ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަބްދުﷲ ލަޠީފު (އެޑްރެސް ސިއްރުކޮށްފައި)

ޝަނީޒް ޢަބްދުﷲ ތާއިދުކުރެއްވަ އެވެ.

1މިއީ، ) ކޯޓްގެ ނަން ސިއްރުކިށފައ( ކޯޓުގެ ނަންބަރު ) ނަންބަރު ސިއްރުކިށޮ ފައ( )24 އޭޕްރިލް 2024( ކޯޓު އަމުރު އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް )މީގެފަހުން "ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް" "އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް" ނުވަތަ "ދައުލަތް"ކަމަށް ބުނެފައިވާ(ގ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. މި ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަކީ )އޮޑެރެސް ސިއްރުކިށފައ(، ޢަބްދުﷲ ލަޠީފް )މީގެފަހުން "ޢަބްދުﷲ ލަޠީފް" ނުވަތަ "އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައިވާ(އެވެ.

2އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް، އިތުބާރުކުރެވޭ މަޤާމެއްގައިހުރެ، މީނާގާއަނބިމީހއް އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ދައްތައެއްގެ ދަރިއަކަށް، އެކުއްޖާގެ އުމުރުން 12 )ބާރަ( އަހަރުން ފެށިގެނާ،އެކިފަހަރުމަތިން ޖިންސީގޯނާ ކޮށްފައިވާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވުނު މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން، ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން 23 ޖަނަވަރީ 2024 ދުވަހު ހައްޔަރކޮށްފައިވެއެވެ.

3އެ މައްސަލައާ ގުޅިގެން ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 )ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނ(ގ 33 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް 30 )ތިރީސް( ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެދެއްވުމަށް ދައުލަތުން ހުށަހެޅުމުން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް 5 )ފަހެއް( ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރާ ކެރައްވފައިވެއެވ. ދިވެހިރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭކާޑު ނަންބަރ )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށްފައި (. )ކޯޓުގެ ނަން ސިއްރުކޮށްފައި ( ކޯޓުގެ ނަންބަރު )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށްފައި ( ކޯޓު އަމުރު )23 ޖަނަވަރީ 2024.( މީގެފަހުން "ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނުނު" ކަމަށް ބުނެފައިވާ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ނަންބަރު )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށްފައި ( )24 ޖަނަވަރީ 2024( ސިޓީ. )ކޯޓުގެ ނަން ސިއްރުކޮށްފައި ( ކޯޓުގެ ނަންބަރު )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށްފައި ( ކޯޓު އަމުރު ) 24 ޖަނަވަރީ 2024 .(

4އެއަށްފަހު، މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ބަންދުގެ މުއްދަތު އެކިފަހަރު މަތިން އިތުރުކޮށްފައިވެއވެ.

5އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް އެންމެ ފަހުންބަނ ދުކުރުމަށް ނެރެފައިވާ އަމުރުގައި، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުގައް ބަހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރި ސަބަބީ ކަމަށ ބަޔާންކޮށްފައިވަނ އަންނަނިވިފަދައިންނެވެ. "މި މައްސަލައާއި ގުޅިގެން ޝަކުވާކުރި ކުއްޖާ ތަޙްޤީޤަށް ކިޔައިދީފައިވާ ކިޔައިދިނުމާއި، މި މައްސަލައާއި ގުޅިގެން ތަޙްޤީޤަށް ހެކިބަސް ދީފައިވާ ހެކިންގެ ބަޔާނުގައި ހުރި ކަންކަމުގެ އިތުރިން ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރ: L4/MFR/2024/42 މޮބައިލް ފޮރެންސިކް ރިޕޯޓަށާއި ޝަކުވާކުރި ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާއީ ޙާލަތު ވަޒަންކުރާ އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، ތުޙުމަތުކުރެވުނު ކުށް މީނާ ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ޤަރިނާ ލިބިފައިވުމުގެ އިތުރުން، މި މައްސަލައިގައި ލިބެންހުރި ހެކިތޭ ކަކަ ތުޙުމަތުކުރެވ ފަރާތުގެ ބާރު ފޯރުވޭނެ ހެކިތައްކަމަށް ބެލެވޭތީ، ތުހުމަތު ކުރެވޭ ފަރާތް ބަންދުން ދުކޮށްލައިފިނަމަ، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމަށް ބެލެވުމާއި، ހެކިބަސް ދޭންހުރި ފަރާތްތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާނެކަމަށް ބެލެވުނު."

6ބ ނެވިދިޔު އަމުރގ މުއްދަތު ހަމަވާތީ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެއޮފީހުގ ފަރާތުނ، އެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިނަކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއޞެ އުސޫލުތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާއާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 31 ވަނަ މާއްދާއާ ޙަވާލާދީ، އެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވެ ފަރާތް ޝަރީޢަތް ނިމެން ދ ން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށް އެދިފައިވެއެވެ.

7އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް 25 އޭޕްރި ލ 2025 ދުވަހު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށު އަމުރުކުރި ސަބަބު، އެ އަމުރުގައިވާގޮތަށް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ. )ކޯޓުގެ ނަން ސިއްރުކޮށްފައި ( ކޯޓު ގެ ނަންބަރ )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށްފައި ( )29 ޖަނަވަރީ 2024( ކޯޓު އަމުރުން 25 )ފަންސަވީސް( ދުވަސް، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށްފައި ( )22 ފެބްރުއަރީ 2024( ކޯޓު އަމުރުން 30 )ތިރީސް( ދުވަސް، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށްފައި ( )23 މާރިޗް 2024( ކޯޓު އަމުރުން 30 )ތިރީސް( ދުވަސް، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށްފައި ( )20 އޭޕްރިލް 2024( ކޯޓު އަމުރުން 5 )ފަހެއް( ދުވަހަށް އަބްދު ﷲ ލަޠީފް ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވެއެވެ. )ކޯޓުގެ ނަން ސިއްރުކޮށްފައި ( ކޯޓުގެ ނަންބަރު )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށްފައި ( )20 އޭޕްރިލް 2024( ކޯޓު އަމުރު. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ނަންބަރ )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށްފައި ( )24 އޭޕްރިލް 2024( ސިޓީ.

1. ޤާނޫނު ނަންބަރު 2009/12 )ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނ( ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ(ގައި ބުނާފަދަ ސިއްހީ، ނަފްސާނީ، އަދި ސައިކޭޓްރިއަލް މައްސަލައެއް ހުރިފަރާތެއްތޯ ބެލިއިރު، އަބްދް ﷲ ލަޠީފްއަކީ ނަފްސާނީ މައްސަލަތައް ދިމާވެ ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމުން ނަފްސާނީ މައްސަލަތައް ދިމާވެފައިވާ މީހުން ބޭނުންކުރި “Mirtazapine” ނަމަކޭށްކިޔަ ބހެއް ބޭނުންކުރާ ފަރާތެއްކަމުގައިވުނ.

2. އަބްދަﷲލަޠީފްއަކީ މީގެ ކުރިން ޖިނާއީ މައްސަލުއީ އްގައި ހައްޔަރުކުރެވި ތަހްގީގްކޮށް، އެއްވެސް ޖިނާއީ މައްސަލައެއް ޝަރުއީ އެއްވެސް ކޯޓަކަށް ހުށަހެޅި ސާބިތުވެފައިވާ މީހެއްނޫންކަމުގައިވުނ.

3. އަބްދު ﷲ ލަޠީފްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރާ ކުށް ދިވެހި ފުލުހުންގް ޚުދުމަތުގެ ފަރާތުން ތަހްޤީޤު ކުރމުނަ ދިޔައިރު އަބްދް ﷲ ލަޠީފްގެ ފަރާތުން އެއްބާރުލުން ނުލިބޭކަމަށް ބުނެފައިވީނަމަވެސް، އެއްބާރުލުން ނުލިބުނީ ކިހިނެތްކަން ދިވެހި ފުލުހުންނަށް ބުނެދެވިފައި ނުވުން.

4. އަބްދު ﷲ ލަޠީފް ޝަރީއަތުގެ މަރުހަލާގައި ބަންދުގައި ނުބަހައްޓައިފިނަމަ އިތުރުކުށެއް ކޮށްފާނެކަނ ނުވަތަ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައިފާނެކަން ދައުލަތުން ބުނާ ބުނުމުގެ ބުރަދަން ނެތްކަން.

5. މައްސަލައާއި ގުޅުންހުރި އެހެނިހެން ހެއްކާއި ޤަރީނާގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު އަބްދް ﷲ ލަޠީފްގެ މައްޗަށ ތުހުމަތުކުރެވޭ މައްސަލައިގައި ދައުވާ ކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވުމުން މައްސަލައާއި ގުޅުންހުރި ހެކި ނައްތާލުމުގެ އިހްތިމާލް ނެތުން.

8މި މައްސަލައާގުޅިގެން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާފަރާތުގެ މައްޗަށް ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ(އާ ޙަވާލާދީ، އެ މާއްދާގެ )ށ(ގެ ދަށުނ، ކުޑަކުއްޖަކު އިތުބާރުކުރަންޖެހޭ މަޤާމެއްގައިހުރިމީހަކު، އެ ކުޑަކުއްޖާއާއެކު ޖިންސީ ޢަމަލެއް ހިންގުމުގެ ދަޢުވާ، 03 އޭޕްރިލް 2024 ދުވަހު ދަށް ކޯޓަ ށ ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

9)ކޯ ޓްގެ ނަން ސިއްރުކި ށފައ ( ކޯޓުގެ ނަންބަރު )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށފައ( )24 އ ޕްރޭ ލ 2024( އަމުރު އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވަނީ 1 )އެކެއް( އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެވ.އެ ގޮތުނ، އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ(އާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާއާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ރެފަރަންސް ނަންބަރ )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށްފައި ( ދަޢުވާ ހުށަހަޅާ ފޯމު )03 އޭޕްރީލް 2024(. މާއްދާއާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާއާއި، ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-GRE-SC-2021 )ޝަރީއަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދގ( 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ(އާއި، ދިވެހެ ރާއްޖޭގި ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނއަސާސީގ 143 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ(އާ، ޚި ލާފަށ ނެރެފައި ވ އަމުރެއްކަމަށް ދައުލަތުން ބުނެފައިވެއެވެ. މ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއާ ގުޅިގެނެދައުލަތުނ ދައްކާފައިވާ މައިގަނޑު ވާހަކަތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.

10ބުނެވިދިޔަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި ޙަވާލާދީފައިވާ މާއްދާތަކުގައިވާ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް ދައުލަތުގެ އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި ތަފުޞީލުކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި މިބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގައިތުހުމަތުކުރެވޭ މީހުން ބަންދުން މިނިވަންވެފައި ހުރުމުގެ ޙައްޤަކީ، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޙާއްސަ އުސޫލުތަކަކަށް އަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާއިން ހިފަހައްޓާފައިވާ ޙައްޤެއްކަމަށް ދައުލަތުން ދެކޭކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

11އިސްތިއުނިފާ ކޮށްފައިވާ އަމުރަށް ބަލާއިރު، ބަލްޙ ލަތާ ގުޅިގެން ބަންދާމެދު ގޮތެއު ކަނޑޭ އަޅާއިރު ފުރިހަމަކުރަންޖެހ އިޖުރާއަތުތައެ ދިވެހިރާއްޖޭގެހައިކޯޓުގ ޕްރޮސިކިއުޓާ ރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޝަހީބް އިބްރާހިމް އަދި އަޙްމަދު މޫސާ ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާން ކޮށްފައިވާކަމަށެވެ. އެގޮތުން، ބަންދު މުރާޖަޢާކުރާ މަޖިލީހަކީ މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކޮށްފައިވާ މިންވަރު ބަލައި، މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކޮށްފައިނުވާނަމަ، މުއްތަހަމު އަމިއްލައަށް ފަރުވާހޯދުމަށް ފުރުޞަތު ތަނަވަސްކޮށްދޭ މަޖިލީހެއް ނޫނކަމަށ އެ ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައި ވާކަމަށެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު މިޤްދާދ ޤަޟިއްޔާގައި، ބަންދުގައި ހުންނަ މީހާގެ ބަލިޙާލަތާ ގުޅިގެން ބަންދުން ދޫކުރުމާއި، ބޭސްފަރުވާ ކުރުމަށްއެދި ހުށަހެޅުންފަދ އިޖުރާއަތުތައް ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރ 2013/14 )ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނު(ގައި ކަމަށާއި، އެފަދަ ޝަކުވާއެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެކުރިން، އެ ޤާނުނުގައި ބަޔާންކުރާ އިޖުރާއަތުތައް ފުރިހަމަ ކުރަންވާނެކަމަށް ބުނެފައިވާކަމަށެވެ. މީގެފަހުން "ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު"ކަމަށް ބުނެފައިވާ. މީގެފަހުން "ޤާނޫނުއަސާސީ"ކަމަށް ބުނެފައިވާ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/42,43 ޤަޟިއްޔާ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2024/HC-B12/1 ޤަޟިއްޔާ .

12ބުނެވިދިޔަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކުގެ އިތުރުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްޕްރީމް ކޯޓުގިޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ.ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު ޤަޟިއްޔާގައި،ބަލި ޙާލަތު ހުރިގޮތުނެނުވަތަ އެ ނޫންވެސް ސަބަބަކާހުރެ، މުޖުތަމަޢުއަށް އަމީހެއްގެފުށުން ން ރުއްކަލެއ ކުރިމަތިވެދާނެ މީހަކު ބަންދުން ދޫކުރުމަކީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ ދައްކާމަގެއް ނޫންކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާކަމަށެވެ.

13ބަންދުކޮށްފައިވާ ފަރާތެއް ޝަރުޠުކުރުމަށްފަހު ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އަމުރު ކުރެވޭނީ،އެންމެ ކުޑަމިނުން ޙާލތު ބަދަލުވެފައިވާނަމަ އެކަން ބަޔާން ކުރުމަށްފަހުގައިކަމަށް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޤަޟިއްޔާގައި ބުނެފައި ވި ކަމަށެ ވެ. އަދަދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޔުނާންޤަޟިއްޔާގައި، ޖިންސީ ޢަމަލު ހިންގުމުގެ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުކް ރެވޭ މީހަކު ގޭގައިހުރުން ޝަރުޠް ކޮށް ދޫކުރުމަކީ، ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް އެކަށީގެންވާ ޝަރުތެއް ނޫންކަމަށް ކަނޑައަޅާފައި ވާކަމަށެވެ.

14މި މައްސަލައިގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުން ދޫކޮށްލި ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި، މީނާއަކީ ނަފުސާނީ ބައްޔަށްދވޭ، "Mirtazapine" ނަމަކަށްކިޔާ ބޭހެއް ބޭނުންކުރާ މީހެއްކަމަށް ފުލުހުން ބުނެފައިވާކަން ފާހަގަކޮށްފައި ވާކަމަށެވެ. ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގައި،މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގައި ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި، އެ ޤާނޫނގ 32 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ(ގައި، ޞިއްޙީ، ނަފްސާނީ އަދި ސައިކިއޭޓްރީއާގުޅޭ ދާއިރާތަކުގެ ތަޖުރިބާކާރުން ދެކޭގޮތަށް ރިޢާޔަތް ކުރަންޖެހޭކަމަށް ބުނެފައިވާކަމަށެވެ.

15މައްސަލައިގެ ލިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު،އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ނަފް ސ ނ ޙާލަތް ދެނެގަތުމަށް ރިޢާޔަތްކުރި ނަފުސާނީ ދާއިރާގެ ތަޖުރިބާކާރެއްގެ ލިޔުމެއް ނެތްކަމަށެވެ. އަދި އިސްތިއުނާފުރައްދުވ ފަރާތް ބަންދުގައި ހުރެގެން ބޭސްނުނެގޭނެކަމަށަ،ނުވަތަ ބަލިޙާލް ތުގެ ސަބަބުން ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް ޑަކަ ޓަރަކު ދެއްވާފައިވާ ލަފައެއް ނުވަތަ އިރުޝާދެއް ނެތްކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން، މީނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލުމުގައި، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނގު 32 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ(އ ށ ރިޢާޔަތް ކުރައްވާފައިވަނީ އެ މާއްދާގައި އެކަށައަޅާފައިވާ އުޞޫލު ޚިލާފަށްކަމަށެވެ.

16އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތާ ބަންދުނުދޫކޮށްލި އަމުރުގައި،ތުހުމަތާ ކުރެވިފައް ވި މީހާ އިތުރުކުށެއ ކޮށްފާނެކަމަށް ނުވަތަ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައިފާނެކަމަށް ދައުލަތުންބުނާބުނުމުގައި ބުރަދަނެއް ނެތްކަމަށް ބަޔާން ކޮށްފައިވެއެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެކު ދުވަސްމަތިން އަނިޔާލިބުނު 12 )ބާރަ( އަހަރުގެ ކުޑު ކުއްޖާއާމެދަ ޖިންސީ އަމަލު ހިނގާފައިވާކަމާއި، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތގު

7 )ހަތެއް( އަހަރުގެ އަމިއްލަ ދަރިފުޅާމެދު ޖިންސީ ގޯނާކުރިކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވުނު މައްސަލައެއް މީގް ކުރިން ތަޙްޤީޤު ކޮށްފައިވާކަން ދައުލަތުނަ ހުށަހަޅައި، މުއްތަހަމު އިތުރު ކުށެއް ކޮށްފާނެކަމަށ ނުވަތަ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިހުތިމާލު އޮތްގޮތާއި ސަބަބު ސާފުކޮށްދީފައި ވީނަމަވެސް،އެކަމަށް ކޯޓުނ ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށެވެ.

17ދަށުކޯޓުގެ އަމުރުގައި ދައުލަތް ގެ ހުށަހެޅުމުގައެ ބުރަދަނެއް ނެތްކަމަށި ނިންމވް ސަބަބު ބަޔާން ކުރައްވާފައި ނުވާކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން، ދައުލަތަށް އެ ސަބަބު ހައިކޯޓުގައި ތައުނުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ގެއްލިފައިވާކަމަށެވެ.އަދި ދައުލަތުގެ ހުށަހެޅުމުގައި ބުރަދަން ނެތްކަމަށް ނިންމެވި ސަބަބު ބަޔާން ކުރައްވާފައިނުވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާގައިކަނޑައަޅއްވާފައިވާ ޤާނޫނ އުޞޫލާ ޚިލާފަށްކަމަށެވެ.

18ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔެ ޤަޟިއްޔާގައި، ބަންދު މުރާޖަޢާ ކުރާއިރު ބަލަންވާނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތަށް ކަމަށާއި، އެގޮތުގެމަތިން ރިޢާޔަތް ކުރަންޖެހޭނީ އެމީހަކު އެންމެ ފުރަތަމަވެސް ބަންދަށްލުމުގައ ފަނޑިޔާރު އެހީހޯދި ވަޞީލަތްތަކަށްކަން ބަޔާންކޮށްފައި ވާކަމަށެވެ.

19އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް އެކިފަހަރުމަތިން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް މީގެކުރިންކޯޓުން ނިންމެވި ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި، މީނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެއްކާއި ޤާރީނާ ހުރުމާއި، ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ މުޖުތަމަޢަގު ކުޑި ކުދިންނަށިނުރައްކަލެއް ކުރިމަތވުމާއ، މިމައްސަލައިގައި ހެކިބަސް ދޭންތިބި މީހުންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުމުގެ އިޙްތިމާލއޮތުން ހިމަނާފައިވާކަމަށެވެ.

20މި މައްސަލައިގައި ދަޢުވާ އުފުލާފައިވުމުން، ހެކި ނައްތާލަފާނެކަމުގެ އިޙްތިމާލުނެތްކަމަށް ފާހަގަކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމަވާފައިވާއިރު، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގެ )1)،(2( އަދި )3( ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ކަންކަން މި މައްސަލައިގައި ފުރިހަމަވާކަމަށާއި، އެ ކަންކނެދަށުކޯޓުގައި ތަފުޞީލު ކޮށްދީފައިވަކަމަށެވާ . އެގޮތުން، ޢާއިލީ ގުޅުންއޮންނަ ފ ރާތްތައ ހެކިންގެގޮތުގައި ހުށަހަޅާފައިވާއިރު، އެމީހުންނަކީ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ފަސޭހައިން ނުފޫޒު ފޯރުވިދާނ މީހުންކަމަށ ދައުލަތުން ކުރިންވެސް ހުށަހަޅާފައި ވާކަމަށެވެ.އަދި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުކުރުމަށް އެދިފައިވާނީ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އޙި ތިމާލް އޮތުމުގެ ސަބަބުން ކަމަށާއި، ހެކިނައްތާލަފާނެތީ ނޫންކަމަށެވެ. އަދި ކުރިން ނެރުނު އަމުރުތަކުގައްހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލް އޮތްކަމަށް ދަށުކޯޓުން ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާއިރު، އެ ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް މީނާ ބަންދުންދޫކޮށްލި އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާކަމަށެވެ.

21އެހެންކަމުން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުން ދޫކޮށްލި އަމުރުގައި، ކުރިން ބަންދުގައި ބެހެއްޓި ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާން ކޮށްފައްނުވާތީ، ދަށުކޯޓުގި ނިންމެވުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލިވު.ޢިރުފާން ތަޤިއްޔްޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ އުޞޫލާ ޚިލާފު ނިންމެވުމެއްކަމަށ ދައުލަތުން ދެކޭކަމަށެވެ.

22އިސްތިއުނާފު ފޯމު ހުށަހެޅިފަހުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލޭ ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވުމާއެކު، ޝަރީޢަތުގެ ހުއްދައާއެކު އެ ޤަޟިއްޔާގައި އެކަށައަޅާފައިވާ އުޞޫލުކަމަށްބުނެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ހުށަހަޅަންއެދ ކަންކަމަށް ފުރުޞަތު އރުވިފައިވެއެވެ.

23ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދ ބިޝާރު އިސްމާޢީލްޤަޟިއްޔާގައި، ބަންދުގައި ބެހެއްޓްޙާލަތު ބަދަލުވުނެ ވަޒަން ކުރުމުގައި ރިޢާޔަތް ކުރަންޖެހޭނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ކަންތައްތައްފުރިހަމަވެފައިވާ މިންވަރަށްކމަށެ ކަނޑައަޅުއްވާފައި ވާކަމަށެވެ. އެގޮތުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށްރިޢާޔތްކޮށ، މުއްތަހަމު މުޖުތަމަޢުގެ ތެރެއަށް ދަކޮށްފިނަމަ އޭނާގޫފުށުން މުޖުތޯ މަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއާއޮތްތ ބަލަންޖެހޭނެކަމަށް ކަނޑައަޅުއްވާފައި ވާކަމަށް ދައުލަތުން ބުނެފައިވެއެވެ.

24މި މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައިވާގޮތަށް ބަލާއިރު، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކިހުރިކަމަށާއި،އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ފުރަތަމަވެސް ބަންދުގައި ބެހެއްޓި ސަބަބުތައް އެގޮތުގެމަތިން ހުރިކަމަށާއި، އެ ޙާލަތު ބަދަލުވެފައި ނުވާކަމަށެވެ. އަދި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު މިހާރުވެސް އޮތުމުންނާއި،މުޖުތަމަޢުގައިހިމެނޭ ކުޑަކުދިންގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރި ކަމަށްޓަކައި،އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުގައި ހުރުމަކީ ކޮންމެހެންވެސް ބޭނުންތެރި ކަމެއްކަމަށް ދައުލަތުން ދެކޭކަމަށެވެ.

25މި މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުމުގައި ޝަރީޢަތުންކޮށްފައިވާ ސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބުގައި ދައްކާފައިވާ މައިގަނޑު ވާހަކަތައް ތިރީގައި އެވަނީއެވެ.

25.1. އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާ އަމުރު ނެރެފައިވަނީ މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުމުގެ ތެރެއިންތޯ ސުވާލުކުރުމުން، އ އަމުރު ނެރެފައިވަނީ މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުމުގެ ތެރެއިން ކަމުގައި ނުވިނަމަވެސް، އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާ އަމުރު ނެރެފައިވަނީ މައުޟޫޢީޤަޟިއްޔާ ބައްލަވާ ފަނޑިޔާރުކަމަށް ދައުލަތުން ބުނެފައިވެއެވެ.

25.2. ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ އޮނިގަނޑުނު ބޭރުން، މިފަދަ މައްސަލަތަކަށް ޢާއްމުޤާނޫނު ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެކަމަށް އިސްތިއުނާފުރައްދުވ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވުމުން، ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ޤާނޫނުތަކާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޤަޟިއްޔާއާއި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލްޤަޟިއްޔާގައިވާ އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މި ބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހުންގެ ބަންދާމެދު މިހާރު ޢަމަލުކުރަންޖެހޭޤާނޫނޯއުޞޫލކީ ކޮބައިތޯ ޝަރީޢަތުން ދައުލަތާ ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޤަޟިއްޔ އަކާކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށެ ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގު ދަށުން މީހަކު ބަންދުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވީ އިޖުރާއަތު ތަފުޞީލުކޮށް ބަޔާންކޮށްދީފައިވާ މައްސަލައެއް ކަމަށެވެ. އަދ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގައިވަނީ މައްސަލައިގެހެކ ވަޒަންކުރަން ޖެހޭގޮތްކަމަށ ދައުލަތުން ދެކޭކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެދޭގޮތް

26)ކޯޓް ގެ ނަން ސިއްރުކިށ ފައ( ކޯޓުގެ ނަންބަރު )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށފައ( ކޯޓުއަމުރަކީ ބާޠިލު އަމުރެއްކަމށް ކަނޑައަޅައި، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާފަރާތަކީ ބަންދުގައި ހުންނަންޖެހޭ މީހެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢ ރުފާން ތަޤިއްޔު ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ފަދައިން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމައިދިނުމަށް ދައުލަތުން އަލުން )ކޯޓްގެ ނަން ސިއްރުކިށފައ( ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން 7 )ހަތެއް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މީނާގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއްނިންމަންޖެހޭކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އަމުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ރިމާންޑް ޖަލެއްގްއި ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރމަށ ދައުލަތުން އެދިފައިވެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2024/SC-A/13 ޤަޟިއް ޔާ.

27ދައުލަތުގެ އިސްތިއުނާފ ފޯމާއި ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދެއްކި ވާހަކައިގެ ޖަވާބުގައި އިސްތް އުނާފި ރައްދުވާފަރާތުނާއަނގަބަހުން ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުމުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ މައިގަނޑު ކަންކަން ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.

28މި މައްސަލައިގައި ދައުލަތުގެ އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީފައވާއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުސް ސަލާމް ޤާޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުގައި، ކ ޑަކުދިންނަށު ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށެޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގި ދަށުން ދަޢުވާކުރާ މައްސަލަތަކުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއްނިންމުމުގައ ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުޞޫލަކީ، ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ އިޖުރާއަތްކަމަށެވެ. އެ ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ އުޞޫލަށް ބަލާއިރު ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ނުޖެހޭނެކަމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ދެކޭކަމަށެވެ.

29ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ޢަބްދްﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަން ޤަޟިއްޔާ ގައި، އެއްބާވަތެއްގެ މައްސަލައިގައި އެއްގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ މާނައަކީ މައްސަލައެއްގެ އެންމެއަސާސ ވާޤިޢްނުވަތަ މެޓީރިއަލް ފެކްޓްސްއަށް ބެލުމެއްނެތި، ޤަޟިއްޔާއަކުން ފެންނަ ޖުމްލައެއް ނުވަތަ ލަފުޒެއް އޭގެފަހުން އަންނަ އެންމެހައި މައްސަލަތަކުގެ ތަފާތުތަކަށް ބެލުމެއްނެތި ތަޠުބީޤުކުރުން ނޫންކަމަށް ބުނެފައިވާކަމަށެވެ. މި މައްސަލައިގައި ދައުލަތުން ތަޠުބީޤުކުރުމަށް އެދިފައިވެދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގް ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސިޤާޟިއްޔއާއާ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ.ޢިރުފާން ތަޤިއްޔަޤަޟިއްޔާއަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލީ ތަކެއްގައ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުކުރުމާ ގުޅޭ ގޮތުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުންތަކެއްކަމަށާއި، އީ ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ޤާނޫނ އުޞޫލުތަކަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/SC-C/01 ޤަޟިއްޔާ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 93A/-/SC2020 ޤަޟިއްޔާ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު /09A-2024/SC ޤަޟިއްޔާ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ(ގެ ދަށުން މި މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤު ކުރެވޭނެ އުޞޫލުތަކެއްކަމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާފަރާތުން ނުދެކޭކަމަށެވެ.

30މީގެއިތުރުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޤަޟިއޔް އާއި، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލެ ޤަޟިއްޔާއާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖނަރަލެ ވ. މުޙައްމަދު ޔުނާން ޤަޟިއްޔާއަކީ، ކުޑަކުއްޖަކަށް ޖިންސީގޯނާ ކުރުމުގެ މައުޟޫޢުއާގުޅޭ ޤަޟިއްޔާއެއްކަމަށް ވީނަމަވެސް، މި ޤަޟިއްޔާތަކުގައިވާ މީހުންނަކު ޝަރީޢަތް ނިމާންދެން ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާފައިވާ މީހެއްގެ ބަންދު މުރާޖަޢާ ކުރުމަށްފަހު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުޞޫލުތައް ބަޔާންކުރާ ޤަޟިއްޔ ތަކެއްކަމަށެވެ. އަދި މި މައްސަލައިގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަކީ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށްފަހު، ބަންދު މުރާޖަޢާކުރެވޭ މީހަކަށްނުވާތީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުނ ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނެ ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ އުޞޫލަށް ރިޢާޔަތްކުރުމުން، ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވަބުނެވިދިޔީޤަޟިއްޔާތކަކް މި މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤުކުރެވޭނެ ޤަޟިއްޔާތަކެއް ނޫންކަމަށް ދެކޭކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

31އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުން ދޫކޮށްލުމުގައި، މުއްތަހަމުއިތުރަ ކުށެއް ކޮށްފާނި ކަމަށް ނުވަތަ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައިފާނެކަމަށް ދައުލަތުން ބުނާބުނުމުގައި ބުރަދަނެއް ނެތްކަމަށް ކޯޓު އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވުމުނ، މައްސަލަބައްލަވާ ފަނޑިޔާރު ބަންދުން ދޫކޮށްލި ސަބަބު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމަށް އިސްތިއުނާފަރައްދުވ ފަރާތުން ދެކޭކަމަށެވެ.

32މި މައްސަލައިގައި ބަންދުން ދޫކޮށްލުމުގް އަމުރުދަށުކޯޓުނ ނެރެފައިވަނު،ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނގ 32 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ހުރިހާ ކަންކަމަށް ވަކިވަކިން އަދ ފުރިހަމައަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ގެނކަމ ށެވެ.އެގޮތުންޞު އީ ޙީ އަދި ނަފާސާނ ކަންކަމަށް ރިޢް ޔަތްކޮށުއިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތްނަފް ސާނީ ބައްޔަށް ބޭސބޭނުންކުރާކަމަށ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/SC-C/01 ޤަޟިއްޔާ. ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތް ކޮށްފައިވާކަން އެނގޭކަމަށެވެ. އަދި އ ކަމުގައި ކަންހިނގިގޮތަކީ، މީނެ ބަންދުގައި ހުއްޓާ ޢާއިލާއިން ބައްދަލުކުރުމަށް ދިޔުމުން ހަމަނުޖެހޭ ވާހަކަތަކެއް ދައްކާތީ، ޑަކްޓަރަށް ދެއްކުމަށް ޢާއިލާއިން އެދުމުން، ނަފުސާނީ ޑަކޓަރަކަށް ދައްކައި ބޭސްލިޔެދިނީކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

33އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާފަރާތަކީ ކުށުގެ ރެކޯޑުއޮތް މީހެއް ނ ންކަމަށާއި، ފުލުހުންގެ ފަރާތުނ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާފަރާތް ތަހްޤީޤަށް އެއްބާރުލުން ނުދޭކަމަށި ބުނިނަމަވެސް، ތަޙްޤީޤަށް ބަޔާނދީފައް ވާނެކަމަށާއި، ކޯޓު އަމުރެއް ނެތީސް ފޯނުގެ ޕާސްވޯޑު ދީފައިވާނެކަން ދަށު ކޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައި ވާނެކަމަށެވެ. އެކަންކަމަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތުކުރައްވާފައި ވާކަމަށެވެ. އަދި އެއްބާރުލުން ދިނުމަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށަށް އިޢުތިރާފވުންކަމަށް ނުދެކޭކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

34މި މައްސަލައިގައި އަނިޔާލިބުނު ކުއްޖާ ދިރިއުޅެނީ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ދިރިއުޅޭ ރަށްނޫން އެހެން ރަށެއްގައި ކަމަށްވެފައި، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާފަރާތް ބަންދުން ދޫކުރިނަމަވެސް ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ނެތްކަން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައި ވާނެކަމަށެވެ.

35ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/4 )މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނގ( 12 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(ގައި، ލިބިދީފައިވާ ޙައްޤެއް މުޅިން ނިގުޅައިގަތުމަކީ، ޤާނޫނަކުން ކުރާނެކަމެއް ނޫންކަމަށް ބަލަންވާނެކަމަށް ބުނެފައި ވާކަމަށެވެ.ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށެ ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނގު 28 ވަނަ މާއްދު ގައި،ބަންދުންދޫވުމުގެ ޙައްޤު ހިފެހެއްޓިފައިވާކަމަށ ދައުލަތުން ހުށަހެޅނަމަވެސި، އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުންވެސް ބަންދު މުރާޖަޢާ ކުރެވޭކަމަށާއި،އެއީ މުޠްލަޤަށް ހިފެހެއްޓިފައިވާ ހިފެހެއްޓުމެއް ނޫންކަން، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތްކުގަ ޤާނޫނަށި ބެލުމުން އެނގޭކަމަށެ ވެ. އަދ ޢުޤޫބާތް ކަނޑައެޅޭ ޤާނޫނުތައް، ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއަށް ފައިދާވާގޮތަށް މާނަކުރނަވާނެކަމަށް މާނަކުރުމުގެ ހަމަތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ(ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ގައި ބަންދުގައު ބެހެއްޓުންފަދަ ކަންކަމުގައް ވެސް މާނަކުރަންޖެހެނ މުއްތަހަމަށް މީގެފަހުން "މާނަކުރުމުގެ ހަމަތަކުގެ ޤާނޫނު"ކަމަށް ބުނެފައިވާ. ފައިދާވާ ގޮތަށްކަމަށެވެ.އެހެންކަމުން ބަންދުން ދޫވުމުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް މުއްތަހަމަށް ފައިދާވާގޮތަށް މާނަކުރަނީ ވާނެކަމަށް ދެކޭކަމަށެވެ.

36ޙާލަތު ބަދަލުނުވާކަމަށް ދައުލަތުން ތަކުރާރުކޮށް ބުނާއިރު، ދައުލަތުން އެ ހުށަހަޅާގޮތަށް ބަލާނަމަ، ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ދުވަހަކުވެސް ފިލައިނުދާނެކަމަށާއި، އެގޮތަށް ޙާލަތު ބަދަލުވާނެ މީހަކު މަރުވުމުން ނުވަތަ މީހަކު ވާގިނެތުމުން އެއްވެސް ގުނަވަނެއް ޙަރަކާތް ނުކުރެވޭ ހިސާބަށް ދިޔުމުން އެކަނިކަމަށް ދެކޭކަމަށެވެ. ނޫންނަމަ، ދައުލަތުންކުރި ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިޔުންފަދަ ޙާލަތުގައި ކަމަށެވެ.ކަންހިނގާގޮތަށް ބަލާއިރު، މިހާރު ޢަމަލުކުރާ އުޞޫލނީ އަދި ދައުލަތުން މާނަކުރާގޮތުން ޤާނޫނުއަސާސގ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދުކުރެވޭ މީހެއްގެ ޙާލަތު ބަދަލުނުވާނެކަމަށާއި ބަންދުނިދޫވުން ތަޞައްވުރު ނުކުރެވޭކަމށާއ، ޙާލަތު ބަދަލުވުމުގައި ގެންގުޅެންޖެހެނީ ލުއިމިންގަނޑެއްކަމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ދެކޭކަމަށެވެ.

37މީގެއިތުރުން، ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލަކީ މަދު ޙެ ލަތެއްގައި ފިޔަވާ ފިލައިދާނެ ޙާލަތެއާ ނޫންކަމަށް ވެ. ކަންހިނގާގތަށް ބަލާއިރު، ޖަލުގައިތިބޭ މީހުންވެސް ފޯނުކުރާކަމަށާއި، އެހެންކަމުނ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުކޮށްފައި ހުންނައިރުވެސް ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ފިލައިގެން ނުދާނެކަމަށް ދެކޭކަމަށެވެ.

38ޕްރިސިޑެންސް 10މިމައްސަލައިގެ އަޑުއެހުމުގައި ޝަރީޢަތުންކޮށްފައިވާ ސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބުގައި ދައްކާފައިވާ މައިގަނޑު ވާހަކަތައް ތިރީގައ ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.

38.1. ޖަލުގައި ފޯނުކުރެވޭކަމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ވަކީލު ވިދާޅުވެފައިވާތީ، ޖަލަކީ ފޯނު ވެއްދުމުގެ ހުއްދައޮތް ތަނެއްތޯ ޝަރީޢަތުން ސުވާލުކުރުމުން، ފޯނުވެއްދުމުގެ ހުއްދަ ނޯންނަކަމަށް ދިފާޢީ ވަކީލު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކަންކުރުމަށް ކަރެކްޝަނުގެ ބަންދުގައި ހުންނަ ފަރާތްތައް ޢަމްލު ކޮށްފާނެކަމަށްބަލައި ހައްލު ހޯދުމަކީ ބަލައިގަނެވޭ ގޮތެއަނޫނު ކަމަށްބަލް އ، ޢާއްމައުޞޫލަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުން ޢަމަލުކުރާނެކަމަށް ބެލުންކަމަށް ޝަރީޢަތުން ކަނޑައަޅައި، އެ ހުށަހެޅުމުގެބަހުސް އިތުރަށް ކުރިއށްގެންގޮސްފައި ނުވެއެވެ.

38.2. މި މައްސަލައިގއަ، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ(ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ޞިއްޙީ، ނަފުސާނީ އަދި ސައިކިއޭޓްރީއާގުޅޭ ދާއިރާގެ ތަޖުރިބާކާރެއްގެ ބަހެއް މި މައްސަލައިގައ ހޯދިފައިވާކަމަށ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ދެކޭތޯއާއި، މި މައްސަލައިގައި މިހާރުއޮތް މިންވަރުން އ މާއްދާގައިވާ ކަންކަން ފުރިހަމަވާކަމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ދެކޭތޯ ޝަރީޢަތުން ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ. ޖަވާބުގައި، މި މައްސަލައިގައި ދީފައިވާ ބޭސސިޓީ ފެނިފައި ނުވާކަމަށާއި، ދައުލަތުން ބުނެފައިވާ ފަދައިން، މި މައްސަލައިގައި ވަކިގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރަން އަންގަވާފައާ ނުވާކަމަށާއި، މިފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި އެންމެ ރައްކާތެރިގޮތަކީ އެމާއްދާގައ ބަޔާންކޮށްފައިވޭތަޖުރިބާހުރު ފަރާތެއްގެ ބަހެއް ހޯދުންކަމަށް ދެކޭކަމަށް އިސްތިއުނާފ ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނެފައިވެއެވެ.

38.3. ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނާގެ ދަށުން ތުހުމަތު އުފުލިފައިވާ މީހެއްގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނ ނާއ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގައިވުއުޞޫލުތައް ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެކަމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ބ ނާއރ، ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރު ކުރެވެނީ ކޮންޤާނޫނެއްގެ ދަށުންތއަދި ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގައި ނެތްކަންކަމުގައިވެސް ޢާއްމު ޤާނޫނު ތަޠުބީޤު ނުކުރެވެނީތޯ ޝަރީޢަތުން ސުވާލުކުރުމުން،ޚާއްޞަ ޤާނޫނާއި ޢާއްމު ޤާނޫނިމަސްހުނިކޮށްގެން ނުވާނެކަމަށް ދެކޭކަމަށާއި، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫންގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވާ ކަންކަމުގައި ޢާއްމު ޤާނޫނ ތަޠުބީޤު ކުރެވޭނެކަން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުނަ ވެސް ބަލައް ގ ންނަކަމަށ

38.4. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަކީ މީގެކުރިން ނަފްސާނީ ބައްޔަކަށް ބޭސްކޮށްފައިވާ ފަރާތެއްތޯ ދިފާޢީ ވަކީލުއާ ސުވާލުކުރުމުން އެ މަޢުލޫމާތު ނޭނގޭކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އަދ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތާ ސީދާ ސުވާލުކުރުމުން، މީނާއަކީ "ދުވަހަކުވެސްނަފްސާނީ ބައްޔަކަށ، ދާއިމީ އެއްވެސް ބޭހެއް ބޭނުންކޮށްފައި މީހެއްނޫން" ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

39)ކޯ ޓްގެ ނަން ސިއްރުކި ށފައ ( ކޯޓުގެ ނަންބަރު )ނަންބަރު ސިއްރުކޮށފައ( )24 އޕްރީލޭ 2024( ކޯޓު އަމުރުންއސްތިއުނާފި ރައްދުވާ ފަރާތް ޝަރުޠު ކުރުމަށްފަހު ބަންދުން ދޫކޮށި ލަންނިންމ ނިންމުމަށަބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމށް އެދޭކަމަށްއިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުނ ބުނެފައިވެއެވެ.

40މި މައްސަލައިގައި ދިވެހިރާއްޖޭ ގެ ހައިކޯޓުގެ ކުރިމަތީގައިއޮތް މައިގަނޑު ސުވާލުތައް ތިރީގައ ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.

40.1. ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސާލު ތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫން އ، އެހެނ ޢާއްމު ޤާނޫނުތަކާއި،ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އީ ޞޫލުތަކުގެ އަލީގައި، މިބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގައި މިހާރު ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނ އުޞޫލަކީ ކޮބައިތޯ؟

40.2. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާފަރާތުގެ ބަލޯޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށްތޯ؟

40.3. އިސްތިއުނާފު ރައްދވު ފަރާތް ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އަމުރުކުރި ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައިވޭތޯ؟

40.4. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުކުރަންޖެހޭފަދަ ޙާލަތެއް އޮތްތޯ؟ ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސ ލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނާއި، އެހެނ ޢާއްމު ޤާނޫނުތަކާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކުގެ އަލީގައި، މިބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގައި މިހާރު ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ އުޞޫލަކީ ކޮބައިތޯ؟

41ޕްރިސިޑެންސް 1މި މައްސަލައޫ ކ ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގ ނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސ ލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދ ށުނ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކޮށްފައިވާ މައްސަލައަކަށްވެފައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުނ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުސް ސަލާމް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2021/SC-A/13 ޤަޟިއްޔާގައި،ޢާއްމު ޤާނޫނާއި ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއަތުގެ ތެރެއިން ޚާއްޞަ ޤާނޫނަށް ޢަމަލު ކުރުމާމެދު ކަނޑައަޅާފައވ ޤާނޫނީ އުޞޫލު. ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، މީނާގެ ބަންދާމެދި ގޮތު ނިންމުމުގައީމައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ރިޢާޔަތް ކުރަންވާނީ، ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އިޖުރާއަތަށެވެ. ހަމައެއާއެކު، ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގައި އިޖުރާއަތެއްނެތް ނުވަތަ އިޖުރާއަތު ހިންގުމުގައި ސާފުނުވާ ކަންކަން ހުރިނަމަ، ޢާއްމު ޤާނޫނަށް ރުޖޫޢަވެވޭނެއެވެ. މިސާލަކަށް، ޚާއްޞަ ޤާނުނުގައިވާ ކުށަކާގުޅގެން ހައްޔަރުކުރަން އެދޭނަމަ، ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރެއް ނެރުމުގައި ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައިވާ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށެވެ.

42ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގެ ނާކުރޯ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސީލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ލިބިދީފައިވާ އަސާސީ ބައެއްޙައްޤުތައް ހިފެހެއްޓުމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން އެންމެ ފުރަތަމަ ކަނޑައެޅި އެއްޤާނޫނެވެ. އެ ޤާނޫނު ފާސްކުރުމުގެ މަޤުޞަދުތަކުގެ ތެރޭގައި ކުޑަކުދިންނަށް ނުރައްކަލަކަށް ވެދާނެ މީހުން ތަޙްޤީޤާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އިތުރުން އަދަބުން މިންޖުވުމަށްފަހުވެސް ދެމެހެއްޓެނިވިގޮތަށ ކޮންޓްރޯލްކޮށ، އެ މީހުން ބެލެހެއްޓުން ހިމެނެއެވެ.

43ޕްރިސިޑެންސް 2ދިވު ހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޤަޟިއްޔާ ގއ ފަނޑިޔާރު ޢާއިޝާ ޝުޖޫން މުޙައްމަދުގެ ރަޢުޔުގ 11 އަދި 12 ވަނަ ނުކުތާގައި، ޢާއްމު އުޞޫލުން މީހެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓޭނީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތުތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގާޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. 40 39 ޢަބްދު ﷲ ޖިހާދު ޤަޟިއްޔާއާއި ޢާފިޔާ މޫސާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައިވާ ޤާނޫނީ އުޞޫލާ އެއްގޮތަށް ދައްކުވައިދޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތުމުން ކަމުގައިވީނަމަވެސް، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމޫދު ޚާއްޞަ އ ސ ލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނގ 28 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތް ކުރުމުން، އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން މީހެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު އުފުލޭހިނދު، އެ މީހަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިބުނާ ޙާލަތްތަކުންކުރެ ހެކި ފޮރުވުމަށް ނުވަތަ ހެކިބަސްދޭންހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒެއް ފޯރުވާނެ އަދި މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތި ޤާނޫނު ނަންބަރ 2009/12 )ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގެ ނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސ ލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު( ގ 2 ވަނަ މާއްދާ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2024/SC-A/13 ޤަޟިއްޔގާ 11 ވަނަ ޕެރެގްރާފް. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2021/SC-A/04 ޤަޟިއްޔާ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/08 ޤަޟިއްޔާ . ކރުވާނު މީހެއްކަމުގައި އިފްތިރާޟްކޮށް، އެމީހަކު ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާ ން މެންދެނި ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އ ޤާނޫނުން މަގުފަހިކޮށްދޭކަމަށ ކަނޑައަޅުއްވާފައިވެއެވެ.

44ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި، ޝަރީޢަތުން ޙުކުމް ކުރުމުގެ ކުރިން މީހަކު ބަންދުގައި ނ ބެހެއްޓުމަކީ އެ މާއްދާ ތަރުޖަމާކުރުމުގެ ޢާއްމު ޙާލަތީ ވެ. އެހެންނަމަވެސް،ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުނޫނާމެދު ޚާއްޞަ އ ސެލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނގ 28 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ކުޑަކުއްޖަކޭށް ޖިންސީގޯނާ ކުރުމުގެ ތުހުމަތކުރެވ މީހަކީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރި މީހެއްކަމަށް ފުރަތަމަވެސެބަލަންވާނެކަމަށ ބަޔާންކޮށްފައި އޮތުމުގެ ޤާނޫނީ ނަތީޖާއަކީ، ކުޑަކުއްޖަކަށް ޖިންސީގޯނާ ކުރުމުގެކުށެއްގެތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކިލިބިފައިވާ މީހީއގެ އަސްލީ ޢާއްމު ޙާލަތަކެ،އެ މީހަކީ މުޖުތަމަޢުއާއި މުޖުތަމަޢުގެ ކުޑަކުދިންގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރި މީހެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވުމެވެ.

45ޕްރިސިޑެންސް 3މީގެއިތުރުން،ދިވަހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޤަޟިއްޔާގެ 13 ވަނަ ނުކުތާގައި، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގުނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އެ ސ ލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގްޤާނޫނުގައިވާ އިޖުރާއަތުގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހަކު ޝަރީޢަތް ނިމެނދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓޭނީ؛

45.1. އެ ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާ ގައިވާ ފަދައިން ތުހުމަތުކުރެވެމީހާ ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާއާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާ ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއް ހޯދުމަށް، އާ ޤާނޫނާ ގައިވު ގޮތުގެމަތިން އެދިފަ ވނަމި، އަދ

45.2. މުއްތަހަމަކީ؛

45.2.1. މުޖުތަމަޢުގައި ހިމެނޭ ކުޑަކުދިން ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި، ކޮންމެހެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން ބޭނުން މީހެއްކަން،އަދި

45.2.2. އެމީހާ ބަންދުގައި ނުބަހައްޓައިފިނަމަ އެފަދަ ކުށެއް ތަކުރާރު ކޮށްފާނެކަން، އަދި/ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2024/SC-A/13 ޤަޟިއްޔގާ 11 ވަނަ ޕެރެގްރާފް.

45.2.3. މައްސަލައިގެ ހެކި ފޮރުވަފާނެކަންނުވަތަ ހެކީންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަން މަސައްކަތް ކޮށްފާނެކަން، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ފަރާތުން ކޯޓަށް ސާބިތު ކޮށްދިނުމުންކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

46ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގުނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އ ސެލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނގްދަށުން މީހެއު ގެ މައްޗަށް ތުހުމަތްކުރެވުމނ، އެ ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގައިވާ އިފްތިރާޟު އުފަންވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި، ޝަރީޢަތުން ރިޢާޔަތް ކުރަންޖެހޭހެއްކާއި ހެކީގމިންގަނޑ ބަޔާން ކޮށްފައިވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢު ރުފާނ ތަޤިއްޔު ޤަޟިއްޔާއާއި ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސްޤަޟިއްޔާގައިވާ އުޞޫލު ތަކުގައިކަމަށ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކުގެ އަލީގައި ދެކެމެވެ.

47ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގައި ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ފޯމުގައިވާ ޤާނޫނީ ނުކުތާއަކީ، އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާ އަމުރަކީ ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގުނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އ ސ ލުތަކަކަށެ ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނގ 36 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(ގައިވާ ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނެތުމުގެ ސަބަބުން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދީ ގ ދަށުން ދައުލަތަށް ލިބިފައިވާ އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން އައިސްފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސގ 143 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ(އާ ޚިލާފަށް ކަމަށެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގެ 4 ވަނަ ނުކުތާގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ކުރިމަތީގައިއޮތް އިސްތިއުނާފީ މައިގަނޑު ޤާނޫނީ ނުކުތާއަކީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުން ނިންމި ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައި ނެތުންކަމަށ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2020/SC-A/93 ޤަޟިއްޔާ .

48ޕްރިސިޑެންސް 4ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ މައިގަނޑު ޝަކުވާއަކީ، މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު އުފެދޭ މިންވަރަށް ހެކިހުރިކަމަށްވާތީއާއި، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން އޭނާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން ލާޒިމުވާ ޙާލަތްތަކުން ދެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައި ވަނިކޮށް، އެކަމަށް ރިޢާޔަތް ނުކޮށް، ބަންދުކުރުމާއި ދޫކޮށްލުމާބެހޭގޮތުން ހަދާފައިވާ ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކާ ޚާ ލާފަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުނ ނިންމަވެ ފައިވާ ނިންމުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ތާއީދުކޮށްފައި އޮތުންކަމަށް، އެ ޤަޟިއްޔާގެ 6 ވަނަ ނުކުތާގައި ބުނެ ފައިވެއެވެ. ކޮންމެ ސަބަބަހާކުރެ ކަމުގައިވީނަމަވެސް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓު ގައި ބަހުސްކޮށް،ޤާ ނޫނީގޮތެއ ނިންމަވާފައިވަނީ ދައުލަތުގެ ބުނެވިދިޔަ ޝަކުވާއާ ގުޅިގެނ ކަމަށްވެފައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެހެންގޮތެއ ކަނޑައަޅުއްވަނދެން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓާއ އެހެންހުރިހާ ކޯޓަކުން މިހާރު ޢަމަލު ކުރަންވާނީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ(ގެ ދަށުން،ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާނަކޮށްފއިވ އުޞޫލާ އެއްގޮތަށް ކަމަށްދެކެމެވެ.

49ޕްރިސިޑެންސް 5ދެންއޮތް ސުވާލަކީ، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކަށް ރިޢާޔަތް ކުރާނެގޮތާއި މިންވަރެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ.ޢ ރުފާން ތަޤިއްޔު ޤަޟިއްޔާގައި،ބަންދު މުރާޖަޢާ ކރަންވާނު ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާއާއި ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ތަރަހައިގެ ތެރެއިންކަމަށާއި، އެ ތަރަހައިގެ ބޭރުން، މީހެއްގެ މައްޗަށ ދ ޢުވާކުރެވި ހިނގަމުންދާ އަސްލު މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތުގައި ހުށަހެޅޭ ހެކިތަކުން ހާމަވްކަންކަމަށ ރިޢާޔަތް ކޮށްގެން ނުވާނެކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އަދިމައުޟޫޢީ މައްސަލައިގައި ޙުކުމް ކުރުމުގެކުރިން ދަށުކޯޓުން ވަކިވަކި ހެކިތައް ވަޒަންކުރުމުން، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުގައި އެ މައްޗަށް ބަހުސްކުރެވި ގޮތްނިންމާނަމަ، އަސްލު މައްސަލައިގެ މުއާލާތް ކެނޑި، މުޅި ޝަރީޢަތުގެ މަރުހަލާ ފަސާދަވެ،ތަޣައްޔަރ ވާނެކަމަށއ، ބަންދުގައި ގިނަދުވަސް ހޭދަވުމަކީ ނުވަތަ ބަލިޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2024/SC-A/19 ޤަޟިއްޔގާ 6 ވަނަ ނުކުތާ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2020/SC-A/93 ޤަޟިއްޔާ . ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއީ އޮތް މީހަކު ދޫކޮށްލުމަކީ ކުރެވޭނެކަމެއް ނޫންކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

50ޕްރިސިޑެންސް 6ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގައި، ބުނެވިދިޔަ އުޞޫލުތައް ތަޠުބީޤުކޮށް، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ އާޚިރު ޓެސްޓަކީ މުއްތަހަމްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް،ހެކި ހުރިތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބެލުންކަމަށްބުނެފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ބަލާނީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވުން އެފަދަ ސަބަބެއް ވުޖޫދު ނުވުމަށްވުރެ ގާތްވުން ބޮޑުކަމުގެ މައްޗަށެ ކަމަށާއި،އަދި އ ޙާލަތުގައި ރިޢާޔަތް ކުރަންޖެހޭނީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއަށްކަމަށެވެ. އއ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އިތުރުން،ބަންދު މުރާޖަޢާކުރާ ޙާލަތއާއިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައިވެސް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑުކަމަށް، އެ ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާން ކޮށްފައިވެއެވެ.

51ޕްރިސިޑެންސް 7އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާމައްސަލައަށް ބަލާއިރު، މި ނިންމުމުގެ ނުކުތާ 41 އިން 50އަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުޞޫލުތައް ތަޠުބީޤުކުރާއިރު، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަކީ މީނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކިހުރި މީހެއްކަމަށްބަލައި ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށާ ކުރިން ނިންމާފައިވާ މީހެކެވެ. އެ ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް މީނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލި އަމުރުން އެނގޭކަށްނެތެވެ. އަދި މީނާ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ދައުލަތުން އެދުނުއިރު މީނާގެ މައްޗަށްކުރެވ ތުހުމަތުގެ މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގެ ދަޢުވާކޮށް، ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ހެކާ ހުށަހަޅާފައިވުމުން، ވަގުތީ އަމުރުގެ ދަށުން މީން ބަންދުގައި ބެހެއްޓިއިރު ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކޭހުރުމުގެ ޙާލަތަށް ބަދަލި އަންނަންޖެހު ނުވަތަހެކީގެ މިންގަނޑު ދަށްވާންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާފަރާތުގެ ބަލި ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވަނ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށްތޯ؟

52ޕްރިސިޑެންސް 8އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތކަ މީގެކުރިން ދުވަހަކުވެސް ނަފްސާނީ ބައްޔކަށާ ބޭސް ކޮށްފައިވާ މީހެއްނޫންކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ބުނެފައިވާއިރު، މީނާ ބަންދުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2024/SC-A/09 ޤަޟިއްޔާގެ ނުކުތާ 26 އިން 28 އަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުޞޫލު. ބަހައްޓަން ނުޖެހކަމަށޭ ޑަކްޓަރަކު އަންގާފައިވާކަން އެނގޭފަދަ ލިޔުމެއް މި މައްސަލައާއެކު ލިބިފައިނުވެއެވެ.ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނގ 32 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ(ގ ބޭނުމަށްޞިއްޙީ، ނަފޭ ސާނީ، އަދި ސައިކު އޭޓްރީއާގުޅަދާއިރާގ ތަޖުރިބާކާރުން އެކަމާގުޅޭގޮތުން ދެކޭގޮތްކަށާރިޢާޔަތް ކުރިއިރު، އެ މާއްދާގެ ބޭނުމަށފުދޭ، އެފަދަ ތަޖުރިބާކާރެއްގެ ބަހެއް ނުވަތަ ލަފައެއް ހޯދާފައިނެތެވެ.

53އެހެންކަމުން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުން ދޫކީ ށްލޮ ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި، ނަފސާނ ބައްޔަކަށް ބޭސްކުރާކަން ފާހަގަކޮށް، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނގ 32 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ(އަށް، ޝަރީޢަތުން ރިޢާޔަތް ކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާފަރާތް ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އަމުރުކުރި ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައިވޭތޯ؟

54ޕްރިސިޑެންސް 9ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސނިޤޟަ އްޔާގައި، ޢަދާލަތުގެ ޢާއްމު ހަމަތަކާއެއްގޮތަށް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވާ ނ މާއްދާގައިވާ ފަދައިން އިނޞް ފުވެރ ޝަރީޢަތެއ ކުރެވުނުކަން ކަށަވަރުވާނީ، ފަނޑިޔާރުގެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށްފައި އޮތުމުންކަމަށެކަނޑައަޅުއްވފައިވެއެވ.

55މި މައްސަލައިގެ ލިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު،އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތާ ގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކު ށ ދަޢުވާ އުފުލާފައިވަނީ، މީނާއާ ޢާއިލީ ގުޅުންއޮތް 12 )ބާރަ( އަހަރުގެ ކުޑަކުއްޖަކމެދާ އެކިދުވަސްމަތިން ޖިންސީގޯނާ ކޮށްފައވުމުންނެވެ. އަދި އެ ތުހުމަތާ ގުޅިގެން ދައުލަތުން ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ ކުރިން، މީނާ ކުށް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވު އިރު، ދަޢުވާ ހުށަހެޅާ މަށްފަހު އެކަން ބަދަލުވިގޮތެއް ނުވަތަ ކުރިންއޮތް މިންގަނޑަށްވުރެ ދަށްވިގޮތެއް އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވ އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވެއެވެ.

56ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށާގުޅިގެން، ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވުމަށްފަހު، އެ ޙާލަތަށަބަދަލު އައިކަމަށް ކަނޑައަޅައި، މުއްތަހަމު ބަންދުން ދޫކޮށްލެވޭނެ، އެ މީހަކުފުރަތމަބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ނިންމި ޙާލަތަށި ބަދަލެއްއަންނަފަދަ ސަބަބަކަށް ރިޢާޔަތް ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަމުގައެވާނަމައެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގައި ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމް އިރު ފުރަތަމަ ރިޢާޔަތްކުރި ހެކިފިޔަވައި އެހެން ހެއްކަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރެވޭނެކަމަށާއި، ދަޢުވާ ހުށަހަޅައި މަދަނީ މިންގަނޑުން މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް ކަނޑައެޅުމަށްފަހު، ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތު ބަދަލުވިކަން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ފަރާތުން ސާފުކޮށްނުދޭހައް ހިނދަކު، ދެން އެޙާލަތު ބަދަލުވާނީ މައުޟޫޢީ ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމް ކުރެވުމންކަމަށ ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ(ގެ ދަށުން، ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރި މީހެއްގެ ޙާލަތު ބަދަލުވުމާ ގުޅޭގޮތުން، ހުރިހާ ކޯޓަކުންވެސްމިހާރ ޢަމަލުކުރަންޖެހނީ ބުނެވިދިޔްއުޞޫލު ންކަމަށް ދެކެމެވެ.

57އިސްތިއުނާފ ރައްދުވާ ފަރާތް މީގެކުރިން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވަނީ،މީނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ، މުޖުތަމަޢުގައި ހިމެނޭ ކުޑަކުދިންގެ ސަލާމަތަށް ނުރައިކަލެއ ކުރިމަތި ވެދާނެތީއާއި، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތި ވެދާނީތީއާއި، ހެކިބަސް ދޭންހުރި ފަރާތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަފާނެތީކން މައްސަލައިގެ ލިޔުންތަކުން އެނގެއެވެ.މި މައްސަލައިގައި، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް އިތުރު ކުށެއް ކޮށްފާނެކަމަށް ނުވަތަ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވި އިފާނެކަމަށް ދައުލަތުން ބުނާބުނުމުގައ ބ ރަދަނެއް ނެތްކަމަށް، އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާ އަމުރުގައި ބަޔާން ކޮށްފައިވާއިރު،ދައުލަތުގެ ހުށަހެޅުމުގައި ބުރަދަނެއް ނެތްކަމަށް ބާރުލިބިދޭފަދަ ސަބަބެއު،ނުވަތަ ދައުލަތުގެ ހުށަހެޅުމަށް އެއްވެސް މިންވަރަކަށް ރިޢާޔަންން ކޮށްޝަރީޢަތުނ ދޫކޮށްލި ސަބަބެއް،ނުވަތަ ދައުލަތުގެ ހުށަހެޅުން ބަލައިގަންނަން ނުޖެހޭކަމަށް ކޯޓުން ނިންމެވި ޤާނޫނީ ސަބަބެއް، އިޖުމާލީގޮތެއްގައި ނަމަވެސް މީނާ ބަންދުން ދޫކުރި އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވެއެވެ.

58އެހެންކަމުން، މީނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް ނިންމި ސަބަބުތަކުގެ ތެރެއިން، ދައުލަތުގެ ހުށަހެޅުމުގައި ބުރަދަނެއް ނެތްކަމަށް ކޯޓުން ނިންމަވާފައިވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެއަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސނިޤަޟއްޔާގައި ވާ އުޞޫލާ ޚިލާފަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާފަރާތް ބަންދުކުރަންޖެހޭފަދަ ޙާލަތެއް އޮތްތޯ؟

59މި ނިންމުމުގެ ނުކުތާ 41 އިން 50 އަށް ބަޔާން ކ ށްފައިވާ އުޞޫލުތައް މި މައްސަލައިގައި މިހައިތަނަށޮ ލިބިފައިވާ ލިޔުންތަކުގެ މައްޗަށް ތަޠުބީޤުކުރުމުން ފާހަގަކުރެވޭ ކަންކަން ތިރީގައ ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.

60މި މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢީ ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތްގެ މައްޗަށ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކުރިކަމަށް، ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިކަމަށް ދަށުކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. އަދި މި މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢީ ދަޢުވާއަކީ، މަދަނީ މިންގަނޑުން ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ދަޢުވާއެއް ނޫންކަމަށް ޝަރީޢަތުން ކަނޑަނާޅުއްވާހައި ހިނދަކު،ކުށްކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވުމުގ ޙާލަތަށް ބަދަލު އަންނަންޖެހޭފަދަ ސަބަބެއް މިހިނދަކަށްނެތެވެ.

61އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ބަންދުކުރުމަށް ނެރެފައިވާ އަމުރުތަކުގައި، ޤާނޫނުއަސާސީ ގ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތު އޮތްތޯ ބަލާފައިވެއެވެ. އެގޮތުން، މީނާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރު ކުރުމުގައި، މީނާއަކީ އަނިޔާ ލިބުނު ކުއްޖާ އިތުބާރުކުރަންޖެހޭ މަޤާމެއްގައިހުރި މީހެއްކަމާއި،މީނާގެ އުފަންދަރިއަކަށް ޖިންސީގޯނާކުރި މައްސަލައެއު ކުރިން ތަޙުޤީޤު ކުރެވިފައިވުމުން، މުޖުތަމަޢުގެ ކުޑަކުދިންނަށްއޮތް ނުރައްކަލާއި، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ފުށުން ކުށް ތަކުރާރު ކުރުމުގެ އިޙު ތިމާލް އޮތްކަމާއި، މި މައްސަލައުގައި ލިބެންހުރި ހެކިތަކަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބާރު ފޯރުވޭނެ ހެކިތައްކަމަށާއި،ހެކީންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަފާނެކްމަށް ބެލެވޭ ނިސްބަތުގެ ބޮޑުކަ މަށ ދަށުކޯޓުން ކުރިން ރިޢާޔަތް ކޮށްފައިވެއެވެ.

62މި މައްސަލައިގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކިތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށަންރުއު ކ ލެއް ކުރިމަތިވުމާއި، ހެކިބަސް ދޭންހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ޙާލަތު ނެތުމަށްވުރްއެ ޙާލަތއޮތ މީހެއްކަމަށް ބުރަވެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބު އެބަހުއްޓެވެ. އަދި ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގުނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އެ ސ ލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނގ 30 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގަމަތިން، މީނާއަކީ މުޖުތަމަޢުގައި ހިމެނޭ ކުޑަކުދިން ރައްކާތެރި ކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ މީހެއްކަމާއި، މީނާ ބަންދުގައި ނުބަހައްޓައިފިނަމ ކުށްތަކުރާރު ކޮށްފާނެކަމާއި، އަދި ހެކިންނަށް ނުފޫޒުފޯރުވަން މަސައްކަތް ކޮށްފާނެކަން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ފަރާތުން ސާބިތު ކޮށްދީފައިވާކަމަށް ދެކެމެވެ.

63އެހެންކަމުން، މި މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައި ވާގޮތަށްބަލާއިރު، ކ ޑަކުދިންނަށު ޖިންސީ ގުނާކުރ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އ ސ ލުތަކަކަށެ ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނގ 28 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، މީނާއަކީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާ ނިމެންދެން ބަންދުގައެބަހައްޓަންޖހޭ މީހެއްކަމަށްއިފްތިރާޟު ކުރަންޖެހޭ ޙާލަތުއޮތ މީހެއްކަމަށް ދެކެމެވެ.

64އިސްވެ ބަޔާންކުރި ސަބަބުތައް އެގޮތުގެމަތިން ހުރުމުން؛

64.1. )ކޯ ޓްގެ ނަން ސިއްރުކި ށފައ ( ކޯޓުގު ނަންބަރ ) ނަންބަރު ސިއްރުކިށޮ ފައ( )24 އޭޕްރލި 2024 ( ކޯޓު އަމުރިބާޠިލ ކުރުމަށާއ، އަދި

64.2. އ ސްތިއުނާފިރައްދުވާ ފަރާތު ގެ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށްއެދ މިއަދުން )28 މެއި 2024( ފެށިގެން 48 )ސާޅީސްއަށެއް( ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ދަށު ކޯޓަށްހުށަހެޅުމަށ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް އަމުރުކޮށް، މި ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅަފައިވާ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަކީ، މީނާގެ މައްޗަށް ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއާ ގުޅިގެން ހިނގަމުންދާ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ މީހެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން، މި ޙުކުމްކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 7 )ހަތެއް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދަށު ކޯޓުންކަނޑައަޅަންދެން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވް ފަރާތް ރިމންޑާ ޖަލެއްގައި ބަންދުކުރުމަށް ކަނޑައަޅަން ފެނެއެވެ.

65މި މައްސަލައިގައި ފަނޑިޔާރުދީބާނާޒް ފަހުމގ ރައުޔަށް ތާއީދު ކުރަމެވެ.

66މި މައްސަލައިގައިފަނޑިޔާރ ދީބާނާޒް ފަހުމީގެ ރައުޔަށް ތާއީދު ކުރަމެވެ.