ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2014/HC-A/158
2014/HC-A/158، 2014/HC-A/158
2014/HC-A/158 (2014/HC-A/158, High Court of the Maldives, 17 March 2016)
2014/HC-A/158
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން، ނުދައްކާ ހުރި ކުލި 202,220 ރުފިޔާއާއި ޖޫރިމަނާ 409,394.39 ރުފިޔާ، ޖުމްލަ 611,614.39 ރުފިޔާ 6 މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ބައިބަޔަށް ދައްކަން ޢަލީ ޚާލިދަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.
ސަރުކާރުން ދިން ލޯނަކަށް ރަހުނުކުރެވިފައިވާ ގޭގެ ސްޓޫޑިއޯ ހުރި ބައި، މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް އެންޑް ޓްރެޜަރީން 2007 ޖުލައި 29 ގައި ވެވުނު އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން 2007 އޯގަސްޓް 1 އިން 2012 މާރޗް 31 އަށް މަހަކު 10,111 ރުފިޔާއަށް ޢަލީ ޚާލިދަށް ކުއްޔަށް ދިނެވެ. އެއްބަސްވުމުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގައި ކޮންމެ މަހެއްގެ 10 ގެ ކުރިން ކުލި ދައްކަންވާނެ ކަމަށާއި، ލަސްވާ ކޮންމެ ދުވަހަކަށް މަހުކުލީގެ 0.5% ޖޫރިމަނާ ނަގާނެ ކަމަށާއި، 15 ގެ ކުރިން ނުދައްކައިފިނަމަ ތަން ހުސްކުރަންވާނެ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.
ޢަލީ ޚާލިދު ބުނީ ރިސިޕްޓަކާއި މިނިސްޓްރީގެ ސްޓޭޓްމަންޓުގެ ޑިއު ޑޭޓް އަދި ޕެއިޑް ޑޭޓުން ކުލި ދައްކާފައިވާކަން ސާބިތުވާ ކަމަށާއި، ތަން ހުސްކުރަން ނުއަންގައި ޖޫރިމަނާ ނުލައި ކުލި ބަލައިގަތުމުން ދައުލަތުން ޖޫރިމަނާ ދޫކޮށްލާފައިވާ ކަމަށާއި، ޖޫރިމަނާ ނަގަނީ ރިބާގެ އުޞޫލުން ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ 2010 ޖުލައިން ފެށިގެން ކުލި ދައްކާފައި ނުވާ ކަމަށާއި، ޖޫރިމަނާއަށް ދުލެއް ދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައި ނުވާ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ކުލި ދައްކާފައިވާކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ ކާކު ތޯއާއި، ކުލި ނުދައްކާ ޙާލަތުގައި ތަން ހުސްކުރަން ނުއަންގައި، ޖޫރިމަނާ ނުލައި ކުލި ބަލައިގަތުމުން ކުއްޔަށްދިން ފަރާތުން އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޖޫރިމަނާ ނެގުމުގެ ޙައްޤު ދޫކޮށްލި (waive ކުރި) ކަމުގައި ބެލެވޭތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ކުލި ދެއްކިކަމަކީ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ކުރާ ދަފްޢެއް ކަމަށްވާތީ އެކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ އެ ފަރާތް ކަމަށާއި، ޚިލާފު އުފެދިފައިވާ މަސްތަކަށް ރިސިޕްޓެއް ނުވަތަ އެހެން ހެއްކެއް ހުށަހަޅާފައި ނުވާ ކަމަށް ކޯޓު ކަނޑައެޅިއެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 (ހ) ގެ ދަށުން ދުލެއް ދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާކަމުގެ ހެއްކެއް ނެތުމުން، ޖޫރިމަނާ ނުލައި ކުލި ބަލައިގަތުމާއި ތަން ހުސްކުރަން ނުއެންގުމަކީ ޖޫރިމަނާ waive ކުރިކަމުގެ ޙުއްޖަތެއް ނޫން ކަމަށާއި، މަންފާ ލިބިގަތުމަށްފަހު ރިބާގެ ސަބަބު ދައްކައިގެން އިލްތިޒާމްތަކުން އެއްކިބާނުވެވޭނެ ކަމަށް ކަނޑައަޅައި ޙުކުމް ޤާއިމްކުރިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުގައި މަދަނީ ޚުޞޫމަތްތަކުގައި ޘާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ (onus probandi) އުފުލުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. މި މާނާގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަކީ ހަމައެކަނި ދަޢުވާ ކޯޓަށް އުފުލާ ފަރާތް ނޫނެވެ. ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ދަޢުވާގެ ދިފާޢުގައި ކުރާ ދިފާޢީ ދަޢުވާ ޘާބިތުކުރުމަކީ އެފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. ދަޢުވާއެއްގައި އެއް ޚަޞްމު އަނެއް ޚަޞްމާ ކުރިމަތިކުރާ "ދަފްޢު" (plea) ޘާބިތުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ފަރާތަކީ އެ "ދަފްޢެއް" ކުރާ ފަރާތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ށ))
- ކުލި ދެއްކިކަމާމެދު ޚިލާފު އުފެދިފައިވާ މަހަކަށް ކުލި ދެއްކިކަމުގެ ރިސިޕްޓެއް ހުށަހަޅާފައިނުވާއިރު، ކުލި ދައްކާފައިވާނެކަމަށް ބުނާ ބުނުން ފިޔަވައި، އެކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން އިތުރު އެއްވެސް ހެއްކެއް ޤަރީނާއެއް ހުށަހަޅާފައިނުވާނަމަ، ކުލި ދައްކާފައިވާކަން އެނގޭނެ އެއްވެސް ހެއްކެއް ޤަރީނާއެއް ހުށަހަޅާފައިނުވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ޤާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކާއި ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ށ))
- ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާ ކަންތައްތައް ކުރަންވާނީ، އެ ކޮންޓްރެކްޓްގައިވާ ޝަރުޠުތަކާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިންނެވެ. އެއާ ޚިލާފުގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރެވޭނީ، އެ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ އަނެއް ބައިވެރިޔާ، އޭނާގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާކަމަކަށް ދުލެއްދީފިނަމަ، ނުވަތަ ކޮންމެވެސް އެހެންގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރަން އެއްބަސްވެއްޖެނަމައެވެ. އެހެންކަމުން، އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާގޮތުގެ އިތުރަށް ޖޫރިމަނާ ދެއްކުމާގުޅޭގޮތުން އެއްވެސް ދުލެއް ދިނުމަށް ނުވަތަ އެހެން ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާކަމުގެ ހެއްކެއް ޤަރީނާއެއް ހުށަހަޅާފައިނުވާނަމަ، ޖޫރިމަނާއާ ނުލައި ކުލި ބަލައިގަތުމަކީ ޖޫރިމަނާ ދޫކޮށްލިކަމުގައި ބެލެވޭނެ ހެއްކެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ނ))
- އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަދާ ކުރަންޖެހޭ އިލްތިޒާމްތައް އެއްބަސްވުމުގެ އެއްބައިވެރިޔާ އަދާކުރުމުން، އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލިބެންޖެހޭ މަންފާތައް ލިބިގަތުމަށްފަހު، [އަނެއް ބައިވެރިޔާ] ފުރިހަމަ ކުރަންޖެހޭ އިލްތިޒާމްތަކާ ހަމައަށް އައުމުން، އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޖޫރިމަނާ ނަގާފައިވަނީ ރިބާގެ އުޞޫލުން ކަމަށް ބުނެ އަދާކުރަންޖެހޭ އިލްތިޒާމްތަކުން އެއްކިބާނުވެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ނ))
- ކުލި ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން ކުއްޔަށްދިން ފަރާތުން ތަން ހުސް ކުރުމަށް އަންގާފައިނުވުމަކީ، ދެފަރާތް ދެމެދު ވެވުނު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އެ ފަރާތަށް ލިބިދޭ ޖޫރިމަނާ ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤު ދޫކޮށްލިކަމުގައި ނުވަތަ (waive) ކުރިކަމުގައި ބެލެވެން އޮތް ޙުއްޖަތެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ނ))
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/02
- ބެންޗު
- ޝުޖާޢު ޢުޘްމާން، ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް