ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2020/HC-A/102
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޝާމިން، 2020/HC-A/102
Prosecutor General v. Mohamed Shaamin 2020/HC-A/102 (2020/HC-A/102, High Court of the Maldives, 21 June 2020)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޝާމިން
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން، ހަރުދަނާ އިތުރު ހެކި ހުށަހަޅާފައި ނެތުމާއި، ފުއްޕާމޭގެ އޮޕަރޭޝަނެއް ކޮށްފައިވާ ބަލިކަށި މީހަކަށް ކޮވިޑް-19 ނުރައްކާތެރިވުމަށް ބަލައި 30 ދުވަހަށް ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކުރި.
މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކުރުމާއި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ތުހުމަތުގައި (ދޯންޏެއްގައި 61 ކިލޯގްރާމް) ހައްޔަރުކުރި މީހާގެ ބަންދު ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 3 ފަހަރު އިތުރުކޮށްފައިވާއިރު، 4 ވަނަ ފަހަރަށް ހުށަހެޅުމުން ޝަރުޠުކޮށް ދޫކޮށްލި.
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބުނީ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 22 (ޅ)، 59، 60 އާއި 63 އާ ޚިލާފު، އަދި 143 (ރ) ގެ ދަށުން މަތީ ކޯޓުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާނުވެ ނެރުނު އަމުރެއް ކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނީ ފުއްޕާމޭގެ ބަލި ހުރިކަމާއި ޖަލުގެ ގޮޅީގައި ގިނަ ބަޔަކު ތިބޭކަމެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުގައިވާ މީހަކު، އިތުރު ހެކި ނެތުމާއި ޞިއްޙީ ޙާލަތާއި ކޮވިޑް-19 ގެ ނުރައްކަލަށް ބަލައި ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59، 60 އަދި 63 ވަނަ މާއްދާތަކާ އެއްގޮތް އަމުރެއްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށު ކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ ބަންދާމެދު ޝަރީޢަތް ބަލާ ކޯޓުން އަލުން ނިންމަން ޖެހޭ
ޓްރެފިކްކުރުމަކީ ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއް ކަމާއި، ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިއިރު ކުރިން ބަންދުކުރީ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ކަމާއި، ދޫކުރިއިރު އެ ސަބަބު ބަލާފައި ނުވާކަމާއި، ފަރުވާގެ ވަޞީލަތް ބަންދުގައި ހަމަޖެހިފައިވާތީ 2018/HC-A/208 ގައިވާ ފަދަ ޟަރޫރީ ޙާލަތެއް ނެތްކަމެވެ. މައްސަލަ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައިވާތީ ބަންދާމެދު ނިންމަންވީ ޝަރީޢަތް ބަލާ ކޯޓުންނެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން، ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެ، ހެކި ފޮރުވުން ނުވަތަ ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުން، ކޯޓަށް ހާޒިރުނުވުން، ފިލުން، ނުވަތަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވުން މިފަދަ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެދާނެކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލާޒިމް ކަމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.1، 3.4)
- 'މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ' ސަބަބު އޮތްތޯ ބެލުމުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ބަންދާއި ހައްޔަރާއި ކުށުގެ ރެކޯޑު، މުޖުތަމަޢުގައި އަދާކުރާ ދައުރާއި ވަޒީފާއާއި ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅި، ކުށުގައި ބައިވެރިވި ގޮތް، އަދި ކުށުގެ ބާވަތާއި ކުޑަބޮޑުމިނާއި އަނިޔާވެރިކަން ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.2)
- މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) ގެ ދަށުން ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއް ކަމާއި، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރި ކުށެއް ކަމުން، އެފަދަ ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ފެންނަ މީހަކު ބަންދުކޮށް ބަހައްޓަންޖެހޭނީ އެ ނުރައްކަލެއް އޭނާގެ ފަރާތުން ނުފޯރުވޭނެ ތަނެއްގައެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.2.4)
- ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ކުރިން މީހާ ބަންދުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިންތޯ ފަނޑިޔާރު ކަނޑައަޅަންޖެހޭއިރު، ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާއި، ޝަރުޠެއްނެތި ދޫކުރުމާއި، ކަފާލަތުގެ އުޞޫލުން ދޫކުރުމާއި، ޝަރުޠާއެކު ދޫކުރުމަކީ ތަފާތު ޙާލަތްތަކެއްގައި ކުރެވޭ ތަފާތު އަމުރުތަކެވެ. ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލުމާއި (66 ވަނަ މާއްދާ) ކަފާލަތުގެ އުޞޫލުން ދޫކޮށްލުމަކީ (63 ވަނަ މާއްދާ) ތަފާތު ދެ މަފްހޫމެއް ކަމާއި ދެ ޙާލަތުގައި ބަލަންޖެހޭ ކަންކަމާއި އިޖުރާއަތު ތަފާތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.2.5، 3.2.6)
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ޚާއްޞަކޮށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވިނަމަވެސް، ބަންދުގައި ތިބެގެން ފަރުވާ ނުލިބި ފުރާނައަށް ނުވަތަ ޞިއްޙަތަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ހަރުދަނާ ސަބަބުތައް ހުރިކަން ކަށަވަރުކުރުމާއެކު، ޟަރޫރީ ޙާލަތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ބަންދަށް ލުޔެއް ދެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ބަންދުކޮށްފައިވާ ތަނުގައި ފަރުވާގެ ވަޞީލަތް ހަމަޖެހިފައިވާނަމަ އެއީ އެފަދަ ޟަރޫރީ ޙާލަތެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.3)
- ކުރިން ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރީ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ކަމަށްވާއިރު، ދޫކޮށްލުމަށް އަމުރުކުރުމުގައި އެ ސަބަބު ދެން އޮތްތޯ ނުވަތަ ނެތްތޯ ކޯޓުން ބަލައި ބަޔާންކުރަންޖެހެއެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށުގެ މައްސަލަ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއަށް ދިޔުމުން ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭނީ އެ މައްސަލަ ބަލާ ކޯޓުންނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.4، 3.6)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ރ)، (ބ)، (ޅ)، (ކ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 63 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 66 ވަނަ މާއްދާ
- ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖްރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
- ޖިނާއީ އިޖްރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- 2011/SC-A/33
- 2018/HC-A/134
- 2019/HC-A/366
- 2018/HC-A/410
- 2012/HC-A/194
- 2012/HC-A/260
- 2016/HC-A/52
- 2018/HC-A/208
- ބެންޗު
- ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދު، ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް، ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު (ރިޔާސަތު)
- ރިޔާސަތު
- ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް