައި ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރުމުގެ މަސްއްކަތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވި ފުލުހަކާމެދު މާރާމާރީ ހިނގާފައިވާކަމަށް ބުނެފައިވް ވާޤިޢާތައް އެގޮތުގައި ހުއްޓާ، ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަށް އޭނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަކީ، މުޖުތަމައުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމެއްކަމަށް ބެލެވެން ނެތީ ކޮންކަމެއް ކޮންގޮތެކަށް ފާހަގަކުރެވިގެންކަމެއް އެ ނިންމުމުން ފެންނަން ނެތްކަމުގައި އަހުރެންނަށް ފާހަގަކުރެއެވެ. އަހުރެންނަށް ޤަބޫލުކުރވ ގޮތުގައި ދައުލަތަށްވެސް ސާފުނުވެގެން އެ އުޅެނީ އެކަމެވެ.

37ކޯޓު އަމުރު ނެރުމުގައި ފަނޑިޔާރު ނިންމުން ބިނާކުރާ ސަބަބު ބަޔާންކުރަންޖެހެނީ:

37.1. އެ އަމުރެއް ނެރުނު ސަބަބު އެ މީހާއަށާއި ދައުލަތައްވެސް އެނގުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާތީ؛ އާއި

37.2. ސަބަބު ބަޔާންކުރުމުން ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން ފުރިހަމަވެފައިވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަން އަމުރު ނެރުމުގެ ކުރިން ކަށަވަރުކުރެވޭނެތީ ؛ އަދ

37.3. ދަށު ކޯޓުން އެ ނިންމުން ނިންމި ސަބަބު އިސްތިއުނާފުކުރެވޭހިނދު ފެންނަން އޮންނަންޖެހޭނެތީ ކަމަށް އަހުރެންނަށް ގަބޫލުކުރެވެއެވެ.

38ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން،އެ ޤަޟިއްޔާ ބެލި ބެންޗުގެ އިއްތިފާޤުން، ނިންމާފައިވާ ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައި ފަނޑިޔާރު ޑރ.މުޙައްމަދު އިބްރާހީމްގެ ރައުޔުގެ 31 ވަނަ ނަންބަރުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ: " ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ މަރުޙަލާގައި ފަނޑިޔާރު ނިންމާ ނިންމުމަކީ އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮންނަ ނިންމުމެކެވެ. ވުމާއެކު، މިފަދަ ކޮންމެ ނިންމުމެއްގައި، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅުނު ހެކި ވަޒަންކުރުމަށްފހ ފަނޑިޔާރު ނިންމު ގޮތާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާ ސަބަބެއް އޮތްކަން ނުވަތަ

39އަދި ހަމަ އެ ޤަޟިއްޔާގެ 32 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ: "ފަނޑިޔާރު ނިންމު ނިންމުނާ ސާފުވާންޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު ސަބަބަކީ، އެ ނިންމުމަކީ އެކަމުގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހާގެ ގިނަގުނަ ޙައްޤުތަކެއް ތަރުތީބުވެގެން އަންނަ ނިންމުމަކަށްވެފައި، އެ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި ފަނޑިޔާރުގެ ނިންމުން އެކި ގޮތްގޮތަށް މާނަކުރުމުގެ ފުރުސަތު ނުދިނުމެވެ." 2020/SC-A/93

40ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން، އެ ޤަޟިއްޔާ ބެލި ބެންޗުގެ އިއްތިފާޤުން،ނިންމާފައިވާ އަޙުމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާގައި ފަނޑިޔާރު ޙުސްނުއްސުޢޫދުގެ ރައުޔުގެ 33 ވަނަ ނަންބަރުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ: "ގާނޫނުއަސާސީ ގެ 42 ވަނި މާއްދާގަ )ހ( އިން ކޮންމެ މީހަކަށް ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އެއް އަސާސީ ހައްގަކީ މީހެއްގެ މައްޗަށް އުފުލޭ ޖިނާއީ ދައުވާތަކުގައާއި މަދަނީ ހައްގުތަކާއި ވާޖިބުތައް ކަނޑައެޅުމުގެ މައްސަލަތަކުގައި އިންސާފުވެރި ޝަރީއަތެއް ކުރެވުމުގެ ހައްގެވެ. މި އަސާސީ ހައްގު ލިބުނުކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނީ ގާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ގޮތަށް ހާމަކަމާއެކު އެ ޝަރީއަތެއް ކުރެވިގެންނެވެ. ޝަރީއަތަކީ ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅު ދައުވާއެއްގައި ޚަސްމުން ހުށަހަޅާ ހެކިތައް ވަޒަންކޮށް އްހެކިތަކުގެ މައްޗަށް ފަނޑިޔާރު ބަލައި ވިސްނުމަށްފަހު އޭނާއަށް ބުރަވެވޭ ގޮތަކަށް އެ ދައުވާއާމެދ ގޮތެއު ނިންމުމެވެ. ފަނޑިޔާރު ނިންމާ ނިންމުމަކީ ހެއްކާ ގަރީނާއަށް ބިނާކޮށް އިންސާފުވެރިކަމާއ އެކުގައި ކުރި ހުކުމެއް ކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ހަމައެކަނި ގޮތަކީ ޝަރިއަތުގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކަކީ ކޮބައިކަމާއި، އެ ހެކިތައް ވަޒަންކުރި ގޮތާއި، އެ ހުކުމަށް ފަނޑިޔާރު ވާސިލުވި ސަބަބުތައް ލިޔެ ބަޔާންކުރުމެވެ. ހުކުމަށް ފަނޑިޔާރު ވާސިލުވި ސަބަބުތައް ލިޔެ ބަޔާންކޮށްފައި އޮތުމަކީ ގާނޫނުއަސާސީ ގ 42 ވެނ މާއްދާގަ )ހ( އިން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އިންސާފުވެރި ޝަރީއަތެއް ކުރެވުމުގެ ހައްގުގެ މައިގަނޑު އުންސުރކެވ."

41ބުނެވިދިޔަ ޤަޟިއްޔާގައި ފަނޑިޔާރު ޙުސްނުއްސުޢޫދުގެ ރައުޔުގެ 34 ވަނަ ނަންބަރުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ: " ހުކުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތައް ބަޔާންކުރުން ފަނޑިޔާރުންގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާ ސަބަބަކީ، އެ މައްސަލައެއް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް އެ ފަނޑިޔާރު ބަލައިފިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ވަސީލަތަކީ އެއީ ކަމުގައިވާތީއެވެ." [2021] SC 30

42ބުނެވިދިޔަ ޤަޟިއްޔާގައި ފަނޑިޔާރު ޙުސްނުއްސުޢޫދުގެ ރައުޔުގެ 35 ވަނަ ނަންބަރުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ: " ... ހުކުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތައް، ޝަރީޢަތްކުރާ ފަނޑިޔާރު ބަޔާންކޮށްފައިނުވާނަމަ، އެ މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރަން ބޭނުންވާ ޚަސްމަށް އޭނާ ތައުނުކުރަން ބޭނުންވާ ނުކުތާތައް ފާހަގަކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނޯންނާނެއެވެ. އެހެންކަމުން އެކަމަކު ގާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާއިން ޚަސްމުންނަށް ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހައްގަށ ވެސް އުނިކަން ލިބޭނެ ކަމެކެވެ."

43އަދި ހަމަ އެ ޤަޟިއްޔާގައި ފަނޑިޔާރު ޙުސްނުއްސުޢޫދުގެ ރައުޔުގެ 36 ވަނަ ނަންބަރުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ: "ވީމާ، ފަނޑިޔާރު ހުކުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތައް ލިޔެ ބަޔާންކޮށްފައި ނެތް ނަމަ އެ ޝަރީއަތަކީ ސައްހަ ޝަރީއަތެއް ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ."

44ސުޕްރީމް ކޯޓުގް ބުނެވިދިޔަ ޤަޟިއްޔާތަކުގައި އިސްވެ ބަޔާންވެދިޔަ ކަންކަން އެގޮތުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވީނަމަވެސް، އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ ކޯޓު އަމުރު ނެރުމުގައި ފަނޑިޔާރު އެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބެއް ނުވަތަ ގޮތެއް ނުވަތަ ހަމައެއް ބަޔާންކޮށްދީފައިނެތަތީ އީއަމުރަށ ތާއީދުކޮށް އެއަމުރ ދެމެހެއްޓިދާނެކަމުގައި އަހުރެން ނުދެކެމެވެ. އެއީ، ކަމެއް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް ފަނޑިޔާރު ބަލައިފިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ވަސީލަތަކީ އެކަމެއްގެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތައް ބަޔާންކުރުން ކަމުގައިވާއިރު، އަމުރަ ނެރުމުގައި ކަށަވަރުކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ޤާނޫނާއެއްގޮތަށް ފަނޑިޔާރު ކަށަވަރުކުރިކަނ އެނގެން ނެތް ތީއެވެ.

45އޭގެ އިތުރުން، މި މައްސަލައިގައި ބަންދުކުރަންޖެހޭ ފަދަ ޙާލަތެއް ނުވަތަ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ބެލުމުގައި ދައުލަތުން މި އިސްތިއުނާފުގެ ދެވަނަ ނުކުތާގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމަކީ އެ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހ ކަންކަންކަމުގައިވާއިރު، ދަށުކޯޓުން އެކަންކަމަށް ރޢާޔަތްކުރިކަމެއް އަދި އެކަން ކުރިގޮތެއ ސާފުވާން އޮތްކަމުގައި އަހުރެންނަކަށް ނުބެލެވެއެވެ.

46އިސްވެ ދިޔަ ސަބަބުތައް އެހެންހުރުމުން، އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ ކޯޓު އަމުރު ބާޠިލުކުރަންޖެހޭކަމަށް އަހުރެންނަށް ގަބޫލުކުރެވެއެވެ.

47މުޙައްމަދު ޝާބިނ ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްދިނުމަށް ދައުލަތުން މިކޯޓުގައި އެދުނު ނަމަވެސް، މި މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށުބަންދުކުރަންޖެހޭ ފަދަ ޙާލަތެއް އޮތްތޯ ނުވަތަ ނެތްތޯ ވާޤިޢީގޮތުން ބަލައި ސަބަބު ބަޔާންކުރުމާއެކު، ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ނައްސުތަކަށ ރިޢާޔަތްކޮށް ގޮތްކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން އޭނާ ބަންދުގައި ބަހައްޓަން އަމުރުކުރާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް އަހުރެން ދެކެމެވެ.

48ފަނޑިޔާރި ޢަބްދުލްމާނިޢު ޙުސައިންގެ ރައުޔަށް ތާއިދުކޮށް ދެވަނަ ނުކުތާގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ އިތުރުނ ބަންދުކުރުމަށް އެދް ހާލަތާ ގުޅިގެން ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމާއި ޝަރީއަތުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތކަ ގުޅިގެނާ އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަކުރަމެވެ.

49ޕްރިސިޑެންސް 5މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢުގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވަނީ ޖެހުން ނުވަތަ އަނިޔާއެއްދިނުމުގ ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވިގެންނެވެ. މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢުއަކީ އުމުރުން 18 )އަށާރަ( އަހަރުގެ ޒުވާނެކެވެ. މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން ބަންދުގެ މްއްދަތު އިތުރުކުރުމަށް ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނުއިރު އޭނާގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއްގެ ތުހުމަތު، މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން ނުކުރެވޭކަން ސާފުކޮށް ފެންނާނެ އެބައޮތެވެ. އޭނާއަކީ ކުށްކުރުމުގެ ދިގު ތާރީހެއ އޮތް މީހެއް ނޫނެވެ. ނުރައްކާތެރި ކުށްކުރާ މީހެއްގެ ތުހުމީތުކުރެވޭ މީހެއް ނޫނެވެ. މިފަދަ ހާލަތެއްގައި ހުރި މީހެއްގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުކުރެވުމުން، އެ މީހެއްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ތުހުމަތާ ގުޅިގެން ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުން އޭނާ ބަންދުކުރުމަށް އަވަސްވެގަތުމަކ ގާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޝަރީއަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ މަގްސަދުކަމަށ އަހުރެންނަށް އެއްވެސް މިންވަރަކަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެވެއެވެ.

50މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު ކުށެއްކުރިކަމުގެ ތުހުމަތު އޭނާގެ މައްޗަށް ކުރެވޭކަން ސާފެވެ. އޭނާގެ މައްޗަށް އިންސާފުވެރި ތަހުގީގެއް ހިންގައި، ދައުވާކުރަން ފެނިއްޖަނަމަ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް އެ ދައުވާ ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. އަދި، އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ހުރި ހެކިތަކަށް ރްއާޔަތްކޮށް ކުށުގެ ރުކުންތައް ސާބިތުވާނަމަ، ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެއެވެ. މި ނަތީޖާ ހާސިލުކުރުމަށް ގާނޫނު ތަންނުދޭ ހާލަތުގައި ވެސް މީހުން ހައްޔަރުކޮށް ބަންދުކުރުމަކީ ގާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވެނ މާއްދާގަ މަގްސަދެއް ނޫނެވެ. ކުށެއް ސާބިތުވުމުގެ ކުރިން ކޮންމްމީހަކީ ވެސް ކުށެއް ނެތް މީހެއްކަމުގައި ބެލުމުގެ ހައްގު ގާނޫނުއަސާސީން ލިބިދެއެވެ. އަދި، ކުށެއް ސާބިތުވުމުގެ ކުރިން އެ މީހަކު ބަންދުކުރަންޖެހޭނީ އިސްތިސްނާއީ ހާލަތްތަކުގައިކަނ އަހުރެން ދެކެމެވެ. އަދި، އެކަން ވަޒަންކުރާނެ ގޮތް ޝަރީއަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އޖުރާއަތުގ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، މުޖުތަމައުގެ ސަލާމަތާ ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި މީހަކު ބަންދުކުރާނަމަ، އ ގާނޫނުގައި ބަޔާންކުރި ފަދައިން ކުށުގެ ބާވަތާއި ކުށްކުރުމުގެ ރިކޯޑު އޮތް މީހެއްތޯއާއި، އޭނާ ކުށްކުރުމުގއ އަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތާއި އެ ކުށުގައި އަނިޔާވެރިކަން ހިމެނުން ފަދަ ކަންކަމަށް ބެލުން ހިމެނެއެވެ. މި މާއްދާގެ ދަށުން މީހަކު ބަންދުކުރުމުގައި ކުށުގެ ކުޑަ ބޮޑުމިނަށް ބަލާއިރު މި މާއްދާއާ ހަވާލާދީ މީހަކު ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާނަމަ އެކަންކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި ޖިނާއްބޮޑު ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހުންނަށް ނޫންކަން ވެސް ގަބޫލުކުރެވެއެވެ. މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ އެންމެހައި ކަންކަމަށް ރިއާޔަތްކޮށް ފަނޑިޔާރު ނެރޭ ނަތީޖާއަކަށް އެކަން ބިނާވެގެންދާނެއެވެ.

51މިކަންކަމަށް ބަލާއިރު، މި މައްސަލައިގައި ފަނޑިޔާރު އެކަންކަމަށް ރިއާޔަތްކުރުމުން ވެސް ވާސިލުވެވުނު ނަތީޖާއަކީ މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު ބަންދުން ދޫކުރުމަށް ނިންމުމެވެ. އެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވުމުގއ ޝަރީއަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގައި ހިމެނޭ ކަންކަމަށް ފަނޑިޔާރު ރިއާޔަތްކޮށްފައިވާކަނ މުޙައްމަދް ޝާބިން ޝުޖާޢު ބަންދުން ދޫކުރުމަށް ނިންމާފައިވާ އަމުރުން އެނގެއެވެ. މި ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ރިއާޔަތްކޮށް ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން ބާތިލުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ދެކެމެވެ.