ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2019/HC-A/242
ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ވ. މުޙައްމަދު ރިޟްވާން، 2019/HC-A/242
Umar Zahir Abdhusamadhu v. Mohamed Ridvaan 2019/HC-A/242 (2019/HC-A/242, High Court of the Maldives, 30 June 2022)
ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ވ. މުޙައްމަދު ރިޟްވާން
މައިގަނޑު ސުވާލު
ކުއްޔަށް ހިފި ޢިމާރާތުގައި ކުރި މަސައްކަތެއްގެ ޚަރަދު ވެރިފަރާތުން ހޯދުމަށް ކުރި ދަޢުވާގައި، ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން ހާޟިރުކޮށްދިނުމަށް އެދުނު ދެ ހެކިން ޙާޟިރުނުކޮށް، ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމުން ރަނގަޅުތޯ، އަދި މަދަނީ މިންގަނޑު ރަނގަޅަށް ތަޠުބީޤުކުރިތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ހެކި ވަޒަންކޮށްގެން ފައިޞަލާކުރަންޖެހޭ ނުކުތާއަކާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ކުރިން، ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމާ ގުޅިގެން ހުށަހަޅާ ނުކުތާއާ މެދު ފައިޞަލާކުރަންޖެހެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 6)
- ކޭސް މެނޭޖްމަންޓުގެ ތެރޭގައި ހެއްކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރަން ނުވަތަ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރަން ނިންމުމަކީ ހެކި ޙާޟިރުކުރަން އެދޭ ޚަޞްމުގެ ޙައްޤު ގެއްލުނީ ކަމުގައި ބަލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ސުވާލަކީ އެ ނިންމުން އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވޭތޯއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 8)
- ހެކިން ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށް އެދުނު ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި މައްސަލައިގައި ސުވާލު އުފެދިފައިވާ މައިގަނޑު ނުކުތާ ހިމަނާފައި ނުވާނަމަ، އެ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ރަނގަޅު ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ކުރާ ނިންމުމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 7، 8)
- މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ނެތި ޚުލާޞާ ބަޔާނާއެކު ހުށަހަޅާ އައު ލިޔުމަކީ ދަޢުވާ ފޯމާއި ހެކިންގެ ލިސްޓާއެކު ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔުމެއް ނޫންކަމުން، އެ ލިޔުން ދަށު ކޯޓުން ބަލައިނުގަތުމުގެ ސަބަބުން މައްސަލައިގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ލިޔުންތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރީ ކަމުގައި ނުބެލުނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 8)
- މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ކަމެއް ސާބިތުވިކަން ފަނޑިޔާރު ކަނޑައަޅަންވާނީ، މަދަނީ މިންގަނޑުން (balance of probabilities) އެކަމެއް ވަޒަންކުރުމަށްފަހު ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ ގޮތަށެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 9)
- ކުއްޔަށް ހިފި މީހަކު ވެރިފަރާތުގެ ޢިމާރާތުގައި ކުރި މަސައްކަތެއްގެ ޚަރަދު ވެރިފަރާތުން ހޯދުމަށް ކުރާ ދަޢުވާއެއްގައި، އެ މަސައްކަތަކީ އަމިއްލަ ބޭނުމަށް ކުރި މަސައްކަތެއް ނޫން، ވެރިފަރާތުން ފައިސާ ދޭން އެއްބަސްވެގެން ކުރި މަސައްކަތެއްކަން ސާބިތުނުކުރެވޭނަމަ، ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމުން ރަނގަޅެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 9)
1މިމައްސަލައަކީ، ސިވިލެކޯޓު ގ ނަންބަރ: 3173/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަ ގޮތާމެދު ހިތްހަމ ނުޖެހިގެން،ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދްގެ ފަރާތުނާއި ޤަޟިއްޔުދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައުއިސްތިއުނާފ ކުރުމު ން، މުޙައްމަދެރިޟްވާނގ މައްޗަށް ރައްދުވާގޮތަށް ބަލާފައިވާ މައްސަލައެކެވެ.
2[…] ބައްގޭގައި ހަދާފައިވާ މުޙައްމަދު ރިޟްވާންގ ޢިމާރާތުގެ ބައެއް،ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުއަށް ކުއްޔަށްދިނުމަށް 2011 ގައް އަނގަބަހުން ވެވުނު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، މުޙައްމަދު ރިޟްވާން ފައިސާ ދޭގޮތަށް އެއްބަސްވެ، ކުއްޔަށްދިނޮ ޢިމާރާތުގެ ހަތަރުވަނަ ބުރީގެ ޓެރަސްގައި ދަގަނޑު ހ ޅިން ފެންސްޖަހިއި، ސިޑި ހިޔާކުރުމުގެ މަސައްކަތަށް ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ޚަރަދުކޮށްފައިވާ 48000/-ރ. )ސާޅީސް އަށްހާސް ރުފިޔާ( ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އަށްއަނބުރ ދީފައިނުވާ ކަމަށާ ބުނެ،އެ ފައިސާ ހޯދުމަށް އެދް،ޢުމަރު ޒާހިރުޢަބްދުއްޞަމަދުގެ ފަރާތުން މުޙައްމަދު ރިޟްވާންގެ މައްޗަށ ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާކޮށްފައިވެއެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު: 3173/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާއިން ބެލި އެ މައްސަލައިގައި، މުޙައްމަދް ރިޟްވާންގެ މައްޗަށް އެ ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުނުނިންމާފައިވެއެވެ. މިއާ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ ފަރާތުން، އެ ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށްދިނުމަށާއި، އެ ޤަޟިއްޔާގައި ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށ ހުށަހެޅް ހެކިން ޙާޟިރުކޮށް ހެކިބަސް ނަގައިދިނުމަށް އެދި، އެ ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކރުމުން ބެލި އިސްތިއުނާފީ މައްސަލައެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގ ނިންމުން:
3ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ: 3173/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ، " ދެންފަހެ، ބުނެވިދިޔަ ކަންކަން އެގޮތުގައި ހުރުމާއެކު، ދަފްތަރު. ނަންބަރ 5378 / މާލެ، ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ ފަރާތުނެ […] / މާލެ، މުޙައްމަދު ރިޟްވަންގ މައްޗަށް ދަޢުވާކޮށް ހުށައި ޅާފައިވާ މި މައްސަލާގައި، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ބުނާފަދައިން، […] ހަތަރުވަނަ ބުރީގެ ޓެރަސްގައި ދަގަނޑު ހޮޅިން ފެންސްޖަހައި، ސިޑި ހިޔާކުރުމުގެ މަސައްކަތް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ކޮށްފި އިވަނީ އެކަމުގައި ހިނގާނޭ ޚަރަދު ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް އަދާކުރުމަށް މިދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި އެއްބަސްވެގެންކަން ޝަރީޢަތުގައި ޘާބިތުކޮށްދެވޭ މިންވަރަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ހެކި ހުށަހެޅިފައިނުވާތީ، ދަފްތަރު . ނަންބަރ 5378 / މާލެ، ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ ފަރާތުން […] / މާލެ، މުޙައްމަދު ރިޟްވާންގެ މައްޗަށް ކުރި މިދަޢުވާ ޝަރީޢަތަށް ޘާބިތުނުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ދަޢުވާލިބުނު […] / މާލެ، މުޙައްމަދު ރިޟްވާންގ ޣައިރުޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކޮށްފީމެވެ." މިފަދައިންނެވެ. ދިވެހިރާއް ޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކު ތ ތަކާއި އެ ނުކުތާތަކަށް ދީފައިވާ ރައްދު:
4ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ: 3173/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރަމުނ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދް ގ ފަރާތުނ 02 )ދޭއް( އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. މިގޮތުނެޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގާ ފަރާތުނ ހުށަހަޅާފައިވާ، )ހ( ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއަކީ، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ: 3173/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާ ނިންމިއިރު، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ދަޢުވާއަކީ ދިޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޢިމާރާތެއެގައަކޮށްފައިވާ މަސައްކަތެއްގެ އަގު ހޯދުމަށް ކުޅަ ދަޢުވާއަކަށްވެފުއި، ދަޢުވާގައި ބުނާ މަސައްކަތާކު ރ ކަމް މެދު ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އިންކާރު ނުކުރާ ހިނދު، ދަޢުވާގައި ބުނާ މަސައްކަތަށް ޚަރަދުކުރި ފައިސާ ޝަރީޢަތުން ނަގައިދެވޭނެ ތަނެއް ނެތް ކަމަށް ކަނޑައަޅައް ނިންމިއިރު މަދަނީ މައްސަލަތަކުގާ އ ޢަމަލުކުރަމުންދާ ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ އުޞޫލަށް ޝަރީޢަތުން ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވ ކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވ. މި ނުކުތާގެ ރައްދުގައި މުޙައްމަދ ރިޟްވާންގެ ފަރާތުން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބުނެފައިވަނީ،އެ މަސައްކަތްކޮށްފައިވަނެ މުޙައްމަދާރިޟްވާންގ ހުއްދައުނުލައ ކަމަށާއި އެހެންކަމުން އެކަމަށް މުޙައްމަދ ރިޟްވާންގެ ފަރާތުން ދޭންޖެހޭނެ އެއްވެސ ބަދަލެއް އޮންނާނެ ކަމަކަށް ނުދެކޭ ކަމަށެވެ. )ށ( ދުވަނ އިސްތިއުނާފަ ނުކުތާއަކީ، ސިވިލް ކޯޓުގ ނަންބަރ: 3173/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަސައްކަތަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ އެނގުމުއް ފެނުމުގެ ތެރެއިން އެފަރާތުގެ ހުއްދައާއެކު އެކަމަށް ޚަރަދުކުރި ފައިސާ އަނބުރާދޭނ ކަމަށެ ބުނެގެން ކަނު ސާބިތުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ހުށަހެޅި ހެކިން ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކުރުމެއްނެތ އަދި ދަޢެ ވާ ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހެޅި ލިޔުންތަކަށް ބެލުމެއްނެތި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ބުނާ ބުނުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނި މާއްދާގެ )ހ( އާއި )ށ( އާއި 142 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ކަމަށް ބެލެވެން އޮތުން ކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތި އެވެ. މި ނުކުތާގެ ރައްދުގައި މުޙައްމަދުރިޟްވާންގެ ފަރާތުން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބުނެފައިވަނީ،ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގްފަރާތުން ހެކިންގެ ނަން ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ނަމަވެސް، ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހެޅު ހެކިލިސްޓުގައ ދަޢުވި ރައްދުވާ މުޙައްމަދާ ރިޟްވާންގެ ފަރާތުން އިންކާރުކުރާ ނުކުތެ ބަޔާންކޮށްފައިނުވާ ކަމަށާއި، އަދި ދަޢުވާ ފޯމުގައިވެސް ހެކި ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހަޅާ ނުކުތާގައިވެސް އ ނުކުތެ ފާހަގަކޮށްފައިނުވާ ކަމަށާއި އެކަން ސިވިލް ކޯޓުގ ނަންބަރ: 3173/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތްނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓެ ގައިވެސް ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަމަށް އ، އެހެންކަމުން ހެކިން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ޙާޟިރުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ފެންނާން ނެތް ކަމަށާއި، ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ ފަރާތުނ ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔުންތަކުންވެސުމުޙައްމަދަރިޟްވާން އިންކާރުކުރާ ނުކްތާއަށް ނިސްބަތްވާ ޖަވާބު ނުވަތަ އެކަން ނަފީކުރުމުގެ ގޮތުން ދެއްކިފައިވާ ހެއްކެއް ނުވަތަ ދަލީލެއްވެސް ނެތުކަމަށެވެ. އަދި ސިވިލް ކޯޓުގ ނަންބަރ: 3173/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ޤާނޫނީ އެއްވެސް ހަމައެއ ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް މުޙައްމަދ ރިޟްވާންގެ ފަރާތުން އެދިފައިވެއެވެ. އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކާމެދު ޝަރީޢަތުން ރިޢާޔަތް ކުރިގޮތް
5މި މައްސަލައިގައި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞު މަދު ހުށަހަޅާފައިވާ ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ ބިނާކޮށްފައިވަނީ، މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި މައްސަލަ ނިންމުމަށް އޮންނަ މިންގަނޑިއު މައްސަލައިގައަފަނޑިޔާރ ތ ޠބީޤުކޮށްފައިވ ގޮތާ ގުޅޭގޮތުންނެވެ.
6ޕްރިސިޑެންސް 1ޢްމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހަޅާފައިވާ މި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއާމެދު ފައިޞަލާކުރުމުގެ ކުރިނޭ ޢުމަރު ޒާހިރ ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހަޅާފައިވާ ދެވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއާމެދު ފައިޞަލާކުރަންޖެހނީ ކަމަށް ދެކެމެވެ. އެހެނެ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހަޅާފައިވާ ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއަކީ ހެކި ވަޒަންކޮށްގނ ފައިޞަލާކުރެވެނ އޮތް ނުކުތާއެއްކަމަށް ވާއިރު،ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހަޅާފައިވެ ދެވަނަ އިސްތިއުނާފ ނުކުތާއަކީ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އެ މައްސަލައިގައި ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށް އެދިފައިވާ ދ ހެކިން ޙާޟިރުކޮށާދީފައިނުވާތީ،އެކަމާ ގުޅުވައިގެން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާއެއްކަމަށް ވާތީއެވެ.
7ޕްރިސިޑެންސް 3ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހަޅާފައިވާ ދެވަނަ ނުކުތާއަށް ބަލާއިރުގައި، އޭނާ މި މައްސަލައިގައި ހެކިންގެ ގޮތުގައި ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށް އެދިފައިވަނީ ޢަބްދިﷲ އީ ބ ރާހީމ އާއް ޙަސަން ނޫރެކިޔާ ދެމީހުންނެވެ.މި ދ މީހުން ހެކިންގެ ގޮތުގައް ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށް އެދިފައިވާ ސަބަބުތަކަށް ބަލާއިރުގައި، އެ ދެ ހެކިން ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށ އެދިފައިވަނީ ތިން ކަމެއް ސާބިތުކޮށްދިނުމަށެވެ. އެ ތިން ކަމަކީ؛ )i( ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާމާ ދަޢުވާގައި ބަޔާންކޮށީ ފައިވ މަސައްކަތްތަކަކު އެ މައްސަލައިގައި ދަޢުވާލިބި މުޙައްމަދުރިޟްވާންގެ ޢިމާރާތުގައު ޢް މަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ ފަރާތުނ ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތަކެއްކަނ ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް؛ )ii( އެ މަސައްކަތީ ތައްކޮށްފައިވަނ މުޙައްމަދު ރިޟްވާންގެ އާނިގުމައް ފެނުމުގެ ތެރެއިންކިނ ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް؛ އަދ )iii( އެ މަސައްކަތްތަކަށް ޚަރަދުކޮށްފައިވަނީ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ކަން ސާބިތުކޮށދިނުމަށވެ. މި ތިން ކަމެވެ.އެކަމަކު މި މައްސަލައިގައި ސުވާލު އުފެދިފައިވަނީ މި ނުކުތާތަކާ ގުޅިގެނު ނޫނެވެ. މ މައްސަލައިގައި ސުވާލު އުފެދިފައިވަނީ ޢުމަރު ޒާހިރުޢަބްދުއްޞަމަދު ކުއްޔަށްހިފާފައިވާމޙައްމަދ ރިޟްވާންގެ ޢިމާރާތުގައި ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތަކަކީ ޢުމަރު ޒާހިރުޢަބްދުއްޞަމަދުގެ ބޭނުމަށް އޭނާއްމިއްލާއަށަކޮށްފައިވ މަސު އްކަތްތަކެއްތޯ ނުވަތަ އެ މަސައްކަތްތަކަކީ މުޙައްމަދްރިޟްވާނ ފައިސް ދ ނުމަށް އެއި ބަސްވެގެނ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތަކެއްތޯއެވެ. ޢުމަރު ޒާހިރުޢަބްދުއްޞަމަދު މި މައްސަލައިގައ ހެކިން ޙާޟިރުކް ށ ދިނުމަށައެދިފައިވި ހެކިންގެ ފަރާތުން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް އެދިފައިވާ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި މ ނުކުތާ ހިމަނާފައެއް ނުވެއެވެ. ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު: 2018C/-Cv/3173 ޤެޟިއްޔގ ދަޢުވެ ފޯމުގާ 11 ވަނަ ނަންބަރު: "ހެކިންގެ ގޮތުގައެ ޙާޟިރުކުރަންއެދޭ މީހުންގެ މަޢުލޫމާތު"
8ޕްރިސިޑެންސް 2ޕްރިސިޑެންސް 4ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ބަލައި ނިންމާފައިވާ މެރީޑިއަމ ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ސަޢީދާ މޫސާ ]2020[ އެވެކިޔާ ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގައެ އެ ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމް ބިނާކޮށްފައިވާ
"... ކޯޓުތަކުގެ ކޭސްމަން ޖްމަންޓުގެ ތެރޭގައި ހެއްކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރަން ނުވަތިހެކިނ ހާޒިރުނުކުރަން ނިންމާފައިވެއެވެ. އަދ މިފަދަ ނިންމުންތަކުގެ ނަތީޖާއަކީ ހެކި ހިޒިރުކުރުމަށ އެދި ޚަޞްމެއްގެ ޙައްޤު ގެއްލުނީ ކަމުގައި ބަލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫންކަންވެސް ދުންޔޭގެ އެކި ޤައުމުތަކުގައި ޢަމަލުކުރަމުން އަންނަ ގޮތަށް ބެލުމުން އެނގެއެވެ. ސުވާލަކީ މައެސަލައެއްގައ ހިއްކަކު ހާޒިރުނުކުރަން ނ ންމ ނިންމުނި ބިނާވަނީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެވެ." މިފަދައިންނެވެ. މި މްއްސަލައިގައަޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށް އެދުނު ދެ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރި ސަބަބު އެ ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައު އެ މައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރު ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި އެ ސަބަބަށް މި ރައުޔުގެ 7 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަލާލެވިފައިވާނެއެވެ. އަދި އެ ސަބަބަކީ އެ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަށް ބިނާކުރި އެކަށީގެންވާ ރަނގަޅު ސަބަބެއްކަމަށް އަހުރެން ދެކެމެވެ.އަދ މ މައްސަލައިގައި ހުށަހަޅާފައިވީލިޔުންތަކުނ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ކޮށްފައިވު މަސައްކަތްތަކަކީ އަނބުރާ ފައިސާ ދޭގޮތަށް އެއްބަސްވެގެން ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތަކެއްކަނ ސާބިތެއް ނުވެއެވެ. އަދި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފު ފޯމުގެ 8 ވަނީ ނަންބަރުގައި ބަޔާނެކޮށްފައިވާ އިސްތިއުނާފް ނުކުތާތަކުގެ ތަފްޞީލުގެ 2 ވަނަ ނަންބަރުގެ )ހ( ގައި ޙަވާލާދީފައިވާ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ އަކީ ޢުމަރު 2017/SC-A/26 ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ: C/2018-Cv/3173 ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގާ 4 ވަނަ ނަންބަރުގައި. ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ ފޯމާއި ހެކިންގެ ލިސްޓާއެކު ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔުމެއް ނޫނެވެ.އަދެހެކިންގި ލިސްޓުގައިވާ ހެކިންނަކީ އެ މައްސަލަ ކޯޓުން ނިންމާއިރު، އެ ހާކިންނަށ އެކަން ރިޢާޔަތްކުރާކަނ ބަޔާންކޮށް ތައު ޔަ ރުކުރެވިފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. އެ ލިޔުން ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހަޅާފައިވަނީ މި އިޤްރާރުގައި ސޮއިކުރުމަށްފަހުގައެވެ. ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞީ މަދު ޙަވާލާދީފައިވާ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ އކެ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ޚުލާޞާ ބަޔާނާއެކު ހުށަހަޅާފައިވާ އައު ލިޔުމެކެވް. އަދި މި ލިޔުމަކީ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ނެތި ޚުލާޞާ ބަޔާނާއެކު ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔުމެއްކަމަށްވާތީ މި ލިޔުން ސިވިލ ކޯޓުން ބަލައިގަނެފައިނުވާކަން އެ މައްސަލައިގެ ފައިލްގައި ހިމަނާފައިވާ އެލިޔުމުގައ ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި އެ ލިޔުމުގައިވާ ޢިބާރާތްތަކަށް ބަލާއިރުގައި، އެ ލިޔުމުގައެ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ކުއްޔަށް ހިފި މި ޢިމާރާތުގެ ޓެރެސްގައި ދަގަނޑު ހޮޅިން ފ ންސްޖަހައި، ސިޑި ހިޔާކުރުމުގ މަސައްކަތްތައް ކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން އެއްވެސް ވާހަކައެއް ހިމަނާފައެއް ނެތެވެ. ވީމާ، މި މައްސަލައިގައި ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ހުރިހައި ލިޔުންތަކަށް ފުރިހަމައަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަމަށް ދެކެމެވެ.
9ޕްރިސިޑެންސް 5ޕްރިސިޑެންސް 6ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހަޅާފައިވާ ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ ބިނާކޮށްފައިވަނީ މަދަނީ މިންގަނޑާ ނ އެ މައްސަލަ ވަޒަންކުރުމުން ފަނޑިޔާރަށް ބުރަވެވުނު ގޮތިގުޅޭގޮތުންނެވެ.މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ކަމެއު ސާބިތުވިކަން ފަނޑިޔާރުކަނޑައަޅަންވާނ މަދަނީ މިންގަނޑުން އެކަމެއް ވަޒަންކުރުމަށްފަހުގައެވެ. މަދަނީ މިންގަނޑަކީ އެކަމެއް ވަޒަންކުރުމަށްފަހ ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ ގޮތަށް probabilities) of (balance ބުރަވެވުމެވެ. މި މައްސަލައިގައި އުފެދިފައިވާ މައިގަނޑު ދބަސްވުމަކެ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ޚުލެ ޞ ބަޔާނުގެ 2 ވަނަ ނަންބަރުގައި. A/53-SC/2013 ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ޚުލާޞާގެ 18 ވަނަ ނަންބަރުގައި. ކުއްޔަށްހިފާފައިވާ މުޙައްމަދާ ރިޟްވާންގެ ޢިމާރާތުގައި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތަކަކީ އޭނާގެ އަމިއްލަ ބޭނުމަށް އޭނާ ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތަކެއްތޯ ނުވަތަ އެ މަސައްކަތްތަކަކީ މުޙައްމަދާ ރިޟްވާންފައިސ ދިނުމަށާ އެއްބަސްވެގެން ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތަކެއްތޯއެވެ. މި ނުކުތާ ސާބިތުކުރުމަށް ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އެއްވެސް ހެއްކެއް ހުށަހަޅާފައެއް ނުވެއެވެ. މި ނުކުތާ ސާބިތުކޮށްދެވިފައިނުވާތީ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ ރަނގަޅަށްކަމަށް ދެކެމެވެ. • ފަނޑިޔާރު ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާގެ ރައުޔު:
10މި މައްސަލައިގައި އިސްފަނޑިޔާރު ހާތިފް ޙިލްމީގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ. • ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާގެ ރައުޔު:
11މި މައްސަލައިގައި އިސްފަނޑިޔާރު ހާތިފް ޙިލްމީގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ. • ޙުކުމް: ދެންފަހެ، އިސްވް ފާހަގަކުރެވުނި ކަންކަން އެގޮތުގައި ހުރުމުން،އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުނ ހުށަހަޅާފައިވް ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށުސިވިލ ކޯޓުގް ނަންބަރ: 3173/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާގައ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/26 ޤަޟިއްޔާ (މެރީޑިއަމް ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ ސަޢީދާ މޫސާ [2020])
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/53 ޤަޟިއްޔާ
- ބެންޗު
- ހާތިފް ޙިލްމީ، ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ، ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ
- ރައުޔު ލިޔުނު ފަނޑިޔާރު
- ހާތިފް ޙިލްމީ · ތާއީދުކުރެއްވީ: ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ، ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް