ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2019/HC-A/420
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ކަމްރުލް އިސްލާމް، 2019/HC-A/420
Prosecutor General v. Kamrul Islaam 2019/HC-A/420 (2019/HC-A/420, High Court of the Maldives, 1 July 2021)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ކަމްރުލް އިސްލާމް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ، ހެކިތައް ހުރީ ޤަރީނާގެ މައްޗަށް ކަމާއި ލޮލަށް ފެނުނު ހެއްކެއް ނެތުމުން، ތަޙްޤީޤު އިޢުތިރާފާއި ޤަރީނާތަކަކީ މިފަދަ މައްސަލަ ސާބިތުކުރުމަށް ފުދޭ ހެކި ނޫންކަމަށް ބަލައި ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާ ކަމަށެވެ.
ބަންގްލަދޭޝް ރައްޔިތެއް މާލޭގައި ދިރިއުޅުނު އެޕާޓްމަންޓުގައި ކަރަށް ވަޅިން ހަމަލާދީ މަރާލާފައި ފެނުނު މައްސަލައެއްގައި، އޭނާގެ ރައްޓެއްސެއް ކަމަށްވާ ބަންގްލަދޭޝް ރައްޔިތެއްގެ މައްޗަށް ޤަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ދަޢުވާ ކުރެވުނެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ތަޙްޤީޤުގައި ތަފްޞީލީ އިޢުތިރާފެއް ވިނަމަވެސް ކޯޓުގައި އިންކާރުކުރިއެވެ.
ދައުލަތުން ބުނީ ތަޙްޤީޤު އިޢުތިރާފާ ތަޢާރުޟުވާ ހެއްކެއް ނެތި، އެ އިޢުތިރާފަށް ބާރުދޭ ހަރުދަނާ ޤަރީނާ ހުރިއިރު ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި ކުށް ހިނގާފައިވާ ކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ތަޙްޤީޤުގައި ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ބަޔާން ނެގި ކަމަށާއި، ޤަރީނާތަކުން ޝައްކުނެތް ގޮތެއްގައި ސާބިތު ނުވާ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ތަޙްޤީޤުގައި ވި އިޢުތިރާފާއި އެއާ ގުޅޭ ޤަރީނާތަކުން ޤަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ދަޢުވާ އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވޭތޯ، އަދި ސާބިތުވާނަމަ ކަނޑައަޅަންވީ އަދަބަކީ ކޮބައިތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު (އަޣުލަބިއްޔަތުން)؛ ޤަސްދުގައި މީހަކު މެރުން ސާބިތު، ބަރު ދިޔަ 133,333.33ރ. އާއި ތަޢުޒީރީ ގޮތުން 25 އަހަރު ޖަލު
އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި، ވަކީލެއްގެ ޙައްޤު ފުރިހަމަ ނުވި ނަމަވެސް މަޖުބޫރުކަމެއްނެތި ދިން އިޢުތިރާފު އެއްފަރާތް ނުކުރެވޭނެ ކަމާއި، ފިންގަރޕްރިންޓް، ޑީ.އެން.އޭ، ވަޅި، ކޮޓަރީގައި ފެނުނު ޖިންސް، މެމޮރީ ކާޑު ފަދަ ޤަރީނާ އިޢުތިރާފާ ގުޅުވާލުމުން ޝައްކުނެތް މިންވަރަށް ޤަތުލު ޢަމްދު ސާބިތުވާ ކަމަށް ނިންމިއެވެ. ވާރިސުން ޤިޞާޞާއި ދިޔަ ދެގޮތަށް އެދުމުން ޝުބުހައިގެ މަންފާ ޤާތިލަށް ދީ ބަރު ދިޔައާއި ތަޢުޒީރީ ޖަލު ޙުކުމްކުރިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ތަޙްޤީޤު ބަޔާން ނެގުމުގެ ކުރިން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ދޭ މަޢުލޫމާތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ތަޙްޤީޤު އިދާރާއިން ހެކި ހޯދުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ލަސްކޮށްފިނަމަ ހެކި ނެތިގެން ދާނެތީ، އެފަދަ ހެކި ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށްޓަކައި އެއްފަރާތް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
- ޢާންމު ޤާނޫނީ އުޞޫލަކީ ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ފާހަގަނުކުރާ ނުކުތާއަކަށް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ރިޢާޔަތްކުރަން ނުޖެހުމެވެ؛ ނަމަވެސް ޙައްދު ނުވަތަ ޤިޞާޞް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށްތަކުގައި (ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1205 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)) ޝަރުޢީ ހަމަތަކާ ގުޅޭ ނުކުތާއަކަށް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައިވެސް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނެއެވެ.
- ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއްގެ ތަޙްޤީޤުގައި ދައުލަތުން ވަކީލަކު ޢައްޔަންނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ފުލުހުން އެންގުމުގެ ސަބަބަށްޓަކައި އެކަނި، ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤާއި ވަކީލެއްގެ ޙައްޤު އަންގާފައިވާ ޙާލަތެއްގައި މަޖުބޫރުކަމެއްނެތި ދީފައިވާ ތަފްޞީލީ އިޢުތިރާފު ބަޔާން މުޅިން އެއްފަރާތެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
- ތަޙްޤީޤުގައި ދީފައިވާ އިޢުތިރާފު ބަޔާނަކީ އެ ބަޔާނަށް ބާރުދޭ (corroborate ކުރާ) އިތުރު ޤަރީނާ ހުރިނަމަ ޝަރީޢަތުގައި ޤަރީނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ ބަޔާނެކެވެ.
- ޤަރީނާއަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ބަލައިގަނެފައިވާ ޘާބިތުކުރުމުގެ ވަސީލަތެކެވެ؛ ޙައްދާއި ޤިޞާޞްގެ މައްސަލަތައް ސާބިތުވާނީ ހަމައެކަނި ހެކިބަހުން ނުވަތަ އިޢުތިރާފުން ކަމަށް ބެލުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ؛ ފާޅުކޮށް ފެންނަން އޮތް ޤަރީނާ (قرينة الظاهرة) އަށް ބިނާކޮށް ޤިޞާޞްގެ މައްސަލަތަކުގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ ޝަރުޢީ އުޞޫލުތައް ހުއްދަކުރާ ކަމެކެވެ.
- ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި ޤަރީނާތަކަށް ވަކިވަކިން ބަލައިގެން ނޫނެވެ؛ ތަފްޞީލީ އިޢުތިރާފެއް ހުރިއިރު ހެކި ޤަރީނާ އެ އިޢުތިރާފާ ގުޅުވާލެވެން އޮތްނަމަ ގުޅުވާލައިގެން ބަލަންވާނެއެވެ؛ ވަކި ޤަރީނާއަކަށް އެކަނި ބަލާއިރު އުފެދޭ ޝައްކު ގުޅުވާލުމުން ފިލައިގެން ދެއެވެ.
- އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާ ހިނދަކު ޑިވައިސްއެއްގައި ސެޓްކޮށްފައިވާ ތާރީޚާއި ގަޑި ބެލެވޭނީ އަސްލު ތާރީޚާއި ގަޑި ކަމުގައެވެ.
- ޤަތުލު ޢަމްދު ސާބިތުވުމަށް ތިން ރުކުން ސާބިތުވާންޖެހެއެވެ: މަރުވި މީހަކީ ލޭގެ ރައްކާތެރިކަން ލިބިގެންވާ ދިރިހުރި އިންސާނަކަށް ވުން، މަރު ވީ ކުށްކުރި މީހާގެ ޢަމަލުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ވުން، އަދި މެރުމުގެ ޤަޞްދު އޮވެގެން ޢަމަލު ހިންގުން؛ ބޭނުންކުރި ހަތިޔާރަކީ ޢާންމުކޮށް މީހަކު މަރުވެދާފަދަ އެއްޗަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.
- ޤަތުލު ޢަމްދުގައި ޤިޞާޞާއި މަރުގެ ދިޔަ އެކުއެކީ ކަނޑައެޅޭނެ ޝަރުޢީ ހަމައެއް ނެތެވެ؛ ވާރިޘުން ދެގޮތުންކުރެ ގޮތެއް ޚިޔާރުނުކޮށް ދެގޮތަށްވެސް އެދިއްޖެނަމަ އުފެދޭ ޝުބުހައިގެ މަންފާ ލިބިދޭނީ ޤާތިލަށް ކަމުން، މަރުގެ އަދަބުގެ ބަދަލުގައި ދިޔަ ނަގައިދޭންވާނެއެވެ.
- ޙުރުމަތްތެރި މަހެއްގައި ހިނގި ޤަތުލު ޢަމްދުގައި ދޭންވާނީ ބަރު (މުޣައްލަޡު) ދިޔައެވެ؛ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދު (6) ގައިވާ ލުއި ދިޔައަށް 2/3 އިތުރުކޮށް ކަނޑައަޅައެވެ؛ ޤަވާއިދުން ކަނޑައަޅާފައިވާ މިންވަރު ކޯޓުން އަމިއްލައަށް މަތިކޮށް ދަށްކުރުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ.
- ޤަތުލު ޢަމްދުގައި އަސްލީ އަދަބު ދިޔައަށް ބަދަލުވި ނަމަވެސް މުޖުތަމަޢުގެ މަޞްލަޙަތަށްޓަކައި ތަޢުޒީރީ އަދަބެއް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ (އިމާމް މާލިކާއި އިމާމް އަބޫ ޙަނީފާގެ ރައުޔު)؛ އެ އަދަބު ކަނޑައަޅަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/2014 ގެ ދަށުން އެނގިހުރެ މީހަކު މެރުމުގެ ކުށުގެ ދަރަޖައަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މިންގަނޑުތަކާއި ކުށުގެ ބުރަދަނަށް ބަލައިގެންނެވެ.
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ) (ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ޙައްޤު؛ ލިޔުމުގައި 52 ކަމަށް ފެންނަނީ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާ (ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހޯދާ ހެކި؛ ލިޔުމުގައި 53 ކަމަށް ފެންނަނީ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 110 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ރ)، 1000 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ)، 1002 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 1204 ވަނަ މާއްދާ، 1205 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔުމުގައި ނަންބަރުތައް 3231/3، 32، 332، 3222، 3223، 3321، 3325 ކަމަށް ފެންނަނީ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/68 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 88 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ރ) (ލިޔުމުގައި '66/3' އާއި '22 ވަނަ މާއްދާ' ކަމަށް ފެންނަނީ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) (މާއްދާގެ ނަންބަރު ލިޔުމުގައި '23 (ހ)، (ށ)')
- ފުލުހުންނަށް ލިބިދީފައިވާ އެންމެހާ ޤާނޫނީ ބާރުތަކާއި އިޚްތިޔާރުގެ ބޭނުންހިފުމާ ބެހޭ ޤަވާޢިދު (މާއްދާ ލިޔުމުގައި '23 (ހ)')
- ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދު (6) (މަރުގެ ދިޔަ؛ މާއްދާ ލިޔުމުގައި '36')
- މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސްގެ ނަންބަރު MJC-93/17 (މަރުގެ ދިޔަ)
- ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ސޫރަތުލް ބަޤަރާގެ 178 ވަނަ އާޔަތް
- 2009/SC-A/18
- 2014/SC-A/18
- 2014/SC-A/41
- 2014/HC-A/83
- 2019/HC-A/572
- 2019/HC-A/592
- 2017/HC-A/178 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ނަޖާޙު)
- ބެންޗު
- ޙުސައިން މަޒީދު، ޢަލީ ސަމީރު، މުޙައްމަދު ނިޔާޒު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- އެބައޮތް