ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2021/HC-B12/48
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. -، 2021/HC-B12/48
Prosecutor General v. - 2021/HC-B12/48 (2021/HC-B12/48, High Court of the Maldives, 12 September 2021)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. -
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުންތައް (އޮންލައިންކޮށް) ކުރިއަށް ގެންދެވޭތީ ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ މަޤްޞަދެއް ނެތްކަމަށް ބުނެ ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އަމުރު ނުނެރުމަށް ނިންމިއެވެ. ހައިކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާރ ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފު ބަލައިނުގަތް ނަމަވެސް، ސުޕްރީމް ކޯޓުން މައްސަލަ ބަލައިގަތުމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.
ޖިންސީ ކުށުގެ ދަޢުވާތައް ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދަނިކޮށް، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާމެދު ނެރެފައިވާ ފުރުން މަނާ އަމުރު ބާޠިލުކޮށް ބޭސްފަރުވާއަށް 4 މަހަށް ބޭރަށް ދިއުމުގެ ހުއްދަ ޖާމިނަކާއެކު ދިނެވެ. އޭނާ އެނބުރި ނައުމުން ފުލުހުން ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމަށް އެދުނު ނަމަވެސް، ފޯމުގައި ޖެހީ ފުރުމުގެ ކުރިން ކެންސަލްކުރެވިފައިވާ ޑިޕްލޮމެޓިކް ޕާސްޕޯޓެއްގެ ނަންބަރެވެ؛ އޭނާ ފުރީ އޯޑިނަރީ ޕާސްޕޯޓުގައެވެ.
ދައުލަތުން ބުނީ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާއި 2021/SC-A/08 ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، ކުށުގެ ހެކި، ފިލުމުގެ ޚަތަރު (ކުރިން ފިލާފައިވުން، ބޭރުގައި އުޅުމުގެ ވަސީލަތް، މަޤާމު) ހުރިކަމަށާއި، ޖިނާއީ ޝަރީޢަތް ރާއްޖެއިން ބޭރުން އޮންލައިންކޮށް ހިންގުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމަށެވެ. އަނެއް ފަރާތުގެ ބަސް ޙުކުމުގައި ނުފެނެއެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ޝަރީޢަތް ހިނގަމުންދާ ޖިނާއީ މައްސަލައެއްގައި، ބޭސްފަރުވާއަށް ކޯޓުން ދިން ހުއްދައިގެ ދަށުން ރާއްޖެއިން ބޭރަށްގޮސް އެނބުރި ނައިސް ހުރި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއްގެ ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރު ނުނެރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާއާއި 2021/SC-A/08 ގައިވާ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ؛ އަދި ކެންސަލްކުރެވިފައިވާ ޕާސްޕޯޓެއް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއް ނެރެވޭނެތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދައުލަތުން އެދުނު ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރު ނުނެރުނު (ގިނަ ރައުޔު)؛ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުމުގެ އަސާސް ރަނގަޅު ނޫންކަމަށް ރިޔާސަތުން ފާހަގަކުރި
ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ނަމަވެސް، އެދުނީ ކެންސަލްކޮށްފައިވާ ޕާސްޕޯޓެއް ހިފެހެއްޓުމަށް ކަމުން އަމުރުން ނަތީޖާއެއް ނުނިކުންނާނެއެވެ. އޮންލައިން ޝަރީޢަތުގެ ސުވާލު ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދާތީ ހައިކޯޓުން ނުނިންމެއެވެ. ފަނޑިޔާރު ނިޔާޒް ދެކެނީ ފިލައިގެން ބޭރުގައި އުޅޭ މީހަކަށް ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 75 ވަނަ މާއްދާ ނުހިނގާނެ ކަމަށާއި ޖާމިނުގެ ޔަޤީންކަން ތަންފީޛުކުރުން ރަނގަޅު ކަމަށެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާއާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/08 ޤަޟިއްޔާގައިވާ އުޞޫލުތަކުގެ ދަށުން ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމަށް ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޝަރުޠުތައް (ކުށުގެ ހެކި، ފިލައިގެން ދާން އުޅޭކަމުގެ ހެކި، ރާއްޖޭގައި މަޑުކުރުވަންޖެހޭ ސަބަބު) ފުރިހަމަވާކަން އެނގެން އޮތްއިރު، އެ ޤާނޫނީ ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާނުކޮށް ދަށުކޯޓުން ނިންމާ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ރަނގަޅު އަސާސެއްގެ މައްޗަށް ނިންމި ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 21، 30)
- ޖިނާއީ ޝަރީޢަތެއް ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނު ހިނގާ ސަރަޙައްދުން ބޭރުން އޮންލައިންކޮށް ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގެ ޤާނޫނީ ސުވާލުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފީ މައްސަލައެއް ހިނގަމުންދާއިރު، ކޯޓުތަކުގެ ހައިރާކީއަށް ބަލާއިރު އެކަމުގައި ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމުމަކީ ހަމަޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 23)
- ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ރާއްޖެއިން ފުރުމުގެ ކުރިން ކެންސަލްކުރެވިފައިވާ ޕާސްޕޯޓެއް ހިފަހައްޓަން ސަބަބެއް ނެތް ފަދައިން، އެފަދަ ޕާސްޕޯޓެއް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރަކުން ނިކުންނާނެ ޤާނޫނީ ނަތީޖާއެއް ނެތުމުން، ނަތީޖާއެއް ޙާޞިލުނުވާނެ އަމުރެއް ކޯޓުން ނެރެން ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 27-28، 30)
- ޤާނޫނީ ޒިންމާ އަދާކުރުމުގައި ދައުލަތާއި ތަންފީޛީ އިދާރާތަކުން ފަރުވާކުޑަކޮށް، ނަތީޖާއެއް ޙާޞިލުނުވާނެ މަގުން ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅައި ކޯޓުގެ ވަސީލަތްތަކާއި ވަގުތު ޚަރަދުކުރުވުމަކީ ކޯޓުގެ މަސައްކަތަށް އެޅޭ ހުރަހެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 29)
- ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމަށް އެދި ހުށަހަޅާއިރާއި އެ އަމުރު ނެރޭއިރު ހިފަހައްޓަން ބޭނުންވާ ޕާސްޕޯޓުގެ ނަންބަރު ބަޔާންކުރުމަކީ އަސާސީ ކަމެކެވެ. ފުރުން މަނާކުރުމުގެ އަމުރު (ޖަދުވަލު 18) އާއި ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރު (ޖަދުވަލު 10.08 އަދި 11.08) ތަފާތުވަނީ، ފުރުން މަނާކުރުމުގައި ވަކި ޕާސްޕޯޓެއްގެ ނަންބަރު ބަޔާންކުރަން ނުޖެހުމުންނެވެ؛ ވަކި ޕާސްޕޯޓެއް ހިފެހެއްޓުމަށް އެދުމަކީ ފުރުން މަނާކުރުމަށް އެދުމެއް ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔު، ޕެރ. 32، 35)
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާއަކީ ރާއްޖޭގައި ހުރި މީހަކު ފިލުމުގެ ކުރިން އޭނާގެ ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ އިޖުރާއަތު ބަޔާންކުރާ މާއްދާއެކެވެ. ރާއްޖެއިން ބޭރަށްގޮސް މިހާރު ޝަރީޢަތަށް ފިލައިގެން އުޅޭ މީހެއްގެ ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމަށް އެ މާއްދާ ޖާގަ ނުދެއެވެ؛ އެފަދަ މީހުންނާމެދު ޕާސްޕޯޓާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުގެ ދަށުން އެހެން ފިޔަވަޅުތައް އެޅިދާނެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔު، ޕެރ. 39-41، 43، 45)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 75 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)، (ނ)، (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 64 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރު
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 198 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ރ)، (ބ)
- ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (01-REG-SC-2021) ގެ 44 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)، 56 ވަނަ މާއްދާ، އަދި ޖަދުވަލު 10.08، 11.08، 18، 19
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2007/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިމިގްރޭޝަންގެ ޤާނޫނު)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 78/79 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޕާސްޕޯޓާބެހޭ ޤާނޫނު)
- ގަވާއިދު ނަންބަރު R-83/2017 (ދިވެހި ޕާސްޕޯޓާބެހޭ ގަވާއިދު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ) އަދި 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/08
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-HCL/33
- ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/473
- ބެންޗު
- ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޢަލީ ސަމީރު، މުޙައްމަދު ނިޔާޒް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- އެބައޮތް