ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2020/HC-A/82
ޒިހާން އަހްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް، 2020/HC-A/82
Zihaan Ahmed v. Prosecutor General 2020/HC-A/82 (2020/HC-A/82, High Court of the Maldives, 15 August 2022)
ޒިހާން އަހްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ކުށް ސާބިތުކޮށް 17 އަހަރަށް ޖަލަށްލުމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ. އަމިއްލަ އިޢުތިރާފާއި ތަޙްޤީޤު ބަޔާނާއި މާއްދީ ހެކިތަކަށް ބުރަދަން ދިނެވެ.
04 މީހުން ބައިވެރިވެގެން 02 ނޮވެންބަރު 2015 ގައި އައި.އީ.ޑީ އެއް ހަދައި މުލިއާގެ ކައިރީގައި ޕާކުކޮށްފައިވާ ޕިކަޕެއްގެ ބެޓެރި މަތީގައި ބެހެއްޓިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވުނެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތާއި އެހެން ދެމީހެއްގެ މައްޗަށް ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއްގައި ބައިވެރިވުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލުނެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް: ތަޙްޤީޤު ފުރިހަމަ ނޫން، އިޢުތިރާފަކީ ފޭކު އެއްޗެއް ހެދިކަމުގެ އިޢުތިރާފު، ހެކިތަކުގައި ފުށުއެރުން، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ނެތް، ވަކީލާއި ލިޔުންތައް ނުލިބުނު؛ އަދި 2019/SC-A/93 ގެ ސަބަބުން ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަން އެދުނެވެ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް: ވަކީލު ދޫކޮށްލީ އަމިއްލައަށް، ނަމަވެސް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުމާ އެއްގޮތަށް ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
އައި.އީ.ޑީ އެއް ހަދައި ޕިކަޕެއްގެ މަތީގައި ބެހެއްޓުމުގައި ބައިވެރިވި ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއްގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށް ސާބިތުކުރުން ރަނގަޅުތޯއާއި، ފޭކު ނުވަތަ މަޖަލަކަށް ހެދިކަމަށް ބުނުމާއި ފަކްޗުއަލް އިމްޕޮސިބިލިޓީ ދިފާޢަކަށް ވޭތޯއާއި، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/93 ޤަޟިއްޔާގެ އަސަރު.
ނިންމި ގޮތް
ނިންމުން ލިޔުމުގައި ނުފެނޭ (އިސްތިއުނާފީ 5 ނުކުތާ ރައްދުކުރި؛ 2019/SC-A/93 ގެ އަސަރު ބަލަމުން ދަނިކޮށް ލިޔުން ނިމިފައި)
އިޢުތިރާފާއި ގުޅޭ ޤަރީނާތަކުން ފޭކު އެއްޗެއް ކަމުގެ ބުނުން ނަފީވެ، ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގައި އައި.އީ.ޑީ އަޞްލުތޯ ބަލާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ހޯކްސް ވެސް ޓެރަރިޒަމްގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. ނުކުތާތައް ރައްދުކުރިއެވެ. ނަމަވެސް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ހަމަ އެ ދަޢުވާ ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާކަން 141 (ރ) ގެ ދަށުން ފާހަގަކުރިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކުރުން، ކުރަން އުޅުން، އެހީތެރިވެދިނުން އަދި އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުން ކަމަށް 4 ބާވަތެއްގެ ދަޢުވާ އުފުލިދާނެއެވެ. ދަޢުވާގައި އޭގެ ތެރެއިން ކޮން ކުށެއްކަމާއި، 4 ވަނަ މާއްދާގެ މަޤްޞަދާއި 5 ވަނަ މާއްދާގެ ޢަމަލު ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާންކުރަންޖެހެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 7-8)
- ތަޙްޤީޤުގެ ފުންމިނާއި ފުޅާމިން ކަނޑައަޅާނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް ނޫނެވެ. ބަލަންޖެހޭނީ ދަޢުވާ ނެގެހެއްޓޭ މިންވަރަށް ތަޙްޤީޤުކޮށް ހެކި ހޯދިފައިވޭތޯއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 27-28)
- ޝަރުޠެއް ހިމެނޭ އިޢުތިރާފެއްގެ ޝަރުޠު (ފޭކު އެއްޗެއް ކަމަށް ބުނުން) ވަރުގަދަ ގުޅޭ ޤަރީނާތަކުން ނަފީވާނަމަ، ތަޙްޤީޤާއި ޝަރީޢަތުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފަށް ދަށުކޯޓުން ބުރަދަން ދިނުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 30-33)
- ފުރިހަމަ ނުވާ ކުށްތަކުގައި (inchoate offences) ބޭނުންވަނީ ކުށުގެ ޢަމަލަށް އެހީތެރިވުމެވެ. އައި.އީ.ޑީ އަކީ އަޞްލު ނުވަތަ ގޮވުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ހުރި އެއްޗެއްތޯ، ޙަޤީޤީ ނަތީޖާ ނިކުތްތޯ ބަލާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ހެދުނީ ފޭކު އެއްޗެއް ނުވަތަ ފެންބަޑިއެއް ކަމަށްވިޔަސް އައި.އީ.ޑީ އެއް ހެދުމަށް އެހީތެރިވުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 32، 35، 42، 44)
- ބައިވެރިންނަށް ނޭނގޭ ޙަޤީޤީ ނުވަތަ މާއްދީ އުނިކަމެއްގެ ސަބަބުން ކުށް ފުރިހަމަނުވުމަކީ (factual impossibility) ދިފާޢެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޤާނޫނީ އުންޞުރުތައް ފުރިހަމަނުވާތީ ކުށަކަށް ނުވާ ޢަމަލާ (legal impossibility) ތަފާތު ކަމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 42-44)
- ޓެރަރިޒަމްގެ އަސާސީ ސިފައަކީ ޢާންމުންގެ މެދުގައި ބިރުވެރިކަން އުފެއްދުމެވެ. ތެދެއް ނޫންނަމަވެސް ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއް ހިނގާކަމުގެ ބިރުވެރިކަމާއި ހާސްކަން އުފެދޭ ކަމެއް ކުރުން ނުވަތަ އެކަމަށް އެހީތެރިވުން 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ގައިވާ ޓެރަރިޒަމްގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. ޓެރަރިޒަމާ ގުޅުވައިގެން ސަމާސާއަކަށް ނުވަތަ މަޖަލަކަށް ކުރުމަކީ ދިފާޢެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 36-39)
- ތުހުމަތުކުރެވުނީ ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއްގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގައިކަމުން، އައި.އީ.ޑީގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ބެހޭ ކަންބޮޑުވުމަކީ، ފެނުނު އެއްޗަކީ ތިމާ ބައިވެރިވެގެން ހެދި އެއްޗެއް ނޫންކަމަށް ސުވާލު ނުއުފައްދާ ހިނދު، ދަޢުވާއާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 41)
- ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ޙައްޤު އަމިއްލައަށް ދޫކޮށްލުމަށްފަހު އިސްތިއުނާފުގައި އެ ފުރުޞަތު ނުދިންކަމަށް ބުނުން ބަލައެއް ނުގަނެވެއެވެ. މާލީ ޙާލަތު ފަދަ ސަބަބަކާހުރެ ވަކީލަކު ހަމަނުޖެހުމަކީ ޝަރީޢަތުން ފުރުޞަތު ނުދިނުމެއް ނޫނެވެ. ލިޔުންތައް ނުލިބުނުކަމަށް ބުނާނަމަ އެ ލިޔުންތަކަށް އެދިފައިވާން ޖެހެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 46-47)
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ތަބާވާންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 56)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (7)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/81 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- 2019/SC-A/93
- 2016/HC-A/424
- 2016/HC-A/431
- 2016/HC-A/436
- ބެންޗު
- މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ، ޙުސައިން ޝަހީދު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް