ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2019/HC-A/592
އަޙްމަދު ޝުޖާޢު ވ. ޤާސިމް އިބްރާހީމް، 2019/HC-A/592
Ahmed Shuja v. Qasim Ibrahim 2019/HC-A/592 (2019/HC-A/592, High Court of the Maldives, 22 December 2020)
އަޙްމަދު ޝުޖާޢު ވ. ޤާސިމް އިބްރާހީމް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓު (ހުޅުމާލެ ޑިވިޜަން) އިން ބިމުގެ ވެރިފަރާތް އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށާއި، 12.6 މިލިއަން ރުފިޔާ ނަގައި ނުދެވޭނެ ނަމަވެސް އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް އުވާލި ތާރީޚުން މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީޚާ ހަމައަށް މާކެޓް ކުލި ހޯދުމުގެ ޙައްޤު ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތަށް ލިބިގެންވާކަމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.
ބިމުގެ ވެރިފަރާތާއި ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތާ ދެމެދު، ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ބިމުގައި ފައުންޑޭޝަނާއި ތިރީބުރި ޢިމާރާތްކޮށް 200,000 ރުފިޔާ ދީގެން ތިރީބުރި 35 އަހަރަށް ބޭނުންކުރުމަށް އެއްބަސްވެފައިވެއެވެ. ބިމުގެ ވެރިފަރާތުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށް ތަނުގައި ތަޅުއަޅައި ބިން އެހެން ފަރާތަކަށް ވިއްކާލިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާތަކާ ޚިލާފަށް ވިޝުއަލް އިންސްޕެކްޝަން ރިޕޯޓަށް ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށާއި، ޤާނޫނުއަސާސީން ލިބިދޭ މުދަލުގެ ޙައްޤަށް ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ބިމުގެ ވެރިފަރާތާއި އެބިމުގައި ޢިމާރާތްކޮށް ތިރީބުރި 35 އަހަރަށް ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުން ބިމުގެ ވެރިފަރާތުން މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން ބާޠިލުކޮށް ބިން ވިއްކާލުމަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމެއްތޯއާއި، އެއްބަސްވުމުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ދޭން ޖެހޭތޯއާއި، ޢިމާރާތުގެ ފެންވަރާބެހޭ "ވިޝުއަލް އިންސްޕެކްޝަން ރިޕޯޓަށް" ދަށުކޯޓުން ރިޢާޔަތްނުކުރުން ރަނގަޅުތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވީ ބިމުގެ ވެރިފަރާތް ކަމާއި، ރިޕޯޓުގެ ޞައްޙަކަން ސާބިތުނުކުރާތީ އެއަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުން ރަނގަޅުކަމާއި، އެއްބަސްވުމުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދޭން ޖެހޭކަމާއި، ދުސްތޫރީ ނުކުތާއަށް އިސްވެ ރިޢާޔަތްކުރެވިފައިވާތީ ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބަދަލުކުރަން ސަބަބެއް ނެތެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ކޮންޓްރެކްޓެއް ފުރިހަމަވީ ކަމުގައި ބެލެވޭނީ ކޮންޓްރެކްޓުގައި ހިމެނޭ ހުރިހާ ބައިވެރިން ކޮންޓްރެކްޓުގެ ދަށުން އެބައެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމްވާ ކަންތައްތައް ކޮށް ނިންމުމުންނެވެ؛ ކުއްޔަށް ދޭ ފަރާތުގެ މުޤާބިލަކީ މުއްދަތު ހަމަވާންދެން ތަން ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުން ކަމުގައިވާއިރު އެކަން ނުކޮށް އެއްބަސްވުން ނިމުނީއެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 11-12)
- އެއްބަސްވުމުގައި ބިން ވިއްކުމާއި ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ ޙައްޤު ގެއްލޭ ކަމެއް ކުރުން މަނާކޮށްފައިވާއިރު، އެއްބަސްވުން އެއްފަރާތުން ބާޠިލުކޮށް ތަނުގައި ތަޅުއަޅައި ބިން އެހެން ފަރާތަކަށް ވިއްކާލުމަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމެވެ؛ އެއްބަސްވުމުގައި ޢިމާރާތުގެ ވަކި ފެންވަރެއް ކަނޑައަޅާފައި ނުވާއިރު، މަސައްކަތުގެ ކުށެއް ރަނގަޅުކުރަން އަންގާފައިނުވާ ހާލަތެއްގައި ތަން ތަޅުއަޅައި އަތުލުމަކީ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ކުރި ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 13-16)
- އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމުގެ ކުރިން ހުއްދައެއް ހޯދަންޖެހޭނަމަ އެހުއްދަ ހޯދަންޖެހޭ ފަރާތަކީ ޚުދު ބިމުގެ ވެރިފަރާތް ކަމުގައިވާއިރު، ހުއްދަ ނުހޯދާތީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކަމަށް އޭނާ ބުނުމަކީ ތާކުންތާކު ޖެހޭ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ؛ މި އެއްބަސްވުމަކީ ޞައްޙަ އެއްބަސްވުމެއްކަން ހައިކޯޓުގެ 2013/HC-A/359 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 17)
- ލިޔުމަކީ ޚަބީރެއްގެ ރައުޔެއްކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ޒިންމާ އޮތީ އެލިޔުން ހުށަހަޅާ ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ؛ ތައްޔާރުކުރި މީހާގެ ހުއްދައިގެ ނަންބަރާއި ތަފްޞީލު ނެތް، އަދި ތައްޔާރުކުރި މީހާ ޙާޟިރުކޮށް ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުކޮށްފައިނުވާ ރިޕޯޓަށް ދަށުކޯޓުން ރިޢާޔަތްނުކުރުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 18، 20، 22)
- ޢިމާރާތުގެ ފެންވަރާމެދު ފާހަގަކުރާ ކުދިކުދި ތަފާތުތަކަކީ، ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ އިންވެސްޓްމަންޓާއި ދީފައިވާ ފައިސާގެ މުޤާބިލުގައި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތުގެ މައްޗަށް ލާޒިމްވާ ޒިންމާ އަދާކުރަން ނުޖެހޭނެކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެ ހުއްޖަތެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 21)
- ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިޔަކު ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ ސީދާ ލިބޭ ގެއްލުމާއި ބައިވެރިންނަށް އެނގިފައިވާ ގެއްލުމަށް ބަދަލުދޭން ޖެހޭނެއެވެ؛ ގެއްލުމަކީ އެއްބަސްވުމުގައި ސީދާ ބަޔާންކޮށްފައިވާ ބަދަލު ކަމުގައިވާއިރު، އެ ބަދަލު ދޭން ޖެހޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 23)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ކޮންޓްރެކްޓް ފުރިހަމަވުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔުމުގައި '33 ވަނަ މާއްދާ'؛ އަދަދު ބަދަލުވެފައި - 21 ވަނަ މާއްދާ ކަމަށް ހީވޭ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ގެއްލުމަށް ބަދަލުދިނުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) (ލިޔުމުގައި '32 ވަނަ މާއްދާ'؛ 20 ވަނަ މާއްދާ ކަމަށް ހީވޭ)
- ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ (ޤާނޫނު ނަންބަރު ލިޔުމުގައި '36/31')
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔުމުގައި '36')، އަދި މުދާ މިލްކުކުރުމުގެ ޙައްޤާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔުމުގައި '12')
- 2015/SC-A/02
- 2010/SC-A/02
- 2013/HC-A/359
- ބެންޗު
- ޙުސައިން މަޒީދު، ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް