ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޝަނޫން

1މިއީ ކްރިމިނަލް ކޯޓު )މީގެ ފަހުން "ކްރިމިނަލް ކޯޓު" ނުވަތަ "ދަށު ކޯޓު"( ގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަކީ ނިހާއީ ޙުކުމެއްކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައ ޕްރްސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ )މީގެ ފަހުން "ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް" ނުވަތަ "ދައުލަތް"( ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ.

2މި މައްސަލައިގައި މައްސަލަ ރައްދުވާ ފަރާތަކީ، މި ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގައި ދަޢުވާ ރައްދުވި ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން، ލ. މުންޑޫ ހީނާވިލާ މުޙައްމަދު ޝަނޫން )މީގެ ފަހުން "މައްސަލަ ރައްދުވަ ފަރާތް" ނުވަތަ "މުޙައްމަދު ޝަނޫން"( އެވެ.

3ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔއިނާ މުޙައްމަދް ޝަނޫންގެ މައްޗަށް ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ކުރެވުނެވެ. ދައުލަތުން މ ދަޢުވާ ކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރ 2010/17 )ބިރުދެއްކުމާއ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރެމުގެ ޤާނޫނު( )މީގެ ފަހުން "ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު"( ގ 5 ވަނަ މާއްދގާ )ށ( އާ ޙަވާލާދީ، އ މާއްދާގެ )ނ( ގެ ދަށުންނެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގައ ދަޢުވި ރައްދުކޮށްފައިވަނީ ދެ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ އިތުރުން، ލ. މުންޑޫ، […] ޢަލީ ސިފާމްއެވެ. މި ޤަޟިއްޔާގައި ޢަލީ ސިފާމްގެ ބައި ހިމެނިފައެއްނުވެއެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގެ "ޤަޟިއްޔާ ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓް"ގެ "ދަޢުވާގެ ޤާނޫނެ އަސާސް"

4މ ދަޢުވި މުޙައްމަދާ ޝަނޫންގެ މައްޗަށް އުފުލާފައިވަނީ މުޙައްމަދު ޝަނޫންއާ ޢަލީ ސިފާމްއާ ދ މީހުން 20 މާރިޗް 2015ގެ 22:30 އެހައިކަށްހައިއިރު، ލ. މުންޑޫ، […] ގޭގެ ކައިރިން މަގުމަތީގައި ޢަލީ ސިފާމ އާއް ލ. މުންޑޫ، ނޫވިލި،ޢަލީ ޒިޔަދަމްއާ ދެ މީހުން މާރާމާރީ ހިނގަމުންދަނިކޮށް، މުޙައްމަދު ޝަނޫން އެތަނަށްގޮސް، ތިލައިގައ 08 )އަށެއް( އިންޗި ހުންނަވަރުގެ ވަޅިއެއް ނަގައި ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ވާތު ފައިގެ ފަލަމަސްގަނޑަށް ހަރާލާފައިވާތީއާއި، ޢަލީ ޒިޔަދަމ ދުވެފައި ގޮސް ވަގުތީހިޔާ ގެއަށަ ވަނުމުން މުޙައްމަދު ޝަނޫނ އާއް ޢަލީ ސިފާމް، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ފަހަތުން ގޮސް، ޢަލީ ޒިޔަދަމްއާމެދު މާރާމާރީ ހިންގައި ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ގަޔަށ ވަޅިން ހަމަލާދީ މރާލާފައިވާތީކަނ ދައުލަތުން ބުނެފައިވެއެވެ.

5ދަޢުވާގެ ޖަވާބުގައި ދައުލަތުން ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާ ސާފުވެއްޖެކަމަށާއި، ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރާކަމުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ބުނެފައިވެއެވެ.

6ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔއިނާ މުޙައްމަދް ޝަނޫނގް މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާއާ ގުޅިގެން އަންނަނިވި ކަންކަން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ.

6.1. ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގެ ދަށުން، މުޙައްމަދު ޝަނޫން ތޫނު އެއްޗެއިބް ނުންކޮށްގެން ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށުން ކުށްވެރިވެއްޖެކަމަށާއި، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގެ "ޤަޟިއްޔާ ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓް" ގެ "ޕްރޮސިކިއުޝަންއިން ހާދިސާ ހިނގިކަމަށް ބަޔާންކުރާގޮތް" 02 އޮކްޓބަރޫ 2018 ގައު މުޙައްމަދު ޝަނޫނ މިފަދައިން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލހަށީ ބަޔާންދީފައިވާކަނ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގް ނަންބަރ 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގެ "ޤަޟިއްޔާ ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓް" ގެ 14 ވަނަ ނުކުތާއިން އެނގެއެވެ.

6.2. ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނ މާއްދާގަ )ނ( ގެ ދަށުން މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ މައްޗަށް ސާބިތުވިކަމަށް ކަނޑައެޅުނު ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކުށޫ ގެން ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށުގެ އުޤ ބާތެއްގެ ގޮތުން، މުޙައްމަދ ޝަނޫންގެ މައްޗަށް މަރުގެ އަދަބު ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ.

7މިފަދައިން ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވެއެވެ.

7.1. މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން އުފުލާފައިވާ ދަޢުވާއަކީ ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާކަމަށްވާއިރު، މި ކުށުގެ ރުކުންތައް ސާބިތުވޭތޯ ބެލުމުގައި ބަލަންޖެހޭނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށުގެ ރުކުންތައް ފުރިހަމަވޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯކަމުގައެވެ. މިގޮތުން،

7.1.1. ފުރަތަމަ ރުކުނުގައި،ޢަލީ ޒިޔަދަމްއަކ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކުން ލޭގެ ރައްކާތެރިކަން ގެއްލިފައިވާ ފަރާތެއްކަމާމެދު އެއްވެސް ސުވާލެއް ނެތްކަމަށާއި، ޢަލ ޒިޔަދަމްއަކީ އޭނާއަށް މަރުގެ އެތި ފަހަރު އަމާޒުކުރެވުނުއިރު ލޭގެ ރައްކާތެރިކަން ލިބިފައިވާ ދިރިހުރި އިންސާނެއްކަމުގައި ބލަންޖެހޭކަމަށާއި، މި ރުކުނާމެދު ޚިލާފެއް ނެތްކަމުގައެވެ.

7.1.2. ދެވަނަ ރުކުނުގައި، ޢަލީ ޒިޔަދަމް މަރުވެފައިވަނީ ހަށިގަނޑުގެ އެކި ތަންތަނަށް އަދި ޙާއްސަކޮށ ކަރަށް ވަޅިން ދީފައިވާ ހަމަލާގެ ސަބަބުން ގައިން ގިނަ އަދަދެއްގެ ލ ބޭރުވެފައިވާތީކަން އެނގޭއިރު، އެކި ފަހަރުމަތިން މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ވަޅިން ޢަލ ޒިޔަދަމްއަށް ހަމަލާދިންކަމަށް މަންޒަރު ފެނުނު ހެކިވެރިން ޝަރީޢަތުގައި ބުނެފައިވާކަމަށާއި، ޢަލީ ޒިޔަދަމްއަށ ހަމަލާދިން ކަމަށް ހެކިވެރިން ބުނެފައިވް ޢަލ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގެ 58 ވަނަ ނުކުތާ ފުރަތަމަ ރުކުނަކީ، މަރުވި މީހަކީ ލޭގެ ރައްކާތެރިކަން ލިބިގެންވާ ދިރިހުރި އިންސާނެއް ކަމުގައިވުމެވެ. ދެވަނަ ރުކުނަކީ، ކުށްކުރި މީހާގެ ޢަމަލުގެ ނަތޖާއީ އްގެ ގޮތުން އެމަރު ވާގިއުވުމެވެ. ޒިޔަދަމްގެ ކަރާއި ބުރަކައްޓާއި ފަލަމަސްގަނޑަށް ތޫނު އެއްޗަކުން ހަމަލާދީފައިވާކަން މެޑިކޯ ލީގަލް ރިޕޯޓުން އެނގޭކަމިށުއި، މިކަންކަމަށް ބަލާއިރު، ޢަލީ ޒިޔަދަމް މަރުވެފައިވަނީ މ ހަމަލާތަކ ގުޅިގެނާ ހަށިގަނޑުން ގިނަ އަދަދެއްގެ ލޭ ބޭރެވު މުންކަމަށާއި، އަދި ޑތ ސަމަރީއާއ މި މައްސަލައިގައި ހަބީރެއްގ ގޮތުގައެ ހެކިބަސްދިން ޑރ. ޙަސަން ޢުމަރު ފާހަގަކުރި ގޮތަށި ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ކަރަށް ދީފައިވާ ހަމަލާއަކީ ކުޑަވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި މީހެއް މަރުވެދާނެފަދަ ހަމަލާއެއްކަމުން، ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކީޤް ރީނާއަށް ބަލާއިރު، ޢަލ ޒިޔަދަމް މަރުވެފައިވަނީ މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ވަޅިން ދީފައިވާ ހަމަލާތަކުންކަމާމެދު ޝައްކެއް ނެތްކަމެވެ.

7.1.3. ތިންވަނަ ރުކުނަކީ މެރުމުގެ ގަސްދު އޮވެގެން އެ ޢަމަލު ހިންގުންކަމުގައިވާއިރު، މިކަން ދެނެގަންނާނީ ފާޅުވާނ ހުރް ސިފަތަކުންކަމަށްވާއިރު، މި މައްސަލައި ގައި ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކިތަކަށް ބަލާއިރު، މުޙައްމަދު ޝަނޫން، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ކަރާއި ދިމާއަށާއ އަދި ބުރަކައްޓަށް ހަމަލާދިންކަމަށ ސާފުކޮށް އެނގޭކަމަށުއި، އަދި އެ ހަމަލާ ތަކުރާރުކޮށްފައިވާ އޮތް އޮތުމުން ގަސްދު އޮތްކަމަށް ބާރީ ލިބޭކަމަށާއި، އެކަން ޑޮކްޓަރ ލިޔެކިޔުންތަކުންނާއި ފޮޓޯތަކުން ޔަގީންކޮށްދޭކަމަށާއި، ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 3 އަދި ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 1 ގެ ހެކިބަހުން، މުޙައްމަދު ޝަނޫނ އެކަން ކޮށްފައިވަނީ ޢަލީ ޒިޔަދަމްއަށް ގަސްދުގައި ހަމަލާދިނުމަށްކަމަށާއި،އެ ހަމަލާދިނުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ހތިޔާރާއ ހަމަލާދީފައިވަނީ ކަރަށާއި ބުރަކަށްޓަށް ކަމުގައިވާތީ، މި ހަމަލާއަކީ މެރުމުގެ ގަސްދު އޮވެގެން ދިން ހަމަލާއެއްކަމާމެދު އެއްވެސް ޝައްކެއް އުފަންކުރުވާނެ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށާއި، ހަމަލާދިނުމަށްފަހު ޢަލީ ޒިޔަދަމް ލ. މުންޑޫ ހެލތިޕޯސްޓަށް ގެންދިޔަ ވަގުތު މުޙައްމަދު ޝަނޫނ އެތަނަށް އައިސް ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ހަށިގަނޑު އުފުލައިގެން ތިބި މީހުންނާ ކުރިމަތިލައި، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ބައްޕަ މަރާލާނެކަމުގެ އިންޒާރުވެސް ދީފައިވާކަމަށާއި، ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރ K(a)/5/SCOR/2015/08 "ސީން އޮފް ކްރައިމް އޮފިސަރސް ރިޕޯޓު" އާއި ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ހެކިބަހަށް ބަލާއިރު، ލ. މުންޑެ، […] ގޭގެ ގޯތީގެ އިރުމަތިފަރާތު ގޯތީގެ ބޭރުފާރު ކައިރީ ބިންމަތީގައި، ގޯތީގެ ދޮރުގެ އެތެރެފަޅީ ގޯތިތެރޭ ލޭކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ހުރިކަމަށާއި، އެގޯތީގ އިރުމަތީ ފަރާތުން ދޮރުނ ވަދެގެން އައިސް ގޭގެ ގޯތީގެ އެކި ދިމަދިމާލުގައި ލޭކަމަށ ޝައްކުކުރެވެއެއްޗެއ ހުރް މީހެއްގެހުސްފައިގްފޔަވަޅުތަކެއެހުރިކަން ފާހަގަކުރެވުނުކަމަށާއި، އަދި އެ ފިޔަވަޅުތައް މުޙައްމަދު ޝަނޫން ނިދާފައި އޮތް ކޮޓަރީގެ ދޮރުގެ ބޭރު ތަޅުންމަތީގައާއި، ބިންމަތީގައި ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވުނުކަމަށ ރިޕޯޓް ތައްޔާރުކުރި ފަރާތުން ބުނެފައިވާކަމަށާއި، ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރ K(a)/5/SCOR/2015/09 "ސީން އޮފް ކްރައިމް އޮފިސަރސް ރިޕޯޓު" ގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ކަނާތުފައިގެ އިނގިލިތަކުގެ ނިޔަފަތި މަތީގައާއި، ވާތުފައިގެ އިނގިލިތަކުގ ނިޔަފަތި މަތީގައިވެސް ލޭކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ހުރިކަމަށް ފާހަގަކުރެވޭކަމަށާއި، އަދި ހަމަ އެއާއެކު، ލ. މުންޑޫ، […] ގޭގެ ބަދިގެ ތެރެއިން ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ލޭގެ އިތުރުނ މުޙައްމަދް ޝަނޫންގެ ލޭ ފެނިފައިވާކަމަށް ބުނެފައިވާކަމަށާއި، މިކަން ދިވެހި ފުލުހުންގުޚ ދުމަތުގެ ނަންބަރ K(c)/5/DAR/2015/0032 "ޑީއެންއޭ ތަޙްލީލު ރިޕޯޓާ" އާއި، އެ ރިޕިޓު ތައްޔާރުކުރި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ޑެޕިއުޓީ ޑިރެކްޓަރ ހްޝމަތ އިބްރާހީމު )ސ.ނ. C1321( ގ ބަހުން އެނގޭކަމަށިއި، މުޙައްމަދު ޝަނޫންގ ފަރާތުން ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ މި ހެކި ޤަރީނާތައް ނަފީކުރެވޭވަރުގެ ދިފާޢެއް ހުށަހަޅައަ އެކަން ސާބިތުކޮށްދީފައިނުވާކަމަށާއި، މިކަންކަމަށް ބަލާއިރު، ޢަލީ ޒިޔަދަމް މަރާލުމުގެ ގަސްދު މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ މައްޗަށް އޮތްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭކަމެވެ.

7.2. ޢަލީ ޒިޔަދަމއަށްތޫނު އެއްޗަކުން ހަމަލާދީފައިވަނީ މުޙައްމަދު ޝަނޫންކަމަށް އެއްވެސް ޝުބުހައެއ ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވާތީ، މުޙައްމަދު ޝަނޫން، ޢަލީ ޒިޔަދަމްއާ ދެކޮޅަށް ހިންގާ އަނިޔާވެރިޢް މަލާއި އޭނާގެ މަރާއި ސަބަބުގެ ގޮތުން ގުޅިފައިވުމުން، އިސްލާމީ ޝަރީޢާގައ ގަސްދ މަރު ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ފުރިހަމަވާނޖެހ ތިން ރުކުންވެސް މިމައްސަލައިގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާގައި ފުރިހަމަވާކަމވ.

7.3. ޢަލީ ޒިޔަދަމް ނިޔާވިއިރު ވާރު ތަވެރިންނަށް ތިބީ ލ. މުންޑޫ، ނޫވިލި،މުޙައްމަދ ނިޒާރު )ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ބައްޕަ(، ލ. މުންޑޫ، އަލިތަރި، އަޙްމަދު ފިޒާއު )ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ އެއްބަފާ ބޭބެ(، ލ. މުންޑޫ، ނޫވިލު، ޙުސައިން ހައިޝަމް )ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޮ(، ލ. މުންޑޫ، ނޫވިލު،އާމިނަތު ޖީޒާ )ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ދައްތަ(، ލ. މުންޑޫ ނޫވިލު، ޙަލީމަތު އިނާޔަތު )ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޮ(، ލ. މުންޑޫ، ނޫވިލު، ޙައްވާ ނޫރަންނަހާރ )ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޮ(، ލ. މުންޑޫ، މޫންސްޓަރ، އާއިޝަތު ނާއިލާ )ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޮ(، ލ. މުންޑޫ، ނޫވިލު،ފާޠިމަތު ޝެހެނާޒް )ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޮ(، ބ. ތުޅާދޫ، […] ޢަބްދުލްޚާލިޤު ނިޒާރު )ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ އެއްބަފާ ބޭބެ( ކަމެށއި، ލ. ގާދޫ، […] މުޙައްމަދު އަޔުޝ ބިން ޒިޔަދަމްއަކ ޢަލީ ޒިޔަދަމްއަށް ލިބިފައިވާ ހަމައެކަނި ދަރިކަމަށާއި، މި ކުއްޖާގެ އުފަންތާރީޚަކ 26 މާރިޗް 2012 ކަމަށާއި، މުޙައްމަދު ނިޒާރުއާއި، އަޙްމަދު ފިޒާއއާއި، ޙުސައިން ހައިޝަމއާއި،އާމިނަތު ޖީޒއާ އ، ޙަލީމަތު އިނާޔަތުއާއި، ޙައްވާ ނޫރަންނަހާރުއާއި، އާއިޝަތު ނާއިލާއާއި، ފާޠިމަތު ޝެހެނާޒްއާއި ޢަބްދުލްޚާލިޤ ނިޒާރު ޝަރީޢަތުގައި ބުނެފައިވަނި ޢަލީ ޒިޔަދަމް މަރާލް ޤްތިލުގެ ކިބައިން ޤިޞާޞް ހިފަން ބޭނުންވާކަމވެ.

7.4. ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އޞު ލުގެ 42 ވަން މާއްދާގަ )ނ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާގޮތަށް، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ދަރިފުޅަށް އުމުރުން 15 )ފަނަރެ ( އަހަރު ފުރިފައިނުވާތީ، އެ ފަރާތުގެ ބަހެއް ޝަރީޢަތުން ހޯދާފައިނުވާކަމވެ.

7.5. އަދަބާއި ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތުގައިމުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުން އިތުރު ކަމެއް ފާހަގަކޮށްފައިނުވާކަމަށާއި، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ވާރިސުން މި މައްސަލައާ ގުޅިގެނ ޤިޞާޞް ހިފަން ބޭނުންވާކަމަށް ބުނެފައިވާތީ، މި ދޢަ ވާއ ގުޅިގެނާ މުޙައްމަދް ޝަނޫންގެ މައްޗަށ ކަނޑައެޅޭނެ އަދަބަކީ މަރުގެ އަދަބުކަމެވެ.

8ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325-Cr-C-2015 ޤަޟިއްޔގާ ޙުކުމުގެ ޞައްޙަކަން ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި ދައުލަތުގެ ފަރާތުނ 04 )ހަތަރެއް( ނުކުތާ ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. އެ ނުކުތާތަކަކީ:

8.1. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤުޟިއްޔާގައިޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުނާހެކ ޤަރީނީސާބިތުކުރުމުގ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައެ ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ޝަރުޢީ އަދި ޤުނޫނާ އަޞާލުތަކާ އެއްގޮތަށްކަމުށް އ މި ހެކިތަކުން މުޙައްމަދްޝަނޫން ގެ މައްޗަށު ގަސު ދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށް އެއްވެސް ޝުބުހާއެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވާކަން ކަށަވަރުކުރިމަށްކަމަށ ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި؛

8.2. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގެޝަރީޢަތް އެ ކޯޓުގައި ހިންގުނުއިރު، ކުށެއްގެ ދަޢުވާ އުފުލާފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ޤާނޫނުއަސާސީން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވ އެންމެހައި ޙައްޤުތައް މުޙައްމަދުޝަނޫނެއަށ ލިބިދީފައިވާކަން ކަށަވަރުކުރިމަށްކަމަށ ބުން ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި؛

8.3. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާއިން މުޙައްމަދުޝަނޫންގެ މައްޗަށ ގަސްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅުއި އެ ކުށުގެ ޢުޤޫބާތެއްގެ ގޮތުނ މުޙައްމަދް ޝަނޫނ މެރުމަށް ޙުކުމްކޮށްފައިވާތީ، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޤިޞާޞް ހިފުން މަނާކުރާ ސަބަބެއް މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ކިބައިގައި ފުރިހަމަވެފައި ނެތްކު ނ ކަށަވަރުކުރމަށްކަމަށ ބުން ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި؛

8.4. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގައިމުޙައްމަދު ޝަނޫނގެ ކިބައިން ޤިޞާޞް ހިފުމަށް ކަނޑައެޅުމުގައި ލީ.މުންޑޫ، ނޫވިލު، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގ ވާރިސުންގެ ބަސް ނަގާފައިވަނީ ޤާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ ހަމަތަކާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތީންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

9ފުރަތަމަ ނުކުތާއާ ގުޅިގެން ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ ޚުލާޞާއަކީ،މްމައްސަލައިގެ ހާދިސާއާ ހަމައަށް ޢަލީ ޒިޔަދަމްއަކީ ދިރިހުރި އިންސާނެއްކަނާއެނގޭކަމށއި،ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ފަޔަށާއުބުރަކަށްޓަށާއ ކަރ ހިމެނޭހެންމުޙައްމަދ ޝަނޫނޮވަޅިން ހަމަލާދީފައިވާކަން ކަށަވަރުކަމާއެކ އެނގެނު އާންނަކަމށއި،ޢަލީ ޒިޔަދަމް މަރުވެފައިވަނ ޢަލީ ޒިޔަދަމްއަށް ލިބިފައި ހުރި ޒަހަމްތަކުން އަދި ހާއްސަކޮށް ކަރަށް ލިބިފައި ހުރި ޒަހަމުން ލޭބޭރުވުމުގެ ސަބަބުންކަން މެޑިކޯ ރިޕޯޓާއި ޑެތު ސަމަރީއާއި، ކޯޓަށް ޙާޟިރުވެ ހެކިބަސް އަދާކުރި ޚަބީރުގެ ހެކިބަހުން އެނގެން އޮންނަކަމަ ށއި، އެހެންކަމުން މުޙައްމަދުޝަނޫން ގެ މައްޗަށެގަސް ދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ސާބިތުވާކަމަށަކަނޑައަޅާފައިވަނީ ރަނގޅށްކަމުގައެވެ.

10ދެވަނަ ނުކުތާއާ ގުޅިގެން ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ ޚުލާޞާއަކީ،ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 325/Cr-C/2015 ޤެޟިއްޔާގެޝަރީޢަތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީއިން ޖިނާއީ ކުށުގެ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތްތަކަށް ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ޙައްޤުތައް ލިބިދީގެން ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވާ ޝަރީޢަތާއްކަމށއި،މިގޮތުން، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ސާފުވާނެހެން ދަޢުވާ އޮޅުން ފިލުވައިދިނުމާއި، ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ޢައްޔަންކުރުމުގެ ޙައްޤާއި ކުށުން ބަރީއަވުމަށް އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތާއި ފުރްޞަ ތ ލިބިދިނުމާއި ހެކިން ހުށަހެޅުމަށް ކޯޓުގައި އެދުމުގެ ޙައްޤު ހިމެނޭހެން ލިބިދީފައިވާކަމށއި،އަދި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އިޚްތިޔާރުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކާއެކު މައްސަލަ ކުރިޔަށް ގެންދިޔުމުގެ ފުރުޞަތުވެސް ދފައިވާކަމުގައެވެ.

11ތުނުވަނ ނުކުތާއަ ގުޅިގެނާ ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ ޚުލާޞާއަކީ، މި ޢަމަލު ހިންގިއިރް މުޙައްމަދު ޝަނޫންއަކީ ބާލިޣުވެ ބުއްދި ސަލާމަތނާހުރި މީހެއްކަމަ ށއި، މުޙައްމަދު ޝަނޫނަ ގ ސަބަބުން ނިޔާވެފައިވަނީ، ލޭ ޙުރުމަތްތެރިކުރެވިފައިވާ އާދަމުގެ ދަރިއެއްކަމީށުއި، މަރުވި ޢަލ ޒިޔަދަމްއާއި މުޙައްމަދެ ޝަނޫނައަކީ ދީނުގެ ގޮތުންނާއި މިނިވަންކަމުގެ ގޮތުން ހަމަހަމަ ދ މީހުންކަމަށާއި، މި ދެ މީހުންގެ މެދުގައި ޤިޞާޞް ހިފުން މަނާވާފަދަ ތިމާގެ ކަމެއް ނެތްކަމށްއި، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ވާރިޘުން އޭނާގެ މަރުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ބޭނުންވަނީ މަރަށް މަރުހިފުންކަމަށ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ބުނެފައިވާކަމްށްއި، އެއްވެސް ވާރިޘަކު މުޙައްމަދު ޝަނޫނައަށ މަޢާފުދީފައެއް ނުވާކަމްށައި، ޤިޞާޞް ނޫން އެހެން ބަދަލެއްގެ މައްޗަށް ޞުލްޙަވެފައެއ ވެސް ނުވާކަމް ށއި، އަދި މިއިން ކަމަކާމެދު މުޙައްމަދު ޝަނޫނުގެ ފަރާތުން ސުވާލު އފއްދާފައިނުވާކަމުގައެވެ.

12ހަތަރުވަނަ ނުކުތާއާ ގުޅިގެން ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ ޚުލާޞާއަކީ،ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ވާރިސުންން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ސުވާލުކުރުމުން، ވާރިސުނެބޭނުންވަނީ މުޙައްމަދު ޝަނޫނިގް ކިބައިނ މަރަށް މަރުހިފުމަށްކަމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައަ ބުނެފައިވާކަމިށެއި، މި މައްސަލައިގައ ވާރިސެއްގަގޮތުގައި ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ދަރިފުޅު ހިމެނާކަމޭ ށއި،ނަމަވެސް، ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައުޢޫމަލުކުރާނ ގޮތުގެ އެޞލުގ 42 ވަން މާއްދާގަ )ނ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާގޮތަށް، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ދަރިފުޅަށް އުމުރުން 15 )ފަނަރަ( އަހަރު ފުރިފައިނުވާތީ، އެފަރާތުގެ ބަސް ޝަރީޢަތުން ހޯދާފައނުވާކަމުގައެވެ.

13ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާއިން މުޙައްމަދު ޝަނޫނާމެރުމަށް ކޮށްފައިވް ޙުކުމަކީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީނ ކޮށްފައިވާ ޙުކުމެއްކަމަށާއި، މި ޙުކުމަކީ ނިހާއީ ޙުކުމެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށެވެ.

14މައްސަލަ ރައްދުވި، މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުން އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

14.1. ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކުގެ 1، 2 އަދި 3 ވަނަ ނުކުތާއާއި އެނުކުތާތަކުގެ ތަފޞް ލާއި ގުޅޭގޮތުން، މުޙައްމަދު ޝަނޫން ދެބަސްވާކަމެއްނެތް ކަމުގައެވެ.

14.2. ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި 4 ވަނަ ނުކުތާއާއި ގުޅިގެން، ދަށު ކޯޓުން މުޙައްމަދު ޝަނޫން މެރުމަށް ނިޔާ ކަނޑައެޅިއިރު، މަޤުތޫލުގ 15 )ފަނަރަ( އަހަރު ނުފުރޭ ކުޑަކުއްޖަކު ހުރުމާއެކު، އެކުއްޖާގެ ހެކިބަސް ފިޔަވައި ބާކީ ތިބި ވާރިސުންގެ ހެކިބަސް ނެގުމުން، މުޙައްމަދު ޝަނޫންގ ކިބައިނ ޤިޞާޞް ހިފުމަށް ބޭނުންވާކަމުގައި ވާރިސުން ހެކިބަސްދީފައިވާކަމް ށއި، އެހެނ ނަމަވެސް، މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުން އެދެނީ، ދަށު ކޯޓުނ މުޙައްމަދު ޝަނޫންގ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވިއިރު، މަޤުތޫލުގެ 15 )ފަނަރަ( އަހަރު ނުފުރޭ ކުއްޖަކު ހުރުމާއެކު، ދަށު ކޯޓުނ މުޙައްމަދު ޝަނޫނ މެރުމަށް ޙުކުމްކުރި ފަހުން، މިހާރު 02 )ދޭއް( އަހަރު ފާއިތުވެގޮސްފަވާތީވެ، އެކުއްޖާގައިމުރުން މިހާރު ހެކިބަސް ދެވޭ އުމުރު ފުރިހަމަވެފޯއވޭތ ކަށަވަރުކޮށްދީ،ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ހެކިބަސް ދެވޭ އުމުރު އެކުއްޖާގެ ފުރިހަމަވެފައިވާނަމަ، އެކުއްޖާގެ ހެކިބަސް ނަގައިދިނުމަށްކަމުގައެވެ.

15މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުންއެދިފައިވަނ ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގެ،1 2 އަދި 3 ވަނީ ނުކުތާއާއި އެނުކުތާތަކުގެ ތަފޞް ލުތަކާމެދ މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުނ ސުވާލު އުފައްދި ކަމެއް ނެތުމުން، މިބަޔާންކުރެވުނު ނުކުތާތަކަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށާއި، ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 42 ވަން މާއްދާގަ )ނ( އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ދަށު ކޯޓުން މުޙައްމަދު ޝަނޫނ މެރުމަށް ޙުކުމްކުރިއިރު، މަޤުތޫލުގެ ވާރިސުންކުރެ، 15 )ފަނަރަ( އަހަރު ނުފުރޭ ދަރިއަކު އޭރު ދުނިޔޭގައި ހުރުމާއެކު، މިހާރު އެކުއްޖާގޭއުމުރުން ހެކިބަސްދެވްއޭމުރު ކުއްޖެއްކަނ ކަށަވަރުކުރުމާއެކު، އެކުއްޖާގެ އުމުރުން ހެކިބަސްދެވ އެމުރ މިހާރު ފުރިހަމަވެފައިވާނަމަ، ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 42 ވަން މާއްދާގަ )ނ( އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެކުއްޖާގެ ހެކިބަސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނަގައި މި މައްސަލައިގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށެވެ.

16ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމަކީ އެންމެ ބޮޑެތި ފާފިއަގެ ތެރެއިން ފާފައެކެވެ. އަދި ޙައްޤަކާ ނުލައި ގަސްދުގައި މީހަކު މޫރައިފިނަމަ، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އޭގެ ޢުޤޫބާތަކީ ޤިޞާޞް ހިފުމެވެ. އެބަހީ، މަރަށް މަރު ހިފުމެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ބަޤަރާ ސެރަތގ )ﺳﻮرة اﻟﺒﻘﺮة( 178 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތު ﷲ ވީޙީކުރައްވާފައިވާ ބަސްފުޅގެ މާނައިގައިވަނ އޭ" މީސްތަކުންނޭވެ! ބިމުގައިވާ ތަކެތީގެ ތެރެއިން ޙަލާލު ރަނގަޅު ތަކެތި ތިޔަބައިމީހުން ކައިއުޅޭށެވެ! އަދި ޝައިޠާނާގެ ފިޔަވަޅުތަކަށް ތިޔަބައިމީހުން ތަބަޢަ ނުވާށެވެ! )އެހެނީ( ހަމަކަށަވަރުން ޝައިޠާނާއީ، ތިޔަބައިމީހުންނަށްހުރ ކަނޑައެޅި ބަޔާންވެގެންވާ ޢަދާވާތްތެރިއެކެވެ." މިފަދައިންނެވެ.

17މީގެ އިތުރުންވެސް،ކީރިތި ޤުރުއާނުގާއަލެ އިސްރއ ސޫރަތުގެ )ﺳﻮرة اﻹﺳﺮاء( 33 ވަނަ އާޔަތުގ މާނައިގައިވަނީ "އަދި ތިޔަބައިމީހުން، ﷲ ޙުރުމަތްތެރިކުރައްވާފައިވާ ނަފްސެއް ޙައްޤަކާ ލައިގެންމެނުވީ ނުމަރާށެވެ! އަދި އަނިޔާގެގޮތުގައި، މަރައިލެވޭމީހާ )ދަންނާށެވެ!( ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، އެމީހާގެ ވަލީވެރިޔާއަށް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބާރެއް ދެއްވީމެވެ. ފަހެ، ޤަތުލު ކުރުމުގައި އޭނާ އިސްރާފު ނުކުރާހެށިކަމެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، އެ ވަލީވެރިޔާއަކީ، ނަޞްރު ލިބިގެންވާ މީހެއް ކަމުގައިވިއެވ."

18ޕްރިސިޑެންސް 1ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 )ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު( )މީގެ ފަހުން "ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު"(ގެ 1205 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގައިވާގޮތުން،އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޙައްދު ކަނޑައަޅާފައިވާ ނުވަތަ ޤިޞާޞް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށެއް ސާބިތުވެގެން ކަނޑައެޅޭ އަދަބު ތަންފީޒުކުރަންވާނީ، އެ މައްސަލައެއްގެ ޝަރީޢަތުގެ ހުރިހާ މަރުޙަލާއެއް ނިމުމަށްފަހު ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެ އަދަބެއް ދިނުމަށް ޙުކުމްކޮށްފިނަމަކަން އެނގެއެވެ.

19ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1204 ވަނި މާއްދާގަ )ރ( ގައިވަނީ، ކުށުގެ އަދަބެއްގެ ގޮތުން ކުށްވެރިޔާ މެރުމަށް ކޯޓުން ޙުކުމްކޮށްފިނަމަ، އެ ޙުކުމުގެ ހުރިހާ ޤާނޫނީ ނުކުތާތަކާއި މައްސަލައިގައ ކަނު ހިނގާފައިވާގޮތް ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން އލން ބަލަންވާނެކަމުގައެވެ.

20ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ މައްޗަށް ގަސްދުގައ މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވެ، ޤިޞާޞް )މަރަށް މަރު( ގ އަދަބު ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، އެ މައްސަލަ ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ އެ ނިންމުން މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާކަން އެނގޭކަށްނެތެވެ.

21އިސްވެ ބަޔާންކުރި ފަދައިން، މި މައްސަލަ ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގު ހައިކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވަނީ، ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުޞޫލުގެ ތެރެއިން، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ މައްޗަށް ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވެ، ޤިޞާޞް )މަރަށް މަރު( ގ އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާއިރު، މަރަށް މަރު ހިފުމުގެ އަދަބު ތަންފީޒުކުރެވޭނީ އެ އަދަބުގެ ޞައްޙަކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުންނާއި އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުންވެސް ކަށަވަރުކުރެވި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެ އަދަބު ދިނުމަށް ޙުކުމްކޮށްފިނަމަކަމުގުއިވާތީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގ ނަންބަރ 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމުގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުކުރުމަށެވެ.

22މި މައްސަލައިގައި ބެލިގެންދާނެ 04 )ހަތަރެއް( ކަމެއް ތިރީގައި ފާހަގަކުރަމެވެ.

22.1. ކަރިމިނަލ ކޯޓަށް ހުށަހެޅުން ހެކިޤރީނާތަކުނ މުޙައްމަދް ޝަނޫންގެ މައްޗަށް ގަސްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށް އެއްވެސް ޝުބުހާއެއްނެތ މިންވަރަށް ސާބިތުވޭތޯއާއި،

22.2. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި މައްސަލަ ހިންގުނުއިރު، ޤާނޫނުއަސާސާއީ ން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވ އެންމެހާ ޙައްޤުތައް މުޙައްމަދު ޝަނޫންއަށް ލިބިދީފައިވޭތޯއާއި،

22.3. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޤިޞާޞް ހިފުމަށް މަނާކުރާ ސަބަބެއް އޮތްތޯއާއި، އަދި

22.4. ޢަ ލީ ޒިޔަދަމްގ ވާރިސުންގެ ބަސް ނަގާފައިވަނީ ޤާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ ހަމަތަކާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިންތޯއެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ހެކި ޤރީނާތަކުނ މުޙައްމަދް ޝަނޫންގެ މައްޗަށް ގަސްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގަ ކުށް އެއްވެސް ޝުބުހާއެއްނެތ މިންވަރަށް ސާބިތުވޭތޯ

23ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގައި،ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަން މާއްދާގަ )ހ( ގެ ދަށުން، މުޙައްމަދު ޝަނޫން ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށުން ކުށްވެރިވާކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ.

24ދައުލަތުން މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާއަށް ބަލާއިރު، އެ ދަޢުވާގައި ޙަވާލާދޭ ޤާނޫނީ ނައްސަކީ،ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނި މާއްދާގަ )ހ( އެވެ. މި މާއްދާގައިވަނީ،ތޫނު އެއްޗަކުން ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޙައްޤަކާ ނުލައި މީހަކު މަރައިފިނަމްގަސެދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށުން އެމީހަކު ކުށްވެރިވާނކަމުގައެވެ.

25މި މާއްދާގެ ދަށުން، މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ކުށްވެރިވެއްޖެކަމަށް ދަށް ކޯޓުނު ނިންމް ނިންމުމަށް އެ ކޯޓުން ވާސިލުވެފައިވަނީ ދ އްލަތުން މި މައްސަލައިގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ހެއްކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެނކަނ އެ ނިންމުމުން ސާފުވެއެވެ.

26ދިއުލަތުނ މުޙައްމަދް ޝަނޫންގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް އަނިނަނިވް ހެކާ ޤރީނ ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

26.1. ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 1

26.2. ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 2

26.3. ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 3

26.4. ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 4

26.5. ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 5

26.6. ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 6

26.7. ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 7

26.8. ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 8

26.9. ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 9

26.10. ލ. މުންޑޫ ހެލްތު ޕޯސްޓުގެ މެޑިކަލް އޮފިސަރ ޑރ. ނާސިރުއްދީނ

26.11. ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ޕޮލިސް ސަރޖަންޓް މުޙައްމަދު ލަޠީފް )ސނ: 2645(

26.12. ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ޕޮލިސް ސަރޖަންޓް މުޙައްމަދު ޝިމްހާޒް އަނީސް )ސނ: 1870(

26.13. ސިއްރު ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރު: (c)/5/DAR/2015/0032K "ޑީއެންއޭ ތަޙްލީލު ރިޕޯޓް" އާއި އެ ރިޕޯޓް ތައްޔާރުކުރި ޕޮލިސް ޑެޕިއުޓީ ޑިރެކްޓަރ ހިޝްމަތ އިބްރާހީމު )ސ.ނ. C1321(

26.14. ސިއްރު ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ލ.މުންޑޫ ހެލްތު ޕޯސްޓުގެ ނަންބަރ Mhp/mcl-01/2015 އެންޓި ޓޯޗަރ މެޑިކޯ ލީގަލް ރިޕޯޓާއި ރިޕޯޓުގެ ތަރުޖަމާ

26.15. ސިއްރު ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތް އެންޑް ފެމިލީގެ ނަންބަރު 018910 މަރު ސާބިތުވި ލިޔުމާއި އޭގެ ތަރުޖަމާ

26.16. ސިއްރު ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ލ. މުންޑޫ ހެލްތު ޕޯސްޓުގެ ޑެތު ސަމަރީއާއި އޭގެ ތަރުޖަމާ

26.17. ސިއްރު ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރު

26.18. ސިއްރު ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރު

26.19. ސިއްރު ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރު

26.20. ސިއްރު ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރު

26.21. ސިއްރު ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރު

26.22. ސިއްރު ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރު

26.23. ސިއްރު ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި މައްސަލައާ ގުޅިގެން ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތނ 26 މާރިޗު 2015 ގައި ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ފޮޓޯ ރިޕޯޓު

26.24. މައްސަލައާއެކު ހުށަހަޅާފައިވާ ސްކެޗްތައް

27މ މައްސަލައިގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ދިފް ޢާ ގައި ހުށަހަޅާނެ ހެއްކެއް ނެތްކަމުގައެވެ.މ މައްސަލައި ގުޅިގެނާ މުޙައްމަދް ޝަނޫނ ހުށަހެޅް އިފްތިތާހީ ބަޔާނުގައި، ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކޮށްފައިވެއެވެ. ދަޢުވާއަށް އިތުރަށް އެއްޗެއް ބުނަން ބޭނުންވަނީ ވަކީލުގެ ޙާޟިރުގައިކަމަށ ބުނެފައިވާކަން ފާހަގަވެއެވެ. އަދި މި އަޑުއެހުމަށް މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ވަކީލއ ޙާޟިރުވެފައިނުވާކަންވެސް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

28އެހެންކަމުން، މި މައްސަލައިގައި ދަށު ކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިމަތީގައިއޮތީ ހަމައެކަނި ދައުލަތުން ހުށަހި ޅަހެކެޤރީނާއވެ.

29ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށުގެ އަދަބަކީ މަރުގެ އަދަބުކަމުގައި، މި މާއްދާގެ )ނ( ގައިވެއެވެ.

30ޕްރިސިޑެންސް 2މަރުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅޭ މައްސަލަތަކުގައި ކުށުގެ 03 )ތިނެއް( ރުކުން ފުރިހަމަވާންޖެއެވެ. އެއީ،

30.1. މަރުވި މީހަކީ ލޭގެ ރައްކާތެރިކަން ލިބިގެންވާ ދިރިހުރި އިންސާނެއްކަމުގައިވުމާއި،

30.2. ކުށްކުރި މީހާގެ ޢަމަލުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެ މަރު ވާގިއުވުމާއި،

30.3. މެރުމުގެ ގަސްދު އޮވެގެން އެ ޢަމަލު ހިންގުމެވެ.

31ފުރަތަމަ ރުކުނާއި ދެވަނަ ރުކުނަކީ މާއްދީ ރުކުނެވެ. ކުށުގެ މާއްދީ ރުކުން ސާބިތުވާނީ ވާޤިއާތަކުން ނުވަތަ އިޢުތިރާފުންނެވެ. ތިންވަނަ ރުކުނަކީ ކުށުގެ މައުނަވީ ރުކުނެވެ. މީހެއްގެ މައްޗަށް ގަސްދުގައި މީހަކާ މަރާލުމުގެ ކުށް ސާބިތިވ ނ މަތީގައި ބަޔާންކުރާ 03 )ތިނެއް( ރުކުން ސާބިތުވެގެންނެވެ.

32މި 03 )ތިނެއް( ރުކުންވެސް މި މައްސަލައިގައ ފުރިހަމަވާކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމާފައިވެއެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގެ "ޤަޟިއްޔާ ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓް" ގެ 18 ވަނީ ނުކުތާގައި މިފަދައިން ބަޔާންކުރެއެވެ. މި ނުކުތާގައި ޙަވާލާދެނީ 28 މެއި 2019 ގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ވަކީލް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ދީފައިވާ ބަޔާނަށެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގެ "ޤަޟިއްޔާ ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓް" ގެ ނިންމުމުގެ 22 ވަނަ ނުކުތާގައި މިފަދައިން ބަޔާންކުރެއެވެ.

33މެކަމަށ އިތުރަށް ފުންކޮށް ނަޒަރުކުރާއިރު، ފުރަތަމަ ރުކުނާއި ގުޅިގެން އެއްވެސް ބަހުސެއް ނެތެވެ. އެއް ޢަލީ ޒިޔަދަމްއަށް ހަމަލާ ދިންއިރު، އޭނާއަކީ ދިރިހުރި އިންސާން އްކަން ސާފުވާ މިންވަރަށް ހެކިންގެ ބަހުން އެނގެން އޮތަތީއާއި، މިކަމުގައި އެއްވެސް ފަރާތަކުން ސުވާލު އުފައްދާފައިނުވާތީއެވެ.

34ޕްރިސިޑެންސް 3ދެވަނަ ރުކުނަށް ބަލާއިރު، އެއީ ކުށްކުރި މީހާގެ ޢާމަލުގެ ނަތޖަ އެއްގެ ގޮތުން އެ މަރު ވާގިއުވުމެވެ. މ ރުކުނުގައި ބަލަން މި ޖެހެނީ، މަރަން ބޭނުންކުރި ހަތިޔރ ނުވަތު ވަސީލަތަކީ،އޭގެ ޒާތާއި ތަބީއަތުން އެ އެއްޗަކުން މީހަކާއި ދެކޮޅަށް ބޭނުންކޮށްފިނަމަ، އާންމު ގޮތެއްގައި މީހަކު މަރުވެދާނެފަދ އެއްޗެއްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެވެ.

35މިކަން މި މައްސަލައިގައި ވަޒަންކުރާއިރު، އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަވެއެވެ.

35.1. ޢަލީ ޒިޔަދަމްއ ގުޅާ ޑެތު ސަމަރީގައި ޢަލީ ޒިޔަދަމް މަރުވި ސަބަބު ކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ "ގިނަ ތަންތަނަށް ވަޅި ހަރާފައިވ ފާރުގަނޑުތަކުންއަދި ޚާއްޞަކޮށް ކަރުގާ ވާ ތްފަރާތަށ ވަޅިން ޖަހާފައްވ ފާރުގަނޑުނ ގިނައިން ލޭ ބޭރުވުމުން" ކަން

35.2. ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ކަރާއި ބުރަކަށްޓާއި ފަލަމަސްގަނޑަށް ތޫނު އެއްޗަކުން ހަމަލާދީފައިވް ކަނާ މެޑިކޯ ލީގަލް ރިޕޯޓުން އެނގޭކަން ޢަލީ ޒިޔަދަމްއަށް ބަޔަކު ހަމަލާ ދިނުމުގެ ކުރިން ޢަލީ ޒްޔިދަމް، ޢަލީ ސިފާމްއާއި މުޙައްމަދު ޝަނޫން މި ދެ މީހުންނާ އެއްކޮށް ފެނުނުކަމަށް ސިއްރު ހެކި،07 ސިއްރު ހެކި،03 ސިއްރު ހެކި 06 އަދި ސިއްރު ހެކި 01 ގެ އިތުރުން ހެކިބަސް ދިން ލ. މުންޑޫ، […] މުޙައްމަދު ޝާން ހެކިބަސް ދީފައިވެއެވެ. ލ. މުންޑޫ ހެލްތް ޕޯސްޓްގެ “Death Summary” ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އަންނަނިވި ފަދައިންނެވެ. Cause of Death: Excessive Haemorrhage from multiple swab wound specially from stab wound of left neck” މުންޑޫ ހެލްތް ޕޯސްޓްގެ ނަންބަރު: 01/2015-Mhp/mlc “Anti Torture Medico Legal Report”

35.3. މ މައްސަލައިގައި ހަބީރެއްގ ގޮތުގައެ ހެކިބަސްދީފައިވާ ޑރ. ޙސަނަ ޢި މަރުގެ ހެކިބިހުގައ ކަރަށް ދީފައިވާ ހަމަލާއަކީ ކުޑަވަގުތު ކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި މީހެއް މަރުވެދާނެފަދަ ހަމަލާއެއްކަމުގައ ބުނެފައިވާކަން

35.4. ޢަލީ ސިފާމްއާއި ޢަލީ ޒިޔަދަމް ހިފައިގަނެ ވެއްޓުނު ވަގުތު މުޙައްމަދު ޝަނޫންބައިވެރިވެ އޭނާގެ އަތުގައި އޮތް ވަޅިއަކުން ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެވާތްފަރާތު މައިނާރު ކައިރިނަފައިގ ފަލަމަސްގަނޑަށް ޖަހއ ދަމާލިކަމަށާއި، ބުރަކައްޓަށް 03 )ތިނެއް( ފަހަރު ޖެހަކަމަށާއި، އެއި މަސްކަނޑަން ގެންގުޅޭ ފިޔޮއްސެއްކަމްށއި، މުށުގައި ގާތްގަޑަކަށް 09 )ނުވައެއް( ވަރަކަށް

10 )ދިހައެއް( ވަރަކަށް އިންޗި ހުންނާނެކަނ ސިއްރުހެކި 03 ގެ ބަހުން އެނގޭކަން

35.5. މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ އަތުގައި ތިލައިގެ ބޮޑު މިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 05 )ފަހެއް( ނުވަތަ

06 )ހައެއް( އިންޗި ހުންނަވަރުގެ ވަޅިއެއް އޮތް ތަން ފެނުނުކަމަށާއި، މުޙައްމަދެޝަނޫނެގ އަތުގައި އޮތް ވަޅި ޢަލީ ޒިޔަދަމްގިގަޔަށް ހެރިކަމަށާއި،އަދި ޢަލީ ޒީ ޔްދަމް ދުވެފައި ދިޔައީ ވަގުތީހިޔާ ގޭގެ ބަދިގެތެރެއަށްކަމަށާއި، އޭނާގިފަހަތުން ޢަލީ ސިފާމްއާއި މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ދިޔަ ކަމަށާއި،މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ފަހަތުން ބަދިގެއަށ ގޮސް ދެފަހަރު މަތީން ޢަލީ ޒެޔިދަމްގ ގަޔަށް ވަޅި ޖަހައި ދަމާލކަނި މަންޒަރު ފެނުނު ސިއްރުހެކ 01 ގެ ހެކިބހުނ އެނގޭކަން

35.6. ސިއްރު ހެކި 01، ސިއްރު ހެކި 03 އަދި ހެކިބަސް ދިން ލ. މުންޑޫ، އަންނާރުމާގް، މުޙައްމަދު ޝާނގެ ހެކިބަހުގައި،ޢަލީޒިޔަދަމްއަށ ހަމަލާދިން މަންޒަރު ލޮލަށް ފެނުނަކަމަށ ބުނެފައިވާކަމާއި،ށ މ 03 )ތިނެއް( ހެކިންގެ ހެކިބަހު ންވެސް، ހަމަލާ ދިނީ މުޙައްމަދ ޝަނޫންކަމާއި، އަދި ހަމަލާ ދީފައިވަނީ ވަޅިއަކުންކަން އިއްތިފާޤުވާކަނ 15 ޑްސެ ނބަރ 2021 ގައި ޑރ. ޙަސަން އުމަރު ދީފައިވާ ހެކިބަސް 22 ނޮވެ ނބަރ 2020 ގައި ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 03 ދީފައިވާ ހެކިބަސް 16 ފަބީ ރުވު ރ 2021 ގައި ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 01 ދީފައިވާ ހެކިބަސް

35.7. މި ހަމަލާ ދީފައިވްނީ ބަދަ ގެ ތެރޭގައިކަނަ އެނގޭއިރު، ބަދިގެ ތެރޭގައި ގިނޭއި ދަދެއްގެ ލ ހުރް ކަނިސީނ އޮފް ކްރައިމް އޮފިސަރސް ރިޕޯޓގައު ބޔާންކުރާކަނަ

35.8. ބިދިގޭގއަ ހިނގި ހާދިސާގެ ފަހުން، މުޙައްމަދު ޝަނނެމޫންލައިޓް ގޭގެ ދޮރު އެތެރެއިން ފެނިފައިވާކަމަށީ އ، އޭރު ޢަލީ ޒިޔަދަމ އޮތް ވެއްޓިފައިކަމަށާއި، މުޙައްމަދް ޝަނޫނައަތުގައި ވަޅިއެއް އޮތްކަމުށްއ އެއި އާންމުކޮށް ގެންގުޅޭ ވައްތަރުގެ ބޮޑު ވަޅިއެއްކަމަށ ސިއްރު ހެކި 07 ގެ ހެކިބަހުން އެނގޭކަން

35.9. ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 03 ގ ހެކިބަހަށް ބަލާއިރު، ވަގީތީހިޔާގޭ ކުރިމަތީގައި ޢަލީ ސިފާމްއާއ ޢަލ ޒިޔަދަމައޮޅުލައިގަތް ގަޑީގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫނ އެތަނަށް ވަޅިއެއް ހިފައިގެން އައިސް ވަޅިޖެހި މަންޒަރު ފެނުނުކަމށާއި،އަދި ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި ޢަލީ ޒިޔަދަމަދުއްވައިގަތީ ވަގުތީހިޔާ ގޭގެ އެތެރެއަށ ކަމަށް އެމީހުންގެ ފަހތުނ ސިއްރު ހެކި 03 )ތިނެއް( ދިޔަ ކަމަށްއި،އަދި އެގޭގެ ބަދިގެތެރެއަށް އެ ދެ މީހުން ވަންތަނ މުޙައްމަދާ ޝަނޫނ އައިސް މަސ ކަނޑަން ގެންގުޅޭ ވައްތަރުގެ ވަޅިއަކުން ޢަލްޒިޔަދަމްގ ބުރަކައްޓަށ 03 )ތިނެއް( ފަހަރު ވަޅި ހެރިކަމަށާއި، ޢަލީޒިޔަދަމާގެ ވާތް ފަރާތުގެ ފަޔަށްވެސ މުޙައްމަދް ޝަނޫނ ވަޅިން ހަމަލާ ދިންކަމަށާއި، އަދި މުޙައްމަދު ޝަނޫން ފުންމައިގެނ ގޮސް ޢަލީޒިޔަދަމީގ ބޮލާއި ދިމާލަށް ވަޅި ހަރަނ ނުވަތް ޖަހަނ އުޅުމުން ޢަލ ޒިޔަދަމީ ބޯ އަރިކޮށްލުމުން އެވަޅި ގޮސް ހެރުނ ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ކަރަށް ކަމށ ބުން ހެކިބަސް ދީފައިވާކަން

35.10. މި މައްސަލައިގައި ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ޑީއެންއޭ ރިޕޯޓަށާއި، ޑީއެންއޭ ރިޕޯޓް ތައްޔާރުކުރި އެނަލިސްޓް ހިޝްމަތު އިބްރާހީމްގެ ހެކިބަހަށް ބަލާއިރު، ވަގުތީހިޔާ ގޭގެ ބަދިގެތެރޭގެ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ނަންބަރު K(a)/5/SC)R/2015/10 "ސީން އޮފް ކްރައިމް އޮފިސަރސް ރިޕޯޓު" 22 ނޮވެ ނބަރ 2020 ގައި ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 07 ދީފައިވާ ހެކިބަސް 21 އޮކްޓބަރޫ 2020 ގައި ދީފައިވާ ހެކިބަސް ތަރުފާލުމަތިން،ޢުލީ ޒިޔަދަމްގ ލޭގެ އިތުރުން މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ލޭ ފެނިފައިވާކަން އެނގެން އޮންނާތީ، މުޙައްމަދ ޝަނޫނޭ ޢަލީ ޒިޔަދަމްއާމެދު މާރާމާރީ ހިނގާފައިވާކަމަށް އިތުރަށް ބާރުދކަނ

36ޢަލީ ޒިޔަދަމް މެރިގޮތ ނުވަތް ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގިގޮތް، މަތީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ އަލީގައ ބަލައި އެކަނި ޚުލާޞާ ގޮތަކަށް ބަޔާންކުރާނަމަ، މުޙައްމަދު ޝަނޫން، ވަޅިއަކުން ޢަލ ޒިޔަދަމގެ ބުރަކައްޓަށް ހަމަލާދީ ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ވާތީ ފަރާތު ފަޔަށްވެސ ހަމަލާދީ، ޢަލީ ޒިޔަދަމް ދުވެފައި ގޮސް،ވަގުތީހިޔު ގޭގެ ބަދިގެ ތެރެއަށް ވަނުމުން، އޭނާގެ ފަހްތަނ މުޙައްމަދް ޝަނޫނ ގޮސް، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ކާރަށް ހަމަލާދެފައިވީކަން އެނގެއެވެ. ޢަލްޒިޔަދަމް މަރުވެފައިވަނީ މުޙައްމަދު ޝަނޫން ތޫނު އެއްޗަކުނެ ހަމަލާ ދިނުމުގެ ސަބަބުންކަން އެނގޭއިރު، ގަސްދު މަރުގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ދެވަނަ ރުކުން މި މައްސަލައިގައި ފުރިހަމަވާ، އެކަނ ސާބިތުވާކަން އެނގެއެވެ.

37ޕްރިސިޑެންސް 4ތިނވަންރުކުން ކަމުގައިވާ މެރުމުގެ ގަސްދު އޮތްކަމަށް ބެލުމުގައި،ގަސްދަކީ އިންސާނާގެހްތުގ ޢަމަލަކަށ ނުވަތް ހިތުގައި ހިނގާ ވަންހަނާވެފައިވާ ކަމަކަށްވުމުން، މެރުމުގެ ގަސްދު އޮތްކަމަށް ޤާތިލު އެއްބަސނުވަނަމަ، މެރުމުގެ ގަސްދު ދެނެގަނެވޭނީ އެކަމަށް ދަލާލާތުކޮށްދޭ ކަންތައްތަކުންނެވެ. މިސާލަކަށް، މީހަކު މެރުމަށް ބޭނުންކުރި ހަތިޔާރަކީ އާންމުކޮށް މީހަކު މަރާލެވިދާނެފަދ ހެތިޔްރެއްނަމަ، އިކަމުނ ގަސްދުގައި މީހަކު މެރިކަން ދަލާލާތުކުރެވިދާނެއެވެ. މީހަކު މެރުމުގައި ބޭނުންކުރި އާލާތުގެ އިތުރުން، ޙާލަތަށާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ބެލިދާނެއެވެ.މިކަން ފާޅުވާނީ، ހެކު ޤް ރީނާތަކަ ނ ނެވެ.

38މިގޮތުން، އެޢާމަލު ހިންގުމުގެ ކުރިނެޤަތިލުގެޢަމަލުތައ ހުރް ގޮތާއި އިޢަ މަލު ހިންގުމުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ ހަތިޔާރަށާއި، އެ ހަތިޔާރު ބޭނުންކުރި ގޮތާށއި، އެ ހަމަލާ އަމާޒުކުރެވިފައިވ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/HC-JC/04 )ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ނިޔާޒް( ތަނާއި،ށައެ ހަމަލާ ދީފައިވާ ގޮތަށާއި،އުޢާމަލު ހިންގިއިރެޤަ ތިލުގާޢަ މަލުތައް ބައްޓަންކޮށްފައިވ ގޮތެށާއަ، އުޢާ މަލު ހިންގުމަށްފަހަ ޤާތިލު ކަން ކޮށްފައިވާ ގޮތށއި،އެޢަމަލު ހިންގުމަށް ރޭވުމެއް ރާވާފައިވާނަމަ އެ ރޭވިރޭވުމަށާއި، އެ ހަމަލާގެ ސަބަބުން ނުކުތް ނަތީޖާއަށާއި،އަދި މިނޫންވެސް މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ އެންމެހާ ކަންކަމަށް ނަޒަރުކޮށް، ގަސްދު ނުވަތަ ނިޔަތް ދެނެގަނެވެއެވެ.

39މިކަން މި މައްސަލައިގައި ފުރިހަމަވޭތޯ ބަލާއިރު، އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަވެއެވެ.

39.1. ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 03 ގެ ހެކިބަހުގައި ލ. މުންޑޫ ސްކޫލުގެ ދޮރުމަތީގައި ޢަލީ ޒިޔަދަމްއާއި ޢަލީ ސިފާމްއާ ދެ މީހުން ޒުވާބުކުރިކަމަށާއި، ވަގުތީހިޔާގެ ދޮރުކުރިމަތީގައި ޒުވާބުކުރަމުންގޮސ ޢަލީ ސިފާމ އާއް ޢަލީ ޒިޔަދަމް އެ ގޭގެ ބަދިގެ ތެރެއަށް ވަތް ވަގުތު މުޙައްމަދު ޝަނޫނ އެތަނަށް އައިސް މަސްކަނޑަން ގެންގުޅޭ ވައްތަރުގެ ވަޅިއަކުން ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ގަޔަށް ވޅ ހެރިކަމަށާއި، ވަޅިހެރް ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ބުރަކައްޓަށްކަމަށާއި، ތިން ފަހަރު ވަޅި ހެރި ކަމުގައި ބުނެފައިވާކަން

39.2. ޢަލީ ޒިޔަދަމްއާއި ޢަލީ ސިފާމްއާ ދޭތެރޭ ކުރެވުނު ޒުވާބުގައި އެތަނަށް މުޙައްމަދު ޝަނޫން ގޮސް ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ގަޔަށް ވަޅި ހުރު ކަމަށާއި، އެ މީހުން ތަޅާފޮޅި މަންޒަރު ފެނުނުކަމަށާއި، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ގަޔަށ މުޙައްމަދް ޝަނޫން ދެ ފަހަރު ވަޅިޖަހައި ދަމާލިކަމަށް ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 01 ހެކިބަސް ދީފައިވާކަން

39.3. މި ދެ ހެކިބަހަށް ބަލްއިރު، މުޙައްމަދު ޝާނޫން، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ގަޔަށް ތަކުރާރުވާގޮތަށ ވޅ ހެރިކަން އެނގެން އޮތުމުން،ގަސްދު އޮތްކަމަށް ބާރުދޭކަމަށް އ، އެކި ފަހަރު މަތިން ޢަލ ޒިޔަދަމްގެ ގަޔަށް ވަޅި ހަރާފައިވާކަން ޑެތު ސަމަރީއާއި ފޮޓޯ ރިޕޯޓާއި މެޑިކޯ ލީގަލް ރިޕޯޓުން އެނގޭކަން 16 ފެބރުވަރު 2021 ގައި ދީފައިވާ ހެކިބަސް

39.4. ޢަލީ ޒިޔަދަމް ލ. މުންޑޫ ހެލްތް ޕޯސްޓްއަށް ގެންދިޔަ ވަގުތު، މުޙައްމަދު ޝަނޫން އެތަނަށް ގޯސް ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ހަށިގަނޑު އުފުލައިގެން ތިބި މީހުންނާ ޒުވާބުކުރިކަން ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 07 ގެ ބަހުން އެނގޭއިރު، އެއީ ހުރަސްއެޅުމެއްކަން ފާޅުވާކަނ

39.5. ހަލްތ ޕޯސްޓަށް ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެހެށިގަނޑު ގެންދިޔަ ފަހުން އެތަނުގައި ޢަލީ ޒިޔަދަމްގ ބައްޕ ހުއްޓަ މުޙައްމަދާ ޝަނޫނ އެތަނަށް ގޮސް، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ބައްޕަ މަރާލާނެކަމަށ ބުން މުޙައްމަދު ޝަނޫން އިންޒާރުދިންކަނ މުޙައްމަދް ޝާންއާއި ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 06 ހެކިބަސްދީފައިވާކަން

39.6. ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރު K(a)/5/SCOR/2015/08 "ސީނ އޮފް ކްރައިމް އޮފިސަރސް ރިޕޯޓު" އާއި ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި އޮފިސަރުގެ ހެކިބަހަށް ބަލާއިރު، ލ. މުންޑޫ ބީޗްވިލާ ގޭގެ ގޯތީގެ އިރުމަތީ ފަރާތި ގޯތީގެ ބޭރުފާރު ކައިރީ ބިންމަތީގައާއި، އެތެރެފަޅ ގޯތިތެރގައެލޭކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗި އ ހުރިކަމަށާއި، އެ ގޯތީގެ އިރުމަތީ ފަރާތުން ދޮރުނ ވަދެގެން އައިސް ގޭގެ ގޯތީގެ އެކި ދިމަދިމާލުގައި ލޭކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ހުރި މީހެއްގެ ހުސާ ފައިގެ ފިޔަވަޅުތަކެއް ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވުނުކަމަށާއި، އެ ފިޔަވަޅުތައް މުޙައްމަދ ޝަނޫން ނިދޮފައި އޮންނަ ކޮޓަރީގުދަރުގެ ބޭރާބިންމަތީގައި ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވުނުކަމި އށަ، މުޙައްމަދު ޝްނޫން ނިދާ ކޮޓަރީގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫން އޮތްތަނުގެ ކައިރީގައި އޮތް ކަޅ ކުލައިގެ ނޮކިއާ ފޯނުގެ ޑިސްޕްލޭ މަތީގައިވެސް ލޭކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ހުރިކަމަށް ފާހަގަކުރެވުނުކަމަށ ރިޕޯޓް ތައްޔާރުކުރި ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާކަނ

39.7. ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރު K(a)/5/SCOR/2015/08 "ސީނ އޮފް ކްރައިމް އޮފިސަރސް ރިޕޯޓު"ގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ކަނާތުފައިގެ އިނގިލިތަކުގެ ނިޔަފަތި 09 ޑްސެ ނބަރ 2020 ގައި ދީފައިވާ ހެކިބަސް މްތަގައާއި، ވާތުފައިގެ އިނގިލިތަކުގެ ނިޔަފަތި މަތީގައިވެސް ލޭކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއް ޗް އ ހުރިކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައިވާކަނ

39.8. ލ. މުންޑޫ، […] ގ ބަދިގެ ތެރޭގައި ޢަލީ ޒިޔަދަމްގ ލޭގެ އިތުރުން މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ލޭވެސުހުރިކަން ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރ (c)/5/DAR/2015/0032K ޑީއެންއޭ ތަހުލީލު ރިޕޯޓާއި އެ ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ޑެޕިއުޓީ ޑިރެކްޓަރ ޙިޝްމަތު އިބްރާހީމްގެ ހެކިބަހުން އެނގޭކަން

39.9. ދައުލަތުނަ ހުށަހަޅާފައިވް ބަޔާން ވެދިޔަހެކި ޤާރީނާ ނަފެކުރެވޭވަރުގެ ދިފޢް އ ހުށަހަޅައި، އެކަން ސާބިތުކޮށްދީފައިނުވާކަނ

40ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ އަލީގައި، މުޙައްމަދު ޝަނޫން، ޢަލީ ޒިޔަދަމްއަށް ހަމަލާ ދިނުމުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ އާލާތްކަމުގައިވާ ވަޅިއަކ މީހަކީ މަރަލެވާދާނެ ފަދަ ތޫނު ހަތިޔާރެއްކަމެށައި، އ ހަތިޔާރު ހިފައިގެން އައި ގޮތާއި، އެ ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށްފައިވާ ގޮތާއި، ހަމަލާއަކީ ތްކުރާރުކޮށ ދެވުނު ހަމަލާއަކަށްވުމާއި، ހަށިގަނޑުގައި ހަމަލާދީފައިވާ ތަނާއި، އަދި އެއަށްފަހު މުޙައްމަދ ޝަނޫންގެ ޢަމަލުތައް ހުރި ގޮތުގެ މައްޗަށް ބަލާއިރު، ޢަލީ ޒިޔަދަމްއަށް ހަމަލާދީފައިވަނީ އޭނާ މަރާލުމުގެ ގަސްދު އޮވެގެންކަމަށް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ބެލެވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ގަސްދު މަރުގެ ތިންވަނަ ރުކުން ކަމުގައިވާ، މެރުމުގެ ގަސްދު ސާބިތުވެއެވެ.

41ބަޔާންކުރި ކަންކަމަކީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުމުގައިވެސް ކަނޑައެޅި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމެވެ.

42ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގައި ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުނުހެކި ޤަރީނާ ސބިތުކުރުމުގާ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައެ ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އާޞަލުތަކ އެއްގޮތަށްކަމށާއި،މި ހެކިތަކުން މުޙައްމަދުޝަނޫން ގެ މައްޗަށްގަސދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށް އެއްވެސ ޝުބުހާއެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވާކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމުގައި ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ގޯހެއް އޮތްކަމުގައި ނުދެކެމެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި މައްސަލަ ހިންގުނުއިރު، ޤާނޫނުއަސާސީއިން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އެންމެހާ ޙައްޤުތައް މުޙައްމަދު ޝަނޫންއަށް ލިބިދީފައިވޭތޯ

43ކުށެއް ކުރިކަމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާމީހާއަށް ކަށަވަރުކޮށްދޭ އަސާސީ ޙައްޤުތަކުގެ ތެރެއިން މައިގަނޑު ޙައްޤުތައް ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އިން ފެށިގެން )އ( ގެ ނިޔަލަށެވެ. އެކަންކަމީ،

43.1. އެ މީހެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށަކީ ކޮބައިކަން، އެ މީހަކަށް ރަނގަޅަށް ދޭހަވާނޭ ބަހަކުން، ލަސްނުކށ އެންގުން

43.2. އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އެ މީހަކާމެދު ޝަރީޢަތްކޮށް ނިންމުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެނވުނ

43.3. ތިމާއާ ދެކޮޅަށް ޝަރީޢަތުގައި ބަޔާނެއް ނުދިނުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެން ވުން

43.4. ކުށުން ބަރީއަވުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ވަގުތާއި، އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތްތައް ލިބނޭ

43.5. އެ މީހަކު އިޚްތިޔާރުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކާ މަޝްވަރާކުރުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުން

43.6. އ މީހެއްގެޙާޟް ރުގައި ޝަރީޢަތް ކުރެވުމާއި، އެ މީހަކު އިޚްތިޔާރުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީގައި ކުށުން ބަރީއަވުމަށް މަސައްކަތްކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެނވުނ

43.7. ދަޢުވި ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށްޙާޟް ރުކުރ ހެކީންނާ ސުވާލުކުރނ

43.8. އ މީހަކު ބޭނުން ހެކީން ޝަރީޢަތަށްޙާޟް ރުކޮށްދިނުމަށް ކޯޓުގައި އެދނ

43.9. އެ ހެކީންނާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ސުވާލު ކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވުން

43.10. އެ މީހަކު ކުށެއްކޮށްފިކަން، އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއްނެތި، ޝަރީޢަތުގައި ސާބިތުނުކުރެވޭނަމަ އެ މީހަކީ ކުށެއް ނެތް މީހަކު ކަމުގައި ބެލުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެނވުނ

43.11. އެ މީހަކީ ޝަރީޢަތްކުރެވޭ ބަސް ނޭނގޭ މީހަކު ނަމަ، ނުވަތަ ބީރު މީހަކު ނަމަ،ނުވަތަ މަންމަނ މީހަކު ނަމަ، އެ މީހަކަށް ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ތަރުޖަމާނަކު ހޯދުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވުން

44ޕްރިސިޑެންސް 5ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު( )މީގެފަހުން "ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނ"ކަމަށް ބުނެފައިވާ( ގ ދަށުން އިބްތިދިއާ އަޑުއެހަމުގައް މުއްތްހަމގެ ފަރާތުންދަޢުވާއަށ ޖަވާބުދާރިވުމަށ އެންގުމުގެ ކުރިން ފަނޑިޔާރު ކުރަންވާނެ ކަންތައްތައް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މައްދާގެ )ނ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިއީ މުއްތަހަމްގެ އަސާސީ ޙައްޤާއި ގުޅޭ ކަންކަމެވެ.އަދި މިއުމުއްތަހަމްގެ މައްޗަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއަށް އޭނާ ވަނީ އިޢުތިރަފިތޯ ނުވަތަ އެކަމަށް ކުރަން އިންކާރުތޯ ބެލުމަށް ސުވާލުކުރުމުގެ ކުރިން ފަނޑިޔާރު ކުރަން ޖެހޭކަމެކެވެ. މ މާއްދާގެ ދަށުން ޙައްޤުތައް ލިބިދެވިފައިވޭތޯ ކަށަވަރުކުރުމާއިއެކު، އެ ޙައްޤުތަކުގެ ތެރެއިން އޭނާއަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤުތައް ސާފުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.

45ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދަޢުވާއަށް ޖަވާބުދާރީވުމަށް އެންގުމުގެ ކުރިން، ފަނޑިޔާރު އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރަންވާނެއެވެ.

45.1. ދަޢުވާއާއި ދަޢުވާއާގުޅޭ އެންމެހައި ލިޔެކިޔުމުގެ ކޮޕީ ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތަށް ލިބިފައިވާކަން ކަށަވަރުކުރުން

45.2. ދަޢުވް ލިބާ މީހާގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ދަޢުވާއަކީ ކޮބައިކަން ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތަށް އެނގޭތޯ ސުވާލުކޮށް، އޭނާއަށް ދަޢުވާ ސާފުވެފައިނުވާނަމ ދަޢުވަ ސާފުކޮށްދިނުނ

45.3. ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރުމުގެ ޙައްޤު އޭނާއަށް ލިބިގެންވާކަން އެންގުން

45.4. ދީޢުވާއިންބަރްއވުމަށ މަސައްކަތްކުރުމަށްޓަކައި މި ޤާނޫނުގައި ނުވަތަ އެހެން ޤާނޫނެއްގައި ކަނޑައަޅާފައިވް ދާއިރާގެ ތެރޭގައި އެކަށީގެންވާ ވަގުތާއި ވަސީލަތްތައް ލިބުމުގެ ޙައްޤު، އޭނާއަށް ލިބިގެންވާކަން އެންގުން

45.5. އީނ އިޚްތިޔާރުކުރާ ޤާނޫނާ ވަކީލެއްގެ އެހީގައި ކުށުންބަރައެވުމަށް މަސާއްކަތްކުރުމުގ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަމާއި، އޭނާއާމެދު ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށަކީ ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއް ކަމުގައިވާ ޙާލަތުގައި، އޭނާ އަމިއްލައަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ޢައްޔަންކުރުމުގެ މާލީ ތަނަވަސްކަމެއް އޭނާގެ ކިބައިގައި ނެތްނަމަ، ހަމަޖެހިފައިވާ އުޞް ލުން ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އޭނާއަށް ވަކީލަކު ޢައްޔަންކޮށްދެވޭނެކަނ އެންގުން

45.6. އޭނާގެ ޙާޟިރުގައި ޝަރީޢަތްކުރެވުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަން އެންގުން

45.7. އޭނާއަކީ ދިވެހި ބަސް ނޭނގޭ މީހެއްނަމަ، މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ތަރުޖަމާނެއްގެ އެހީގައި ޝަރީޢަތް ކުރެވުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަން އެންގުން

45.8. އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސާ ދެކޮޅަށް ބަޔާނެއް ނުދިނުމުގެ ޙައްޤު އޭނާއަށް ލިބިގެންވާކަމާއި، އޭނާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދޭ ބަޔާނަކީ، އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ބޭނުންކުރެވިދާނެ ބަޔާނެއްކަމާއި، އޭނާ ދޮގުހެކި ދީފިނަމަ، ދޮގުހެކި ދިނުމުގެ ދަޢުވާ އޭނާގެ މައްޗަށް ކުރެވިދާނެކަން އެންގުން މިފަދައިން ޢަމަލުކުރުމުގައި، ދަޢުވާލިބޭ މީހާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށަކީ ކޮބައިކަމާއި، އެ ކުށް ކުރާ މީހަކަށް ނުވަތަ ކުށް ކުރަން އުޅުނު މީހަކަށް ނުވަތަ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިން މީހަކަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަބަކީ ކޮބައިކަން އޭނާއަށް ސާފުކޮށްދޭންވނެއެވެ. އަދި އޭނާގެ މައްޗަށް ދަޢުވް އުފުލިފައިވާ ކުށާ އޭނާގެ މައްޗަށް ސާބިތުނުވިނަމަވެސް، އެ ކުށް ކުރަން އޭނާ އުޅުނުކަން ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިންކަނ ސާބިތުވާ މިންވަރަށް ހެކި ލިބިފައިވާނަމަ، އެ ކުށް ކުރަން އުޅުމުގެ ނުވަތަ އެހީތެރިވުމުގެ ކުށް އޭނާގެ މައްޗަށް ސެބިތުވާކަމަށ ކަނޑައެޅިދާނެކަން އޭނާއަށް ސާފުކޮށްދޭންވާނެއެވ.

45.9. ދައުލަތުން ޝަރީޢަތަށް ޙާޟްރުކުރ ހެކީންނާ ސުވާލުކުރުމާއި، އެ މީހަކު ބޭނުން ހެކީން ޝަރީޢަތަށެޙާޟް ރުކޮށްދިނުމަށް ކޯޓުގައި އެދުމާއި، އެ ހެކީންނާ ޝަރީޢަތުގައި ސުވާލުކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަން އެންގުން

45.10. އޭނާ ކުށަށް އިޢުތިރާފުވެއްޖެނަމަ، އޭނާގެ މައްސަލަ ޤާނޫނުގަދަށުން އަވަސްނިޔާއިން ބެލޭނެކަނ ނުވަތް ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގައި ނިންމޭނެކަން އެންގުން

46ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙައްޤުތަކާއި، އަދި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމީ ގުޅިލާމެހިފައިވާ ކަންކަމެވެ. އަދި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙައްޤުތައް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ލިބިފައިވޭތޯ ބެލުމުގައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވޮނ މާއްދާގަ )ނ( ގައިވާ ކަންކަމަށް ވަކިވަކިން ނަޒަރުކޮށް، އެކަން ފަނޑިޔާރު ކޮށްފައިވޭތޯ ބަލަންޖެހެއެވެ.

47މިއިން ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ވަކިވަކިން ނަޒަރުކުރާނަމެވެ.

48ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ )1( ވަނަނަންބަރުގެ ދަށުން، ދަޢުވާއާއި ދަޢުވާއާގުޅޭ އެންމެހާ ލިޔެކިޔުމުގެ ކޮޕީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ލިބިފައިވާކަން ފަނޑިޔާރު ކަށަވަރުކުރަންޖެހެއެވެ. މިކަމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވެނ މާއްދާގަ )ބ( ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށުން ބަރީއަވުމަށ މަސައްކަތްކުރުމަށް ބޭނުންވާ ވަސީލަތްތައް ދިނުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމަކަށްވުމުގ އިތެރުން، މިއީ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާ ކުށުން ދިފާޢުވުމަށް ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްކުރުމަށްޓަކައިވެސް ކަށަވަރުވާންޖެހޭ މުހިންމު އެއް ކަމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގ ނަންބަރ 2022/HC-JC/2 ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޝާ އަލޮމް މިއާ ޤަޟިއްޔާގެ 68 ވަނަ ނުކުތާއާއި 69 ވަނަ ނުކުތާގައިވާ ފަދައިން، ދަޢުވާއާ ގުޅޭ ލިޔެކިޔުންތައް ލިބެންވީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށްތޯ ނުވަތަ އޭނާގެ ފަރާތުން މަސައްކަތްކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލަށްތޯ، އެއީ ކޮންމެ މައްސަލައެއިގައްމެ ވަކިން ބަލައި ފަނޑިޔާރު ގޮތް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. އެހެނީ، ޤާނޫނުގައި އޮތީ، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ދަޢުވާއާއި ދަޢުވާއާގުޅޭ އެންމެހާ ލިޔެކިޔުމުގެ ކޮޕީ ލިބިފައިވާކަން ކަށަވަރުކުރުން ކަމުގައިވީނަމަވެސް، ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ހަމަޖައްސާފައިވާ ޙާލަތުގައި، އެ ވަކުލަށް އ ލިޔެކިޔުންތައް ލިބިފައިވާކަން ކަށަވަރުކުރުމުން ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށް އެކަން ކަށަވަރުކުރެވަނީ ކަމުގައި އަހެ ރެން ދެކޭތީއެވެ. މިކަން މި މައްސަލައިގައި ފުރިހަމަވޭތޯ ބލުމުގައ މިމައްސަލައިގ ޙަޤީޤަތްތަކުން އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަވެއެވެ.

49މ މައްސަލައިގެ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަޑުއެހުންތަކަށް ބަލާއިރު، މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ވަކީލުގެ ޙާޟިރުގައި އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމެއް 02 އޮކްޓޫބަރު 2018 ގައި ބާއްވާފައިވާކަން އެނގެއެވެ. މި އަޑުއެހުމުގައި، އިބްތިދާއީ މަރްޙީލާގައ ޖިނާއި އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ޙައްޤުތައް ދިނުމަށްޓަކައި އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމެއްގެ ގޮތުގައި މި އަޑުއެހުން ކުރިއަށްދާކަމަށާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުން ގިނަ ޙައްޤުތަކެއް ލިބިގެންވާކަމްށަ އ، މިގޮތުން، ވަކީލެއެޢުއްޔަންކުރުމުގ ފ ރުޞަތާއި، ވަކީލެއް ޙާޟިރުވެ ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތާއި، ދަޢުވާއަށް އިޢުތިރާފުވުމާއި ނުވަތަ އިންކާރުކުރުމުގެ ޙައްޤާއި، އެކަށީގެނވުވަގުތާއި ވަސީލަތް ލިބިގެން ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބުމާއި، މައްސަލައިގެ ލިޔުންތައް ނުވަތަ މައްސަލައިގައި ހޯދިފައިވާ ހެކި ޤަރީނާ ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު ހިމެނޭކަމަށް ޝަރީޢަތުން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

50ބައެއް ލިޔުންތައް ލިބިފައިނުވާކަމަށާއި، ދަޢުވާކުރި ސަބަބު އެނގޭ ލިޔުމާއި އަދި ހެކިންގެ ތަފްޞީލު ލިބިފައިނުވާކަމަށް މި އަޑުއެހުމުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގ ވަކީލުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކުރުމުން، ފުރުޞަތެއް ދީފައިވެއެވެ.

51އޭގެ ފަހުން 26 ނޮވުނެ ބަރް 2018 ގައި ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމުގައި ހެކި ލިސްޓް އެކާ ހުށަހެޅީ ލިޔުން ލިބިފައިވޭތޯ މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ވަކީލާއި ޝަރީޢަތުން ސުވާލުކުރުމުން، އެ ލިޔެކިޔުންތައް ލިބިފައިވާކަމށާއި، ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކޮށްފައިވާތީ ހެކި ހާމަކުރުމަށް ޝަރީޢަތުން އެންގުމުން، މުވައްކިލާއި ބައްދަލުނުވާތީ އިތުރު ފުރުޞަތަކަށް ވަކީލުގެ ފަރާތުން އެދިފައިވެއެވެ. އަދި އެދިފައިވާ ފަދައިން ފުރުޞަތު ދީފައިވާކަން މަޙްޟަރު ބަޔާނުން އެނގެއެވެ.

5228 މެއި 2019 ގައި ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ އެ ދުވަހު ދައުލަތުން ފާހަގަކުރި ލިޔެކިޔުންތައް ލިބިފައިވާކަމުގައެވެ. އެ އަޑުއެހުމުގައި ޝަރީޢަތުން ހެކި ހާމަކުރުމަށް ފުރުޞަތު ދީފައިވީނަމަވެސް، މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާނެ ހެއްކެއް ނެތުމުން، އެ ފުރުޞަތު ދޫކޮށްލާފައިވާކަމުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ވަކީލު ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. މ އަޑުއެހުމުގައި މިކަމާ ގުޅިގެން މުޙައްމަދު ޝަނޫންއަށ ބަހެއް ބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމުން، މުޙައްމަދު ޝަނޫން ބޭނުންވީ ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ނިންމުމަށެވެ. އަދި ޝަރީޢަތް އަވަސްކޮށްދިނުމަށެވެ.

53އެހެންކަމުން، މި މައްސަލައިގައި ދަޢުވާއާއި ދަޢުވާއާގުޅޭ އެންމެހައި ލިޔެކިޔުމުގެ ކޮޕީ މުޙއްމަދަ ޝަނޫންއަށ ލިބިފައިވާކަން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ )1( ވަނަ ނަންބަރާ އެއްގޮތަށް ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ކަށަވަރުކޮށްފައިވާކަމުގައި ދެކެމެވެ. ކުރް ދަޢުވާއަކާ ކޮބައިކަން ދަޢުވާލިބޭ މީހާއަށް ސާފުކޮށްދިނުނ

54ކުށެއް ކުރިކަމުގެ ދަޢުވާ އުފިލިފައިވާ މީހާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވިފައިވާ ކުށަކީ ކޮބައިކަން އެ މީހާއަށް ރަނގަޅަށެދހަވާ ބަހަކުން ލަސްނުކޮށް އެންގުމަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އިން ލާޒިމުކުރެއެވެ. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ )2( ވަނަ ނަންބަރުގައި ދަޢުވާލިބޭ މީހާގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ދަޢުވާއަކީ ކޮބައިކަން އެނގޭތޯ އެ ފަރާތާ ސުވާލުކޮށް، އޭނާއަށް ދަޢުވާ ސާފުވެފައިނުވާނަމަ ސާފުކޮށްދިނުމަކީ ފަނޑިޔާރު ކުރަންޖެހޭކަމެކެވެ.

55މިކަން ކުރުމުގައިޢ މަލުކުރަންޖެހޭ ގޮތް ބަޔާންކުރަނީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގައެވެ. މިގޮތުން،ދަޢުވާލިބޭ މީހާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށަކީ ކޮބައިކަމާއި، އެ ކުށް ކުރާ މީހަކަށް ނުވަތަ ކުށް ކުރަން އުޅުނު މީހަކަށް ނުވަތަ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިން މީހަކަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަބަކީ ކޮބައިކަން އޭނާއަށް ސާފުކޮށްދޭންވާނެއެވެ. އަދެއޭނާގ މައްޗަށް ދަޢުވް އުފުލިފައިވާ ކުށާ ސާބިތުނުވިނަމަވެސް، އެ ކުށް ކުރަން އޭނާ އުޅުނުކަން ނުވަތަ އ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިންކަންސާބިތުވާ މިންވަރަށް ހެކި ލިބިފައިވާނަމަ، އެ ކުށް ކުރަން އުޅުމުގެ ނުވަތެ އެހީތެރިވުމުގެ ކުށް އޭނާގެ މައްޗަށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެކަން އޭނާއަށް ސާފުކޮށްދޭންވާނެއެވ.

5619 މެއި 2015 ގައި ދައުލަތުން ދަޢުވާ އިއްވުމުން، އެ ދަޢުވާ ސާފުވެއްޖެތޯ ޝަރީޢަތުން ސުވާލުކުރުމުން، މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ބުނެފައިވަން ދަޢުވީ ސާފުވެޖެއްކަމަށެވެ. އަދި މައްސަލަ ކުރިއަށްގެންދަން ބޭނުންވަނީ ވަކީލެއްގެ ޙާޟިރުގައި ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. 02 އޮކްޓޫބަރު 2018 ގައު ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމުގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލިބިގެންވާ ޙައްޤުތައް ފަނޑިޔާރް ބަޔާންކުރުމަށްފަހު، އެ ޙައްޤުތައް ލިބިހުރެ، ދަޢުވާ ސާފުތޯ ފަނޑިޔާރު ސުވާލުކުރުމުން، ދަޢުވާ ސާފުވެއްޖެކަމަށާއި، ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރާކަމަށް މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ބުނެފައިވެއެވެ.

57އެހެންކަމުން، މި ނައްސުގައ ބަޔާންކުރި ފަދައިން، މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ދަޢުވާ އިއްވައި، އެއަށްފަހު އެ ދަޢުވާ އޭނާއަށް ސާފުތޯ ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ. މުޙައްމަދު ޝަނޫންއަށ ދަޢުވާ ސާފުކަމަށްވެސް އިޤުރާރުވެފައިވެފައިވާތީ، މި ނައްސުގައ ބަޔާންކުރި ކަންކަން ފުރިހަމަވެފައިވާކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ.

58މި މައްސަލައިގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ )3( ވަނަ ނަންބަރުގައ ބަޔާންކުރި ފަދައިން، ދަޢުވާއަށް ޖަވާބުދާރީވުމަށް މުޙައްމަދު ޝަނޫންއަށް އެންގުމުގެ ކުރިން، އޭނާއަށް ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަން 02 އޮކްޓޫބަރު 2018 ގެ އަޑުއެހުމުގައ ފަނޑިޔާރި ތަފްޞީލުކޮށްދީފައިވެއެވެ. އެ ދުވަހުގެ މަޙްޟަރު ބަޔާނުގައި މުޙައްމަދ ޝަނޫނ ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވެއެވެ. ދަޢުވާއިން ބަރީއީ ވުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ވަގުތާއި ވަސީލަތް ލިބިގެންވާކަން

59ކާށުނ ބަރީއަވުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ވަގުތާއި، އެކަށީގެންވު ވަސީލަތްތައް ލިބުމަކީ ކުށެއް ކުރިކަމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހުންގެ ޙައްޤުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޙައްޤެކެވެ. އަދި ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަން ދަޢުވލިބާ މީހާއަށް ފަނޑިޔާރު އަންގަންވާނެއެވެ. މިކަން 02 އޮކްޓބަރޫ 2018 ގެ އަޑުއެހުމުގައި ފުރިހަމަކޮށްފައިވާކަން އެނގެއެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )ބ( މިކަމާ ގުޅިގެން 02 އޮކްޓޫބަރު 2018 ގެ އަޑުއެހުމުގައި ފަނޑިޔާރު ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ "...ދަޢުވާއާ ގުޅިގެން އެކާށގެންވަވަގުތާއި ވަސީލަތް ލިބިގެނ ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގެ ފުރުޞަތު ދެ ބޭފުޅުންނަށްވެސް ލިބިވަޑައިގަންނަވާނެ. ވަގުތަކީ މިދެންނެވި ގޮތަށް ބޭނުންފުޅުވާ ވަގުތަކަށް މިމައްސަލައިގ ތާވަލްތައ ލަސްކުރުން ނުވަތް އަވަސްކުރަން އެދިވަޑައިގަތުން. އެހެންނަމަވެސް ދެ ފަރާތަށް ވާހެ ކަދައްކާފައި އެވަގުތުތައް ކަނޑޭއެޅިގެންދާނީ. ވަސީލަތުގ މާނައިގެ ތެރޭގައި މައްސަލައިގެ ލިޔުންތައް ނުވަތަ މައްސަލައިގައި ހޯދާފައިވާ ހެކި ޤަރީނާ ތިބފުޅންނަށް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު އިނގޭތޯ ..." އިޚްތިޔާރުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީގައި ކުށުން ބަރީއަވުމަށް މަސައްކަތްކުރުން

60އިޚްތިޔާރުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީ ލިބުމުގެ ތެރޭގައި، އެ މީހަކު އިޚްތިޔާރުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކާއި މަޝްވަރާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމާއި،އެ މީހަކު އިޚްތިޔާރުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީގައި ކުށަން ބަރު އ ވ މަށް މަސައްކަތްކުރުމުގެ ޙައްޤީހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ޖިނާއީ ބޮޑު މައްސަލަތަކުގއަ ތުހުމަތުކުރެވި މީހާއަކީ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދޭ ފަދަ މާލީ ތަނަވަސްކަމެއ ނެތް މީހަކުނަމަ، އޭނާއަށް ދައުލަތުން ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ޢިއްޔަންކޮށްދޭންވާނެއެވެ. މކަނ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރުމުގެ އިތުރުން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 ވަނަ މާއްދާގައިވެސް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިކަންކަން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ފަނޑިޔާރު އަންގަންވާނެއެވެ.

61މި މައްސަލައިގެ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަޑުއެހުންތަކަށް ބަލާއިރު، މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ވަކީލުގެ ޙާޟިރުގައި 02 އޮކްޓބަރޫ 2018 ގައި ބޭއްވުނު އިބްތިދާއުއަޑުއެހުމުގައި، އިބްތިދާއީ މަރިޙެ ލާގައ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ޙައްޤުތައް ދިނުމަށްޓަކައި އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމެއްގެ ގޮތުގައަ މި އަޑުއެހުން ކުރިއަށްދާކަމަށާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުން ގިނަ ޙައްޤުތަކެއް ލިބިގެންވާކަމްށައި، މިގޮތުން، ވަކީލެއެޢުއްޔަންކުރުމުގެފރުޞަތާއި، ވަކީލެއް ޙާޟިރުވެ ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ހިމެނޭކަމަށް ޝަރީޢަތުން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެ ދުވަހުގެ މަޙްޟަރު ބަޔާނުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވެއެވެ.

62ބައެއް ލިޔުންތައް ލިބިފައިނުވާކަމަށާއި، ދަޢުވާކުރި ސަބަބު އެނގޭ ލިޔުމާއި އަދި ހެކިންގެ ތަފްޞީލު ލިބިފައިނުވާކަމަށް މި އަޑުއެހުމުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގ ވަކީލުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކުރުމުން، ފުރުޞަތެއް ދީފައިވެއެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )ބ( ޤަނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )ޅ(

63އޭގެ ފަހުން 26 ނޮވުނެ ބަރް 2018 ގައި ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމުގައި ހެކި ލިސްޓް އެކާ ހުށަހެޅީ ލިޔުން ލިބިފައިވޭތޯ މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ވަކީލާއި ޝަރީޢަތުން ސުވާލުކުރުމުން، އެ ލިޔެކިޔުންތައް ލިބިފައިވާކަމގައި ބުނެފައިވެއެވެ.

6420 އޮކްޓބަރޫ 2019 ގައި ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމަށް މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ވަކީލެއް ޙާޟިރެއްނުވެއެވެ. ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅަން ބޭނުންވޭތޯ ޝަރީޢަތުން ސުވާލުކުރުމުން، ވަކީލަކާއެއްކޮށ ހުށަހެޅުންތައް ހުށަހަޅަން ބޭނުންވާކަމުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫން ބުނެފައިވެއެވެ.

6518 ފެބރުވަރު 2020 ގ އަޑުއެހުމުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ވަކީލެއް ހަމޖއްސުމަށް މަސައްކަތްކުރާކަމުގައެވެ.

6603 މާރިޗް 2020 ގެ އަޑުއެހުމުގައި ދަޢުވާއާމެދު މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ބުނަން ކީކޭތޯ ޝަރީޢަތުން ސުވާލުކުރުމުން، ޝަރީޢަތުގައި އެއްވެސް އެއްޗެއް ބުނަން ބޭނުންވަނީ ވަކީލުގެ ޙާޟިރުގައިކަމަށާއި، އެކަމަކު ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރާ ކަމުގައި ބުނެފައިވެއެވެ. 27 އޮކްޓބަރޫ 2020 ގައި ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމުގައި ދައުލަތުން ވަކީލެއް ހަމަޖެއްސުމަށް މުޙައްމަދު ޝަނޫން އެދިފައިވެއެވެ.އަދި އ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަކުރުމަށް ޝަރޢތުން ފުރުޞަތު ދީފައިވެއެވެ.

67ހެކިބަސް ނެގިފައިވަނީ މުޙައްމަދު ޝަނޫންގ ވަކީލުގެ ޙާޟިރުގައެވެ. އަދި ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވެއެވެ. މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުން ވަކީލު ޚުލާސާ ބަޔާން ހުށަހަޅާފައިވަނީ 04 ޖޫން 2022 ގައެވެ.

68ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ އަލީގައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ ދަށުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދަޢުވާއަށް ޖަވާބުދާރީވުމަށް އެންގުމުގެ ކުރިން، ފަނޑިޔާރު ފުރިހަމަ ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ފުރިހަމަކޮށްފައިވާކަމުގައި ދެކެމެވެ.

69އެ މީހެއްގެ ޙާޟިރުގައި ޝަރީޢަތްކުރެވުމަކީ ލިބިގެންވާ ޙައްޤެކެވެ. އަދި މި ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް އަންގަންވާނެއެވެ. މުޙައްމަދު ޝަނޫންގ ވަކީލުގެ ޙާޟިރުގައި 02 އޮކްޓޫބަރު 2018 ގައި ބޭއްވުނު އިބްތިދާއު އަޑުއެހުމުގައި، އިބްތިދާއީ މަރީޙިލާގައ ޖިނާއި އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ޙައްޤުތައް ދިނުމަށްޓަކައި އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމެއްގެ ގޮތުގައި މި އަޑުއެހުން ކުރިއަށްދާކަމަށާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުން ގިނަ ޙައްޤުތަކެއް ލިބިގެންވާކަމށްއި، އެގޮތުން ވަކީލަކާއެކު ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަމުގައި ޝަރީޢަތުން އަންގާފައިވެއެވެ. އެ ދުވަހުގެ މަޙްޟަރު ބަޔާނުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވެއެވެ.

70މ ބުނި ބުނުން އެންމެ ސާފުނުވިނަމަވެސް، "ވަކީލަކާއެކު" މިފަދައިން ފަނޑިޔާރު ބަޔާންކުރިކުރުމުން، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާއި އޭނާގެ ވަކީލު އޭގައި ޝާމިލުކޮށް ޝަރީޢަތްކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަން ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމުގައި ބުރަވަމެވެ.

71ކުށެއް ކުރިކަމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހާއަށް ތިމާއާ ދެކޮޅަށް ޝަރީޢަތުގައި ބަޔާން ނުދިނުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ. މި ޙައްޤުއޭނާއަށް ލިބިގެންވާކަމާށައި، ޝަރީޢަތުގައި ދޭ ބަޔާނަކީ އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ބޭނުންކުރެވިދާނެ ބަޔާނެއްކަމާށއި، އޭނާ ދޮގު ހެކި ދީފިނަމަ، ދޮގު ހެކި ދިނުމުގެ ދަޢުވާ އޭނާގެ މައްޗަށް ކުރެވިދާނެކަން ފަނޑިޔާރު އަންގަންވާނެއެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )ޅ( ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާހެ )ނ( ގެ )6( ވަނަ ނަންބަރު ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(

72މިކަން ފުރިހަމަވެފައިވާ މިންވަރު ބަލާއިރު، މުޙައްމަދު ޝަނޫންގ ވަކީލުގެ ޙާޟިރުގައި 02 އޮކްޓޫބަރު 2018 ގައި ބޭއްވުނު އިބްތިދާއު އަޑުއެހުމުގައި، އިބްތިދާއީ މަރީޙިލާގައ ޖިނާއި އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ޙައްޤުތައް ދިނުމަށްޓަކައި އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމެއްގެ ގޮތުގައި މި އަޑުއެހުން ކުރިއަށްދާކަމަށާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުން ގިނަ ޙައްޤުތަކެއް ލިބިގެންވާކަމށުއި، ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އަބަދުވެސް ވާހަކަދައްކަންވާނީ ތެދު ބަހުންކަމަށާއި، ދޮގު ބަސް ބުނެ ދޮގު ވާހަކަދައްކައިފިނަމަ، ވަގުތުން ފިޔަވަޅު އެޅޭނެކަމަށ ފަނޑިޔާރް އަންގާފައިވެއެވެ. އެ ދުވަހުގެ މަޙްޟަރު ބަޔާނުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވެއެވެ.

73ޕްރިސިޑެންސް 6ބަޔާންކުރި ނައްސުގައި ބަޔާންކުރާ ފަދައިން، އަމިއްލަ ނަފްސއ ދެކޮޅަށް ބަޔާނެއް ނުދިނުމުގެ ޙައްޤު ލިބިފައިވާކަން ސާފުކޮށް މުޙައްމަދު ޝަނޫންއަށް އަންގާފައިވާކަމުގައި ނުދެކެމެވެ.ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް އަންގަންޖެހޭ ޙައްޤުތައް އެންގުމުގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަން މާއްދާގަ )ނ( ގައި ބަޔާނކުރް ކަންކަނާ ވަކިވަކިން އޭނާއަށް އެންގުމަކީ މި މާއްދާގެ ބޭނުމެވެ. އެއީ އެންމެ ފުޅާ މިނުނ ޙައްޤުތައް ކަށަވަރުކުރުމުގެ ގޮތުން، ފަނޑިޔާރު ކުރަންޖެހޭ އެންމެ އަސާސީ އެއް ކަމެވެ.

74ދޮގު ބަސް ބުނެ ވާހަކަދައްކައިފިނަމަ ފިޔަވަޅު އެޅޭނެކަނ ފަނޑިޔާރް ބުނެދީފައިވެއެވެ. އެ އިޝާރާތްކުރެވޭ ކަމަކީ ދޮގު ހެކިދީފިނަމަ، ދޮގުހެކި ދިނުމުގެ ދަޢުވާ ކުރެވިދާނެކަން އެންގުމެވެ. ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމާއި، އެ މީހަކު ބޭނުންވާ ހެކިން ޙާޟިރުކުރުން

75މީގެތެރޭގައި ހިމެނެނީ ދައުލަތުން ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކުރާ ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމާއި، އެ މީހަކު ބެނ ނ ހެކީން ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށް ކޯޓުގައި އެދުމާއި، އެ ހެކިންނާ ޝަރީޢަތުގެ 38 37 މަޖިލީހުގައި ސުވާލުކުރުމުގެ ޙައްޤެވެ. މި ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަން ފަނޑިޔާރު އަންގަންވާނެއެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )ކ( ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ )9(

76ފުރަތަމަ ކަމަކަށް ބެލެވިގެންމިދަނީ، މި ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަން ފަނޑިޔާރު އަންގާފައިވޭތޯއެވެ. 02 އޮކްޓބަރޫ 2018 ގެ އަޑުއެހުމުގައި ދައުލަތަށްވެސް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށްވެސް ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބޭނެކަމަށާއި، އަދި ގެނެވޭ ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިގެންވާކަން ފަނޑިޔާރު އަންގާފައިވެއެވެ. މި ދުވަހުގެ މަޙެޟރު ބަޔާނުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫނ ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވެއެވެ.

77ދެން މި ބެލެވެނީ މި ޙައްޤު ލިބިދީފައިވާ މިންވަރަށެވެ. މިގޮތުން، މުޙައްމަދު ޝަނޫން ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކޮށްފައިވާތީ ހެކި ހާމަކުރުމަށް ޝަރީޢަތުން އެންގުމުން، މުވައްކިލާއި ބައްދަލުނުވާތީ އިތުރު ފުރުޞަތަކަށް ވަކީލުގެ ފަރާތުން އެދިފައިވެއެވެ. އަދި އެދިފައިވާ ފަދައިން ފުރުޞަތު ދީފައިވާކަން މަޙްޟަރު ބަޔާނުން އެނގެއެވެ.

78އެއަށްފަހު، 28 މެއި 2019 ގައި ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމުގައި، ޝަރީޢަތުން ހެކި ހާމަކުރުމަށް ފުރުޞަތު ދީފައިވީނަމަވެސް، މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާނެ ހެއްކެއް ނެތުމުން، އެ ފުރުޞަތު ދޫކޮށްލާފައިވާކަމުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ވަކީލު ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. މި އަޑުއެހުމުގައި މިކަމ ގޅިގެނ މުޙައްމަދް ޝަނޫންއަށ ބަހެއް ބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމުން، މުޙައްމަދު ޝަނޫން ބޭނުންވާ ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ނިންމުމަށެވެ. އަދި ޝަރީޢަތް އަވަސްކޮށްދިނުމަށެވެ.

79ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ޝަފަހީ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގިފައިވަނީ މުޙައްމަދު ޝަނޫންއާއި އޭނާގެ ވަކީލުގެ ޙާޟިރުގައެވެ. އަދި އެ ހެކިންނާ މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ވަކީލު ސުވާލުކޮށްފައިވެސްވެއެވެ.

80މ އެންމެހާ ކަންކަމަށް ނަޒަރުކުރާއިރު، ދައުލަތުން ހުށަހަޅާ ހެކިންނާ ސުވާލުކޮށް، ހެކިން ޙާޟިރުކުރަން ބޭނުންވާނަމަ، އެ ފުރުޞަތު އޮތްކަން ޝަރީޢަތުން އަންގާ، އެ ފުރުޞަތު ދެވިފައިވާކަން އެނގެނު އޮތަތީ، މި ޙައްޤު މުޙައްމަދު ޝަނޫންއަށް ލިބިދީފައިވާކަން ކަށަވަރުވެއެވެ. ކުށަށް އިޢުތިރާފުވާނަމަ، އެ މައްސަލަ އަވަސްނިޔާއިން ބެލެވޭނެކަން

81ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ކުށަށް އިޢުތިރާފުވެއްޖެނަމަ، އޭނާގެ މައްސަލަ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤެ ނޫނުގ 162 ވެނ މާއްދާގަ ދަށުން އަވަސްނިޔާއިން ބެލެވިގެންދެއެވެ. ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ 108 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގެ ދަށުންއިބްތަދާއީ އަޑުއެހުމުގައި ނިންމޭނެއެވެ. މިކަން މިގޮތުގެ މަތިން އޮތްކަން ދަޢުވާލިބޭ މީހާ ދަޢުވާއަށް ޖަވާބުދާރީވުމަށް އެންގުމުގެ ކުރިން، ފަނޑިޔާރު އޭނާއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.

82މިކަން މި މޭރުމުން އަންގފައާ ވޭތޯ ބަލާއިރު، 02 އޮކްޓޫބަރު 2018 ގ އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތްތަކަށް ލިބިދޭ ޙައްޤުތައް އެންގުމުގައި، ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އިޢުތިރާފުވެއްޖެނަމ

05 )ފަހެއް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މައްސަލަ ނިންމޭނީ އަވަސްނިޔާގެ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށާއި، އެހެންނަމަވެސް އިންކާރުކުރާނަމަ، ދައުލަތަށްވެސް އަދި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށްވެސް ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބޭނެކަމަށް ފަނޑިޔާރު އަންގާފައިވެއެވެ. މި ދުވަހުގެ މަޙްޟަރު ބަޔާނުގުއި މުޙައްމަދ ޝަނޫނ ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވާތީ، މި ޙައްޤު އެގޮތުގެ މަތިން އޮތްކަން އަންގާފައިވާކަމަށް ދެކެމެވެ.

83އިސްވެ ބަޔާންކުރި ކަންކަން އެގޮތުގެ މަތިން ހުރުމުން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މި މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތަކާއި ގުޅޭ ޙައްޤުތައް ލިބިފައިވާކަމާއި، އަދި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަން މާއްދާގަ )ނ( ގެ އަލީގައި، މުޙައްމަދު ޝަނޫން ދަޢުވް އަށް ޖަވާބުދާރީވުމަށާ އެންގުމުގެ ކުރިން، އެ މާއްދާގެ ދަށުން މުޙައްމަދު ޝަނޫންއަށް އަންގަންޖެހޭ އެންގުން އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި އޭނާއަށް އެންގިފައިވާކަމުގައި ދެކޭތީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓގައު މައްސަލި ހިންގުނުއިރު، ޤާނޫނުއަސާސްއން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އެންމެހާ ޙައްޤުތައް މުޙައްމަދު ޝަނޫންއަށ ލިބިދީފައިވާކަމުގައި ދެކެމެވެ.

84ޕްރިސިޑެންސް 7ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާ ޙާލަތުގައި، ތިރީގައިވާ ޙަ ލާތްތާކުގައި ޤިޞާޞް ހިފުމަށް އިސްތިސްނާވާނެއެވެ. ނަމަވެސް މިފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި ޤިޞާޞްގެ ކުށް ސާބިތުވާ މީހާގެ މައްޗަށ ތައުޒީރީ އަދަބު ކޯޓުން ކަނޑައަޅައެވެ.

84.1. ޤިޞާޞްގެ އަދަބު ދީ، ތަންފީޒުކުރެވޭނީ މުކައލް ފެއްގެ މައްޗަށެވެ.މުކައްލި ފަކީ ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރި ބާލޣ ވެފައިވާ މީހާއެވެ. ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގި ފަރާތަކީ ކުޑަކުއްޖެއް ކަމުގައިވުމވެސ މރަށ މަރް ހިފުން މަނާވާ ސަބަބެކެވެ.

84.2. ވާރިސުން ޤިޞާޞް ހިފަން ބޭނުންނުވުމެވެ. ވ ރިސުން ޤިޞާޞްގެ ބަދަލުގައި މަރުގެ ދިޔާ ހިފުމަށް އޚި ތީޔާރުކުރެވިދާނެއެވެ. ނުވަތަ އެ ވެސް ދޫކޮށްދެވިދާނެއެވެ. މިއީ އިމާމް ޝާފަޢ އަދި އިމާމް އަޙްމަދުގެ ރ އަޔުވެ. އިމާމް އަބޫ ހަނީފާގެ ރްއް ޔުގައި ވާރިސުން ޤިޞާޞް ހިފަން ބޭނުންނުވުމުގެ މާނައަކީ އިތުރު ބަދަލެއްނެތި ދޫކޮށްލުމެވެ. އިލްމް ވެރިން އިއްތިފާޤުވ އެއާ ކަމަކީ ވާރިސުންނަށް ޤިޞާޞް ހިފުން ދޫކޮށލާވޭނެކަމެވެ.ފިޤުހު އިލްމުވެރިން އިއްތިފާޤުވ ގޮތުގައި ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމަކީ ސުލްހަވެވޭނެ ކުށެކެވެ. އަދި ދެފަރާތުން އެއްބަސްވި އަގުހުރި އެއްޗެއްގެ ބަދަލުގައި ޤިޞާޞް ދޫކޮށްލުމުގެ އިޚްތިޔާރު ވާރިސުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ. 40 nd Anwarullah, The Criminal Law of Islam, 2 edition (Kuala Lumpur, A.S. Noordeen, 2022), page 75- މާފުކުރުމާއި ސުލްހަވުމުގެ ތަފާތަކީ، އާންމުގޮތެއްގައި މާފުކުރަނީ އެއްވެސް އެއްޗަކާ ނުލައެވެ. ނަމަވެސް ސުލްހަވަނީ އަގުހުރި އެއްޗެއްގެ ބަދަލުގައެވ.

84.3. މަރުވި މީހާއަކީ ޣައިރު މުސްލިމަކަށްވުމެވެ. މިއީ އިމާމްމ ލިކް އަދި އިމާމް ޝާފިޢީގ ރައުޔެވެ.މިކަމުގައި އިމާމް އަބޫ ހަނީފާގެ ރުއްޔަކ މަރުވީ މީހާއަކީ ނުވަތަ މަޤުތޫލަކީ ޣައިރު މުސްލިމެއާކަމުގައިވީނަމަވެސް، ޤްތިލުގެ ކިބައިން މަރަށް މަރު ހިފިދާނެކެމެވެ. ޤިޞާޞް ހިފުމަށް ޤްތިލާއި މަޤތޫލަކީ އިސްލާމްކަމާއި މިނިވަންކަމުން ހަމަހަމަ ދެ މީހުންނަށް ވާންޖެހެއެވެ.

84.4. ޤާޞާޞ ހިފުން މަނާވާފަދަ ޢާއިލީ ގުޅުމެއް އޮތުމެވެ. އިމާމް އަބޫ ހަނީފާ، އިމާމްޝީފްޢ އަދި އިމާމް އަޙްމަދުގެ ރައުޔަކީ، ބައްޕައެއްގެ މައްޗަށް ގަސްދުގައި ދަރި މެރިކަމުގެ ކުށް ސަބިތުވާނަމަ، ބައްޕަގެ މައްޗަށް ޤިޞާޞް ހިފުމެއް ނެތްކަމެވެ. މި ޙާލަތަށް މަންމަ، ކާފީ އަދި މާމަވެސް ފެތޭނެއެވެ.

85މިކަންކަމަށް ނަޒަރުކުރާއިރު، ދައުލަތުން ބުނެފައިވާ ފަދައިން،މި ޢަމަލު ހިންގިއިރު މުޙައްމަދ ޝަނޫންއަކީ ބާލިޣުވެ ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރި މީހުކެވެ. އަދި ޙުކުމްކުރެވުނުއިރުވެސް،މުޙައްމަދ ޝަނޫންއަކީ ބާލިޣުވެ ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރި މީހަކެވެ. މިކަމާ މެދު ސުވާލު އުފައްދަންޖެހޭ ޙާލަތެއް ނުވަތަ ސަބަބެއް ވުޖޫދުގައިނެތެވެ. މުޙައްމަދަ ޝަނޫންގެ ސަބަބުން ނިޔާވެފައީވި ނެލްގ ހުރުމަތްތެރިކަން ލިބިގެންވާ މީހެއްކަން އިސްވެ ބަޔާންކުރެވިއްޖެއެވެ.މަރުވި ޢަލީ ޒިޔަދަމްއާއ މުޙައްމަދު ޝަނޫންއަކީ ދީނުގެ ގޮތުންނާއި މިނިވަންކަމުގެ ގޮތުން ހަމަހަމަ ދެ މީހުންނެވެ.މި ދ މީހުންގެ މެދުގައި ޤިޞާޞެހިފުން މަނާވާފަދަ ތިމާގެ ކަމެއް ނެތީވެ. މީގެ އިތުރުން، ޢަލެޒިޔަދަމިގ ވާރެސިން އޭނާގެ މަރުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ބޭނުންވަނީ މަރަށް މަރު ހިފުން ކަމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައްބުނެފައިވެއެވެ. މިނޫންކަމަކަށ މިސާލަކަށް މަޢާފު ދިނުމަށް ނުވަތަ ޤިޞާޞްނޫނ އެހެން ބަދަލެއްގެ މައްޗަށްސުލްހވެފައއްނުވެއެވެ.މިކަންކަމާމެދު، މި އިސްތިއުނާފުގައިވެސް މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުން ސުވާލު އުފައްދާފައެއްނުވެއެވެ.

86އެހެންކަމުން، މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ކިބައިން ޤިޞާޞް ހިފުން މަނާކުރާ ސަބަބެއް ނެތްކަން އެނގެއެވެ. ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ވާރިސުންގެ ބަސް ނަގާފައިވަނީ ޤާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ ހަމަތަކާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިންތޯ

87ޕްރިސިޑެންސް 8އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ގަސްދު މަރު ސާބިތުވާ މީހާގެ ކިބައިން ޤިޞާޞް ހިފުމާއި، ނުހިފައި ދޫކޮށްލުމަކިމަޤުޠޫލުގެ ވާރިސުންނަށް ލިބިގެންވާ ބާރެކެވެ. މިކަން ކީރތެޤުރްއާންގުއަލުއިސްރއ ސޫރަތުގެ )ﺳﻮرة اﻹﺳﺮاء( 33 ވަނަ އާޔަތަ ން ދުލާލްތެކޮށެ ދެއެވެ. އީ އާޔަތުގ މާނައިގައިވަނ އަންނަނިވި ފަދައިންނެވެ. "އަދި ތިޔަބައިމީހުން، ﷲ ޙުރުމަތްތެރިކުރައްވާފައިވާ ނަފްސެއް ޙައްޤަކާ ލައިގެންމެނުވީ ނުމަރާށެވެ! އަދި އަނިޔާގެގޮތުގައި، މަރައިލެވޭމީހާ )ދަންނާށެވެ!( ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، އެމީހާގެ ވަލީވެރިޔާއަށް، ތިމަންރަސްކަލާނެގެ ބާރެއް ދެއްވީމެވެ. ފަހެ، ޤަތުލު ކުރުމުގައި އޭނާ އިސްރާފު ނުކުރާހުށިކަމެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، އެ ވަލީވެރިޔާއަކީ، ނަޞްރު ލިބިގެންވާ މީހެއް ކަމުގައިވިއެވ."

88ދައުލަތުން މި ނުކުތާގައި އެދިފައިވަނީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގ ނަންބަރު 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގައި މުޙައްމަދްޝަނޫނިގެ ކިބައިން ޤިޞާޞް ހިފުމަށް ކަނޑައެޅުމުގައްޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ވާރިސުންގެ ބަސް ނަގާފައިވަނީ ޤާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ ހަމަތަކާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތީންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށެވެ.

89މަރުގެ މައްސަލަތަކުގައި ޤިޞާޞް ހިފުމުގައި ވާރިސުންގެ ބަސް ހޯދުމާ ގުޅޭއެޞޫލުތައ ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި އަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 42 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. އެގޮތނ

89.1. ޤިޞާޞް ހިފް މާއި ނުހިފުމާމެދ ގޮތެއު ނިންމުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވަނީ ވާރިސުންނަށކަނ

89.2. ވާރިސުންގެ ބަސް ޝަރީޢަތުން ނެގުމުގެ ކުރިން ވާރިސުންނަކީ ކޮބައިކަން މައްސަލަ ބަލާ ކޯޓުން ސާބިތުކުރަންވާނެކަނ

89.3. ވާރިސުންގެ ބަސް ހޯދާނީ މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުން ނިމިގެން މައްސަލައިގައި ޝަރީޢތުނަ ގޮތެއް ނިންމާއިރު ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ޝަރީޢަތުން ކަނޑައެޅުމަށުފަހ އަދަބާމެދު ދެ ފަރާތުން ވާހަކަދައްކާ މަރު ޙލާގައިކަނ

89.4. މަރަށް މަރު ހިފޭނީ މަރުވި މީހާގެ ވާރިސުންކުރެ އުމުރުން 15 )ފަނަރަ( އަހަރު ފުރިފައިވާ ހުރިހާ ވާރިސުން މަރަށް މަރު ހިފުމަށް ބޭނުންވާނަމަކަނ

89.5. މުރަށ މަރް ހިފުމަށް ވާރިސުންގެ ތެރެއިން އެކަކު އިންކާރުކުރިނަމަވެސް، މަރަށް މަރު ން ހިފނެކަމާއި، އެ ޙާލަތުގައި އެ މީހަކަށް ދޭ އަދަބަކީ ޤާނޫނުގައިވާ ޖަލަށްލުމުގެ އަދަބުކަނ

90ދަށު ކޯޓުގައު ކަނި ހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، މައްސަލައިގައް ކުށް ސާބިތވާކަމަށ 18 ޑިސނެ ބަރް 2022 ގައި ކަނޑައަޅައި، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ވާރިސުންނާ ގުޅޭ މަޢުލޫމާތު ހިއްސާކުރުމަށް އެންގިއެވެ. އެއަށްފަހު ވާރިސުންގެ ބަސް، 09 ޖަނަވަރީ 2023 ގެ އަޑުއެހުމުގައާއި، 19 ފަބީރުވުރ 2023 ގެ އަޑުއެހުމުގައި ނަގައި، އަދަބާއި ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ފުރުޞަތު ދެވުނެވެ.

91މިގޮތުން،ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ވާރެސންގ ގޮތުގައެ ތިބި މީހުންގެ ތެރެއިން، ޢަލީ ޒިޔަދަމްގ 15 )ފަނަރަ( އަހަރު ފުރިފައިނުވާ ދަރީގެ ބަސް ފިޔަވައި އެހެން ވާރިސުންގެ ބަސް ނެގިފައިވެއެވެ. އަދ ވާރިސުން ބޭނުންވަނީޢާ ލީ ޒިޔަދަމް މަރާލްޤްތިލުގެ ކިބައިން ޤިޞާޞްހިފުމަށްކަން އެ ފަރާތްތަކުނ ބުނެފައިވެއެވެ.

92ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ 15 )ފަނަރަ( އިހަރުނުވާ ދަރި މުޙައްމަދު އަޔުޝ ބިން ޒިޔަދަމްގެ ބަސް ނަގާފައިނުވަނީ ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައެޢމަލުކުރާނ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( އާ ޙަވާލާދީކަނ ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

93އެހެންކަމުން، ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައިޢމަލުކުރާނ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 42 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން ފުރިހަމަކޮށްފައިވާކަމުގައި ދެކެމެވެ.

94ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ނުކުތާތަކުގެ ތެރެއިން 1 ވަނަ ނުކުތާއާއި، 2 ވަނަ ނުކުތާއާއި، އަދި 3 ވަނަ ނުކުތާގައިވާ ކަންކަމުގައި ދެބަސްވާކަމެއް ނެތްކަމުގައި މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށް، އެހެނަސް، 4 ވަނަ ނުކުތާއާ ގުޅިގެން ދަށު ކޯޓުން މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ މެއްޗަށ ކުށް ސާބިތުވިއިރު، މަޤުތޫލުގ 15 )ފަނަރަ( އަހަރު ނުފުރޭ ކުއްޖަކު ހުރުމާއެކު، ދަށު ކޯޓުން މުޙައްމަދު ޝަނޫނ މެރުމަށް ޙުކުމްކުރި ފަހުން، މިހާރު 02 )ދޭއް( އަހަރު ފާއިތުވެގޮސްފަވާތީވެ، އެކުއްޖާގެއިމުރުނ މިހާރު ހެކިބަސް ދެވޭ އުމުރު ފުރިހަމަވެފަވޭތޯ ކަށަވަރުކޮށް، ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 42 ވަން މާއްދާގަ )ނ( އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ހެކިބަސް ދެވޭ އުމުރު އެކުއްޖާގެ ފުރިހަމަވެފައިވާނަމަ، އެކުއްޖާގެ ހެކިބަސް ނަގައިދިނުމަށް އެދޭ ކަމުގައި ބުނެފައިވެއެވެ.

95ބާލިޣުނުވާ ވާރިސުންގެ ބަސްނެގުމާއ ގުޅޭ ގޮތުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/110 މުޙައްމަދު ސަމާޙު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްޤަޟިއްޔާގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމު ކޯޓުގް ނަންބަރ 2016/SC-JC/06 ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙުސައިން ޙުމާމް އަޙްމަދު ޤަޟިއްޔާއާޙަވާލާދ ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އ ޤަޟިއްޔާގައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާއި ޚިލާފު ނިންމުމަކަށްވެގެން، އެ ނިންމުމާއި ދުރައްދާންނުޖެހޭކަމުގައެވެ.

96ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2016/SC-JC/06 ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙުސައިން ޙުމާމްޤަޟިއްޔާގައި މިކަމާ ގުޅިގެން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ، މަޤުތޫލުގެ ވާރިސުންގެ ތެރެއިން ކުޑަކުއްޖަކު ހިމެނޭ ޙާލަތުގައި ޝުފިޢީންނާއި ޙަންބަލީންގެ ރުއަޔުގައި ކ ޑޮކުއްޖ ބ ޑްވަންދެން އިންތިޒާރުކުރަންޖެހނިކަމަށްވިޔަސް ވާރިސުންގެ ތެރެއިން ބާލިޣުވެ ތަސައްރުފު ފުދިފައިވާ މީހުން ޤެޞާޞ ހިފަން އެދް އދުމ ގުޅިގެނާ ޤާޟީ އެފަދައިން ޙުކުމްކޮށްފިނަމަ، އ ސަބަބަށްޓަކައި އެ ޙުކުމް ބާޠިލުނުކުރެވޭނެކަމަށް ޝާފިޢީންނާއި ޙަންބަލީން ބުރަވާކަމަށާއި،އިމާމް އަބޫޙަނީފ އާއާ އިމާމް މާލިކުގުރްއަޔުގައި މަޤުތޫލުގ ވާރިސުންގެ ތެރެއިން ކުޑަކުއްޖަކު ހިމެނުނަސް ވާރިސުންގެ ތެރެއިން ބާލިޣުވެ ތަސައްރުފު ފުދިފައިވާ މީހުންގެ ރްއްޔުގެ މައްޗަށް އެކަނި ޤިޞާޞް ހިފުމާމެދ ގޮތެއު ނިންމިދާނެކަމެވެ. އެގޮތުން ކުޑަކުއްޖާ ބޮޑުވަންދެނ ޤިޞާޞް ހިފުން ފަސްކުރަން ނުޖެހެއެވެ. އެހެންކަމުން މަޤުތޫލުގެ ވިރިސުންގެ ތެރޭގައި ކުޑަކުއްޖަކު ހިމެނުނަސް، ވާރިސުންގެ ތެރެއިން ބާލިޣުވެ ތަސައްރުފު ފުދިފައިވާ މީހުންގެ ބަހުގެ މައްޗަށް އެކަނި ޤިޞާޞް ހިފުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމިދާނެކަމުގައެވެ.

97މިކަންކަން މި މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތަކަށް ތިލަކުރާއިރު،ދަށު ކޯޓުނު މައްސަލް ނިންމިއިރު ޢަލ ޒިޔަދަމްގ ވާރިސުންގެ ތެރެއިން ޢަލީ ޒިޔަދަމްގެ ދަރި، މުޙައްމަދު އަޔުޝ ބިން ޒިޔަދަމްއަށ 15 )ފަނަރަ( އަހަރުނުވާތީ، އެ ކުއްޖާގެ ބަހެއް ނެގިފައިނުވާކަން އެނގެއެވެ. މި ކުއްޖާގެ އުފަން ތާރީޚކ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/110 )މުޙައްމަދު ސަމާޙު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް( ޤަޟިއްޔާގެ 106 ވަނަ ނުކުތާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/SC-JC/06 )ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙުސައިން ޙުމާމް އަޙްމަދު( ޤަޟިއްޔގާ 13 ވަނަ ނުކުތާ 26 މާރިޗް 2012 ކަމުން، މި މައްސަލަ މި ކޯޓުގައި ކުރިއަށް ގެންގޮސް ފައިސަލާކުރިއިރު، މި ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިނުވާކަނ ސާފުކޮށް ފެންނަން އެބައޮތެވެ.

98އެހެންކަމުން،ދަށު ކޯޓުނު ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައިޢމަލުކުރާނ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ތަޠުބީޤުކުރިކުރުން އެގޮތުގެ މަތިން ޤާއިމުވެ އޮތްކަން އެނގެންއޮތަތީ، ދަށު ކޯޓުނ ޢަލީ ޒިޔަދަމްގ ވާރިސުންގެ ބަސް ނަގާފައިވަނީ ޤާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ ހަމަތަކާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ކަމުގައި ދެކެމެވެ.

99އިސްވެ ފާހަގަކުރެވިދިޔަ ކަންކަން އެފަދައިން ހުރުމުން، މުޙައްމަދު ޝަނޫންގެ މައްޗަށް ގަސްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އެ ކުށުގެ ޢުޤޫބާތެއްގެ ގޮތުން މުޙައްމަދ ޝަނޫނ މެރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުގް ނަންބަރ 325/Cr-C/2015 ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށްކަމުގައިވާތީ، އެ ޙުކުމް ދަމަހައްޓަންޖެހޭކަމުގައި ދެކެމެވެ.

100ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.

101ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ. ހައްދުންމަތީ ފޮނަދޫ ކައުންސިލްގެ އިދާރާގެ ނަންބަރު 2019/32-401 "އުފަންދުވަހުގެ ސެޓްފިކެޓް"