ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2019/HC-A/473
ޢަލީ ޝިޔާމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް، 2019/HC-A/473
Ali Shiyam v. Prosecutor General 2019/HC-A/473 (2019/HC-A/473, High Court of the Maldives, 17 November 2019)
ޢަލީ ޝިޔާމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 2019 އޮގަސްޓް 31 އިން ނޮވެމްބަރު 30 އާ ހަމައަށް ޕާސްޕޯޓް ހިފަހައްޓައި ފުރުން މަނާކުރުމަށް އިމިގްރޭޝަނަށް އަމުރުކުރިއެވެ.
ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއް ކުރުމަށް ރޭވުމާއި ހިތްވަރުދިނުމުގެ ތުހުމަތުގައި ތަޙްޤީޤު ކުރަމުންދާ ފަރާތެއްގެ ޕާސްޕޯޓް 3 މަސްދުވަހަށް ހިފަހައްޓައި ރާއްޖެއިން ފުރުން މަނާކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އަމުރު ނެރުނެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ހަރުދަނާ ހެކި ނެތި ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދާ ޚިލާފު ކަމަށާއި، އަޑުނާހާ އަސާސީ ޙައްޤެއް ހިފެހެއްޓުމަކީ ޠަބީޢީ ޢަދާލަތާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ޓެރަރިޒަމްގެ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ޕާސްޕޯޓް ހިފަހައްޓައި ރާއްޖެއިން ފުރުން މަނާކޮށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރު، ހަރުދަނާ ހެކި ނެތި އަދި އޭނާގެ ކިބައިން އަޑުނާހާ ނެރުމުން ޤާނޫނާއި ޠަބީޢީ ޢަދާލަތުގެ ހަމަތަކާ ޚިލާފުތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލު، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް
ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ބޭނުންވަނީ probable cause ކަމާއި، ލިޔުންތަކުން ޤައުމީ ސަލާމަތާ ގުޅޭ ކުށެއްގެ އެކަށީގެންވާ ސަބަބު ފެންނާތީ ހިފެހެއްޓުމަކީ ތަޢައްސުފީ ނޫންކަމާއި، ކުރިން އަޑުނާހައި ހިފެހެއްޓުން ހުއްދަ ނަމަވެސް ވެރިފަރާތް އެދޭނަމަ އަވަސް ފުރުޞަތެއްގައި އަޑުއަހަންޖެހޭ ކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އަމުރު ޤާއިމްކުރިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ރާއްޖެއިން ފުރައިގެން ދިއުމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ތެރޭގައި ދަތުރުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ޕާސްޕޯޓް ފަދަ ލިޔުންތައް ހިމެނޭ؛ ނަމަވެސް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 41 ވަނަ މާއްދާގެ މި ޙައްޤު 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޤާނޫނަކުން ހިފެހެއްޓިދާނެ ކަމަށާއި، އިމިގްރޭޝަން ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތެއް ނެތްނަމަ ފުރުން މަނާކުރެވޭނީ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން، އަމުރުގައި ކަނޑައަޅާ މުއްދަތަކަށް (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.1).
- ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާއާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއަކީ ތަފާތު ދެ މަރުޙަލާ؛ ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާ ބިނާވަނީ ބުއްދިއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް (probable cause) ގެ މައްޗަށް ކަމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމަށް ބޭނުންވާ "އެކަށީގެންވާ ހެކި" އަކީ ކުށް ޝައްކުގެ ބޭރުން ސާބިތުވާ ވަރުގެ ހެކި ކަމުގައި ވާން ނުޖެހޭ (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.1؛ Locke v. US، Steele v. US، Dumbra v. US).
- ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރު ނެރެވޭނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ކުށެއް ކުރިކަމުގެ، ފިލައިގެން ދާން އުޅޭކަމުގެ ހެކި ލިބި، ރާއްޖޭގައި މަޑުކުރުވަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްނަމަ (75 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ))؛ ޤައުމީ ސަލާމަތާ ގުޅުންހުރި ޓެރަރިޒަމްގެ ކުށްފަދަ ކުށްތަކުގައި ދަތުރުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓުމުގެ މުނާސަބަތު ވަޒަންކުރުމުގައި ޤައުމީ ސަލާމަތާއި ޢާންމު މަޞްލަޙަތަށް ބެލެވޭ؛ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތައް ލިޔުންތަކުން ފެންނަނަމަ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ޒިންމާ ދައުލަތުން އަދާކޮށްފައިވާ ކަމަށް ބެލެވޭ (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.1؛ ICCPR ގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ (3)).
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 2 ވަނަ ބާބުގެ ޙައްޤެއް ނުވަތަ މިނިވަންކަމަކަށް އަސަރުކުރާ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމުގެ ކުރިން އެމީހަކު ކިބައިން އަޑުއެހުމަކީ ޤާނޫނުގައި ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައި ނެތްނަމަވެސް audi alteram partem ގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރުން ޟިމްނީ ގޮތުން އަދާކުރަންޖެހޭ ޒިންމާއެއް؛ ނަމަވެސް ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ ބޭނުން ކެނޑިގެންދާނެ ޙާލަތްތަކުގައި ކުރިން އަޑުނާހައި ހިފެހެއްޓުމަކީ ހުއްދަ އިސްތިސްނާއެއް (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ށ)؛ Cooper v. Wandsworth Board of Works، Maneka Gandhi v. Union of India).
- އަޑުނާހާ ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމަށް ކޯޓުން އަމުރުކޮށްފިނަމަ، ވީ އެންމެ އަވަސް ފުރުޞަތެއްގައި ދައުލަތުގެ ހާޟިރުގައި، ހިފެހެއްޓުން ރަނގަޅު ނޫންކަމުގެ ސަބަބު ދެއްކުމަށް އަޑުއެހުމަކަށް ޕާސްޕޯޓުގެ ވެރިފަރާތް އެދޭނަމަ އެ ފުރުޞަތު ދޭންޖެހޭ (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އަދި (ޅ)) (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ށ)).
- ނިމޭނެ ވަކި މުއްދަތެއް ނެތި، ނުވަތަ ތަކުރާރުކޮށް މުއްދަތު އިތުރުކުރަމުންދާ އުޞޫލަކުން އަސާސީ ޙައްޤެއް ހިފެހެއްޓުމަކީ ތަޢައްސުފީ (arbitrary) ގޮތެއްގައި ހިފެހެއްޓުމެއް ކަމަށް ބެލިދާނެ؛ ވަކި މުއްދަތަކަށް ހިފަހައްޓާފައިވާނަމަ އެހެން ނުބެލެވޭނެ (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ށ)).
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)، (ރ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 41 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 46 ވަނަ މާއްދާ، 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 61 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 87 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 262 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2007 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިމިގްރޭޝަންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ)، 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 37 ވަނަ މާއްދާ
- ގަވާއިދު ނަންބަރު 2017/R-83 (ދިވެހި ޕާސްޕޯޓާބެހޭ ގަވާއިދު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 75 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ރ)، (ބ)، (ޅ)
- International Covenant on Civil and Political Rights ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ (2) އާއި (3)
- ICCPR General Comment No. 27: Article 12 (Freedom of Movement)
- Locke v. U.S. (1813)
- Steele v. U.S. (1925)
- Dumbra v. U.S. (1925)
- Cooper v. Wandsworth Board of Works [1863] 14 C.B.
- Maneka Gandhi v. Union of India [1978] SCR (2) 621; [1978] AIR 597
- ބެންޗު
- އިސް ފަނޑިޔާރު ޝުޖާޢު ޢުޘްމާން، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، ފަނޑިޔާރު ޢަލީ ސަމީރު (ރިޔާސަތު)
- ރިޔާސަތު
- ފަނޑިޔާރު ޢަލީ ސަމީރު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް