ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/208
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޒާމިލް، 2018/HC-A/208
Prosecutor General v. Mohamed Zaamil 2018/HC-A/208 (2018/HC-A/208, High Court of the Maldives, 26 September 2018)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޒާމިލް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި އޭނާ 7 ދުވަހަށް ގޭގައި ބަންދުކޮށް ބެހެއްޓުމަށާއި، ބައްޔާ ގުޅޭ ލިޔެކިޔުން ފުލުހުންނަށް ހުށަހެޅުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.
މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމާއި، ގެންގުޅުމާއި، ޓްރެފިކްކުރުމާއި، އެތެރެކުރުމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވުނު މީހެކެވެ.
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބުނީ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 22(ޅ)، 59 އަދި 60 ވަނަ މާއްދާއާއި، މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވުމުގެ (143(ރ)) އުޞޫލާ ޚިލާފު އަމުރެއްކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
މަސްތުވާތަކެތީގެ ބޮޑު ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހަކު މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާފައިވާއިރު، އޭނާ ގޭގައި ބަންދުކޮށް ބެހެއްޓުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރު ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރުގައި ގޭގައި ބަންދުކުރުމަށް ނިންމި ނިންމުން ބާޠިލު؛ ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭނީ މައްސަލަ ބަލާ ކޯޓުން
ތުހުމަތަކީ ބޮޑު ކުށެއްކަމާއި މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރިކަން ބޮޑު ކުށެއްކަމުން، ބަންދުކުރަންޖެހޭނީ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާ ނުފޯރުވޭނެ ތަނެއްގައެވެ. ސިއްޙީ ސަބަބަކާހުރެ ލުއި ދެވޭނީ އެފަދަ ޙާލަތެއް އޮތްކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްފަހުގައެވެ. މައްސަލަ މިހާރު ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައިވާތީ ބަންދާމެދު ނިންމަންޖެހޭނީ ތަޙުޤީޤު ބަލާ ކޯޓުންނެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހެއްގެ ބަންދާއިމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭ ސަބަބުތައް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ އާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، އެ ސަބަބުތަކުން ކުރެ ސަބަބަކަށްޓަކައި މެނުވީ އެއްވެސް މީހަކާއިމެދު ޝަރީޢަތުން ޙުކުމެއް ކުރުމުގެ ކުރިން އެމީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓައިގެން ނުވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.2)
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި އެއްގޮތަށް މީހަކު ބަންދުކުރުމުގައި ތުހުމަތު ކުރެވޭ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް ކާފީ ހެކި ނެތްކަމުގައިވިޔަސް، ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށުގެ ނުރައްކާތެރިކަމަށާއި، އެކުށް ތަޙްޤީޤު ކުރުމުގައި ހުރި އުނދަގޫތަކުގެ މިންވަރަށާއި، އެކަމުގައި ހިމެނޭ މީހުންގެ އަދަދަށާއި، ކުށުގެ ޠަބީޢަތަށާއި، ކުށުގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށާއި، އެ ކުށަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަބަށާއި، ޝައްކުކުރެވޭ މީހާ ފިލައި ރައްކާވުމުގެ ބިރު އޮތީ ކިހާ މިންވަރަކަށްކަމަށާއި، ހެކިތަކާ ކުޅެ ހެކިތައް ނައްތާލުމުގެ ބިރު އޮތީ ކިހާ މިންވަރަކަށްކަން ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކޮށް ވަޒަން ކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.2)
- ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާގެ ބަންދާއިމެދު ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތަކަށް ނިންމުމުގައި، ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށުގެ ބާވަތަށާއި، ކުށުގެ ކުޑަ ބޮޑުމިނަށާއި، ކުށް ކޮށްފައިވާ ޙާލަތަށާއި، ކުށް ކުރުމުގައި އަނިޔާވެރިކަން ހިމެނޭނަމަ އެކަމަށާއި، އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކީގެ ބުރަދަނަށާއި، އޭނާގެ ކުށުގެ ރިކޯޑަށާއި، ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމުގައި ވޭތުވެދިޔަ ތާގައި ޢަމަލު ކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.2)
- ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެފައި، އޭނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ ހެކި ފޮރުވުމަށް ނުވަތަ ހެކިބަސް ދޭން ހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފާނެކަމަށް، ނުވަތަ ކޯޓަށް ހާޒިރު ނުވެދާނެ ކަމަށް، ނުވަތަ ފިލައިފާނެ ކަމަށް، ނުވަތަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލް ކުރެވިއްޖެނަމަ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން އޭނާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ފަނޑިޔާރުގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.2)
- މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމާއި، ގެންގުޅުމާއި، ޓްރެފިކްކުރުމާއި، އެތެރެކުރުމުގެ ކުށަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) އަށް ބަލާއިރު ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެކެވެ. މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރިއާއި އޭގެ ބޭނުންކުރުމުގެ ކުށްތަކަކީ އެ ކުށްތަކުގެ ޒާތާއި ބާވަތުން މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރިކަން ބޮޑު ކުށުގެ ޢަމަލުތަކެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.3)
- ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހާގެ ބަންދާއިމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށްޓަކައި ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމައްޗަށް ޙާޟިރުކުރެވޭ މީހާއަކީ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެ މީހެއްކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ފެންނަ ޙާލަތުގައި، އެމީހަކު ބަންދުކޮށްފައި ބަހައްޓަންޖެހޭނީ އެމީހެއްގެ ފަރާތުން މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރި ކަމެއް ނުފޯރުވޭނެފަދަ ތަނެއްގައެވެ. އެފަދަ މީހަކު އުސޫލެއްގެ ގޮތުން ގޭގައި ބަންދުކުރެވިގެން ނުވާނެއެވެ. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައިވެސް ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރެވޭ ފަރާތްތައް ގޭގައި ބަންދުކުރުން ހިމަނާފައެއް ނުވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.3، 3.4)
- ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ސިއްޙީ ޙާލަތު ހުރިގޮތުން ޖަލުގައި ބަންދުގައި ހުރެގެން ލިބެންވާ ފަރުވާ ނުދެވި ފުރާނައަށް ނުވަތަ ސިއްޙަތަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަމަށް، ނުވަތަ ގާތުން ކިރުބޯ ކުއްޖަކަށް ކިރު ނުދެވި އެ ކުއްޖާގެ ފުރާނައަށް ނުވަތަ ސިއްޙަތަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭފަދަ ހަރުދަނާ ސަބަބެއް ހުރިނަމަ، އެ ޙާލަތު އެފަދައިން ހުރިކަން ކަށަވަރުކުރުމާއެކު އެ ޟަރޫރީ ޙާލަތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެފަދަ ފަރާތެއްގެ ބަންދަށް ލުއެއް ދެވިދާނެއެވެ، އަދި ކަފާލަތުގެ އުސޫލުން ނުވަތަ ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލެވިދާނެއެވެ. އެފަދަ ޙާލަތެއް އޮތްކަން ކަށަވަރުކުރުމެއްނެތި ބަންދަށް ލުއި ދެވިގެން ނުވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.4)
- ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށުގެ މައްސަލައަކީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައިވާ މައްސަލައެއްކަމުން، އެ މައްސަލާގައި ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭނީ އެ މައްސަލަ ބަލާ ކޯޓުން، އެ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.6)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ހުށަހެޅި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤަވާއިދުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- 2010/SC-A/19
- 2011/SC-A/33
- 2016/HC-A/52
- 2011/HC-A/114
- ބެންޗު
- ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ، ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް