ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2017/HC-A/406
ޢަބްދުއްރާފިޢު ވ. ދަ ކެޕްޓަންސް އެސްޓޭޓްސް ޕވޓ ލޓޑ، 2017/HC-A/406
Abdhuraafiu v. The Keptans Esteyts Pvt Ltd 2017/HC-A/406 (2017/HC-A/406, High Court of the Maldives, 9 May 2019)
ޢަބްދުއްރާފިޢު ވ. ދަ ކެޕްޓަންސް އެސްޓޭޓްސް ޕވޓ ލޓޑ
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކުލި ލިބުމުގައި ލަސްވި ނަމަވެސް ލިބިފައިވާތީ އާއި ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ބޮޑު ޚަރަދުކޮށްފައިވާތީ އެއްބަސްވުން ދަމަހައްޓަންޖެހޭނެ ކަމަށާއި، ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ މަސައްކަތަށް ހުރަސް ނާޅަން ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތަށް އަންގައި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ޙުކުމްކުރިއެވެ.
ބިމާއި އޭގައިވާ ޢިމާރާތް ގެސްޓްހައުސެއް ހިންގުމަށް 20 އަހަރަށް ކުއްޔަށް ދިން އެއްބަސްވުމުގެ 6(ނ) ގައި 2017 ގެ 12 މަހާއި 2018 ގެ 6 މަހުގެ ކުލި (18 މަސް) 01 ޑިސެމްބަރު 2016 ގައި އެއްފަހަރާ ދޭންޖެހޭ ގޮތަށް އޮތުމުން، އެ ފައިސާ ނުދެއްކުމުން ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތުން ތަން ހުސްކޮށް ޙަވާލުކުރަން އެންގިއެވެ. ކުއްޔަށް ހިފި ކުންފުނިން އެއްބަސްވުން ދަމަހައްޓަން އެދި ދަޢުވާ ކުރިއެވެ.
ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތުން ބުނީ 18 މަހުގެ ކުލި ލިބިފައިނުވާއިރު ލިބުނުކަމަށް އިޢުތިރާފުވިކަމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމި ކަމަށާއި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 ގެ މާއްދާތަކާއި އެއްބަސްވުމުގެ ޞަރީޙަ ނައްޞާއި ސާބިތުކުރުމުގެ މިންގަނޑުތަކާއި ސުޕްރީމް ކޯޓާއި ހައިކޯޓުގެ ސަބަބުތަކާ ޚިލާފަށް ނިންމި ކަމަށެވެ. ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ބުނީ ކުލި ދައްކާ ޚަލާޞްކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ބިމާއި ޢިމާރާތް ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ 18 މަސްދުވަހުގެ އެޑްވާންސް ކުލި ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގައި ނުދެއްކުމަކީ ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތަށް އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރެވޭނެ ޖައުހަރީ ޚިލާފުވުމެއް ތޯ؛ އަދި ކުލި ދެއްކިކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ ކާކު ތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު
ކުލި ދެއްކުމަކީ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމުގެ ޖައުހަރީ ކަމެކެވެ. ކުލި ދެއްކިކަމުގެ ދަފްޢު ސާބިތުކުރަންޖެހެނީ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުންނެވެ؛ ނަމަވެސް އެއްބަސްވި މުއްދަތުގައި ކުލި ދައްކާފައި ނުވާކަން އެ ފަރާތުގެ ލިޔުންތަކާއި ވާހަކައިންވެސް އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމަކީ ޞައްޙަ ސަބަބެއްގެ މަތިން ކުރި ކަމެކެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމަކުން ޙާޞިލުކުރަން ބޭނުންވާ މައިގަނޑު ކަމަކީ ކުލި ލިބުމެވެ؛ ކުލި އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ދެއްކުމަކީ އެފަދަ އެއްބަސްވުމެއްގެ ޖައުހަރީ ކަމެކެވެ؛ ޖައުހަރީ މާއްދާއަކާ ބައިވެރިއަކު ޚިލާފުވެ އެކަން ސާބިތުވުމަކީ އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ކަމުން، އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރަން އެދުމުގެ ބާރު މަޢުޞޫމް ބައިވެރިޔާއަށް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ހ)، 3(ބ))
- ސައްޙަ މަގުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ބައިވެރިން، އެ އެއްބަސްވުމުން ލާޒިމްކުރާ ކަންކަން ކުރަންވާނީ އެއްބަސްވުމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ނ))
- މަދަނީ ޚުޞޫމާތްތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލުމަކީ ޢާއްމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެއް ނަމަވެސް، އެއް ޚަޞްމު އަނެއް ޚަޞްމާ ކުރާ 'ދަފްޢު' ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ އެ ދަފްޢު ކުރިމަތިކުރާ ފަރާތުންނެވެ؛ އެހެންކަމުން ކުލި އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ދެއްކިކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ ކުލި ދައްކަންޖެހޭ ފަރާތުންނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ނ)، 3(ރ))
- އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަދާކުރަންޖެހޭ އިލްތިޒާމުތަކާމެދު، އަނެއް ބައިވެރިޔާގެ ރުހުމެއްނެތި ނުވަތަ އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ގޮތެއްގެ މަތިން މެނުވީ ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެކަމީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ގޮތުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ؛ ކުލި ދެއްކުމުގައި ލުއިތަކެއް ދީފައިވާކަން ނުދައްކާނަމަ، އެއްބަސްވި މުއްދަތުގައި ކުލި ނުދެއްކުމަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ބ))
- އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އިލްތިޒާމެއް އަދާނުކުރުމުގެ ސަބަބުން ގެއްލުމެއް ލިބިއްޖެނަމަ، އެ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު މަޢުޞޫމް ބައިވެރިޔާއަށް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ޅ))
- އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ޙުކުމްކުރުމުގެ މަޖިލީހަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ލިބި މަޤުބޫލު ޢުޛުރެއްނެތި ޙާޟިރުނުވެއްޖެނަމަ، އޭނާގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ކ))
- ބެންޗު
- ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޢަލީ ސަމީރު، ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް (ރިޔާސަތު)
- ރިޔާސަތު
- ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް