ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2015/HC-A/293
2015/HC-A/293، 2015/HC-A/293
2015/HC-A/293 (2015/HC-A/293, High Court of the Maldives, 22 November 2017)
2015/HC-A/293
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޓެރަރިޒަމްގެ ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ދެމީހުންކުރެ ކޮންމެ މީހަކު އުމުރަށް ޖަލަށް ލުމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.
ތުހުމަތުކުރެވޭ ދެފަރާތާއި އިތުރު މީހަކު ވައްކަންކުރުމަށް ރާވައި، ނިދާފައި އޮތް މީހެއްގެ ގެއަށް ވަދެ، އޭނާގެ އަނގަމަތީގައި ޓީޝާޓެއް އަޅައި، އަތްފައި ޓޭޕުން ބަނދެ ރަހީނުކޮށް ފައިސާ ނަގައިގެން ދިއުމުން އެމީހާ ނޭވާ ހާސްވެ މަރުވި ކަމަށް ޓެރަރިޒަމްގެ ދަޢުވާ ކުރެވުނެވެ. ދެމީހުން ތަޙްޤީޤުގައި އިޢުތިރާފުވެ، ޝަރީޢަތުގައި އިންކާރުކުރިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތްތަކުން ބުނީ ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށާއި، ބައިވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ޖުވެނައިލް ކޯޓުން ކުރި ނިންމުމަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއްކަމަށާއި، ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއް ހިންގިކަން ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުނުވާ ކަމަށެވެ. ތަޙްޤީޤު ބަޔާން ނަގާފައިވަނީ ބިރުދައްކައި މަޖްބޫރުކޮށްގެން ކަމަށްވެސް ބުނެފައިވެއެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ތަޙްޤީޤުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފަށް ޝަރީޢަތުގައި އިންކާރުކުރުމުން، އެ އިޢުތިރާފާއި އެހެން ހެކި ޤަރީނާގެ މައްޗަށް ޓެރަރިޒަމްގެ ކުށް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވޭތޯއާއި، ޖުވެނައިލް ކޯޓުން ބައިވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ނިންމި ނިންމުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަން ޖެހޭތޯއާއި، ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ދަޢުވާ ޓެރަރިޒަމްގެ ދަޢުވާއަކަށް ބަދަލުކުރުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ތަޙްޤީޤު ބަޔާން މަޖްބޫރުކޮށްގެން ނެގިކަމުގެ ހެއްކެއް ނެތުމާއި، އިޢުތިރާފަށް ތާކީދުދޭ ހެކިބަހާއި ސޮއިހިފި ފައިސާއާއި ކަށިގަނޑާއި މެޑިކޯ ލީގަލް ރިޕޯޓާއި ވީޑިއޯ ރިކޯޑިންގ ހުރުމުން ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައެޅިއެވެ. ސުޕީރިއަރ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުމަކަށް އަނެއް ކޯޓު ތަބާވުން ލާޒިމު ނުވާކަމާއި ދަޢުވާ ބަދަލުކުރުމަކީ ޕީޖީއަށް ލިބިދޭ ބާރެއްކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- މީހަކަށް ނުވަތަ ބަޔަކަށް ބިރުދެއްކުމުގެ ގޮތުން ނުވަތަ ބަޔެއްގެ މެދުގައި ބިރުވެރިކަން އުފެދޭގޮތަށް މީހަކު ނުވަތަ މީހުން މެރުން، ނުވަތަ އެފަދަ މަޤްޞަދެއްގައި މީހަކަށް ނުވަތަ ބަޔަކަށް ޖިސްމާނީ ގޮތުން ގެއްލުން ލިބޭފަދަ ކަމެއް ކުރުން ނުވަތަ ކުރަން އުޅުމާއި، މީހަކު ނުވަތަ މީހުން ކިޑްނެޕްކުރުން، ނުވަތަ ގަދަކަމުން ފޮރުވުން، ނުވަތަ ރަހީނުންގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓުން، ނުވަތަ މިއިން ކަމެއް ކުރަން އުޅުމަކީ ޓެރަރިޒަމްގެ ކުށުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންތައްތަކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 03 (ހ))
- ޓެރަރިޒަމްގެ ކުށުގެ ޢަމަލުގެ ސަބަބުން މީހަކު މަރުވެއްޖެނަމަ، އެކުށް ކުރި މީހާގެ އަދަބަކީ މެރުން، ނުވަތަ އުމުރަށް ޖަލަށްލުން ނުވަތަ އަރުވާލުމެވެ. މިފަދަ ކުށެއް ކުރުމުގައި ނުވަތަ ރޭވުމުގައި ބައިވެރިވީ މީހެއްގެ އަދަބަކީވެސް އެއީއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 03 (ހ))
- ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި މުއްތަހަމު މީހާ މަޖުބޫރުކަމެއް ނެތި ދޭ ބަޔާނުގައި، ކުށާމެދު ވާ އިޢުތިރާފަށް ބާރު ލިއްބައިދޭ ގުޅިފައިވާ ހަރުދަނާ އެހެނިހެން ހެކިތަކާއި ޤަރީނާތަކެއް ހުރެއްޖެނަމަ، ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ކުށްކުރި ކަމުގެ މައްޗަށް ވެވޭ އިޢުތިރާފަކީ، މައްސަލަ ސާބިތުކުރުމަށް ފުދޭ ހަރުދަނާ ޤަރީނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 03 (ށ))
- ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ކުށަށް އިޢުތިރާފުވުމަށްފަހު، ޝަރީޢަތުގައި އެކުށުގެ ޢަމަލަށް އިންކާރުކުރާ ޙާލަތުގައި، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ހުށަހެޅިފައިވާ އެހެނިހެން ހެއްކާއި ޤަރީނާތަކުގެ މައްޗަށް ބަލައި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެކަށީގެންވާ މިންވަރުގެ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ކުށް ސާބިތުކުރެވިދާނެއެވެ. ތަޙްޤީޤުގައި އިޢުތިރާފުވެފައިވަނީ މަޖްބޫރުންކަން ޝަރީޢަތަށް ބުރަވެވޭ މިންވަރަށް ސާބިތުކޮށް ނުދެވޭނަމަ، އަދި ތަޙްޤީޤުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފަށް ތާކީދު ލިއްބައިދޭ އެހެން ހެއްކާއި ޤަރީނާ ހުރިކަމުގައިވާނަމަ، ތަޙްޤީޤުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފު ހަރުދަނާ ޤަރީނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 03 (ށ))
- ތަޙްޤީޤަށް ބަޔާން ދިން އިރު ނަގާފައިވާ ވީޑިއޯ ރިކޯޑިންގއަށް ބަލާއިރު، ސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބު ދީފައިވަނީ ބިރުދައްކައި މަޖްބޫރުކޮށްގެން ކަމަށް ބެލެވެން ނެތްނަމަ، ބަޔާނުގައި ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވަނީ ބަޔާން ކިޔުމަށްފަހުގައިނަމަ، އަދި ބިރުދައްކައި މަޖްބޫރުކޮށްގެން ބަޔާން ދިންކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވާފަދަ ހެއްކެއް އަދި ޤަރީނާއެއްވިޔަސް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައި ނުވާނަމަ، އެ ބަޔާން މަޖްބޫރުކޮށްގެން ނަގާފައިވާ ބަޔާނެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 03 (ނ)، 03 (ބ))
- ކްރިމިނަލް ކޯޓާއި ޖުވެނައިލް ކޯޓަކީ ސުޕީރިއަރ ދަރަޖައިގައި ހިމެނޭ ދެ ކޯޓުކަމާއި، މިދެކޯޓުން ބަލާ މައްސަލަތަކާއި އިޚްތިޞާޞްވެސް ތަފާތުވެފައިވާކަމުން، މިދެކޯޓުން ކުރެ އެއް ކޯޓަކުން ނިންމާ ނިންމުމަކަށް އަނެއް ކޯޓުން ތަބާވުން ލާޒިމްވެގެން ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން އެކޯޓުން ކުރެ އެއްކޯޓަކުން ނިންމަވާ ނިންމެވުމަކަށް އަނެއް ކޯޓުން ރިޢާޔަތް ނުކުރެއްވުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 03 (ރ))
- ޖިނާއީ ދަޢުވާކުރުމާއި ދަޢުވާ ބަދަލުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާއާއި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ލިބިދީފައިވާ ބާރުތަކެކެވެ. ބަދަލުކޮށް ހުށަހެޅުނު ދަޢުވާއާ ގުޅޭ ގޮތުން ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީ ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތާއި، ދިފާޢު ތައްޔާރުކުރުމަށް ވަގުތާއި ފުރުޞަތާއި، ދިފާޢުގައި ވާހަކަދެއްކުމާއި ހެކި ހުށަހެޅުމާއި ދައުލަތުގެ ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިދީފައިވާނަމަ، ދަޢުވާ ބަދަލުކޮށް ޝަރީޢަތް ހިންގާފައިވަނީ ޤާނޫނާއި ޤަވާޢިދާއި އިޖްރާއާތާ އެއްގޮތަށް ނޫންކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 03 (ރ))
- ޢަމަލު ޢަމަލީ ގޮތުން ހިންގި ބަޔަކަށް ނޫނީ ކިޔައިދޭން ނޭނގޭ މިންވަރަށް ތަފްޞީލުކޮށް ކިޔައިދީފައިވާ ވީޑިއޯ ރެކޯޑިންގއަކީ ހެކިންގެ ހެކިބަހަށް ބާރުދޭ ހެއްކެކެވެ. އަދި ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތާއި ވަގުތާއި ޙާލަތަށް ބަލާއިރު، އެޢަމަލަކީ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ނުވަތަ ފަރުދުންގެ މެދުގައި ބިރުވެރިކަން އުފެދޭ ގޮތަށް ކުރެވުނު ޢަމަލެއްކަން އެނގޭނަމަ، ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލު ހިންގުމުގެ ކުށް ސާބިތުވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 03 (ބ))
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/90 (ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/90 (ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2008 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާ
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2009/SC-A/18 ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/94 ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/HC-A/14 ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2009/HC-A/271 ޤަޟިއްޔާ
- ބެންޗު
- ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް، ޢަލީ ސަމީރު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް