އަޙްމަދު ޙަސަން ވ. އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ

1މިއީ ފުވައްމުލައް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގ ނަންބަރު 210/R1C/2020 ޤަޟިއްޔާ އެ ކޯޓުން ނިންމީ ފައިވަނީ، ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނ ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ ޏ. ފުވައްމުލައް، ދަޑިމަގު ހެޕީލަކް އަޙްމަދު ހަސަން )ދިވެހިރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑު ނަންބަރ: ( )މީގެ ފަހުން "އަޙްމަދު ޙަސަން" ނުވަތަ "އިސްތިއުނާފ ކުރު ފަރާތް"(ގ ފަރާތުން އެ ޤަޟިއްޔާދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމުނ ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ.މ އިސްތިއުނާފި ރައްދުކޮށްފައިވަނީ ޏ. ފުވައްމުލައް،ދަޑިމަގު ރޓޫއިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލ )( )މީގެ ފަހުން "އިބްރާހމީ ޙަސަން ޢަލ" ނުވަތަ "އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް"(ގެ މައްޗަށެވެ.

2ޏ. ފުވައްމުލައް ދަޑިމަގު ފިތުރޯ ނުގެ އަލްމަރްޙޫމް ޙަސަން ތައްޚި ންގެ ތަރިކައިގައިވާ ޏ. ފުވައްމުލައް ދަޑިމަގު ފިތުރޯނުގެ އެވެ ކިޔާ ގޯތީގައިވާ އެންމެހައި ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކަވެރިންގެ މެދުން ބަހައި މިލްކުރުމަށ އެދް މި މަރްޙޫމްގުފިރިހެން ދަރި އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ ފުވައްމުލކ މެޖިސްޓްރޭޓު ކޯޓަށް މައްސަލް ހުށަހެޅިއެވެ. މި މައްސަލަ ބަލައި ނިންމާފައިވަނީ އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 210/R1C/2020 ޤަޟިއްޔާއިންނެވެ.

3ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ ހުށަހެޅި މައްސަލައިގެފޯމާއިއެކު ޏ. ފުވައްމުލައް ފިތުރޯނުގެ ރަޖިސްޓްރްހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. މި ރަޖިސްޓްރީއިނ މިއް ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްކަމާއި، ގޯތި ޙަވާލުކުރެނުވު ފަރާތާއި އަދި ޢިމާރާތުގެ ވެރިފަރާތަކީ ޙަސަން ތައްޚާންކަމާއި، ގޯތީގެ ބޮޑުމިނަކީ 1871 އަކަފޫޓުކަން އެނގެއެވެ. އަދި މި ރަޖިސްޓްރީ ހަދާދެވިފައިވަނަ 03 ފެބްރުއަރީ 2009 ގައިކަންވެސް އެނގެއެވެ. ފުވައްމުލައް އަތޮޅު އޮފީހުގެ ނަންބަރު 1) 17/2009-(Rއ. "ޏ. ފުވައްމަލައް، ދަޑިމަގު އަވަށް، ފިތުރޯނުގެ" ޢިމާރާތާއި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރީ

4އިބްރާހީމާ ޙަސަން ޢަލީ ފުވައްމުލައް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް "ތަރިކައިގެ މައްސަލެ ހުށަހަޅަ ފޯމު"ން ހުށަހަޅާފައިވަނީ "ބައްޕަގެ ނަމުގައިވް ޏ.ފުވައްމުލަކު "ފިތުރޯނުގެ" ގޯތި ބަހައިގެން ލިބޭ ބައިތެއ އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީއަށް ދިނުމަށް ބައްޕަގެ ހުރިހާ ވާރިސުންގެ އަނގަބަހުން އެއްބަސްވިފައިވާތީ ކޯޓުން މިމައްސަލ ނިންމަވައި ދެއްވުމަށް" ކަމަށެވެ.

5ޙަސަންތައްޚާންގެ ވާރިޘުންގެ ގޮތުގައި ތ ބީ ޏ. ފުވައްމުލަކު ހެޕީލަކް އަޙްމަދު ޙަސަންއާއި، ޏ. ފުވައްމުލަކު ސ ޓާރމީ މުޙައްމަދު ޙަސަންއާއި، ޏ. ފުވައްމުލަކު ޒިލާލ ޙުސައިން ޝަރީފްއާއި ޏ. ފުވައްމުލައް ފިތުރޯނުގެ އިބްރާހީމާ ޙަސަން ޢަލީއާއި، ޙަސަންތައްޚާން ނިޔާވިއިރު އިން އަނބި ޏ. ފުވައްމުލަކު މަޖީދީގެ ޙައްވާ އިބްރާހީމްއެވެ.

6އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 210/R1C/2020 ޤަޟިއްޔާއިން އަލްމަރުޙޫމް ޙަސަން ތައްޚާންގެ ތަރިކައިގައިވާ ޏ. ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު، ފިތުރޯނުގެ އެވެ ކިޔާ ގެއާއި ގޯތީގައިވާ އެންމެހައި ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކަވެރިންގެ މެދަގައު ބަހި އ މިލްކް ރުރުމަށ އެދް މަރްޙޫމްގެ ދރ އިބްރާހީމް ޙަސަންޢަލ އެދުނީ ހިނދު، އެ ޤަޟިއްޔާއިން ނިންމާފައިވަނީ ޏ. ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު، ފިތުރޯނުގެ އެވެ ކިޔާ ގެއާއި ގޯތީގައިވާ ރުއްގަހާއި ނުއުފުލޭ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިޔަކީ އިބްރާހީމް ޙަސަނޢަލީކަމުގައި ކަނޑޅ ފައިވެއެވެ.

7ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 210/R1C/2020 އެ ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ: " ދެންފަހެ، ޏ.ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު ފިތުރޯނުގެ އަލްމަރްޙޫމް ޙަސަން ތައްޚާންގެ ތަރިކާގައިވާ ޏ.ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު، ފިތުރޯނުގެ އެވެ ކިޔާ ގެއާއި ގޯތީގައިވާ އެންމެހައި ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކަވެރިންގެ މެދުން ބަހައި މިލްކުކުރުމަށ އެދް މަރްޙޫމްގެ ފ. ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 210/R1C/2020 މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 3 ވަނަ ނުކުތާ ދަރި ޏ.ފ ވައްމުލަކު ދަޑިމަގު، ފިތުރޯނުގެ އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ )އައިޑީކާޑ ނަންބަރ ( ހުށަހަޅާފައިވާ މި ޤަޟިއްޔާ ޝަރީޢަތުން ބެލިއިރު، ޏ.ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު، ފިތުރޯނުގެ ގެއާއި ގޯތި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައިވަނީ ޏ.ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު ފިތުރޯނުގެ އަލްމަރްޙޫމާ ޙަސަންތައްޚާންގެ ނަމުގައިކަން ފުވައްމުލަކު އަތޮޅު އޮފީހުން ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު ފިތުރޯނުގެ ކިޔާ ގެއަށް ހައްދަވާ ދެއްވާފައިވާ ނަންބަރ 1)17/2009-(R އ. އިމާރާތާއި ގޯތީގެ ރަޖިސިޓް ރީ އިން އެނގެން އޮތް ކަމާއި، ޏ.ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު ފިތުރޯނުގެ އެވެ ކިޔާ ބަންޑާރަ ގޯތީގައިވާ އެންމެހައި އިމާރާތްތަކާއި ނުއުފުލޭ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަމާއި މެދު ދައުވާ ކުރާ ފަރާތެއް ވޭތޯ ބެލުމަށް ކުރެވުނު ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ F(D)/2020/458-144 އިއުލާނަށް މުއްދަތު ހަމަވިއުރު އެއްވެސ ފަރާތަކުން ޝަކުވާކޮށްފައިނުވާތީއާއި، ޏ.ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު، ފިތިރޯނުގެ އަލްމަރްޙޫމް ޙަސަން ތައްޚާންގ ވާރިސުންގެ ގޮތުގައެ ތިބި ޏ.ފުވައްމުލަކު ހެޕީލަކް އަޙްމަދު ޙަސަން އާއި ޏ.ފުވައްމުލަކު ސްޓާރމީ މުޙައްމަދު ޙަސަން އާއި، ފުވައްމުލަކު ޒިލާލ ޙުސައިން ޝަރީފިއާއި، ޏ.ފުވައްމުލަކު ފިތުރޯނުގެ އިބްރާހީމެ ޙަސަން ޢަލީ އާއި، ޙަސަން ތައްޚާން ނިޔާވިއިރު އިން އަނބި ޏ.ފުވައްމުލަކު މަޖީދީގު ޙައްވާ އިބްރާހީމް ކަން ޏ.ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓު ކޯޓްގެ ނަންބަރ 728/R1C/2017 ޤަޟިއްޔާ ނިމުނު ގޮތުގެ ޚުލާސާ ރިޕޯޓުންއެނގެން އޮތް ކަމާއި، އަލްމަރްޙޫމް ޙަސަން ތައްޚާންގެ ވާރިސެއް ކަމަށްވާ މަރްޙޫމްގެ ފ.ދަރިޏ.ފުވައްމުލަކު ފިތުރޯނުގެ އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީގެ ތަރް ކްގައިވާ ޏ.ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު، ފިތުރޯނުގެ ކިޔާގެއާއ ގޯއްޗާއި ގޯތިތެރޭގައ ހުރި ނުއުފުލޭ މުދަލުންވާ ބައި އޭގެ ޒާތުން ލިބުނު ބޭނުންކަމަށް ބުނެފައިވާތީ އާއި ޏ.ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު، ފިތުރޯނުގެ އަލްމަރްޙޫމް ޙަސަން ތައްޚާންގެ ވާރިސުން ކަމަށްވާ ޏ.ފުވައްމުލަކު ހެޕީލަކް އަޙްމަދު ޙަސަން އާއި ޏ.ފުވައްމުލަކު ސްޓާރމީ މުޙައްމަދު ޙަސަން އާއި، ޏ.ފުވައްމުލަކު ޒިލާލ ޙުސައިން ޝަރީފް އާއި، ޙަސަން ތައްޚާނ ނިޔާވިއިރު އިން އަނބި ޏ.ފުވައްމުލަކު މަޖީދީގެ ޙައްވާ އިބްރާހީމް އަށް ޙަސަން ތައްޚާންގެ ތަރިކައިން ވާ ބައި ޙަސަން ތައްޚާންގ ފ.ދަރިއެއް ކަމަށްވާ ޏ.ފުވައްމުލަކު ފިތުރޯނުގެ އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީއަށް ހަދިޔާކޮށްފައިވާތީ، ޏ.ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު، ފިތުރޯނުގެ އަލްމަރްޙޫމް ޙަސަން ތައްޚާންގެ ތަރިކާގައިވާ ޏ.ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު، ފިތުރޯނުގެ ކިޔާގެއާއި ގޯތީގައިވާ ރުއު ގަހާއި ނުއުފުލޭ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިއަކީ އަލްމަރްޙޫމް ޙަސަން ތައްޚާންގެ ފ.ދަރި ކަމަށްވާ ޏ.ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު، ފިތުރޯނުގެ ކިޔާގެއާއ ގޯތި އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ )އައިޑީކާޑް ނަންބަރ ( ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި، ފުވައްމަލުކު ދަޑިމަގު،ފިތުރޯނުގެ ކިޔާގެއއ ގޯތި އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްދިނުމަށް ކަމާއި ބެހޭ ފަރާތްތަކަށް އަމުރުކޮށް މިގޮތުގެ މަތިން ޙުކުމްކޮށް މި ޤަޟިއްޔާ ނިންމީއެވެ." މިފަދައިންނެވެ.

8ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 210/R1C/2020 ޤަޟިއްޔާ ނިމިފައިވާގޮތް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނ ހަމަތަކާއެއްގޮތް ނުވާކަމަށާބުނެ އެޤަޟިއްޔް އިސްތިއުނާފުކުރުމަށ އެދޭ އަޙްމަދު ޙަސަންގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވަނީ އަންނަނިވި ނުކުތާތަކެވެ. އެގޮތުން ހުށަހަޅި ނުކުތާތަކަކީ ؛

8.1 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2002/1 ( ގެ ދަށުން ހެދިފައިވާ "ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާއި ބެހޭ ޤަވާޢިދު"ގ 7 ވަނަ މާއްދާއާއި 8 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް މައްސަލަ ނިންމާފައިވާކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި؛

8.2 އަޙްމަދު ޙަސަންގެ މުދާ ނެގުމުގެ ހުއްދަ ދީފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އާ ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި؛

8.3 އަޙްމަދު ޙަސަންގެ ޙައްޤު ނިގުޅައިގަނެފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 21 ވަނަ މާއްދާއާއި ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

9އަޙްމަދު ޙަސަންގ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ މި މައްސަލަ އަލުން ބަލައި ޏ.ފުވައްމުލައް ފިތުރޯނުގެ އެވެކިޔ ގޯތީގައިވާ އެންމެހައި އިމާރާތްތަކާއި ނުއުފުލޭ މުދަލާއި މެދު ވާރިސުންގެ ބަހެއް ހޯދުމަށްފަހު ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށެވެ.

10އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގެ ރައްދުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީގ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ދަށު ކޯޓުގެ މަރުޙަލާގައީމި މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނަރަނގަޅަށް ކަމަށެވެ. އެ މައްސަލަ ހުށަހެޅީ އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީއަށް އެ ގެ ދިނުމަށް ކޯޓުން ބޭރުގައި އެންމެން އެއްބަސްވެފައިވާތީކަމަށާއި، އަދި އެގޮތުގެމަތިނ އ މައްސަލެ ނިމިފައިވާކަމަށެވެ. އެހެނަސް، މައްސަލަ ނިމުނު ފަހުން އަޙްމަދު ޙަސަންގެ ފަރާތުން އެކިގޮތްގޮތުން އުދަނގޫތައް ކުރިމަތިކުރުވާފައިވާކަމުގައެވެ. އަދި މިގު ތުން ގޭގައި ހުރި ބައެއް ތަކެތި އަޙްމަދު ޙަސަން ގެންގޮސްފައިވާކަމަށެވެ. ދަށު ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއްކަމުން، މިކަމުގައި އިތުރު ކަމެއް ފާހަގަކުރަންނެތްކަމުގައި އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ ބުނެފައިވެއެވެ. ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ -ދ ވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2002/1( ގެ ދަށުން ހެދިފައިވާ "ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާއި ބެހޭ ޤަވާޢިދާ" ގެ 7 ވަނަ މާއްދާއާއި 8 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް މައްސަލަ ނިންމާފައިވާކަމަށް ބުނާ ބުނުން

11މި ނުކުތާއާ ގުޅިގެން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ "ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާއި ބެހޭ ޤަވާޢިދު"ގ 7 ވަނަ މާއްދާއާއި 8 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ދެކެނީ ވާރިސުންގެ ބަހެއްނެތި، ވ ކްވާރިސަކށ )އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީއަށް ޏ.ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު ފިތުރޯނުގެއެވެ ކިޔާ ގެއާއި އެ ގޯތީގައިވާ އެންމެހައި ނުއުފުލޭ މުދާ( ދީފައިވާތީކަމަށާއި، އަދި ޏ. ފުވައްމުލައް ފިތުރޯނުގެއާއި ގޯތީގައިވާ އެންމެހައި ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކަވެރިންގެ މެދުގައި ބަހައި މިލްކުކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާއިރު، އަދި ވާރިސުންގެ ތެރެއިން އަޙްމަދު ޙަސަންއާއި، މުޙައްމަދު ޙަސަންއާއި، ޙުސައިން ޝަރީފްއާއި، ޙަ އްވައިބްރާހީމްއަށް ފުވައްމުލަކު ފިތުރޯނުގެ އާއި ގޯތީގައިވާ ނުއުފުލޭ މުދަލުން ހައްގުވާ ބައި ހަދިޔާކޮށްފައިވާކަމަށ ބުން ހަދިޔާ ޤބޫލުކޮށ 17 ސެޕްޓެމްބަރ 2020 ގައި އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ ޝަރީޢަތަށް ބަޔާންދީފައިވާއިރު، އަޙްމަދު ޙަސަންއާއި، ޙުސައިން ޝަރީފްއާއި، ޙައްވ އިބްރާހީމްއާ މި ގޯތީގައިވާ އިމާރާތްތަކާއި ނުއުފުލޭ މުދަލާއި ބެހޭ ގޮތުން ސުވާލުކޮށްފައިނުވާކަމުގައ އިސްތިއުނާފުކުރި އަޙްމަދ ޙަސަން ބުނެފައިވެއެވެ.

12ޕްރިސިޑެންސް 1ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާއި ބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 7 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު، މި މާއްދާގައި ވަކި ވާރިސުނު ތަކެއްގެ ނަން ކަނޑައަޅައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހް ޤާނޫނ ގެ 15 ވަނަމާއްދާއާ ޚިލެ ފަށް އެ މާއްދާއާ ތަޢާރުޟުވާގޮތަށް ކަމުގައިވާތީ، ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާއި ބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 7 ވަނި މާއްދާއަކީ ބޠާ ލ މާއްދާއެއް ކަމުގައި މ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2008/HC-DM/14 ޢަލީ ޝާހް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް ޤަޟިއްޔާއިން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. އެހެންކަމުން، މި އިސްތިއުނާފީ ދަޢުވާ ހުށަހެޅިއިރު، އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާގައި އަޙްމަދު ޙަސަންގ ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައިވާ ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާއި ބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 7 ވަނަ މްއްދާއަކީ ބާތިލު މާއްދާއެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މާއްދާއެއްކަމުނެ،ބާޠިލު މާއްދާއަކަށް ނަޒަރުކޮށް، ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭނެކަމުގައި ނުދެކެމެވެ.

13ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާއި ބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 8 ވަނި މާއްދާއާ ޚިލާފަށް މައްސަލަ ނިންމާފައިވާކަމުގައ އަޙްމަދް ޙަސަން ގެ ފަރާތުން ބުނާ ބުނުމުގެ މައްޗަށް، މި މާއްދާ އޮތް ގޮތަށް ބަލާއިރު، މި މާއްދާގައިވަނީ "ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއެ ގައިވާ ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން އެމުދާހުރި ބިން ބައިކުރުމުގައި މި ގަވާއިދުގެ 7 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބުނެފައިވާ ބަޔަކު ނެތްނަމަ، ތަރިކައިން ލިބޭ އެހެން މީހުންގެ މެދުގައި މި ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ބިން ބއިކޮށްދޭންވާނެއެވެ." މިފަދައިންނެވެ.

14ޕްރިސިޑެންސް 2ބިނެ ހަދިޔާކުރުމުގައި އެ ބިމާއިއެކު، އެ ބިމުގައިވާ އިމާރާތް ހިމެނޭނެތޯ ބެލުމުގައި، "ބިން" މި ލަފްޒުގެ މާނައާއި އަދި ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުތަކުގައި މިކަން ތަންޒީމުވެގެންވ ގޮތާ ބަލައިލުން މުހިންމެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ މި މާއްދާގައިވަނީ "ބަން ޑާރެ ގޯއްޗެއްގައިވާ ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން އެ މުދާހުރި ބިނީބައިކުރުމުގައި ބިމުން ލިބިދެވޭނީ ތަރިކަ ދޫކުރި މީހާގެ އުފަން ދަރިންނާއި، އަބިންނާއި ފިރިންނެވެ. ނަމަވެސް، ތަރިކަދޫކުރިމީހައަށ ޚަރަދުކޮށް އޭނާ ބެލީ ބުނެވިދިޔަ މީހުންގެ ތެރެއިން މ ހަކުކަމުގައިނުވާ ތަރިކައިން ލިބޭ ވަކި މީހަކު ނުވަތަ ވަކި ބަޔަކު ކަމުގައިވާނަމަ، އެމީހަކަށް ނުވަތަ އެބަޔަކަށް، އެގޯއްޗަކުން ލިބިދިނުމަކަށް މިގަވައިދު ހުރަހެއްނާޅައެވެ." މިފަދައިންނެވެ. މި ދުސްތުރ މައްސަލީ ނިމިފައިވަނީ 09 އޭޕްރިލް 2009ގައި ރަދީފުގައި "ބިން" މި ލަފްޒުގެ މާނައަކީ ދުނިޔޭގެ ހިކިފަސް ތަނެވެ. "ބިން" މި ލަފްޒު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު ގައި މާނަކޮށްފައެއްނުވެއެވެ. އިނގިރޭސި ޤާނޫނުގައި ބިން މި ލަފްޒު މާނަކުރަނީބިމާއިއެކި ހަރުކި ށްފައ ހުންނަ ތަކެއްޗާއި، ބިމުގައި ހަދާފައި ހުންނަ އިމާރާތްތައްވެސ ހިމެން ގޮތަށެވެ. މި މަފްހޫމް އިނގިރޭސި ޤާނޫނުން އައިސްފައިވަނ “Quicquid plantatur solo, solo cedit” މ ރޯމަން ލޯގެ ގާއިދާއިންނެވެ. މީގެ މާނައަކީ "ބިމުގައި ހަރުކޮށްފައި ހުންނަ ކޮންމެ އެއްޗަކީ ބިމެވެ" މިއެވެ. އެއީ ބިމެއުގ ގޮތުގައެ ބެލެވޭން ބިމާއި އެ ބިމާއިއެކ ހަރުކޮށްފައި ހުންނަ ތަކެއްޗާއި، އިމާރާތްތައް ހިމެނޭ ގޮތަށެވެ.

15ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު ގެ "އެކެއްގެ ބިމުގައި ހުންނަ އެނަކެއްގެ ތަކެތި" މި އަރިމަތީ ސުރުހީގައިވާ 41 ވަނަ މާއްދާގަ )ހ( ގައި ބަޔާންކުރަނީ އެހެން ފަރާތެއްގެ އެއްޗެއްކަން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވާފަދަ ލިޔުމެއްނެތި، އެކި ފަރާތް ފަރާތުގެ އަމިއްލަ ބިމުގައި ނުވަތަމީހަކަށ ނުވަތް ފަރާތަކަށް ދޫކޮށްފައިވާ ބަންޑާރަ ބިމެއްގައި ހުންނަ އިމާރާތާއި، ރުއްގަސް ފަދަ ބިމާ ގުޅިފާއިވާ ތަކެއްޗަކީ، އެ ބިމުގެ ވެރިފަރާތުގެ ނުވަތަ އ ބަންޑާރަ ބިމެއްނަމަ، އެ ބިމެއް ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތުގެ ތަކެތިކަމަށެވެ. މި މާއްދާގެ )ށ( ގައި ވަނީބަންޑާރ ގޯއްޗެއް ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތް ނޫން އެހެން ފަރާތަކަށް މިލްކުވެރިކަން ލިބޭ ގޮތަށް ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްގްއި، އެގޯތި ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތްނޫނ އެހެން ފަރާތަކުންއިމާރާތް ކޮށްގެ ނ ނުވާ ނެކަމަށެވެ.

16ރާއްޖޭގެ ޝަރުޢީ ކޯޓުތަކުން ނިންމާފައިވާ ޤޟިއްޔާތަކުންނާއި، ސަރުކާރުގެ ބިމާބެހާއިދާރާތަކުން ޒަމާނުއްސުރެ އަމަލުކުރަމުންދާ އުސޫލަކީ ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްގައި ހަދާ އެންމެހާ އިމާރާތްތަކުގެ މިލްކުވެރިޔަކީ އެ ގޯއްޗެއް ހުސްނުއްސުއޫދު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ތަރުތީބު )2017( މޯލްޑިވްސް ލޯ އިންސްޓިޓިއުޓް، 4 ވަނަ ޞަފްޙާގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/HC-A/208 )އިބްރާހީމް އާޒިމް އަދި އިތުރު 6 މީހުން ވ. ފާޠިމަތު އިބްރާހީމް( ޤަޟިއްޔާ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2002/1 )ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު( އަށް ގެނެވިފައިވާ އިޞްލާޙުތަކުގައ މި ޤާނޫނުގި ނަންބަރުތައް ތަރުތީބުކުރެވިފައިނުވާތީ، މ ޙަވާލާދޭ މާއްދާގެ އަރިމަތީ ސުރުހީ ބަޔާންކުރަމެވެ. އެހެނީ، ވަކި ނަންބަރަކަށް ޙަވާލާދިނުމުގެ ބަދަލުގައި އަރިމަތީ ސުރުހީއިން ޤާނަނުގައިވާ އިބާރާތް ކަށަވރުވެގެންދާނެތީއެވެ. ސަރުކާރުން ރަޖސްޓްރީކޮށްދީފައިވާ ފަރާތަކަށްވުމެވެ. އަދި ބަންޑާރަ ބިމެއްގައި ހުންނަ އިމާރާތަކީ ރަޖިސްޓްރީ އޮތި ފަރެ ތުގެ ފުރިހަމަ މިލްކެއްކަމާއި އެ އިމާރާތްތައް ވަނީ އެ މީހެއްގެ ތަސައްރުފުގެ ދަށުގައިކަމާއި، އަދ އ މީހަކު މަރުވެއްޖެނަމަ އެ މަރްހޫމްގެ ވާރިސުންނަށް އެ މުދާ ވާރުތަވާނެކަމެވެ.އެހެންކަމުން، އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް، އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނ ގެ މާއްދާތަކަށް ބެލުމުން، ނެގޭ އާންމު ދޭހައަކީ )ޖެނެރަލް ޕްރިޒަމްޝަންއަކީ( ބިމާއި އިމާރާތާއ ވި ކިނުވުމެވެ.

17ޕްރިސިޑެންސް 3މި މައްސަލައިގައި ދަށު ކޯޓުގެ މަރުޙަލާގައި ކަން ހިނގާފައިވާގޮތަށް ބަލާއިރު، ތަރިކައިގެ މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމުނ އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ އެދިފައިވަނީ "އަޅުގަނޑުގ ބައްޕަގެ ނަމުގައިވާ ޏ. ފުވައްމުލަކު "ފިތުރޯނުގެ" ގޯތީ ބަހައިގެން ލިބޭ ބއިތައ އަޅުގަނޑަށް ދިނުމަށް ބައްޕަގެ ހުރިހާ ވާރިސުން އަނގަބަހުން އެއްބަސްވެފައިވާތ ކޯޓުން މި މައްސަލަ ނިންމަވައި ދެއްވުމަށް" މިފަދައިންނެވެ. ދަށު ކޯޓުގައި 17 ޖޫން 2020ގައި ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުމެއް ބޭއްވިފައިވާކަން އެނގެއެވެ. އެ ދުވަހުގެ އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީގެ ބަޔާނުގައިވަނީ: "އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕަ ފުވައްމުލަކު ފިތުރު ނުގޯ އަލްމަރްޙޫމް ޙަސަން ތައްޚު ންގެ ތަރިކާގައ ހިމެނި ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގާފިތުރޯނުގ އެވެ ކިޔާ ގެއާއި ގޯތވާއެންމެހާ ނުއުފުލޭ މުދާ ބައްޕަގެ ތަރިކަވެރިންގެ މެދުގައި ބަހައި މިލްކުރުމަށ އެދް ހުށަހަޅަމެވެ. ބައްޕަގެ ވާރިޘުންގެ ގޮތުގައި ތިބީ ބައްޕަގެ 4 )ހަތަރެއް( ފިރިހެން ދަރިންކަމަށްވ އަޅުގަނޑ ފުވައްމުލަކު ރޫޓް އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ އާއި ފުވައްމުލަކު ހެޕީލަކް އަޙްމަދު ޙަސަން އާއި ފުވަ އމުލަކ ސޓާމް މުޙައްމަދު ޙަސަނު އާއް ފުވައްމުލަކު ޒިލާލ ޙުސައިން ޝަރީފް އާއް ބައްޕަ ނިޔާވިއިރު އިން އަނބި ފުވައްމުކަލު މަޖީދީގެ ޙައްވާ އިބްރާހީމްކަން ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 728/R1C/2017 ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީ އަތާ ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުން އެނގެން އޮންނާނެއެވެ. ފިތުރޯނުގެ ގޯތިން އަޅުގަނޑަށް ޙައްޤުވެ ބައި އޭގެ ޒާތުން ލިބުން ބޭނުމެވެ..." އބމ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/33 )އެއްމެދު އިމާރާތުގެ ޤާނޫނު( އިސްތިސްނާކޮށް 17 ޖޫން 2020ގައި މައްސަލައި ގުޅާ ގޮތުން އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީއާއި، ޙައްވާ އިބްރާހީމްއާއި، މުޙައްމަދު ޙަސަންއާއި، ޙުސައިން ޝަރީފްއާއި،އަޙްމަދު ޙަސަން ޝަރީޢަތަށް ދީފައިވާ ބަޔާންތަކުން މިކަން ސާފުވެއެވެ. މިފަދައިންނެވެ. އަދި މި ބަޔާނާއިއެކު، ހަމަ މި ތާރީޚުގައި އަލްމަރްޙޫމްޙަސންތާ އަޚެނގިވާރިސުންކަމުގައިވާ ޙައްވާ އިބްރާހީމްއާއި، މުޙައްމަދު ޙަސަންއާއި، ޒިލާލ ޙުސައިން ޝަރީފްއާއި، އަޙްމަދު ޙަސަން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައް ދީފައިވާ ބަޔާނުގައި ބުނެފައިވަނީ "... އަލްމަރްޙޫމް ޙަސަނޭ ތ އްޙާންގެ ތަރިކާގައ ހިމެނި ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު ފިތުރޯނުގެ ކިޔާ ގޯތި ތަރިކަވެރިންގެ މެދުގައި ބަހާ އަޅުގަނޑަށްވާ ބައި ފުވައްމުލެކު ރޫޓް އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީއަށް ހަދިޔާކޮށްފީމެވް" މިފަދައިންނެވެ. ސިވިލ ކޯޓުން ޏ.ފުވައްމުލަކު "ދަޑިމަގު. ފިތުރޯނުގެ" އެވެކިޔާ ބަންޑާރަ ގޯތީގައިވާ އެންމެހާ އިމާރާތްތަކާއި ނުއުފުލޭ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަމާމެދު ދަޢުވާކުރާ ފަރާތެއްވާނަމަ، 7 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ލިޔުމުން އެކަން އެރަށެއްގެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް އެންގުމަށް 10 ސެޕްޓެމްބަރު 2020ގައި އިޢުލާންކޮށްފައިވެއެވެ.

18ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 210/R1C/2020 ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން 17 ޖޫން 2020ގައި ބޭއްވުން ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުމަށް އަލްމަރްޙޫމްޙަސަނާތެއްޚންގ އެންމެހާ ވާރިސުން ޙާޟިރުވެފައިވާކަން އެނގެއެވެ. އަދި އިސްތިއުނާފުކުރ އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލ ދީފައިވާ ބަޔާނުން މި މައްސަލައަކީއަލްމަރްޙޫމ ޙަސަން ތައްޚިންގެ ތަރިކާގައ ހިމެނި ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު ފާތުރޯނުގ އެވެ ކިޔާ ގެއާއި ގޯތގައިވާއެންމެހާ ނުއުފުލޭ މުދަ އަލްމަރްޙޫމް ޙަސަނާތް އްޚްންގެ ތަރިކަވެރިންގެ މެދުގައި ބަހައި މިލްކުރުމަށ އެދް ހުށަހަޅާފައިވި މައްސަލައެއްކަން ސާފެވެ.މ ބަޔާނާއި ގުޅުވައިގެން، އެހެން ވާރިސުން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ އަޙްމަދްޙ ސަން ހިމެނޭގޮތަށް ބަޔާންދީފައިވަނީ،އަލްމަރްޙޫމް ޙަސަނާތު އްޚެންގެ ތަރިކާގައ ހިމެނި ފުވައްމުލަކު ދަޑިމަގު ފިތުރޯނުގެ އެވެ ކިޔާ ގޯތި ތަރިކަވެރިންގެ މެދުގައި ބަހާ އެ މީހަކަށްވާ ބައި އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީއަށް ހަދިޔާކުރުމަށެވެ. އިބްރާހީމެ ޙަސަން ޢަލީ ކުޅަ ދަޢުވާއާއި، ޝަރީޢަތުގާ އަޑުއެހުމުގައައެންމެނ ވެފައިވް އެއްބަސްވުމަށް ނަޒަރުކޮށް، ޝރީޢަތުނަ ވަން ޏ. ފުވައްމުމަލު ދަޑިމަގު، ފިތުރޯނުގެ ކިޔާގެއާއި ގޯތީގައިވާ އިޢުލާން ނަންބަރު: (D)/2020/458F-144 އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ 17 ޖޫން 2020ގައި ދީފައިވާ ބަޔާން އެންމެހައި ނުއުފުލޭމުދަލުގެ މިލްކުވެރިއަކީ އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ ކަމުގައި ކަނޑައަޅާފައެވެ. މިކޭ ން، ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާއި ބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 8 ވަނަ ނަންބަރާއި ފުށުއަރާ ކަމުގައި ބެލެވޭނެ ހަމައެއް އޮތްކަމުގައި ނުދެކެމެވެ. ދެވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއާއި ތިންވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ - ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 21 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް މައްސަލަ ނިންމާފައިވާކަމަށް ބުނާ ބުނުން

19މ ދެ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއާއި ގުޅިގެން އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި އަޙްމަދު ޙަސަނަބަޔާންކޮށްފައިވަނީ މި މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ހަމައެކަނި އިބްރާހީމް ޙަސނި ޢަލީ ގެ އެދުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެންކަމަށާއި، މުޅި ގޯތީގައިވާ އެންމެހާ އިމާރާތްތަކާއި ނުއުފުލޭ މުދާ އަގުމަގުކުރުމަކާ ނުލައި އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީއަށ މިލްކުކޮށްދީފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(އާ ޚިލާފަށްކަމަށެވެ.އަދި ޤާނނުއަސާސީގޫ 21 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް އަޙްމަދު ޙަސަންގެ ޙައްޤު ނިގުޅައިގަނެފައިވާ ކަމުގައި އަޙްމަދް ޙަސަންގެ ފަރާތުނެބުނެފައިވެއެވެ. މި ނުކުތާތަކާއި ގުޅިގެން މިނޫން އިތުރުކަމެއ އަޙްމަދު ޙަސަންގ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައެއްނުވެއެވެ.

20ޕްރިސިޑެންސް 4ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނ ގެ 43 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރަނީ ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުންތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނޭ ޙާލަތްތަކެވެ. މިގޮތުން މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުންތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނ އ ނިންމުނި ބިނާކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބުތަކެއް ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ކަންކަން ހުރަ މުންކަމަށެވެ. ޝަރީޢަތުގެ ފުރަތަމަ މަރުހަލާގައި އިއްވާ ޙުކުމްތެ އ ނުވަތް ނިންމަ ނިންމުންތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމަށްޓަކައި އިސްތިއުނާފުކުރ ފަރާތުން ގިރާކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ އޮޅިގަނޑު ސުޕްރީމް ކޯޓުގް އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް މައްސަލައިގައި އަންނަނިވި ފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. "ދިވެހިރާއްޖޭގ ކޯޓުތަކުގެ ގާނޫނުގެ 43 ވަން މާއްދާއަށް ބަލާއިރު، މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރު ގާނޫނީ ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވާ ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން ނުވަތަ ރިއާޔަތްކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ހެކިތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށްފި އެ ނުވާކަމަށް ބުނާބުނުމަކުން، ނުވަތަ ތިމަންނަގެ ފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ބުނާބުނުމަކުން އެ މައްސަލަ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ގާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާއިން ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ވާސިލުނުވެވެ އެވެ. ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމަވާފައިވަނީ ތިމަންނަގ ހައްގު ގެއްލޭގޮތަށް ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާބުނުމަކުން ނުވަތަ އަދުލު އިންސާފަށް ހުރަސް އެޅޭގޮތަށ ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނެ ބުނުމަކުން އެ މައްސަލަ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ގާނޫނު ގ 43 ވަނަ މާއްދާއިން ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ވާސިލުނުވެވެއެވެ. ގާނޫނީ ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވާ ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނީ ބުނުމުގ ނުވަތެ ރިއާޔަތްކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ހެކިތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ބުނާބުނުމުގެ ނުވަތަ ތިމަންނަގ ފަރާތުން ދައްކާފެ އިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ބުނާ ބުނުމަށްވުރެ ނުވަތަ ހައްގުތައް ގެއްލިފައިވާ ކަމަށް ބުނާބުނުމުގެ ނުވަތަ އިންސާފަށް ހުރަސް އެޅިފައިވާ ކަމަށް ބުނާބުނުމުގެ އިތުރުކަމެއް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގ ހުއްދައަށް އެދޭ ފަރާތުން ކޯޓަށް ސާފުކޮށްދޭންވާނެއް ވެ. ގާނޫނީ ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވާ ކަމަށް ބުނާނަމަ ނުވަތަ ރިއާޔަތްކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ހެކިތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ބުނާނަމަ ނުވަތަ ތިމަންނަގެ ފަރާތުނ ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ބުނާނަމަ ނުވަތަ ހައްގުތައް ގެއްލިފައިވާ ކަމަށި ބުނާނަމަ ނުވަތަ އިންސާފަށް ހުރަސް އެޅިފައިވާ ކަމަށް ބުނާނަމަ އެކަމުގައި އުފެދޭ ގާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަން އެނުކުތާގައ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހުއްދައަށް އެދޭ ފަރާތުން ސާފުކޮށް ބުނަންވާނެއެވެ." ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-L/91 "މައްސަ ލ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު" އބމ، 10 ވަނަ ޕެރެގްރާފް

21ޕްރިސިޑެންސް 5ބަޔާންކުރަނިވި ކަންކަމުގެ އަލީގައި، މައްސަލަ ބަލާފަނޑިޔާރީޤާ ނޫން ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވާ ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން ނުވަތަރި ޢާޔަތް ކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފް އޮނުވާކަމަށ ބުނާބުނުމަކުން، ނުވަތަ ތިމަންނަގެ ފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކް ށ ފައް ނުވާކަމަށުބުނާބުނުމަކުނ އެ މައްސަލަ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ގާނޫނު ގެ 43 ވަނަ މާއްދާއިން ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ވާސިލުނުވެވނެއެވެ. ދަށު ކޯޓުން މި މައްސަލަ ނިންމުމުގައި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(އާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 21 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވެފައިވަނީ ކިހިނަކުންކަމެއ ސާފުކޮށްދީފައެއްނުވެއެވެ. އަދ ދަށު ކޯޓުނަ ގޯހެއް ހަދާފައިވަނީ ނުވަތަ ޤާނޫނާއި ޚިލާފުވެފައިވަނީ ކޮން ގޮތަކުންކަމެއް ނުވަތަ އެކަމުގައައުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަމެއް ހާމަކޮށްދީފައެއްނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ބުޔާންކުރަނިވި ނުކުތާއަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނ ގެ 43 ވަނީ މާއްދގައާ ބަޔާންކުރި އިސްތިއުނާފާ މިންގަނޑަށް ވާސިލްވެވޭ ނުކުތާއެއް ކަމުގައި ނުފެނެއެވެ.

22އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި ކަންކަން އެގޮތުގެ މަތީން ހުރުމުން، ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 210/R1C/2020 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކެ ރުމަށް އެދުޏ.ފުވައްމުލައް،ދަޑިމަގު ހެޕީލަކް އަޙްމަދު ޙަސަންގ ފަރާތުނާހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެ ޤަޟިއްޔާގައި ނިންމާފައިވްނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް އަހުރެން ދެކެމެވެ.

23ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.

24ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.

25މ ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ޙުކުމްކުރުމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި މި ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު މައްސަލއިގަ ޚަސްމުންނަށެ ލިބިގެންވެއެވެ. އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުނ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅޭނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމުން ނިންމާތާ 30 )ތިރީސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ. މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓާ ޙަވާލުކޮށްފައިނުވާނަމަ، އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނަން ފަށާނީ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ޙަވާލުކުރި ތަރީޚުން ފެށިގެންނެވެ. އެހެނަސް، ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ ޚުލާޞާއަށް ބިނާކޮށްވެސް އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. ކޯޓުނު މައްސަލައިގް ޙުކުމްކުރުމަށްފަހު، އެ ޙުކުމް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަމާއި، އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނެ ކޯޓާއި،އިސްތިއުނާފުކުރަންޖެހޭ ވަގުތީ ޚަޞްމުންނަށް ސާފުކޮށްދޭންވާނކަމާއ، އަދި މިކަން ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮންނަންވާނެކަމުގައި މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރ 2021/32(ގެ 268 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މިކަމުގައި ދެވޭ އިސްތިސްނާ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(