ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2021/HC-A/146
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަމާއި އެޑްރެސް ސިއްރު ކުރެވިފައި، 2021/HC-A/146
Prosecutor General v. Name and address withheld 2021/HC-A/146 (2021/HC-A/146, High Court of the Maldives, 18 October 2022)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަމާއި އެޑްރެސް ސިއްރު ކުރެވިފައި
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ޖުވެނައިލް ކޯޓުން، ލޮލަށް ފެނުނު ހެކިންނަށް ހަމަލާދިން މީހުން ދެނެނުގަނެވޭތީއާއި ސީސީޓީވީގެ ކޮންޓިނިއުޓީ ގެއްލިފައިވާތީއާއި ވީޑިއޯ އެނަލިސިސްގެ ސިފަތަކަކީ ޢާއްމު ސިފަތަކަށްވާތީއާއި ކުށްކުރި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު ހުރުމުން ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.
2017 ވަނަ އަހަރު މާލޭގައި ގްރޫޕް މާރާމާރީއެއްގައި ސަރވިސް ސެންޓަރެއްގެ ތެރެއަށް ވަދެ އެތައް މީހަކު ވަޅިން ހަމަލާދީ މީހަކު މަރާލިއެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަކީ ޙާދިސާ ހިނގިއިރު 18 އަހަރު ނުފުރޭ ކުއްޖެކެވެ.
ޕީ.ޖީ. އިން ބުނީ ސީސީޓީވީ، ވީޑިއޯ އެނަލިސިސް، ކޯލް ޑީޓެއިލް، ތަޙްޤީޤް ރިޕޯޓާއި ސިއްރު ހެކިންގެ ހެކިބަސް ގުޅުވާލުމުން ކުށް ސާބިތުވާ ކަމަށާއި ދިފާޢީ ހެކިންނަކީ ގާތް ފަރާތްތަކެއް ކަމަށެވެ. ކުއްޖާގެ ފަރާތުން ބުނީ ފުޓޭޖުން ފެންނަނީ ކުއްޖާކަން ކަށަވަރު ނުވާ ކަމަށާއި ކުއްޖާ ހުރީ ހުޅުމާލޭގައި ކަމަށެވެ؛ އަދަބާމެދު ކުއްޖާގެ ފަރާތުން ޝަރުޠާއެކު ދޫކޮށްލުމަށާއި ކައްފާރާ ނާންގާން އެދުނެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ޙާދިސާ ހިނގިއިރު 18 އަހަރު ނުފުރޭ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ޖުވެނައިލް ކޯޓުން ނިންމީ ރަނގަޅަށްތޯ؛ އަދި ސާބިތުވާނަމަ ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޤިޞާޞް/މަރުގެ އަދަބު، ދިޔަ އަދި ކައްފާރާ ކަނޑައެޅޭނެތޯ، ކަނޑައަޅަންވީ އަދަބަކީ ކޮބައިތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ ކުށް ސާބިތުކޮށް 18 އަހަރާއި 9 މަސް ދުވަހަށް ޖަލަށްލުމަށް ޙުކުމްކުރި
ހެކި ޤަރީނާ ގުޅުވާލުމުން ކުއްޖާ ޢަމަލުގައި ބައިވެރިވިކަން ސާފުވާތީ ޤަތުލު ޢަމްދު ސާބިތުވިއެވެ. 18 އަހަރު ނުފުރޭ ކުއްޖަކަށް ޤިޞާޞްދިނުމާމެދު ޢިލްމުވެރިންގެ ޚިލާފާއި ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނުގެ 74-1 ވަނަ މާއްދާގެ ސަބަބުން މަރުގެ އަދަބު ނުދެވޭތީ، 25 އަހަރުގެ 3/4 ކަމުގައިވާ 18 އަހަރާއި 9 މަސް ކަނޑައެޅިއެވެ؛ ވާރިޘުން ދިޔައަށް ނޭދޭތީ ދިޔަ ނުނެގި، ކައްފާރާއަށް ނާންގައެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ސީސީޓީވީ ފުޓޭޖާއި ވީޑިއޯ އެނަލިސިސް ރިޕޯޓާއި ފޯނު ކޯލް ޑީޓެއިލް ޗާޓާއި ސެލް ލޮކޭޝަނާއި ލޮލަށް ފެނުނު ހެކިންގެ ހެކިބަސް ގުޅުވައި ރިޢާޔަތްކުރުމުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ޢަމަލުގައި ބައިވެރިވިކަން ސާފުވާނަމަ، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާ ގާތް ފަރާތްތަކުން ދޭ ކުށްކުރި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ހެކިބަސް އެ ހެކި ޤަރީނާއިން ނަފީވެގެންދާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 30-32)
- ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނުގެ 105 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޙައްދު އަދި ޤިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއްގެ ދަޢުވާ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ސާބިތުކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި ކުއްޖާގެ އިޢުތިރާފުން ނުވަތަ ލޮލަށް ފެނުނު މީހުންގެ ހެކިބަހުންނެވެ؛ ސާބިތުކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރު ކަމަށާއި، 106 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެއްވެސް ޝުބުހާއެއް އޮވެއްޖެނަމަ ކުށް ސާބިތުވީ ކަމަށް ނުކަނޑައެޅޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 34)
- ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވުމަށް، ނިޔާވި މީހަކީ ލޭގެ ރައްކާތެރިކަން ލިބިގެންވާ ދިރިހުރި އިންސާނަކަށް ވުމާއި، މަރުވުމަކީ ކުށްކުރި މީހާގެ ޢަމަލުގެ ނަތީޖާއަކަށް ވުމާއި، މެރުމުގެ ޤަޞްދު އޮވެގެން ޢަމަލު ހިންގުމުގެ ތިން ރުކުން ސާބިތުވާންޖެހޭނެއެވެ؛ ޤަތުލު ޢަމްދުގައި ބޭނުންކުރި ހަތިޔާރު ނުވަތަ ޢަމަލަކީ ޢާއްމުގޮތެއްގައި މީހަކު މަރުވެދާފަދަ އެއްޗެއް/ޢަމަލެއް ކަމުގައިވާން ޖެހެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 36-38)
- ޤަތުލު ޢަމްދުގެ އަސްލީ ޢުޤޫބާތަކީ ޤިޞާޞް ނަމަވެސް، 18 އަހަރު ނުފުރޭ ކުއްޖަކަށް ޤިޞާޞް ދެވިދާނެކަން ޤަޠުޢީ ނައްޞަކުން ނޭނގޭތީއާއި، ޙައްދާއި ޤިޞާޞްގައި ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ޢުމުރާމެދު ހަތަރު މަޒްހަބުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިލާފު އޮތުމުން، ކުށް ކުރިއިރު 18 އަހަރު ނުފުރޭ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޤިޞާޞްގެ އަދަބު ނުކަނޑައެޅޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 44-47)
- ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ގަވާއިދުގެ 9 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު، ކުށް ކުރިއިރު 15 އަހަރު ފުރިހަމަވެފައިވާނަމަ އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުކުރެވޭހާ ހިނދަކު ކުއްޖާ ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 48)
- ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނުގެ 74-1 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން 18 އަހަރު ފުރުމުގެ ކުރިން ކުރި ކުށަކަށް ފަހުން ވެސް މަރުގެ އަދަބު ނުދެވޭނެ ކަމަށާއި، (ނ) ގެ ދަށުން މަރުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ސާބިތުވާނަމަ ދެން އޮތް އެންމެ ބޮޑު އަދަބުގެ 3/4 އަށްވުރެ ބޮޑުނޫން އަދަބަކަށް ބަދަލުކުރަންވާނެއެވެ؛ މަރަށްފަހު އޮތް އެންމެ ބޮޑު އަދަބަކީ 25 އަހަރުގެ އުމުރަށް ޖަލަށްލުން ކަމުން، 18 އަހަރާއި 9 މަސް ދުވަސް ކަނޑައަޅައި ބަންދުގައި ހުރި މުއްދަތު އުނިކުރަންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 49-53)
- ޤިޞާޞް ނުހިފެވޭ ޙާލަތުގައި ވާރިޘުން މަރުގެ ދިޔައަށް ނޭދޭނަމަ ދިޔަ ނަގައިނުދެވޭނެއެވެ. ކައްފާރާ ކަނޑައެޅުމުގައި ބަލަންވާނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ކަން އޮތްގޮތަށް ކަމަށާއި (ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1008 ވަނަ މާއްދާ)، ކުޑަކުދިންގެ ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތާމެދު ޢިލްމުވެރިންގެ ޚިލާފު އޮތުމުން ކައްފާރާ ދިނުމަށް ކޯޓުން ނާންގާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 54-55)
- ޤަޞްދު މަރުގެ ކުށެއް ސާބިތުވާ ކުޑަކުއްޖަކު ތައުދީބުކުރުމުގެ ގޮތުން ދޫކޮށްނުލެވޭނެ ކަމަށާއި، ކުށުގެ ބާވަތާއި ނުރައްކާތެރިކަމަށް ބަލައި ބަންދުގައި ބަހައްޓައިގެން ތައުދީބުކުރުމަކީ ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ކަމެކެވެ (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ތާއީދީ ރައުޔު؛ ޕެރ. 62، 70).
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ ތޫނުއެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން މީހަކު މެރުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ) (PDF ގައި '25' ވަނަ މާއްދާ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1205 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1008 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ އުމުރަށް ޖަލަށްލުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) އާއި އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ ތާވަލު
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 105 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 106 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 73 ވަނަ މާއްދާގެ 8 ވަނަ ނަންބަރު
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 74-1 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ނ)
- ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ގަވާއިދު (ގަވާއިދު ނަންބަރު 2020/R-101) ގެ 9 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި 70 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
- ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ސޫރަތުލް ބަޤަރާގެ 178 ވަނަ އާޔަތް
- ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު
- 2017/HC-A/178
- Criminal Law of Islam, A.Q. Oudah Shaheed
- ބެންޗު
- ޙުސައިން މަޒީދު، މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، ޙަސަން ޝަފީޢު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް