ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ޢަބްދުއްރަޙްމާނު

މައްސަލައިގެ ތަޢާރުފު:

1މިއީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2022)/ABA/2024/07145-B7(12- "ކޯޓު އަމުރު" )12 ނޮވެންބަރު 2024 ( އިސްތިއުނާފކުރުމަށު އެދް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން )މީގެފަހުން " އިސްތިއުނާފކުރު ފަރާތް" ނުވަތަ "ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް" ނުވަތަ "ދައުލަތް(" ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބެލި ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. މި ޤަޟިއްޔާގައ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަކު ޅ. ހިންނަވަރު، މާފިނި، ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ޢަބްދުއްރަޙްމާން )މީގެފަހުން "އިސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތް" ނުވަތަ "ޙަލީމަތު ލަމްޙާ("އެވެ. މައްސަލައިގައކި ންހިގާފައިވާގޮތް:

22021 އޮކްޓޫބަރު 19 ވަނި ދުވަހުގެ މެންދުރުގެ ވަގުތެއްގައި، ފިލިޕީންސްގެ ރައްޔިތެއްކަމަށްވާ މާރވިން އެސް.ވައި އާއި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވީ ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ޢަބްދުއްރަޙްމާނު ބައިވެރިވެ ދުރާލާ ރާވައިގެން، ފިލިޕީންސްގެ ރައްޔިތެއްކަމަށްވާ މޭރަގްރޭސް އޮނެޑް ޕިނެޑް މަރާލާފައިވާކަމަށް ތުހުމަތުކުރުވުނ މައްސަލއިގައ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ޢަބްދުއްރަޙްމާން 16 ޑިސެންބަރު 2021 ގައި ހައްޔަރުކޮށްފައިވެއެވެ. ދރކ ނަންބަރު . ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު J/HA/2021/385-145 ކޯޓު އަމުރު )15 ޑިސެންބަރު 2021.(

3މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން، އެނގިހުރެ މީހަކު މެރުމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ އާއި، އެހެން މީހެއްގެ މުދަލެއްގެ މައްޗަށް ހުއްދަނޫން ގޮތެއްގައި ބާރު ހިންގުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާއާއި، ހުއްދަ ނަގައިގެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ހުއްދަ ނުނަގާ ކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން، އުފުލާފައިވެއެވެ.

4މައްސަލި އ ގައި އެކި ފަހަރު މަތިން ޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ ބަންދު އިތުރުކުރަމުންގޮސް، 2022 ފެބުރުވަރީ 21 ވަނަ ދުވަހު މައްސަލައިގައި ޙުކުމެއް ކުރެވެންދެން ނުވަތަ ޝަރީޢަތުން ވަކި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވެއެވެ.އެ އަމުރުގައި ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއްކަމަށްފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ތުހުމަތު ކުރެވޭ މިންވަރަށް އެކަށީގެންވާ ހެކި ޤަރީނާ ލިބިފައިވާތީ އާއި މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭތީއެވެ.

5އެއަށްފަހު، ޖިނާއީ އިޖުރެ އ ތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ވ(ގެ ދަށުންޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ބަންދު ދަމަހައްޓަމުން ގޮސްފައިވެއެވެ. 23 ނޮވެންބަރު 2023 ގައި ޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް، 03 )ތިނެއް( މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ބަންދުގެ އަމުރު ހިފަހައްޓާ ވަގުތީ ގޮތުން ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުނެނިންމާފައިވެއެވެ. ހައިކޯޓުގ ނަންބަރު 2023/HC-B12/79 ޤަޟިއްޔާއިން ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 )ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު(ގެ 110 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި، 30 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގެ )3( ވަނަ ނަންބަރާ ޙަވާލާދީ، 110 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އާއި 30 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގެ )2( ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 211 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާ ޙަވާލާދީ އެ މާއްދާގެ 210 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގެ )5( ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގ 613 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އާ ޙަވާލާދީ އެ މާއްދާގެ )4( ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ރިފަރެންސް ނަންބަރ 2022/CRC/7-1449/2021 ދަޢުވާ ހުށަހަޅާ ފޯމު )03 ޖނަވަރަ 2022.( ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު J/MA/2021/2613-145 ކޯޓު އަމުރުން 17 ޑިސެންބަރު 2021 އިން 01 ޖަނަވަރީ 2022 އަށް )15 ދުވަސް(، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ J/MA/2022/10145- ކޯޓު އަމުރުން 01 ޖަނަވަރީ 2022 އިން 16 ޖަނަވަރީ 2022 އަށް )15 ދުވަސް(، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022)/SHB/2022/01145-B7/(12- ކޯޓު އަމުރުން 16 ޖަނަވަރީ 2022 އިން 26 ޖަނަވަރީ 2022 އަށް )10 ދުވަސް(، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022)/SHB/2022/03145-B7/(12- ކޯޓު އަމުރުން 20 ޖަނަވަރީ 2022 އިން 19 ފެބުރުވަރީ 2022 އަށް )30 ދުވަސް(، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022)/SHB/2022/04145-B7/(12- ކޯޓު އަމުރުން 17 ފެބުރުވަރީ 2022 އިން 21 ފެބުރުވަރީ 2022 އަށް )4 ދުވަސް( ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވެއެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2)/SHB/2022/19202-B7(12-145 ކޯޓު އަމުރު . ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު B7/AM/2023/01-145 ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް )06 ޖޫން 2023.( އެ ނިންމުން ބާޠިލުކޮށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022)/SHB/2022/19145-B7(12- ކޯޓު އަމުރު އެގޮތުގައި ދެމިއޮތްކަމަށް 20 ޑިސެންބަރު 2023 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ.

6ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/HC-B12/79 ޤަޟިއްޔާ ގ ފަހުން، ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ބަންދުކޮށްފައިވަނިކޮށް، 29 އޮކްޓޫބަރު 2024 ގައި ޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ ފަރާތުން އޭނާ ބަންދުން ދޫކޮށްދިނުމަށ އެދް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ސިޓީއެއް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. އަދި، އެފަދައިން އެދޭ 06 ނޮވެންބަރު 2024 ގައި ކޯޓު އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފޯމު ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

7މި ހުށަހެޅުމުގައި މައިގަނޑުގޮތެއްގައި ޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ ފަރާތުން ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/HC-B12/79 ޤަޟިއްޔާއަށް ޙަވާލާދީ މި މައްސަލައިގައި ދަޢުވާތަކުގައި ދައުލަތުގެ ހެކިނެ ހާޒިރުނުކުރެވިގެނ ހުއްޓިފައިވާކަމަށާއި، މިކަމުގެ ސަބަބުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައި ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގެ ޙައްޤަށް އުނެކަން ލިބޭކަމަށާއި، ޝަރީޢަތް ދިގުލައިގެން ދަނީ މުއްތަހަމުގެ އެއްވެސް ބާރެއް ނާތިކަމި ށ އްޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ ފުށުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް އޮތ ނުރައްކާ ކުޑަ ކުރެވޭނެފަދައިން ޝަރުޠުކުރުމަށްފަހު ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އެދިފައިވެއެވެ. އަދި ދައުލަތުން މި ހުށަހެޅުމުގެ ރައްދުގައި، މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުންތަކާ ހަވާލާދީ، ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ބަންދުން ދޫކުރަންޖެހޭފަދަ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

8ބުނެވިދިޔަ ހުށަހެޅުމާގުޅިގެން، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022)/ABA/2024/07145-B7(12- )12 ނޮވެންބަރު 2024 ( ކޯޓު އަމުރުން ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ނުވަތަ ޝަރީޢްތުނ އެހެން ގޮތެއަ ކަނޑައަޅަންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށކޮށްފައިވެއެ ކޯޓުގ ނަންބަރު ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 145/AMF/2024/276 "ކޯޓު އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފޯމު" )06 ނޮވެންބަރު 2024.( އެގޮތުން ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2020/SC-A/93 )ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް( ޤަޟިއްޔާއާއި، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2024/SC-A/09 )ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު( ޤަޟިއްޔާއާއި، ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު B12/48,49,502023/HC- ޤަޟިއްޔާއާ ޙަވާލާދީފައިވެއެވެ. ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ "ކޯޓު އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމަށް ރައްދު ދޭ ފޯމް" )07 ނޮވެންބަރު 2024.( 2022)/SHB/2022/19145-B7(12- ކޯޓު އަމުރު ބާޠިލުކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ B7/AM/2024/05145- )12 ނޮވެންބަރު 2024 ( "ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް" ގައި އެފަ ދައިނ ނިންމު ސަބެބ ގ ތަފްޞީލު ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިނިންމި މުގައ އަންނަނިވ ކަންތައްތަކަށް ޝަރީޢަތުން ރިއާޔަތްކޮށްފައިވެއެވެ. .18.މައްސަލައިގައި ޝަރީޢަތް ދިގު ލައިގެން ގޮސްފައިވަނީ ދައުލަތުގެ ހެކިން ހާޒިރުނުކުރެވިގެންކަމަށް ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ފާހަގަކުރުމުން އެކަމާ ގުޅިގެން މައުލޫމާތު ސާފުކުރުމުން މައްސަލައިގެ 4 އަޑުއެހު މއ ކެންސަލްކުރެވިފައިވަނީ ކޯޓުގެ އިދާރީ ސަބަބުތަކާހުރެ ކަމަށާއި ހެކިން ހާޒިރުނުކުރެވިގެން ކެންސަލްކުރެވުނ 2 އަޑުއެހުން ކަމަށް ދައުލަތުން ބުނެފައިވީނަމަވެސް މިއް ކަނީ ހިނގާފައިވާގޮތ ނޫންކަމަށާއި ހެކިބަސް ނެގުމަށް ތާވަލްކުރެވުނު އަޑުއެހުންތައް ކެންސަލްވެފައިވަނީ ހެކނ ހާޒިރުކުރުމުގައި ދިމާވެފައިވާ ގޮންޖެހުމުގެ ސަބަބުންކަމަށް. .28.ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ބަންދުގައި ހުންނަތާ ގިނަ ދުވަސްވެފައިވާއިރު 19 ސެޕްޓު ނ ބަރް 2023 އިން ފެށިގެން އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ އަމުރު ނެރުމާ ހަމައަށް ގާތްގް ނ ޑަކަށ 11 މަސްވެފައިވާއިރު ބަންދު އަމުރު މުރާޖްޢކުރުމަށ ދައުލަތުން އެދިފައިނުވާކަނ. .38.ޙަލީމަތު ލަމްޙާ މި މައްސަލައިގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުގައި ހުންނަތާ ގާތްގަނޑަކަށް 03 )ތިނެއް( އަހަރުވެފައިވާ ކަމާއި، ޤާނޫނއަސާސީގ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގައި އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އެ މީހަކާމެދު ޝަރީޢަތްކޮށް ނިންމުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަމާއި،މައްސަލައިގެ ހެކިން ހާޒިރުނުކުރެވޭތ މައްސަލަ ނިންމޭނެ ދުވަހެއް އަންދާޒާ ކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނެތުން. "ބަންދު މުރާޖަ ޢކޮށ ނިންމް ގޮތް" ގެ ޕެރެގްރާފް 10 އިން ފެށިގެން 25 ވަނަ ޕެރެގްރާފްގެ ނިޔަލަށް.

4.8.ކުށެއް ސާބިތުވެ ޙުކުމެއް ކުރުމުގެ ކުރިން ޙަލީމަތު ލަމްޙާއަކީ މައުސޫމު މީހެއްކަމުގައި ބަލަން ޖެހޭނެކަން. .58.ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ބަންދުކޮށްފައިވަނީ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ )3( ވަނަ ނަންބަރާއި، )4( ވަނަ ނަންބަރާއި، )6 ( ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ކަމަށް ވީނަމަވެސް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލެ ޤަޟިއްޔާގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ އަލީގައި ބަންދުމުރާޖަޢާ ކުރާއިރު ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނި މާއްދާ ގެ ހުރި އެހެނިހެން ނަންބަރުތަކުގައި ހުރި ކަންކަމަށް ބެލުމަކީ ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށްވާތީ، އެ މާއްދާގެ )ނ(ގެ )1 ( ވަނަ ނަންބަރަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، ޙަލީމަތު ލަމްޙާގ ކުށުގެ ރެކޯޑެއް ނެތުމުން އެ ނަންބަރުގެ ފައިދާ ޙަލީމަތު ލަމްޙާއަށ ލިބެންވާނެ ކަމުގައި ދެކން. .68.ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(ގެ )2( ވަނަ ނަންބަރަށް ރިޢް ޔަތްކުރާއިރު، ޙަލީމަތު ލަމްޙާގ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއާ ގުޅިގަނ މީގެކުރިން ޝަކުވާއެއް އައިސްފައިނުވާކަމަށާއި ޙަލީމަތު ލަމްޙާއަކީ ކުށުގެ ވެށީގައި އުޅޭ ފ ރާތެއްކަމަށ ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިނުވާކަމާއި، މި ޙާލަތުގައި އެ ނަންބަރުގެ ފައިދާވެސް ޙަލީމަތު ލަމްޙާއަށް ލިބޭނެކަމުގައ ދެކުނީ. .78.ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(ގެ )3 ( ވަނަ ނަންބަރަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ބަންދުކޮށްފައވ އެނގިހުރެ މީހަކު މެރުމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގެ "ބަންދު މުރާޖަޢކޮށ ނިންމް ގޮތް" ގެ ޕެރެގްރާފް 39. "ބަންދު މުރާޖަޢކޮށ ނިންމް ގޮތް" ގެ ޕެރެގްރާފް 43 44. ދަޢުވއ ގުޅިގެނާ ކަމަށްވީއިރު، އެ ދަޢުވާ ސާބިތުވެއްޖެނަމަ ކަނޑައެޅިގެންދާނެ އަދަބަކީ 06 )ހައެއް( އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުންކަމގައިވާއިރު މައްސަލައިގައް ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ގތްގަނޑަކަށާ 03 )ތިނެއް( އަހަރު ބަންދުގައި ހޭދަކޮށްފައިވު ނ.

8.8. މައްސަލައިގެ ހެކިބަސް ނެގޭނެ ދުވަހެއް އަންދާޒާކުރަން ނޭންގޭއިރ މައްސަލު ނިމޭނެ ދުވަހެއްއެއ އަންދާޒާ ކުރެވޭނެ ދުވަހެއްވެސ ނޫން ކަމަށްވާތީއާއި، މައްސަލަ ނިމޭނެ ދުވަހެއް އަންދާޒާ ނުކުރެވޭއިރު، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(ގެ )3( ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުން ހިފުމަކީ އިންސާފުވެރި ގޮތެއް ކަމާމެ ދ ސުވާލު އުފެދޭތީ .98.ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(ގެ )4 ( ވަނަ ނަންބަރަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު މި މައްސަލައިގައި ޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާއަކީ ޖިނާޔަތުގެ 2 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެއްގެ ދަޢުވާ ކަމަށާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 22 ވުނ މާއްދާގަ )ދ( އަށް ބަލާއިރު މިއީ ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއްކަން އެނގޭކަމަށާއި، އެ ނަންބަރ ގައިވާ ކަންކަން ފުރިހަމަވާކަމާއި، މ މައްސަލައިގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ އެހެން ފަރާތެއް ހިމެނޭތީ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(ގެ )6( ވަނަ ނަންބަރު ފުރިހަމަވާކަން. .108. ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވ ނ މާއްދާގަ )ނ(ގެ )4( ވަނަ ނަންބަރާއި )6( ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ކަންކަން ފުރިހަމަ ވުމުން ބަންދުގައި ބެހެއްޓިދާނެތޯ ބަލާއިރު، ހަމައެކަނި ކުށުގެ ކުޑަބޮޑު މިނަށް ބަލައި މީހަކު ބަންދުކޮށްގެން ނުވާނެ ކަމަށާއި، ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ "ބަންދު މުރާޖަ ޢކޮށ ނިންމް ގޮތް" ގެ ޕެރެގްރާފް 46 47 48. "ބަންދު މުރާޖަޢކޮށ ނިންމް ގޮތް" ގެ ޕެރެގްރާފް 49 50. އިހްތިމާލު ނެތުމުން ޙަލީމތަ ލަމްޙާ ބަންދުން ދޫކުރިނަމަވެސް މި މައްސަލައަށް ކުރާންއަސަރެއް ނެތުން. .118. ކޮންމެ މައްސަލައަކީވެސް ތަފާތު މައްސަލައެއް ކަމާއި، ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި ވަށައިގެންވާ ޙާލަތްތަކަށް ބަލަންޖެހޭކަމާއި، ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއްގެ ތުހުމަތު އޮވެފައި، ޖަމާޢަތް ހަދައިގެން އެކަން ކުރި ކަމުގެ ތުހުމަތު އޮތުމަކީ ހަމައެކަނި އެސަބަބަށްޓަކައި މީހަކު ބަންދުން ދޫކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނންކަނ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ސައްމާޙް އަޙްމަދު ފަތުޙީ މައްސަލައިގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުންނާއި ހައިކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުންތަކުން ސާފުވާކަން. .128. ދައުލަތުން ހަވާލާދީފައިވީ ޕާ ރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ސައްމާޙް އަޙްމަދު ފަތުޙީ )1( ޤަޟިއްޔާއާއި، ހައިކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ޢަބްދި ﷲ އަދ އިތުރު 02 ފަރާތެއް ޤަޟިއްޔާ އަކީ މި މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤުކުރެވިދާނެ ޤަޟިއްޔާތަކެއް ނޫންކަން.

9މިއީ، ބުނެވިދިޔަ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި ދައުލަތުން ހުށަހެޅުމުން ބަލާފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ޤަޟިއްޔާއެވެ.

10ކްރިމިނަލް ކޯޓުގް ނަންބަރު 2022)/ABA/2024/07145-B7(12- "ކޯޓު އަމުރު" )12 ނޮވެންބަރު 2024( އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ފަރާތުނާހުށަހަޅާފައިވަނީ އަންނަނިވ ނުކުތއެވެ. ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/HC-B12/48,49,50 ޤަޟިއްޔާ.

1.10. އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ އަމުރަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި، ޤާނޫނު ނަންބަރ 12/2016 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު(ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާއި، ގަވާއިދު ނަންބަރު -REG-01SC2021- )ޝަރީޢަތްކުރުމާ ބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު(ގ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( އާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަން މާއްދާގަ )ރ( ގައި "މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ނިންމާ ނިންމުންތަކަށް އެއަށްވުރެ ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ތަބާވާންވާނެ" ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވ އުޞޫލާ ޚިލާފަށް ނެރެފައި އަމުރެއްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅިނުކުތާއެވެ. އިސްތިއުނާފކު ރ ފަރާތުން އެދޭގޮތް:

11ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން އެދިފައިވަނީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2022)/ABA/2024/07145-B7(12- )12 ނޮވެންބަރު 2024( ކޯޓެ އަމުރަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49ވަނަ މާއްދާއާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެގަވއިދުގާ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( އާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގައި "މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ނިންމާ ނިންމުންތަކަށް އެއަށްވުރެ ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ތަބާވާންވާނެ " ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުޞޫލާ ޚިލާފަށްނެރެފއަ އަމުރެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، މީގެފަހުން "ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު" ކަމަށް ބުނެފައި. މީގެފަހުން "ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު" ކަމަށް ބުނެފައި.

12ޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި ޕްރޮސިކިއުޝަނުން 07 )ހަތެއް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހުށަހެޅުމުން، އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް އަމުރުކޮށް، ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން އޭނާ ބަންދުކުރުމުގެ އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށެވެ.

13ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގެ ތަފްޞީލުގައި ބުނެފައިވަނީ، ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާފައިވަނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރުމުންނާއި، އޭނާގެ ފުށުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމަށް ފެންނާތީކަމަށެވެ.އަދި، ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ބަންދުން ދޫކުރުމަށް ނިންމާފައިވެ ނ މައްސަލައިގައި ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގުން ލަސްވުމާއި އަދި އެހިނިހެން ސަބުތަކާހުރ ކަމަށެ އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ނިންމުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އާއި އ އަކުރުގެ )4 ( ވަނަ ނަންބަރަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، މިފަދަ ޙާލަތެއްގައި ހުރި ފަރާތެއް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރަންޖެހޭކަނ އެނގެން އޮންނަކަމަށެވެ. އަދ ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސެޤަޟިއްޔާއިންވެސް ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ މި އުޞޫލުތަށްކަމަށެވ. އެގޮތުން، މި މައްސަލައިގައި ކުށުގެ ބާވަތާއި، ކުށުގެ ކުޑަ ބޮޑު މިނާއީ، ކުށުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބައިވެރިވެފައިވާ މިންވަރަކީ މީގެ ކުރިން ނެރެފައިވާ އަމުރުތަކުންވެސ އެނގެންއޮތްކަމެއްކަމަށާއި، އެ ޙާލަތްތަކަށް ބަދަލެއް އައިސްފައިނުވާ ކަމަށެވެ. އިސްތް އުނާފުކުރެވި ނިންމުމުގައި ދައުލަތުގެ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގާނެ ދުވަހެއް އަންދާޒާކުރެވެނ ނެތްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ރާއްޖޭން ބޭރުގައިވާ ހެކިވެރިންގެ ހެކިބަސް ނެގޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖައްސަމުންދާކަމުގެ މައުލޫމާތު ހިއްސާކޮށްފައިވާނެކަމަށެވެ. އަދި، މި ހެކިވެރިންނަކީ ދައުލަތުގެ އިތުރުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުންވެސް ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކިންކަމަށެވެ. މީގެއިތުރުން، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު ޤަޟިއްޔާގެ 26 ވަނަ ޕެރެގްރާފާއި، 27 ވަނަ ޕެރެގްރާފުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނީ މާއްދާގަ )ވ( ގެ ބޭނުމަކީ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ މައްސަލަ އަވަސްކުރުން ކަމަށާއި، އެ މާއްދާގެ މަޤްސަދަކީ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވާ ފަރާތްތައް ބަންދުން ދޫވެގެން ދިޔުންނޫންކަމު ށާއި، ބަންދުގައި ދިގު މުއްދަތެއް ހޭދަވި ނަމަވެސް މުޖުތަމައުއަށް އެމީހެއްގެ ފުށުން ނުރައްކަލެއް ކޮށްފާނެ މީހަކު ދޫކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 މާއްދާ ދައްކާމަގެއް ނޫންކަމަށެވެ.

14ޕްރިސިޑެންސް 5މ މައްސަލައި ގުޅިގެނާ މައްސަލް ރަޖިސްޓްރީވާ ތާރީޚުގައި )23 ޖަނަވަރީ 2025( ޙަލީމަތު ލަމްޙާއަށް މައްސަލައިގެ ލިޔުންތައް ހަވާލުކޮށް، 26 ޖަނަވަރީ 2025 ގ ކުރިން ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ހަމަޖައްސާނަމ، ޤަވާޢިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީން، އެކަން ހަމަޖެއްސުމަށާއި، ދަޢުވު ގ ޖަވާބު ފޯމު ހުށަހެޅުމަށް އަންގާފައިވެއެވެ. އަދި ލިޔުންތައް ލިބިފައިވާކަމަށާއި، އެ ދުވަހުގެ ރަސްމީ ގަޑި ނިމޭފަހުން ނަމަވެސް ޖަވާބު ހުށަހަޅާނެ ކަމަށް ބަޔާންކޮށް ފޯނުން ގުޅައި 26 ޖަނަވަރީ 2025 ގައި ޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ ވަކީލު ކޯޓުގެ ކަމާބެހޭ ސެކްޝަނަށް މައުލޫމާތު ދީފައިވެއެވެ. އެއަށްފަހު، 27 ޖަނަވަރީ 2025 ގައް ކަމާބެހޭ ސެކްޝަނުން ވަކީލަށް ގުޅައި ޖަވާބު ފޯމު އަދި ވަކީލު ފޯމު ހުށަހަޅާފައިނުވާތީ އެކަން ސާފުކުރުމުން 15 މިނެޓުތެރޭގައި ފޮނުވާނެ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. 27 ޖަނަވަރީ 2025 ގެ 13:15 އަށް އަޑުއެހުން ތާވަލުކެ ށްފައިވަނިކޮށް، އެ ދުވަހުގެ 10:56 ގައި ޙަލީމަތު ލަމްޙާގ ވަކީލުގެ ސިއްޙީ ޙާލަތު ހުރިގޮތުން އަޑުއެހުން ފަސްކޮށްދިނުމަށް އެދި ހައިކޯޓަށް ސިޓީ ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. މި ސިޓީއާއެކު ހުށަހަޅާފައިވަނީ 25 ޖަނަވަރީ 2025 ދުވަހުގެ ބޭސް ސިޓީއަކާއި މެމޯއެކެވެ. މިލިޔުމުގއިވާ ތާރީޚާއި ވަކީލާ ކޯޓާ ކުރެވިފައިވާ މުޢާމަލާތްތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށ އެދިފައިވާ ފަދައިން އަޑުއެހުން ފަސްކޮށްދެވެނ ނެތްކަމަށް ކޯޓުން އަންގާފައިވާނެއެވެ.

15ޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ ވަކީލު ކޯޓަށު ހާޒިރުވެ،ހައިކޯޓު ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ޖަވާބު ހުށަހެޅުމަށް އިތުރު ފ ރުސަތަކަށް އެދިފައިވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މި ފަދަ ބާވަތުގެ މައްސަލަތަކަކީ ވަކިމުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައްސަލަތަކެއްކަމާއި، މި މައްސަލައިގައި ޙަލީމަތު ލަމްޙާއަށ ރައްދުކޮށްފައިވާ ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމުގެ އަމުރުގައިވެސް ބަޔާން ކޮށްފައިވް ފަދައިނައިތުރު ފުރުޞަތެއް ދެވެންނެތަތެޖް ވާބު ހުށަހެޅުމަށް ޝަރީޢަތުން އންގުމުނ އަނގަބަހުން ޖަވާބު ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

16މި މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތްތައް ނިމުނުފަހުން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ވަކީލު ސިޓީއެއް ހުށަހަޅައި، ވަކީލުގެ ބަލި ހާލަތު ހުރިގޮތުން ފުރިހަމަ ޖަވާބެއް ހުށަހެޅިފައިނުވާތީ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 41 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އާ ޙަވާލާދީ ލިޔުމުން ޖަވާބު ހުށަހެޅުމަށާއި މައްސަލައިގެ އިތުރު އަޑުއެހުމެއް ތާވަލްކޮށްދިނުމަށ އެދިފައިވެއެވެ.ހުށަހެޅިފައިވާ ލިޔެކިޔުންތަކަށާއި މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައިވާގޮތަށާއި ލިބެން އޮތް ވަގުތަށް ރިއާޔަތްކޮށް އިތުރު އަޑުއެހުމެއް ތާވަލްކުރެވިފައވެއެވެ.

173 ފެބްރުއަރީ 5202 ގެ 10:00 އަށް ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމަށް އަންގައި ރައްދުކުރެވިފައިވާ އަމުރުގައިވާ ވަގުތުޖެހުނުއިރު އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ކޯޓަށްހާޟިރިވެފައިނުވެއެވެ. އަދި، ހުޟާ ރވެފައިނުވ ސަބަބް ކޯޓަށު އަންގާފައިނުވެއެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ވަކީލު ކޯޓަށް ޙާޟިރުވެފައިވާއިރު، ވަކީލުގެ ފަރާތުނ ވެސް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ހާޟިރުނުވި ސަބަބު އަންގާފައިނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ B12/CHT/2025/474-95 )26 ޖަނަވަރީ 2025( "ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމުގެ އަމުރު". ޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ ވަކީލު އަޙްމަދު ޔާމީން 29 ޖަނަވަރީ 2025 ގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ސިޓީ. ދިވެހިރާއްޖޭގ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 669B12/CHT/2025/-95 )02 ފެބުރުވަރީ 2025( "ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމުގެ އަމުރު". އިސްތިއުނާފު ރައްދުވު ފަރާތުގާ އެދުމުގެމަތިން ތާވަލުކުރި އަޑުއެހުމަށް، މަޤުބޫލު ސަބަބެއްނެތިއިސްތިއުނާފ ރައްދުވާ ފަރާތެޙާޟިރުވެފައިނުވާތީ، އްއަޑއެހުނު ކެންސަލްކޮށފައިވެއެވެ.

18ޙަލީމަތު ލަމްޙާގެ ބަލިހާލަތު ހުރިގޮތނު 3 ފެބުރުވަރީ 2025 ގައި ތާވަލުކުރި އަޑުއެހުމަށް ހާޒިރުވެވިފައިނުވާކަމަށާއ މި މައްސަލައިގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ތާވަލުކޮށްފައިވާ އަޑުއެހުމުގައި އިތުރު ފުރުޞަތެއް ދިނުމަށް އެދި ސިޓީއަކާއި މެޑިކަލް ލިޔުންތަކެއް 04 ފެބުރުވަރީ 2025 ގައި މި ކޯޓަށް ފޮނުވާފައިވެއެވެ.

19އެހެންނަމަވެސް، މި މައްސަލއަކަ ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައްސަލައަކަށްވާތީއާއި، މި މައްސަލައިގައި އެކަށީގެންވާ ފުރުޞަތު ދެވިފައިވީ ތ އަދި ޙަލީމަތު ލަމްޙާގ ފަރާތުން އިތުރަށް ފާހަގަކުރަން ބޭނުންވަނީ ކޮން ކަމެއްކަން މި ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ އެއްވެސް ލިޔުމަކުން އެނގެންނެތުމުން، މި މައްސަލައިގައި ގޮތެއް ނިންމާފައިވަނީ އިތުރު އަޑުއެހުމެއް ބޭއްވުމެއް ނެތިއެވެ.

20އިސްތިއުނާފުގެ ޖަވާބުގައި ޙަލީމަތު ލަމްޙާގ ފަރާތުނު ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ނިންމުމުގެ ޞަފްޙާ ނަންބަރ 6 ގައި ހިމަނާފައިވަނީ ސައްޙަނޫނިމައުލޫމާތުކަމަށ ދައުލަތުން ބުނިނަމަވެސް، ދައުލަތުން ހަވާލާދޭ ސިޓީތައްވެސް ހުށަހަޅާފައިނުވާކަމަށވެ. ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/HC-B12/79 ޤަޟިއްޔާގައި އަވަސް ޝަރީޢަތެއްގެ ހައްޤާ ގުޅޭގޮތުން ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، ބަންދުކުރިއިރު ހުރި ޙާލަތްތައް ބަދަލުވެފައިއޮތުމ ގުޅިގެނާ ބަންދު މުރާޖަޢާއަށް ހުށަހެޅުމުން، ދައުލަތުންވެސް ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2023/HC-B12/79 ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމާގުޅިގެނ އެއްޗެއް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާކަމަށެވެ. ބަންދުންދޫކޮށްލީ ޝަރީޢަތް ދިގުލައިގެން ނޫންކަމަށާއި، ވަށައިގެންވާ ޙާލަތަށް ބ ލ އ، ޙާލީމަތު ލަމްޙާގެ ފުށުން މުޖުތަމު ޢގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާއޮތްތޯ ބަލައި، ޚަސްމުންގެ ފަރާތުން ޝަރުޠާމެދު ވާހަކަދެއްކުމަށް ފުރުސަތު ދިނުމަށްފަހުކަމަށެވެ.އަދ މި މައްސަލައިގައި ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އަމުރުކުރިއިރު ޙަލީމަތު ލަމްޙާ އެދިގެން ގެއިންބޭރަށް ދާންޖެހިއްޖެނަމަ ފުލުހުންގެ ހުއްދަ ހޯދުން ހމަނާފައިވާނެކަމަށާއި، ވީމާ، ޝަރުޠުކޮށްފައިވަނ ވަކި ވަގުތެއްގައި ގެއިން ބޭރަށް ނުދިޔުމަށް ނޫންކަމަށާއި، އެއްގޮތަކަށްވެސް ބޭރަށް ނުދިޔުމަށް ކަމަށާއި، މިފަދައިން ޝަރުޠުކުރިފަހުނ ގެއިން ބޭރަށް ނިކުތުމަށް އެދް ހުއްދައަށް އެދިފައިވާނީ އެއް ފަހަރުކަމަށާއި، އެފި ހަރު ފުލުހުން ހުއްދަ ދީފައިނުވާކަމަށެވެ. އަދ ތުހުމަތުކުރެވު ކުށް ސާބިތުވާ ޙާލަތުގައި އަންނަ އަދަބަކީ ކޮބައިކަންވެސ ނިންމުމަށް ވާޞިލުވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމަށެވެ. މި މައްސަލައިގައި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިހްތިމާލު ނެތްކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެދޭގޮތް:

21އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން މި މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އެދިފައިވަނީ ދަށް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ނިންމި ނިންމުމާ ދުރައްދާންޖެހޭ ޤާނޫނީ ޝަރުޢީ ސަބަބެއް އިސްތިއުނާފުގައި ދެއްކިފައި އޮތްކަމަށް ނުދެކޭތީވ ފަނޑިޔާރުގެ ނިންމމަށު ބަދަލެއް ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތް ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށެވެ.

22ދައުލަތުގެ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއއާ ތަފްސީލުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކުނ މި އިސްތިއުނާފުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައ ތައުނު ކުރަނީ ބަންދާމުރާޖް ޢަކުރުމުގައި ރިއާޔަތްކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތައްތައ ކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ކަނޑައާޅފައިވ އުސޫލުތަކާ ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުންޚިލާފުވމުގު މައްޗަށެވެ. ވަކިން ޚާއްސަކޮށް މުއްތަހަމު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމުގައި ޝަރީޢަތް ދިގުލައިގެން ގޮސްފައިވުމަށިރިއާޔަތްކުރމުގައ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި 27 ޖަނަވަރީ 2025ގައި ބޭއްވުނު ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާތަކާ ޚިލާފުވަމާއުބަންދު މުރާޖާ ޢކުރުމުގައި ހާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ވަޒަންކޮށްފައިވާ ގޮތާ މެދުއެވެ.

23ޕްރިސިޑެންސް 1ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމާ ގުޅޭގޮތުންކަނޑައީ ޅާފއިވ ޤާނޫނާ އުޞޫލުތަކަށް ބަލާއިރު، ބަންދު މުރާޖަޢާކުރަންވާނ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަން މާއްދާއާއި، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސްޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ތަރަހައިގެ ތެރއިނެ ކަމަށް ސުޕްރީމު ކޯޓުގް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔެޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވ. މި ގޮތުނ، ބަލަންޖެހޭ މައިގަނޑު 2 ކަމަކީ ކުށުގެ ތުހުމަތއެ އޮތުމާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ހާލަތެއް އޮތުމެވެ.

24ކުށުގެ ތުހުމަތެއްއޮތް ކަމާމެދު ދަށި ކޯޓުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ މަދަނީ މިންގަނޑުން ޝަރީޢަތްކުރެވޭ މިންގަނޑަށް ހެކިހުރުމަކީ ތުހުމަތު އުފެދޭ މިންގަނޑަށް ވުރެ މަތީ މިންގަނޑެއް ކަމަށާއެ ތުހުމަތުން ނެއްޓޭނ މައްސަލައިގަ ޝަރީޢަތް ނިމުމުން ކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ޕްރޮސިކިއުޓާރ ޖެނެރު ލ ވ. މުޙައްމަދް ބިޝާރު އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާކަމަށެވެ. އަދި، މިއީ އިތުރަށް ބަހުޘެއް އޮތް ކަމެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުން ދޫކުރުމުގައި ތުހުމަތަށް ބަދަލއެ އައިސްފައިވުމަކީ ދަށު ކޯޓުންރއާޔަތްކުރިކަމެއި ނ ނ ކަން ސާފެވެ.

252022 ފެބުރުވަރީ 21 ވަނަ ދުވަހު ގައީ މައްސަލައިގައި ޙުކުމެއް ކުރެވެންދެން ނުވަތަ ޝަރީޢަތުން ވަކި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވަނ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 19/A-2024/SC ޤަޟިއްޔާ. "ބަންދު މުރާޖަ ޢކޮށ ނިންމް ގޮތް" ގ ޕެރެގްރާފް 8. "ބަންދު މުރާޖަ ޢް ކޮށް ނިންމި ގޮތް" ގ ޕެރެގްރާފް 41. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022)/SHB/2022/19-B7(12-145 ކޯޓު އަމުރު . މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭތީއެވެ. މުޖުތަމައުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް އޮތީ ކުށްކުރުމުގައި ބައިވެރިވެފައިވާ ގޮތާއި، ކުށުގެ ބާވަތާއި އަދި ޖަމާޢަތް ހަދައިގެން ކުށުގެ ޢަމަލުހިންގުމުގެ ތުހުމަތު އޮތުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.

26ޕްރިސިޑެންސް 2ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަލާއިރު މިހާލަތަށް ބަދަލުއައިތޯ ވަޒަންކުރުމުގައި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނި މާއްދާގަ )ނ( ގައު މުޖުތަމައުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް އޮތްތޯ ބެލުމުގައި ރިއާޔަތްކުރަންޖެހޭ ކަންކަން އަކުރުން އަކުރަށް ސަބަބާއެކިވަޒަންކޮށްފައިވެއެވެ. ދަށު ކޯޓުގެ މިވަޒަންކުރުމުގައ ހާލަތު ބަދަލުވާ ސަބަބުކަމުގައި ރިއާޔަތްކޮށްފައިވާ މައިގަނޑު ކަންތައްތަކަކީ ކުރިން ވަޒަންކޮށްފައިނުވ ކުށުގެ ރެކޯޑާއި މުޖުތަމައުގައ އަދާކުރި ދައުރާއި އަދި މައްސަލަ ދިގުލައިގެން ގޮސްފައިވުމެވެ.

27ކުށުގެ ރެކޯޑު އަދި މުޖުތަމައުގައ އަދާކުރި ދައުރު ކުރިން ވަޒަންކޮށްފައިނުވާނެކަމަށް ޝަރީޢަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ޝަރީޢަތްނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ކުރި އަމުރުގައި މިއަކުރުތަކަށ ޙަވާލާދީފައިނުވާނުވމު ންކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. އާންމު އުސޫލުން މުއްތަހަމަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ނެރޭ އަމުރެއްގައި ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ޖެހޭ ސަބަބެއް ބިނާކުރާ މާއްދާތަކާއި އަކުރުތައް ބަޔާންކުރުމުގައި ފާހަގަކުރާނީ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ބާރު އަޅާ ސަބަބުތަކެވެ.އިސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތުގާ ކުށުގެ ރެކޯޑެއް ނެތުމަކީ އެފަރާތް ޝެރީޢަތ ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ނިންމިއިރުވެސް ވުޖޫދުގައިވނެހާލަތެކެވެ. އަދި ކުރިން ވަޒީފާއއްއަދާކުރިކަމާއި ކުށުގެ ތުހުމަތުގެ ފަހުން ވަޒީފާއަދާނުކުރާކަމީ ވެސް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ނިންމިއިރު ވެސް އޮތެހާލަތްކެ ވެ. އެހެންކަމުނ،ހ ލަތު ބަދަލުވިގޮތް ވަޒަންކުރުމުގައި، މިކަންކަމަށް ރިއާޔަތްކޮށްފައިވަނީ ރަނގަޅަށް ކަމުގައި ނުދެކެމެވެ.

28ޕްރިސިޑެންސް 4ބަންދު މުރާޖަޢަކޮށ ނިންމް ގޮތަށް ބަލާއިރު، މ މައްސަލައިގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުން ދޫކުރުމުގައި ޝަރީޢަތުން ރިއާޔަތްކޮށްފައިވާ އެންމެމައިގަނޑ އެއު ސަބަބަކީ މައްސަލަ ދިގުލައިގެންދިއުމެވެ. ޝަރީޢަތް ލަސްވެފައިވަނީ ދައުލަތުގެ ހެކިން ހާޒިރުނުކުރެވިގެންކަމުގައިވފައި ހެކިން ހާޒިރުކުރުމަށް ނަގާނެ މުއްދަތެއް ވެސް އަންދާޒާނުކުރެވޭކަމަށ ޝަރީޢަތަށް ބުރަވެވުމުންނެވެ. ޝަރީޢަތް ލަސްވުމާ ގުޅިގެނ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވިފަރާތަ ށ ކުރެވޭނެ އެއްވެސް ކަމެއެނެތުމންނެވު . އިސްތިއުނާފަ ރައްދުވު ފަރާތުގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ސާބިތުވެއްޖެނަމަކަނޑައެޅީނެ އަދބަކ 6 )ހައެއް( އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުން ކަމުގައިވާއިރު، މި މައްސަލައިގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ގާތްގަނޑަކަށް 03 )ތިނެއް( އަހަރ ބަންދުގައި ހޭދަކޮށްފައވުމުންނެވެ. ކންމޮ 30 ދުވަހަކުން ބަންދު މުރާޖު ޢަ ކުރުމަށް ޤާނޫނ ލާޒިމުކުރާއިރު، 11 މަސް ދުވަސް ވަންދަ ނެބ ނދު މުރާޖަޢާކުރުމަށާ ދައުލަތުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިނުވކަނ ވެސް ދަށު ކޯޓުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. ޝަރީޢަތް ލަސްވެފައިވަނީ ކޯޓުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ދޭހަވާ ގޮތަށް ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފަށް ކަމަށް ޝަރީޢަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

29ޕްރިސިޑެންސް 3މިއްސަލައިގަ އަޑުއެހުންތައް ދިގުލައިގެން ދިޔުމަކީ ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައް ރިއާޔަތެކުރެވޭން ކަމެއް ނޫންކަމަށް ބުނީ މި އިސްތިއުނާފެ ބިނާކޮށްފައިވާއިރު، ސުޕްރީމް ކޯޓުގް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު ޤަޟިއްޔާގައި ބަންދުގައި ދިގުމުއްދަތެއް ހޭދަވި ނަމަވެސް މުޖުތަމައުއަށް އެމީހެއްގެ ފުށުން "ބަންދު މުރާޖަޢކޮށ ނިންމް ގޮތް" ގެ ޕެރެގްރާފް 34 35 36 38 47 48. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ )ވ(. ނުރައްކަލެއް ކޮށްފާނެ މީހަކު ދޫކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަން މާއްދާ ދައްކާ މަގެއް ނޫންކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

30މީގެ އިތުރުން އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭ މިމައްސަލައަކީ ސުޕްރީމު ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2024/SC-HCL/24 "އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހުއްދައާމެދު ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިމުނުގޮތް" އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ހުށަހެޅިފައިވާ އިސްތިއުނާފަކަށް ވާއިރު،އެނިންމުމުގެ ގ 4.9 ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އަންނަނިވި ފަދައިންނެވެ. "..... ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ އޚމ ގަޒި އްޔާގ 15 ވަނަ ޕެރެގްރާފްގައި ބަޔާންކުރަނީ ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ވަނުމ ގުޅާ ކަންކަންކަމުގައިވެފައި، އ ޕެރެގްރާފްގައި ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ތެރެއިން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމް ކަށް ވަދެވިދާނެ ހާލަތްތައް ބަޔާންކޮށްފައި އޮތުމުގެ އިތުރުން، ކްރް މިނަލ ކޯޓުގް ނިންމުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން އިސްތިއުނާފި ކުރަމުން ހައިކޯޓަށި ހުށަހެޅް ކަންކަމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކޮށީފައިވާގޮތުގެ މައްޗަށް އޮތް ބަހުސެއް ކަމުގައި ނުފެންނާތް،ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލގް އޮފީސިވ އޚމ ގަޒއްޔާގ 15 ވަނަ ނުކުތާއަގުޅުވާ މައްސަލަ އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ ހުއްދަ ނުދީވަނީ ރަނގަޅަށް ކަމުގައި ނުދެކެމެވެ. ހަމުމިއާއެ ކ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ނިފާޒް އަދި އިތުރު 3 ފަރާތެއްގަޒއްޔާއަށި ރިޢާޔަތްކު ރާއިރު، މައްސަލަ ނިންމުން ލަސްވެގެން ހިނގައިދާނެކަމަށް ބެލެވުމަކްބަންދުން ދޫކޮށްލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫންކަމަށް އގަޒިއްޔާއިނ ކަނޑައަޅާފައިވާތީ، މި މައްސަލައަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ބަލައިގަނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައްސަލައެއްކަމުގައި ދެކެމެވެ."

31އެހެންކަމުން، މިމައްސަލައިގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ބަންދާމުރާޖް ޢި ކުރުމުގައި ޝަރީޢަތް ދިގުލައިގެންގޮސްފައިވާކަމާއ އަދި މައްސަލް ނިމޭނެ ދުވަހެއި އަންދާޒާނުކުރެވޭކަމުގެ މައްޗަށާރޮ ޢް ޔަތްކީ ށ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާފައިވަނުސުޕްރީމ ކޯޓުގް އިސްވެ ޙަވާލާދެވުނު ނިންމުންތަކާ ޚިލާފަށް ކަމުގައި ދެކެމެވެ. ދަށު ރޮނގު އިތުރުކުރެވިފައި.

32ކްރިމިނަލް ކޯޓުގް ނަންބަރު 2022)/ABA/2024/07145-B7(12- )12 ނޮވެންބަރު 2024 ( ކޯޓު އަމުރާއި، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ B7/AM/2024/05145- )12 ނޮވެންބަރު 2024( ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް ބާޠިލުކޮށް، ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ބަންދުކުރުމަށް އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ފަރާތުންކްރިމިނަލް ކޯޓަށް މިއަދުން ފެށިގެން 7 )ހަތެއް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމާމެދު މި ޤަޟިއްޔާގައ ކަނޑައަޅާފައިވެ އުސޫލުގެ ތެރެއިން، އެކަށީގެންވާ އަވަސް މިނެއްގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށްކްރިމިނަލް ކޯޓަށް އަންގައި، މި މައްސަލަ ނިންމަން ފެނެއެވެ.

33މި މައްސަލައިގައި ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒްގ ރައުޔަށް ތާއިދުކުރަމެވެ.

34މި މައްސަލައިގައި ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒް ގ ރައުޔަށް ތާއިދުކުރަމެވެ.