ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯ ވ. އިބްރާހީމް ސާލިޙް

1މި އީ، ފެލިދެއަތޮޅު ފުލިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ J1C/VN/2021/01 " ވަގުތީ އަމުރު ރިވިއުކޮށް ނިންމިގޮތީ" ޝަރުޢީ އަދި ޤާނނެއުޞ ލުތަކްޚިލާފު ކަމަށްބުނާއެނިންމުނޯ ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓާގެފަރިތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައްއިސްތިއުނާފަކުރުމުނާ ބާލާފައިވެޤަޟިއްޔ އެކެވި . މި ޤަޟިއްޔާގައާއިސްތިއުނާފރައްދުވާ ފަރާތަކީ ވ.ފުލިދޫ/ގުލްޗަންޕާއާގެ، އިބްރާހީމް ޞާލިޙް އެވެ. ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތް:

2ވ.ފުލިދޫ، ޓފުލާވަރ ގޯތީގައި އެއް ބުރީގެ އިމާރާތެއް އެޅުމްށް ކްރިސްޓީނާ ކުރެއްޓޯ އާއި އިބްރާހީމް ޞާލިޙް ދެމެދާ 23 އޭޕްރީލް 2018 ގާއިވެފައިވްއެއްބަސްވުމުގެ ދަށުނުއިބްރާހީމް ޞާލިޙަށ ލިބެންޖެހޭ އެންމެހައި ފައިސާއާއި އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށް މަސައްކަތް ވަކި ކުރުމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ކްރްސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯގެ މައްޗަށް އިބްރާހީމް ޞާލިޙް ފުލިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށެހުށަހެޅ މައްސަލު އެކޯޓުގެ ނަންބަރ 09/J1C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ދަނީ ބަލަމުންނެވެ.

3އެމައްސަލަ އެޤަޟިއްޔާގައުބަލަމުނ ދަނިކޮށް ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށް އިބްރާހީމް ޞާލިޙުގ ފަރާތުން ހްށަހެޅުމުން އެޤަޟިއްޔާގައިވަކި ގޮތަކަށް ޙުކުމް ކުރަންދެން ނުވަތަ ކޯޓުން ވަކި ގޮތަކަށް އަންގަންދެނ ދިވެހިރާއްޖެއިން ފުރައިގެން ނުދިއުމަށް ކްރެ ސްޓީނާ ކޮރެއްޓް އަށް އަންގައި، އަދި އ ޤަޟިއްޔާގައ ވަކި ގޮތަކަށް ޙުކުމް ކުރަންދެން ނުވަތަ ކޯޓުން ވަކި ގޮތަކަށް އަންގަންދެން ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯ ދިވެހިރާއްޖެއިން ފުރައިގެން ދިއުމުގެ ހުއްދަ ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ އެއްވެސް މުއައްސަސާއަކުން - އިޓަލީގެ ރައްޔިތެއް ނުދިނުމަށް ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ އެންމެހައި މުއައްސަސާތަކަށް އަންގާފައި ވެއެވެ. އަދި ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯ ވ.ފުލިދއިން ނަގާފައިވާ ޢިމާރާތަ އެހެންފަރާތަކަށް ނުދިނުމަށް، އެފަރާތުގެ މައްޗަށް އަމުރެއް ނެރެންޖެހޭފަދަ ސަބް ބެއ އޮތްކަމަށް ނުބެލެވޭތީ، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުނެއެދިފައިވ ގޮތަށާ އެޢިމާރާތް އެހެންފަރާތަކަށް ނުދިނުމަށް ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯގެ މައްޗަށް އަމުރު ކުރާނެ ތަނިއ ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައު އެކޯޓުގެ ނަންބަރ J1C/VN/2020/01 ވަގުތީ އަމުރު ނެރެފައިވެއެވެ.

4އެއަމުރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ކްރިސްޓީނާ ކުރެއްޓޯގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފުކުރުމުން މިކޯޓުގ ނަންބަރ 2021/HC-A/20 ޤަޟިއްޔާގައ ބަލައި އެއަމުރުގައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ތަނެއް ނެތްކަމަށް އެމައްސަލަ ބެލި މިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ އަޣުލަބިއްޔަތުން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. ވަގުތު އަމުރު ރިވިއުކޮށްދިނުމަށ އެދް ހުށަހެޅި ސަބަބތައ:

5އޮސްވެބުނެވުނ ވަގުތު އަމުރު ރިވިއުކޮށްދިނުމަށް ކުރިސްޓީނާ ކރެއްޓޯގެ ފަރާތުނ 27 ޑިސެންބަރު 2020 ގައި ފުލިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށްހުށަހެޅިއެވެ. އެއަމުރު ރިވިއުކޮށްދިނުމަށް އެދިފައިވަނީ އަންނަނިވި ސަބަބުތައް ފާހަގަ ކުރަމުންނެވެ.

5.1 ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދު 6 ގެ 295 ވަނަމާއްދާގެ 4 ވަނަ ނ ންބަރުގ

(ށ) އާއި މިކޯޓުގެ ނުނބަރ 2014/HC-A/132 ޤަޟިއްޔާއާއި ނަންބަރު 2014/HC- A/166 ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައި ވާ އުޞޫލުތަކަށާއި ކްރިސްޓީނާ ކ ރެއްޓޯގެ ޕާސްޕޯޓު ހިފަހައްޓާފައިވުމުގެ ސަބަބުން އޭނާއަށް ލިބެމުންދާ ގެއްލުންތަކުގެ މައްޗަށް ރިއާޔަތްކޮށ - ކޯޓު އަމުރުގައި "ދަޢުވާލިބޭފަރާތް" ލާޔެފައިވަނީ ރަނގަޅަށް ނޫންކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އެހެނީ އެމައްސަލައިގައި ދަޢުވާލިބޭފަރޮތަކީ ކްރިސްޓީނާ ކރެއްޓޯއެވެ. އަދި ދަޢުވާކުރާފަރާތަކީ އިބްރާހީމް ޞާލިޙް އެވެ. ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށް އެދުނީ އިބްރާހީމް ޞާލިޙްގެ ފަރާތުންނެވެ. އެއަމުރުގައިކްރިސްޓީނާ ކްރެއްޓޯގެ ޕާސްޕޯޓު ހިފެހްއްޓުމަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުން އިޞްލާޙްކޮށް ދިނުން؛

5.2 ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯއަށް ނަފްސާނީ ބަލީގެ ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމަށް ހުރަސްތަކެއް ދިމާވެފައިވާތ އޭނގާ ބަލީގެ ޙާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވެދާނެކަނޮ؛ކްރިސްޓީނާ ކްރެއްޓާއިގިރޭސިބަހަށ ފަރިތަނުވުމާއި ދިވެހިބަސްނޭނގުމް އ އިޓާލިއަނ ބަސް ދަންނަ ޑޮކްޓަރަކަށް ދެއްކް މަށް އިޓަލީއަށ ދިއުމަށް ބޭނުންވުނ؛

5.3 ސިކިއުރިޓީ ޑިޕޮޒިޓެއް ބެހެއްޓުމަށްފަހު ފުރައިގެން ދިއުމުގެ ހުއްދަދިނުމަށާއި މިގޮތުން މ މައްސަލައިގައ150،000.00 އާއި 200،000.00ރ (ދެލައްކަ ރުފިޔާ) އާ ދެމެދުގެ އަދަދެއް ބެހެއްޓުމަށް ހުށަހެޅިއެވެ. ވަގުތީ އަމުރު ރިވިއުކޮށް ނިންމިގޮތް:

6ފުލިދ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 09/J1C/2019 ޤެޟިއްޔާގައިނެރެފައިވާ އެކޯޓުގެ ނަންބަރ J1C/VN/2020/01 ވަގުތީ އަމުރު ރިވިއުކުރަންޖެހޭފަދަ ސަބަބެއް އޮތްކަމަށް ނުބެލެވޭތީ ކްރިސްޓީނާ ކްރެއްޓޯގެފަރާތުން އެދިފައިވާ ގޮތަށްއިސްވެ ބުނެވުނު ވަގުތީ އަމުރަށް ބަދަލު ގެންނާނެ ތަނެއްނެތ ކަމަށް ކަނޑައަޅައެވެ.

7ވަގުތީ އަމުރު ރިވިއުކޮށް ނިންމި ނިންމުން ބިނާކޮށްފައިވަނީ؛ކްރިސްޓް ނ ކޭރެއްޓޯއަށް ދިވެހިބަސ އަދި އިނގިރޭސިބަސް ނޭނގީކަމަށް ބުނިކަމުގައެވެނަމަވްސް، އީމައްސަލައިގައި މަސައްކަތް ހަވާލުކުރުމުގެ އެއްބަސްވުން ދިވެހިބަހުން ލިޔެފައިވުމާއި އޭނާއަކީ 2018 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ރާއްޖޭގައި އުޅެމުންދާ މީހެއްކަމުގައި ވުމާއި އަދި އ މައްސަލައިގައި ވަކީލުން ހަމަޖެއްސުމުގެ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ އިގިރޭސިބަހުން އޮތުމާއ އަދި ވަކީލާއި ކްރިސްޓީނާ ކ ރެއްޓޯއ ދެމެދާ އިގިރޭސިބަހުނ މުޢާމަލާތް ކުރާތީ އޭނާއަކީ ދިވެހިބަހާއި އިގިރޭސިބަހުން މުޢާސަލާތު ކުރަން ނޭނގޭ މީހެއް ކަމުގައި ބެލެވެން ނެތުން؛

8ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮޒިޓްގ ގޮތުގައެ ބެހެއްޓުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ޢަދަދަކީ މަސައްކަތުގެއަގުގެ ތެރެއިން ބާކީ ނުދެއްކި އޮތް އަދަދަށް ވުރެ ކުޑަ އަދަދެއް ކަމަށްވުން؛

9މިއީ، އިސްވެ ބުނެވުނު ވާގުތީ އަމުރު ރިވިއުކޮށް ނިންމަނިންމުމްމެދު ހިތްހަމުނުޖެހިގެނ އެނިންމުން އިސްތިއުނާފޮކުރުމަށެކްރިސްޓީނާ ކްރެއްޓޯގްފަރާތުނުދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހާށަހެޅުމުނާބަލާފައިވ ޤަޟިއްޔ އެކެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅި ނުކުތާ:

10ފުލިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު J1C/VN/2021/01 ވަގުތީ އަމުރު ރިވިއުކޮށް ނިންމިގޮތް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކަކީ:-

10.1 ވާގުތީފަރުވާތަކުގެ ތެރެއިން މި ބާވަތުގެ އަމުރެއް ނެރެދިނުމުގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޝަރުޠެއް ކަމުގައިވާ "ފިލައިގެންދާން އުޅުން" ގިޝަރުޠު ފުރިހަމަވެފައްނުވާ ޙާލަތުގައި އަދި މިފަދަ ވަގުތީ އަމުރުތަކާ ގުޅިގެން މިނިވަން ދިމިގްރާތީ ނިޒާމުތަކުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞްލުތަކާއި، ޝަރީޢަތު ކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދު (06) ގެ 295 ވަނަ މާއްދާގައި މީހެއްގެ ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމާއި ވަގުތީ ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބަލަންޖެހޭނެ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަންތައްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނެތުން؛

10.2 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމާފއިވަ މުޙައްމަދާ އަސްލަމް ވ. ބިއޯނުޕްރައިވެޓ ލިމިޓެޑް (ޤަޟިއްޔ ނަންބަރާ 2014/HC-A/132) މައްސަލައިގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަންތައްތަކާ ޝަރްޢތ ކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދު (06) ގެ 295 ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ،ވަކި ގޮތަކަށުޢުމަލްކުރުމުގެ އަމުރުން ހާއްޓުވުމާއި، ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަގުޅޭ ގޮތުނ ކަނޑއަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކާ ޚލާފުވ ގޮތަށާ މައްސަލް ނިންމާފައިވުން.

11އިސްވެބުނެވުނާދ ނުކުތު ހުށަހެޅުމަށްފަހު، ފުލިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ J1C/VN/2021/01 ވަގުތީ އަމުރު ރިވިއުކޮށް ނިންމިގޮތްރަނގަޅުނނ ކަމުގައި ކަނޑޮ އަޅައި ދިނުމަށާއި ކްރިސްޓީނާ ކްރެއްޓޯގެ ޕާސްޕޯޓު ހިފެހެއްޓުމަށް ނެރެފައިވާ ވަގުތީ އަމުރު ބާޠިލްކޮށް ދިނުމަށް ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯގެ ފަރާތުން އެދިފައިވެއެވެ.

12މި މައްސަލައިގައި އިބްރާހީމް ޞާލިޙުގެ ފަރާތުން އެދްފައިވަނީ ކްރިސްޓީނާ ކ ރެއްޓޯ ރާއިޖެއިނ ބޭރަށް ފުރައިގެން ދިއުމުގެ ހުއްދަދީފެނަމަ އެނބުރި ރާއާޖ އައުމުގެ ފުރުޞަތު ންތުމްއި އެގޮތަށް އެކަނިވެއްޖެނަމަ،އިބްރާހީމް ޞާލިޙް ހުށަހަޅާފައިވް މައްސަލައިގާ ޝަރީޢަތުން ހިންގުމުގައާއި އޭނާއަށުއެމައްސަލ ކާމިޔާބްވެއްޖެނަމަ،ޙުކުމް ތަންފީޒުކޮށް އިނާ ޞާފު ލިބުމަށް ހުރަސްއެޅިދާނެ ކަމަށް ފެންނޯތީ ކްރިސްޓީނާ ކާރެއްޓޯގެ ޕާސްޕަޓ ހިފެހެއްޓުމަށް ނެރެފައިވުއްމުރްރިވިއުކޮށ ނިންމިނިންމުންބާޠިލް ކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތް ކަމަށ ކަނޑައަޅައި ދިނުމަށެވެ. ފާހަގަ ކުރެވުނު ކަންތައްތައް:

13ފުލިދ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު ގެ ނަންބަރ 09/J1C/2019 ޤެޟިއްޔާގައިނެރެފައިވާ އެކޯޓުގެ ނަންބަރ J1C/VN/2020/01 ވަގުތީ އަމުރު އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ކްރިސްޓީނާ ކރެއްޓޯގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅ މައްސަލަ މިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2021/HC-A/20 ޤިޟިއްޔާގައިބަލައު އެއަމުރަށެބަދަލ ގެންނަންޖެހޭ ތަނެއް ނ ތްކަމަށ އެމައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރުންގެ އަޣުލަބިއްޔަތުން ނިންމާފައިވެއެވެ.

14އިސްވެ ބުނެވިދިޔަ ކޯޓުއަމުރު އިސްތިއުނާފުކުރުމަށްކްރިސްޓީނާ ކ ރެއްޓޯގެ ފަރާތުނ ހުށަހެޅީ ނުކުތާތަކަކް، އެއަމުރު ރިވިއުކޮށް ނިންމިގޮތް އިސްތިއުނާފުކުރުމަށްވެސައޭނާގެ ފަރާތުނ ހުށާ ހަޅާފައިވިނުކުތާތަކ ދާދުއެއ ނުކުތާތަކެއް ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.އެއަމުރ އިސްތިއުނާފުކުރުމުން ބެލެވުނާއިސްވެ ބުނެވުނު މިކޯޓުގ ޤަޟިއްޔުގައުއަޅުގަނޑ (ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުއްރައ ފ އިބްރާހީމް) ގ ރައުޔުގައި އެނުކުތާތަކާގުޅޭ ގޮތުން އަޅުގަނޑްދެކޭ ގޮތް ތަފިސީލުކޮށ ބަޔާންކޮށްފައްވިނެއެވެ. އެހެންކަމުންމި ޤަޟިއްޔާގައްއެކަންކަނުއިތުރަށް ތަކުރާރު ކުރުން މުޙިއްމްކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ.އެހެނީނަމަވެސްމި މައުޟޫޢުގެ އަސާސުބައެއ ކަންކަން ތަކުރާރެ ކޮށލުން ބޭނުންތެރި ކަމަށް ދެކެމވެ.

15ޕްރިސިޑެންސް 1ޝަރީޢަތްކުރުމިބެހޭ ގޮތުން ހދިފައވ ޤަވާޢިދާ (06) ގ 295 ވަނަ މާއްދާގެ 4 ވަނަ ނަންބަރުގައި،ވަގުތީ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމުގެ އަމުރެއިނެރެވޭނެ ޙާލަތްތައް ބަޔާންކޮށްފައީ ވެއެވެ. އެއް:-

15.1 ދެޢުވާލިބޭމީހާ ފިލައިގެން ހިނގައިދާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތަކެއް ހުރިނަމަ އެކަން ހުއްޓުވުމުގެ އަމުރެއް.

15.2 ދަޢުވާކުރެވޭ މުދާ ނުވަތަ ފައިސާ ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ގެންގޮސްފާނެކަމުގެ ބިރު ހީވާނަމަ އެކަން ހުއްޓުވުމުގެ އަމުރެއް.

15.3 ދަޢުވާކުރެވޭ މުދާ ނުވަތަ ފައިސުކޯޓުގެ ބާރު ނުހިނގާފަދަ ގޮތަކަށް، ނުވަތަ އެމުދަލެއްގެ ނުވަތަ ފައިސާގެ އަގެއް ނުހަންނާނެ ގޮތަކަށް ވެދުނެކަމަށް ޤަބ ލ ކުރެވޭނަމަ އެކަން ހުއްޓުވުމުގެ އަމުރު.

15.4 މައްސަލައިގައި ޙުކުމްކުރެވޭއިރު،އެޙުކުމުގެ މަޤްޞަދު ޙާޞަލުނުވެ ހިނގައިދާނުކަމަށް ޤަބ ލ ކުރެވޭ ސަބަބުތަކެއް ހުރެއްޖެނަމަ އެކަން ހުއްޓުވުމުގެ އަމުރެއް.

15.5 މައްސަލައިގައ ހިމެނި އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ލިބިގެންދާނުކަމަށް ޤެބ ލެކުރެވޭ ގެއްލުމެއް ހުއްޓުވުމުގެ އަމުރއ،އެވެ.

16ޕްރިސިޑެންސް 2ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގެ ކުރިން ވަގުތީ އަމުރު ނުނެރިފިނަމަ ވަގުތީ އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުމާއި ވަގުތީ އަމުރު ނެރެފިނަމަ ވަގުތީ އަމުރު ރައްދުވާފަރާތަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުން އަޅްއިކިޔަނ ޖެހޭ ކަމާއި، މިގޮތުން ވަގުތީ އަމުރު ނެރެފިނަމަ އަދި ނުނެރިފިނަމަ، އެއިން ފަރާތަކަށް ލިބިދާނެކަމަށް ބެލެވެގެއްލުމްށ ޝަރީޢަތުން ރިޢާޔަތް ކުރަންވާންކަމަށް ޕްރިމިއަރ ޕްރޮޕަޓީ މެނޭޖަރ ޕްރައިވެޓ ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް މަނިކު ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ. ދަތުރުފަތުރު ކުރުމުގެ މިނިވަންކަން:

17ޕްރިސިޑެންސް 3އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ދަތުރުފަތުރު ކުރުމަކީއިންސާނީ ޙައްޤުތަކާބެހޭ ޤާނންންނާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ އެކިއެކި މުޢާހަދާތަކުގެ ދަށުން އިންސާނުންނަށް ލިބިދީފައިވާ އަސާސީ މިނިވަންކަމެކެވެ. ބައިނަލ އަޤްވާމްމުޢާހަދާގެ ދަށުން ދަތުރުފަތުރު ކުރުމުގްމިނިވަންކަނިލިބިދީފައިވަނީ އެއްވެސ އިސްތިސްނާއެއް ނެތި މުޠުލަޤު ގޮތެއްގައި ނންކަމާއެ، ދަތުރުފަތުރް ކުރުމުގިމިނިވަންކަނ ހިފެހެއްޓިދާނެ ނުވަތަ ހަނިކުރެވިދާނެ ޙާލަތްތަކެއްވާ ކަމާއް،އެގޮތުނާޤިއުމީ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށާއި، މުޖްތަމަޢުގެ ހަމަޖެހުމާއި ސަލާމަތަށާއި، ޢަމަންއަމާންކަން ޤާއިމްކުރުމަށެއ ކުށްކުރުން ހުއްޓުވުމަށާއި، ޞިއްޙީ ނުވަތަ އަޚްލާޤީ ނުވަތަ އެހެންފަރުދުންގ މިނިވަންކަމާއި ޙައްޤުތައް -ދިވެހިރާއު ޖޭގެ ހައް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2018/HC-A/305 ޤަޟިއްޔާ ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވްގޮތުގެމަތިނުއަދް ދިމިޤްރާތީ މުޖްތަމަޢ ޤަބ ލުކުރާ ހަމަތަކުގެ މަތިނިދަތުރުފަތުރު ކުރުމެގެ މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓްދާނކަނ އެނގެއެވެ.

18ޕްރިސިޑެންސް 4ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިމިގްރޭޝަން ޤާނޫނު (ޤާނޫނުނަންބަރު 2007/1) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި

(ށ) އަށް ބަލާއިރު،

(ހ) ޝަރުޢީކޯޓެއްގެ އަމުރަކާ ނުވަތަ ޙުކުމަކާ ގުޅިގެން ނުވަތަ މީހުން ހައްޔަރުކޮށް ހިފެހެއްޓުމުގެ ބާރު ޤާނނުން ލިބިދޭ ފަރާތަކުން އަންގާ އެންގުމަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ރާއްޖެއިން ފުރުން މަނާކުރެވ މީހުން ފިޔަވައި، އެހެންކޮންމެ ދިވެހިރާއްޔިތަކީ، ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ފުރައިގެން ދެވިދާނެ އަދި ރާއްޖޭން ބޭރުގައި ހުރެވިދާނ ނުވަތެ ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި އުޅެވިދާނެ މީހެކެވެ.

(ށ) އެހެންޤާނ ނެއްގައި އެހެންގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، ދިވެހިރާއްޖެއިން މީހަކު ފުރުން މަނާކުރެވޭނީ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން، އެއަމުރުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތަކަށެވެ. އެޤާނޫނުގެ 7 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، "ބިދޭސީއަކަށް ރާއްޖޭން ފުރޭނީ،މިޤާނ ނުގެ ދަށުން ހަދާ ޤަވާޢިދުގައި އެހެންގޮތަކަށް ކަނޑަނާޅާހައ ހިނދަކު،އެޤަވާޢިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ އެމްބާކޭޝަނ ފޯމެއް ފުރައި އޭނާގެ ޕާސްޕޯޓާއެކ އިމިގްރޭޝަން އޮފިސަރަކަށް ހުށަހަޅައި،ރާއްޖޭން ބޭރަށް ފުރުމުގެ ހުއްދަ ލިބިގެންނެވެ." ދިވެހިރާއްޖޭގައ ހުރި ބިދޭސީއަކަށް ރާއްޖެއިނި ބޭރަށް ފުރައިގެން ދެވޭނީ ރާއްޖެއާން ފުރުމުގެ ހުއްދަ ދިނުމުންކަން އިސްވެ ބުނެވުނު އިމިގްރޭޝަން ޤާނނުގ 7 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އިން އެނގޭއިރު، - އީޔ ޕްރޮޓޮކޯލް 4 ގެ 2.3 އާއި އައިސީސީޕީއާރުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ 3 ވަނަ ނަންބަރު - އެޤާނޫނަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙް ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު (ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/27) - މިމާއްދާގެ ދަށުން ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވަނީ ކޮންޓްރޯލަރ އޮފް އިމިގްރޭޝަން އެންޑް އެމިގްރޭޝަނަށެވެ. (5 ވަނި މާއްދާގަ (ނ) ގައި ކޯޓުން ބަލަމުންދާ މައްސަލައެއްގެ ދަޢުވާލިބޭމީހާ ފިލައިގެން ހިނގައިދާނެ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް އޮތްނަމަ، ކޯޓުން ކުރާ އަމުރެއްގެ ދަށުން މީހެއްގެޕސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓިދާނއެވެ.

19ޕްރިސިޑެންސް 5ކޯޓުގައި މައްސަލައެއް ހިނގަމުންދަނިކޮށް އެމައްސަލައިގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ފުރައިގެން ގޮސްފިނަމަ އިންޞާފު ޤާއިމްކުރުމަށް ހުރަސްއެޅިދާނެ ކަމަށް ޤަބޫލު ކުރެވޭނަމަ، އެފަރާތް ފުރައިގެން ދިއުނ މަން ކުރެވިދާނެ ކަމާއި މިފަދަ މައްސަލައެއްގައި ފުރައިގެން ދިއުން މަނާކޮށް އަމުރް ނެރުމުގެ ބާރު ކޯޓަށުލިބިގެންވާ ކަމާއި، އެގޮތުން ކޯޓުން އަމުރު ނެރުމުގައި،ރަނގަޅާސަބަބެއްގެ މައްޗަށ ބިނާކޮށް ހުށަހެޅިފައިވުދަޢުވާއެއިއޮތެމާއު، މައްސަލަ ހުށަހެޅިފަރާތަށް އެމައްސަލަ ކާމިޔާބުވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްމިންވަރުގެ ކުޑަ/ބޮޑުކަމާއި،ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞް ނުހިނގާ ތަނަކަށްފުރައިގެނ ދާންއުޅޭ ކަމަށް ބެލެވޭ ސަބަބެއް އޮތުމާއި، ފުރައިގެން ގޮސްފިނަމަ، އެނބުރި އައުމުގެ ފުރުޞަތު ނެތް މިންވަރުގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުން ބަލަންޖެހޭނެއެވެ.

20މި މައްސަލައިގައި ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯ ރާއްޖޭން ބޭރަށް ފުރައިގެން ދިއުން މަނިކޮށްފައިވަނ އޭނާއާއެއިބްރްހީމ ޞާލިޙް ދެމެދާ ވ.ފުލިދޫ، ޓފުލާވަރ ގޯތީގައި އެއް ފަންގިފިލާގެ އިމާރާތުގެ މަސައްކަތް ކުރުމާގުޅޭ ގޮތުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް އިބްރާހީމް ޞާލިޙްގެ ފަރާތުން ފުލިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައިގައް އެކޯޓުން ވަކި ގޮތަކަށް ކަނޑައަޅަންދެނ ނުވަތް ޙުކުމަ ކުރަންދެން ކަމާއޮ،ކްރިސްޓީނާ ކީރެއްޓޯއަކުއިޓަލީގެ ރައްޔިތަކަށްވާތ އޭނާ ރާއްޖޭން ފުރައިގެން ގޮސްފިނަމަ، އެނބުރި ރާއްޖެއަށް އައުމަށްވުރ ނައުމުގެ ފުރޞަތ ބޮޑުކަމަށް ބެލެވިދާނެ ކަމާއި،އެހެންއެކަން ވުއްޖެނަމަ، މި މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތް ހިންގުމަށް ދަތިވެ ހުރަސްއެޅިދާނެ ކަމަށް ޤަބ ލްކުރެވޭ ކަމާއި،އަދި އޭނާގެ މިލްކު މުދަލެއް ރާއްޖޭގައި ނެތުމާއެކު،މައްސަލަ ނިމޭ ގޮތުން މިހާރު ހިގަމުންދާ މައްސަލައިގައި ޢަދުލްއިންޞާފްޤް އިމް ނުކުރެވިދާނެ ކަމަށް ބެލެވިގެނެ އެކޯޓުން ނެރެފައިވާ އަމުރަކުންކަނ އެނގެއެވެ. ވަގުތީ އަމުރު ރިވިއު ކުރުން:

21ޕްރިސިޑެންސް 6ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދާ މައްސަލައެއްގައި ވަގުތީ އަމުރެއް ނުވަތަ ފިޔަވަޅެއް އަޅައިދިނުމަށް އެދޭ އިރު އޮތް ޙާލަތުނނ އެހެން ޙާލަތަކަށް ބަދަލުވެއްޖެނަމަ ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ދިނުމަށް އެދި ކޯޓުގައި އެދެވިދާނެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2014/HC-A/132 ޤަޟިއްޔާ (މުޙައްމަދު އަސްލަމް ވ. ބިއޯނ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) ގައި މިކަމަށް އިޝާރާތްކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވނީ، "ޝަރުޢީ ކޯޓަކަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ކޯޓަކުން ނެރޭ، އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިފައިވާމިވާފަފ ނިންމުންތަކަކީ އެނިންމުމެއް ނިންމި މައްސަލައެއް ހިނގަމުންދާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެދަފަ ނިންމުމެއްގެ ސަބަބުން ގެއްލުމެއް ލިބެމުންދާކަމަށ ނުވަތް އަމުރަށް އެދުނު އިރު ހުރު ޙާލަތްނ ނ އެހެން ޙާލަތެއް މިހާރު މަދުވެރިވެފައިވާކަމަށް ޤަބކުކުރެވާނަމަ އެކަމްމެދު އަލުން ވިސްނެ ވާ ގޮތެއް ނިންމަގައި ދެއްވުނައޯދ މައްސަލި ބަލާކުޓާކަށް ހެށަހެޅިދަނަފާދ ނިންމުމެއް ކަމއި....މުޙައްމަދު އަސްލަމުގެ ފަރާތުން އެދިފައިވާ ފަދަ ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެދެވެން ނެތްކަމަށް އެކޯޓެން ނިން މި ފަހުން އަމުރަށް އާދުނުއިރ ހުރު ޙާލަތްނ ނ އެހެން ޙާލަތެއް މިހާރު މެދުވެރިވެފައިވާކަމަށް މުޙައްމަދު އަސްލަމަށް ޤަބލާ ކުރެވޭނަމަ މިނިންމުމަމެދު އަލުން ވިސްނ ވަޑައިގަތުމަށްފަހ ގޮތެއު ކަނޑައަޅައް ދިނުމަށް ސިވިލް ކޯޓުގައި އެދުމުގެ ފުރުޞަތު މުޙައްމަދު އސްލަމަށ ގެއްލިގެން ނުދާކަމެވެ." މިފަދައިންނެވެ.

22މ މައްސަލައިގައި ކްރިސްޓީނާ ކާރެއްޓޮރީއްޖޭނ ބޭރަށް ދިއުމަށް ބޭނުންވަނީ އޭނާގްނަފްސާނ ބައްޔަށްރާއްޖޭގައި ހުރެގެންއެކަށީގެންވ ފަރުވާ ލިބެން ނެތުމުނިބޭސްފަރުވާ ކުރުމަށިޓަކައްކަމާއ އެބައްޔަށިއަވަހަށް ފަރުވާ ނުކުރެވެއްޖެނަމްއޭނާގަޙާލަތު ގޯސްވެ އަމިއްލަ ނަފްސަށ ގެއްލުން ދިނުން ފަދެ ކަމެއް ކޮށްފާނެ ކަމަށް ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯގެ ފަރާތުނި ބުނފައާވެއެވެ.ކްރިސްޓީނާ ކުރެއްޓޯގްބަލީގެ ހާލަތު ސާބިތުކޮށް ދިނުމުގެ ގޮތުނި"ތްބ ސައިކޮލޮޖީ" އިނ 06 ޖަނަވަރީ 2021 ގައި ކްރިސްޓީނާ ކުރެއްޓޮ ބެލުމަށްފަހު ދީފައިވާ ލިޔިނ ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައްވެއެވެ. އެލިޔުމަށ ބަލާއިރު،ކްރިސްޓީނާ ކީރެއްޓޯއްކ އެކިއުޓް ޑިޕްރެސިވް އެޕިސޯޑ depressive (acute episode) ޖެހިފައިވާ މިހެއީ ކަމއެ،އޭނާގެ ޙާލަތާގުޅޭ ފުރިހަމަ ޓެސްޓެއް ހާދައި ފަރުވާ ވީއެންމެ އަވަހަކަށް ފަށަންޖެހޭ ކަމާއި، އޭނާއްއިގަރޭސިބަހުން މުޢާމަލާތްކުރުމުގުއި އުނދަގޫ ތަކެއް ހުރުމާއެކު ރާއްޖޭގައި އިތުރު ޓެސްޓް ހަދައި އޭނާގެ ހާލަތު ދެނެގަތިމަށ ދަތިތަކެއް ހުރް ކަމާއި،އިޓަލީގައ އޭނގާ އާއިލާގެ އެހީތެރިކަން ލިބިގެނިއަދ ފަރިތަ މާހައުލެއްގައ 03 (ތިނެއް) މަސްދުވަހު ފަރުވާ (އަރާމް) ކުރަންޖެހްކަމާއި،އޭނާއަށް އެކަނިވެރިކަން އިހުސާސްވުމާއި ނުރަނގަޅު ވިސްނުން ގެންގުޅުމަށް އެކަށީގެންވެއަވަސް ފަރުވަނުލިބިއްޖެނަމައޭނާގޭނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކެމަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކޮށްފާނިކަމަށް ބޔާންކޮށްފައްވެއެވެ.މ މައްސަލި ދިވެހިރާއަޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވަނިކޮށް ސްރީލަންކާގައި ހުންނަ އިޓަލީގެ އެންބޯސީ މެދުވެރިވެގެން ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯ ނަފްސާނީ ބަލީގެ ޑޮކްޓަރަކަށް ދައްކާފައް ވެއެވެ. ކްރިސްޓީނާ ކީރެއްޓޯ ބެލުމަށަފަހު ދީފައިވާ ލިޔުމަކީ ދ ށ ކޯޓުގު އަމުރެ ރިވިއުކުރުފަހުނ ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމުން ދީފައިވާ ލިޔުމެއްކަން އެނގެއެވެ.

23މަތީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާބިއޯން ޤަޟިއްޔާގައުކަނޑައަޅާފައްވ ގޮތުނާ ވަގުތީ އަމުރު ނެރުންއިރ އޮތު ޙާލަތު ބަދަލުވެއްޖެނަމަ، ކުރިން ނިންމާފައިވާ ނިންމުނަރިވިއްކުރުމށ އެނިންމުން ނިންމް ކޯޓަށި ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ. ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާއިދު (6) ގެ 295 ވަނި މާއްދާގަ ދަށުން ކޯޓަށް ލިބިދޭ ބާރުގެ ބޭނުންކުރުމުގައި އެމައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ކަންތައްތަކަށާއ ޒާތަށާއި ބާވަތަށާއި ޙާލަތަށާއަމައްސަލާގައި ވަގުތީ އަމުރަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމުގެ މައްޗަށް ބައްލަވައި ވަގުތީ އަމުރެއް ނުވަތަ ވަގުތީ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމަކީ އެމައްސަލ ބައްލަވާ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރެއްކަމަށި ސަކީނާ ޙަސަން ވ. މުޙައްމަދު ޙަނީފް ޤަޟިއްޔާގައިމިކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ.މި މައްސަލައިގައްފުލިދ މެޖިސްޓްރޭޓްކޯޓުނ ނެރެފައިވ ވަގުތާ އަމުރު ރިވިއުކޮށް ދިނުމަށިއެދި ކްރިސްޓީނާ ކރެއްޓޯގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅ 2015/HC-A/67- ހުށަހެޅުންތަކެގުޅިގެން އަމައްސަލައިގިވަށައިގެންވާ ކަންތްއްތަކަށާއ ޒާތަށާއި ބާވަތަށާއަޙާލަތަށ ބަލްއި ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯގެ ފަރާތްން އެދިފައިވާ ގޮތަށް ވަގުތީ އަމުރުގައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުން ބާޠިލްކުރަންޖެހޭފަދަ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށީއެމައްސަލަ ބެލި މެޖިސްޓްރޭޓަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއިން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކްޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞ ލަކީ ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއް ކަމަކަށް ނުފެނެއެވެ. ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔް :

24ފުލިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު J1C/VN/2020/01 ވަގުތީ އަމުރުން، އެކޯޓުގެ ނަންބަރު 09/J1C/2019 ޤަޟިއްޔާގައ ވަކި ގޮތަކަށް ޙުކުމް ކުރަންދެން ނުވަތަ ކޯޓުން ވަކިގޮތަކަށ އަންގަންދެން ދިވެހިރާއްޖެއިން ފުރައިގެން ނުދިއުމަށް ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯ އަށް އެންގި އެންގުމާއި އަދި އެ ޤަޟިއްޔާގައި ވަކި ގޮތަކަށް ޙުކުމް ކުރަންދެން ނުވަތަ ކޯޓުން ވަކި ގޮތަކަށް އަންގަންދެން ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯ ދިވެހިރާއްޖެއިން ފުރައިގެން ދިއުމުގެ ހްއްދަ ދައްލަތުގެ ކަމާބެހޭ އެއްވެސ މުއައްސަސާއަކުން ނުދިނުމަށް ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ އެންމެހައި މުއައްސަސާތަކަށް އަންގާފައިވާ އެންގުން ބާޠިލު ކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު:2021/HC-A/20 ޤަޟިއްޔާގައި އަހުރެންނަށް ބުރަވްވުނު ސަބަބުތައް ވނ ބަޔާނީ ކޮށްފައެވެ.

25އެހެންކަމުން، ބަޔާންވެދިޔަ ފުލިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު J1C/VN/2020/01 ވަގުތީ އަމުރަ ރިވިއު ކުރަން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމަކީ އަސްލު ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނާނީ މައްސަލައެއްނ ނެވެ. ސަބަބަކީ، އެއަމުރު ބާޠިލު ކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ބުރުވެވޭތީ،އަމުރު ބާޠިލު ކުރެވިއްޖެނަމަ، އެއަމުރު ރިވިއު ކުރާނެ ތަނެއް ނޯންނާނެތީއެވެ. ނަމަވެސް ބަޔާންވެދިޔަ އަމުރު ރިވިއު ކޮށްދިނުމަށް ކުރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާއި ގުޅިގެން އެއަމުރު ދަށު ކޯޓުނ