ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ޝަހުމް އާދަމް

117 މާރިޗް 2011 ދުވަހު 03:20 އެހާކަށްހާއިރު، ސ. ހިތަދޫ، […] އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ތޫނަ އެއްޗަކުން ހަމަލާދީ ޒަޚަމް ކޮށްލުމާއި ގުޅިގެން، އެޒަޚަމްތަކަށް ފަރުވާ ދެމުން ދަނިކޮށް، އެދުވަހުގެ 7:35 އެހާކަށްހާއިރު، އޭނާ ވަނީ ނިޔާވެފައެވެ. އޭނާއަށް ހަމަލާދިން ކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ކ.މާލެ، […] އިބްރާހިމް ޝަހްމު އާދަމް (މީގެފަހުން މިރިޕޯޓުގައި "ޝަހްމު " ކަމަށް ބަޔާންކުރާ) ގެ މައްޗަށް ޤަސްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ އަދި ކ.މާލެ، […] / ޙަސަން ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދު (މީގެފަހުން މިރިޕޯޓުގައި "ޝި މާޒް" ކަމަށް ބަޔާންކުރާ) ގެ މައްޗަށް ޤަސްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އުފުލިއެވެ.

2ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އުފުލި މިދަޢުވ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު: 1201/C-Cr/975 ޤަޟިއްޔއިނާ ބަލައި ނިންމާފައިވަނީ ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތު ނުވާކަމަށެވެ. އެހެންވެ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އެ ނިންމުމަކީ، ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމތަކާއަ ޚިލާފު ނިންމުމެއްކަމަށބުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އެ ނިންމުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އިސްތިއުނާފުކުރިއެވެ.

3މިއީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު: C/2011-Cr/975 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުން ބެލި ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. މި ޤޟަ އްޔިގެ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތްތަކަކީ ޝަހްމު (އައިޑީކާޑ ނަންބަރ ) އާއި ޝިމާޒް (އައިޑީ އެވެ. ވަގުތު ބަލާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، " 17 މާރިޗް 2011 ވަނަ ދުވަހުގެ 03:20" ކަމަށް ބުނެފައިވަނީ 16 މާރިޗް 2011 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭގަނޑު 00:00 ގެ ފަހުން ދުވަސް ބަދަލުވެ 17 މާރިޗް 2011 އަށް ތާރީޚްވެސް ބަދަލުވާތީއެވެ. ނަމަވެސް ޢާންމު އުޞޫލުން ކިޔާ ނަމަ، އެވަގުތަކީ 61 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ ދަންވަރު 03:20 އެވެ. ޙާދިޘާ ހިނގާދިޔަ ގޮތުގެ ޚުލާޞާ: ޙާދިޘާގެ ސަބަބު:

4އާމިނަތު 2008 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2011 ވަނަ އަހަރުގެ ޖަނަވަރީ މަހާއި ހަމައަށް ލޯބީގެ ގޮތުން 4 3 ގުޅިގެން އުޅުނީ އިބްރާހިމް އާ އެވެ. 2011 މާރިޗް 16 ވަނަ ދުވަހު ހަވީރުގެ ވަގުތެއްގައި އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ގާތް ރައްޓެއްސެއްކަމުގައިވާ މުޙައްމަދު ގެ ގާތުގައި އިބްރާހިމް ގެ ބިޓާއި ފށޮނު ކަމަށް އަޙްސަން ބަޝީރު ބުނެފައި ވެއެވެ. "ދެން (އިބްރާހިމް) އާއި ޝަހްމު އާ އަންނާނެނޫންހޭ އަހަރެންގަޔަށް ވަޅިޖަހަން، އެމީހުން ވަޅިޖަހާފަ އަހަރެން ސަލާމަތްވިއްޔާ އެމީހުންގެ ފައެއް ބުރިކޮށްލާނަމޭ" މިހެން އަޙްސަން ބަޝީރު ބުނކި މަށަ ބުނެފައި ވެއެވެ. 2011 މާރޗި 17 ދުވަހުގެ 00:00 ގައި […] ގެ ކައިރިން އަޙްސަން ބަޝީރުއާ ދިމާވިއިރުވެސް އޭނާ ހުރީ ވަރަށް ގަދއަށް ރާބޮއިގެން ކަމަށާއި ރާބޮއިގެން ހުންނަ ނަމަ އާންމުގޮތެއްގައި އޭނާ ކޮންމެވެސް އަންހެން ކުއްޖެއްގެ ގާތަށް ދާކަމަށް މުޙައްމަދު ބުނެފައި ވެއެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރު އާ އިބްރާހިމް އާ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކިންނާ ދިމާވުން:

5ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ފުރަތަމަ ހެކިވެރިޔާ (ޕހ1) އެއާ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ދެވަނަ ހެކިވެރިޔާ (ޕހ2) އަކީ މިޙާދިޘާ އާ ސީދާ ދިމާވި ދެ މީހުންނެވެ. މިދެމީހުން، 0112 މާރިޗް 16 ވަނަ ދުވަހު 23:30 އާއި 17 މާރިޗް 2011 ދުވަހުގެ 07:30 އާ ދެމެދު އުޅުނީ މާލެ ތެރޭގައެވެ. މިހެން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި، 17 މާރިޗް 2011 ދުވަހުގެ 03:20 ހާއިރު، ވެހިކލްގައަ މަޖީމަގުން އިރުން ޙާދިޘާ ހިނގިއިރު، މީނާގެ ޢުމުރަކީ 17 އަހަރެވެ. އެހެންވެ، މީނާގެ ފުރިހަމަ ނަމާއި އެޑްރެސް އަދި ރަށު ނަން ބަޔާން ނުކޮށް ޢާންމު ނަމެއް ބޭނުން ކުރެވިފައި ވަނީއެވެ. މިރިޕޯޓްގައި "އާމިނަތު" ކަމަށް ބަޔާންކުރާނީ މީނާ އަށެވެ. ޙާދިޘާ ހިނގިއިރު، މީނާގެ ޢުމުރަކީ 17 އަހަރެވެ. އެހެންވެ، މީނާގެ ފުރިހަމަ ނަމާއި އެޑްރެސް އަދި ރަށު ނަން ބަޔާންނުކޮށް ޢާންމު ނަމެއް ބޭނުން ކުރެވިފައި ވަނީއެވެ. މިރިޕޯޓްގައި "އިބްރާހިމް" ކަމަށް ބަޔާންކުރާނީ މީނާ އަށެވެ. 29 މާރިޗް 2011 ގައި އާމިނަތު މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. 11 މެއި 2011 ގައި ފާޠިމަތު ޝިފާ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. 11 އޭޕްރީލް 2011 ގައި އާމިނަތުގެ މަންމަ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބ ޔާން. ޙާދިޘާ ހިނގިއިރު، މީނާގެ ޢުމުރަކީ 17 އަހަރެވެ. އެހެންވެ، މީނާގެ ފުރިހަމަ ނަމާއި އެޑްރެސް އަދި ރަށުނަން ބަޔާން ނުކޮށް ޢާންމު ނމެއަ ބޭނުން ކުރެވިފައި ވަނީއެވެ. މިތަނުގައި ބުނެފައިވަނީ އިބްރާހިމަށް ކިޔާ ވަނަމުންނެވެ. ވަނަން މިރިޕޯޓުގައި ހިމެނުމުން އޭނާގެ އައިޑެންޓިޓީ ފާޅުވެދާނެކަމަށްޓަކައި ވަނަން ނުލިޔެ ވަނީއވެ. މުޙައްމަދު 15 މެއި 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ހުޅަނގަށްގޮސް އ ލިކިލެގެފާނު މަގު ހަތަރު އަގޮޅި އާ ހަމަވި ތަނުން ދެމީހަކު ގަޔަތް އަތްލައި ކޮއްޕަމުން ދާތީ، އެދެމީހުން ފުލުހަށް އެކަން އެންގިއެވެ. ގަޔަށް އަތްލައިގެން އުޅޭ ދެމީހުން ކުރެ އެކަކީ، އާމިނަތު ލޯބީގެ ގޮތުން ގުޅިގެން އުޅުނު އބި ރާހިމް ކަމާއި އަނެކަކީ، އަޙްސަން ބަޝީރކަނު މިދެ މީހުންވެސް ފާހަގަ ކޮށްފައި ވެއެވެ. އެދެމީހުންގެ ތެރެއިން އަޙްސަން ބަޝީރު އަތުގެ އިޝާރާތުން ވެހިކަލްގައި ދިޔަ ދެމީހުންނަށް މަޑުކޮށްދިނުމަށް އެދުނެވެ. އެހެންވެ، އެ ވެހިކަލް އެދެމީހުންނާއި 10 ވަރަކަށް ފޫޓް ދުރުގައި މަޑުކޮށް (ޕހ1) ވެހިކަލުން ފައިބައިގެން ދުވެފައި، ގަޔަށް އަތްލައިގެން އުޅޭ ދެމީހުންނާ ދިމާއަށް ދިޔަ އެވެ. (ޕހ2) ވެހިކަލް ތެރޭގައި މަޑުކޮށލައިގެން އިނެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ އިރުކޮޅެއް ފަހުން (ޕހ2) ވެހިކަލުން ބޭރަށް ފޭބިއެވެ. އޭރު ގަޔަށް އަތްލައިގެން އުޅޭ ދެމީހުން އެކަކު އަނެކަކާ ޒުވާބު ކުރަމުން ދެއެވެ. އިބްރހިމާ ހުރީ އަތުކޮޅަށް ޕޭމަންޓް ގަލެއް ނަގައިގެން ކަމަށް ބުނެއެވެ. ވެވޭ 125 ކޅު ސައަ ކ ލެއްގައަ އިތުރު ދެމީހުން އައުން:

6ޒުވާބު ކުރަމުން ދިޔަ ދެމީހުންނާއި 3 ފޫޓް ހތަނަށާ (ޕހ1) ގާތްވިތަނހެނާ، އަލިކިލެގެފާނު މަގުން ދެކުނު ން އައި ސައިކަލެއް މަޖީދމަގުގެ ހުޅީ ނގަށް ލަބާލުމަށް ފަހު ކަންމައްޗާ އަރާ ހަމކުރަ ކަމަށް ވެއެވެ. އަދި ސައިކަލު ފަހަތުގައި އިން މީހާ ސައިކަލުން ފުންމާލައިގެން ގޮސް އޭނާގެ ކަނާތުން ދެފަހަރު އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ވާތްފަރާތު ކަނދުރާއާ ދިމާލުގައި ޖެހިތަން (ޕހ1) ދުށް ކަމަށް ބުނެއެވެ. ސައިކަލުން ފުންމާލައިގެން އަޙްސަން ބަޝީރު އާ ދިމާއަށް ދިޔައީ ޝަހްމު ކަމަށް (ޕހ1) ފާހަގަ ކޮށްފައިވެއެވެ. އެވަގުތު އަޙްސަން ބަޝީރު ތިރިވި ކަމަށާއި އޭނާ ތިރިވުމުން، ޝަހްމގެ ކަނާތުގައު ތިލައިގެ ދިގުމިނުގައި 6 އިންޗި ހުންނަވަރުގެ ތޫނު އެއްޗެއް އޮތްތަން (ޕހ1) ފނުނެ ކަމަށް ބުނެއެވެ. އެއީ ޑައިވިންގ ކުރާއިރު ބޭނުން ކުރާ ވައްތަރުގެ ވަޅިއެއްކަމަށް ބޮޑަށް ޤަބޫލު ކުރެވޭ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އޭގެ ފަހުންވެސް އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ވާތްފަރާތުގެ ކަނދރާއު ދިމާލުގައި ޝަހްމުގެ ކަނާތުގައި އޮތް ތޫނު ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ފުރަތަމަ (ޕހ1) އަދި ދެވަނަ (ޕހ 2) ހެކިވެރިޔާ ތަޙްޤީޤުގައި ދީފައިވާ ބަޔާނުން. އެތިން ތިން ފަހަރު ނޫނީ ހަތަރު ފަހަރު ޖެހިންތަން (ޕހ1) އަށް ފެނިފައިވާކަމަށް ބުނެއެވެ. ސައިކަލުން ފުއްމާލައިގެން ގޮސް އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިނީ ޝަހްމު ކަން ތަޙްޤީޤުގައި (ޕހ1) ފާހަގކޮށަ ދީފައިވެއެވެ. ޝހްމަ (ޕހ 1) އާ ދިމާއަށް:

7އަޙްސަން ބަޝީރަށް ހަމަލާ ދިނުމުން އޭނާ ދުވެފައި ދިޔައީ (ޕހ1) އާ ދިމާއަށް ކަމަށް (ޕހ1) ބުނެއެވެ. އެވަގުތު އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ގާތުގައި ވެހިކަލްއަށް އަރާށޭ ބުނުމުން ޝަހްމގު އަތުގައި އޮތް ތޫނު (ހަތިޔާރު) (ޕހ1) އާ ދިމާއަށް މަޅައިގެން ހުރެ (ޕހ1) އާ ދިމާއަށް ޝަހްމު ދުއްވައިގަތް ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ޝަހްމު (ޕހ1) އާދިމާއަށް ހަތިޔާރު މަޅައިގެން ހުރެ ދުއްވައި ގަތުމއެކާ، ތިން ފިޔވަޅަ ވަރު ފަހަތަށް ޖެހިލުމުން ޝަހްމު އެނބުރި ދާންވެގެން އުޅުނެވެ. އެއާއެކު (ޕހ1) ޝަހްމު އާ ދިމާއަށް އެބުރި ދުއްވއިގަތުމުނަ ޝަހްމު ދެވަނަ ފަހަރަށް ހަތިޔާރު މަޅައިގެން ހުރެ (ޕހ1) އާ ދިމާއަށް އައިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ވޭވް 125 ކަޅު ސައިކަލް ދުއްވަން އިން މީހާ:

8ޙާދިޘާ ހިނގިތަނަށް ކުއްލިއަކަށް އއައި ސ އަކަލު ދުއްވަން އިނީ ޝިމާޒްކަން ތަޙްޤީޤުން ހޯދިފައި ވެއެވެ. ސައިކަލުގެ ފަހަތުން ޝަހްމު ފުއްމާލައިގެން ދިޔފަހަނވެސް ސައިކަލް ދުއްވަން އިންމީހާ މަޑުމަޑުން ސައިކަލުގައި އިދެ ކުރިއަށް ދުއްވަމުން ދިޔަކަމަށް މަންޒަރު ދުށް (ޕހ1) އަދި (ޕހ2) ވެސް ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި އޭރު އެ ސައިކަލުގެ ފަހަތަށް އިބްރާހިމް އަރާ އިން ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އިބްރާހިމް ސައިކަލުގެ ފަހަތުގައި ބައިންދައިގެން ސައިކަލު ދުއްވާފައި ގޮސް ޤައުމީ ކުތުބުޚާނާއާ އަރާ ހަމަވިތަނުން ޝަހްމު "އަހަރެން ގޮވައިގެން ދާށޭ" ކިޔާ ހަޅައި ލަވައިގަތް ކަމަށް ވެއެވެ. އަދި ޝަހްމު ދުވެފައި ގޮސް ސައިކަލް ފަހަތަށް އެރުމުން، ތިން މީހުން ސައިކަލުގައި ދިޔައީ ފށަނާކިލާ ގެފާނެ މަގުން ދެކުނަށް ކަމަށް ކިޔައިދީފައި ވެއެވެ. އޭރުވެސް ޝަހްމުގެ އަތުގައި ތޫނު ހަތިޔާރު އޮތްތަން ދުއްކަމަށް (ޕހ1) ބުނެއެވެ. ސައިކަލްދުއްވާފައި ދާން ފެށުމުން، (ޕހ2) އަކަށް ސައިކަލްގެ ނަންބަރު ނޯޓް ކުރާށޭ (ޕހ1) ގޮވަމުން ދިޔަކަމަށް ވެއެވެ. ނަމަވެސް އެކަމެއް ނުކުރެވެއެވެ. (ޕހ2) އަށް ނޯޓް ކުރެވުނީ ސައިކަލުގެ ރަޖިސްޓްރީ ބޯޑުގެ ބައެއް ޢަދަދު ތަކާއި އަކުރު ތަކެކެވެ. މަރުވަނިއްޔޭ ގޮވައި ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންގޮސްދޭން އަޙްސަން ބަޝީރު އެދުން:

9އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާ ދިނުމާއި ގުޅިގެން އޭނާ ދުވެފައި އެދިޔަ ގޮތަށް ގޮސް އެރީ ކުރނި ބަޔާންކުރި މަޑުކޮށްގެން އޮތް ވެހިކަލްގެ ފަހަތު ސޓަށެވެ. އޭރު (ޕހ1) އާއި (ޕހ2) ވެސް އުޅުނީ ޙާދިޘާ ހިނގިތަނުގައި ވެހިކަލުން ބޭރުގައެވެ. (ޕހ1) މަސައްކަތް ކުރަމުންދިޔައީ (ޕހ2) ގާތުބުނެގެން ހަމަލާދިން މީހނު އަރައިގެން ދިޔަ ސައިކަލް ފަހަތުން ދިއުމަށެވެ. ނަމަވެސް (ޕހ2) ވެ ހިކަލްއަށް އެރުމުން ފަހަތު ސޓުގައީ އޮތް އަޙްސަން ބަޝީރު "އަހަރެން މިއޮށް މަރުވަނިއްޔޭ އަހރެނަ ގަޔަށް ވަޅިޖެހީ ޝަހްމުއޭ، އަހަރެން ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންގޮސްދޭށޭ" މިހެން ބުނިކަމަށް ބުނެއެވެ. އަދި (ޕހ1) ދުވެފައި އައިސް ވެހިކަލަށް އަރާފައި ސައިކަލް ފަހަތުން ދިއުމަށް އެދުމުން، ވެހިކަލް ގެ ފހަތުގައަ އޮތް މީހާ ޒަޚަމް ވެފައި އޮތްކަމަށާއި ފުރަތަމަ އޭނާ ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދަން (ޕހ2) ބުނެފައި ވެއެވެ. އެހެންވެ އޭނާ ގޮވައިގެން ވެހިކަލްގައި ދިޔައީ އައި.ޖީ.އެމް.އެޗް އަށެވެ. އޭރު މިޙާދިޘާގެ މއުލޫމާތަ މިދެމީހުން ވީ ނ ފުލުހުންނަށް ފޯރުކޮށްދީފައކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރު އައި.ޖީ.އެމް.އެޗް ގައި:

10އަޙްސަން ބަޝީރު އައި.ޖީ.އެމް.އެޗް ގެ އަވަސް ފަރުވާ ދޭބަޔަކަށް ގެނެވުނީ، 2011 މާރޗި 17 ވަނަ ދުވަހުގެ 3:40 ހއިރުއެވެ. އެއީ ތޫނު އެއްޗަކުން ހަމަލާދިނުމުން އޭނާގެ ކަރުގެ ވައތަ ފަރާތަށް (ކްލެވިކަލް އޭ ކިޔާ ކަށިގަނޑަށް ވުރެ ތަންކޮޅެއް މައްޗަށް) އަނިޔާވެ ވަރަށް ގިނައިން ލޭއަންނަތީ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެމަޖެންސީ ރޫމަށް ގެނައި ވަގުތު، ޒަޚަމްތަކުން ލޭ އަންނަމނު ނުދިޔަނަމަވެސް ހޮސްޕިޓަލް ނަންބަރު:11227015 "ކޭސް ހިސްޓްރީ އަދި މަރުގެ ރިޕޯޓް". މުޅި މީހާ އޮތީ ލެއިން ފޯވެފައިކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އޮޕަރޭޝަން ކުރުމަށްޓަކައި 4:10 ގައި އޮޕަރޭޝަން ކުރާ ކޮޓަރިއަށް އޭނާ ގެންދެވުނެވެ. ނަމަވެސް ފަރުވާ ދެމުން ދަނިކޮށް 17 މާރޗި 2011 ގެ ހެދުނު 7:35 ގައި އޭނާ ނިޔާވިކަމަށް ބަޔާން ކޮށްފައިވެއެވެ. މަރުވި ސަބަބުގެ ގޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮތީ އައި.ޖީ.އެމް.އެޗް އެމެޖެންސީއަށް ގެނެވުނީ ކަރުގެ ވައަތް ފަރާތުގައިވާ ބޮޑެތި ލޭ ހޮޅިތަކަށް އަނިޔާވެ، ގިނަ ޢަދަދަކަށް ހަށިގަނޑުން ލޭ އައިސްގެން ކަމަށެވެ. ފުރަތަމަ ފަރުވާއިން އެދެވޭ އަސަރު ބަލިމީހާއަށް ކުރި، ނަމަވެސް ބަލީމީހާގެ ހިތް ދެފަހަރު މަތިން ހުއްޓުނު ކަމަށެވެ. އެއީ ކަރުގެ ލޭ ހޮޅިތަކަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުން ވަރަށް ބައިވަރު ލޭ ފޭބުމުގެ ސަބަބުން އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ހިތަށް ކޮށްގެން ކަމަށެވެ. ހަމަލާ ދިނީ ޝަހްމު އާ ޖަރުމަން ކަމަށް އަޙްސަން ބަޝީރު ބުނުން:

11އަޙްސަން ބަޝީރު އައި.ޖީ.އެމް.އެޗްގެ އެމަޖެންސީ ކޮޓަރީގައި އޮތްއިރު، އެތަނަށް ތިން ފުލުހަކު ދިޔައެވެ. އައި.ޖީ.އެމް.އެޗްއަށް ދިޔަ ފުލުހުންގެ ތެރެއިން ދެ ފުލު ހަކު، އަޙްސަން ބަޝީރު ހޮސްޕިޓަލަށް ގެނ މީހުންގެ ކިބައިން މަޢުލޫމާތު ސާފު ކުރަ މުން ދިޔަ ކަމަށް ވެއެވެ. އަދި އަނެއް ފުލުސް މީހާ އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ގާތަށް ދިޔައެވެ. އޭރު ވެސް ޑޮކްޓަރުންނާއި ނަރުހުން އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔަ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރު ގާތަށް ދިޔަ ފުލުސްމީހާ އޭނާ ގާތަށް ގޮސް އެބުރި ދާން އުޅުމުން، އަޙްސަން ބަޝީރު އަތުން އިޝާރާތްކޮށް ލުމުން އޭނާއާ ގާތްވެ އޭނާއާ ދިމާއަށް ގުދުވެލާފައި "ކާކުހޭ ވަޅިޖެހީ" މިސުވާލު ކުރިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އެސުވާލުގެ ޖަވާބުގައި އަޙްސަން ބަޝީރު ކުރު ނޭވާއެއް ލާފައި "ޝަ....ޝަ...ޝަ..ޝަހްމު، ޖަރުމަނު....އެން.ސީ.ޕާރކް" މިހެން ބުނިކަމަށް ބުނެފައި ވެއެވެ. އަދި އެފުލސު މީހާ އެބުރި އައިސް ޒަޚަމްވެފައިވަނީ އަޙްސަން ބަޝީރު (ބަކްސީ) ކަމަށް ދެންތިބި ފުލުހުން ގާތު ބުނެފައިވެއެވެ. އެކަން ފުލުހުން ދެނެގަތީ އެއީ ޢާންމުގތެއްގައޮ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ނަންބަރު:017116 "މަރުސާބިތުކުރި ލިޔުން". ހޮސްޕިޓަލް ނަންބަރު:11227015 "ކޭސް ހިސްޓްރީ އަދި މަރުގެ ރިޕޯޓް". މި ތިން ފުލުހުންނަކީ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ތިން ހެކިން ކަމަށްވާތީ ހެކިންނާ ގުޅޭ ގޮތުން (ޕހ3،) (ޕހ4) އަދި (ޕހ5) ކަމުގައި މިރިޕޯޓުގައި ލިޔެފައި އެވަނީ މިތިން ފުލުހުންގެ ތެރެއިން އެމީހަކަށް ދީފައިވާ ނަންބަރު ތަރުތީބުން އެފުލުހަކަށް ނިސްބަތް ކޮށެވެ. މައްސަލަތަކުގައި ފުލުސް އޮފީހަށް ޙާޟިރު ކުރާ މީހަކަށްވާތީކަން އެނގެއެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރު ގެ ޙާލަތު އެވަގުތު ހުރި ގޮތުން އެމަޖެންސީގައި އޮޕަރޭޝަން ކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ޑޮކްޓަރުންގެ ފަރާތުން މަޢުލޫމާތު ދީފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް އެވަގުތު އޭނާގެ ޢާއިލާގެ މީހަކު ނެތުމުން، ފުލުހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ އިސްކޮށް އެތަނުގައި ހުރި މީހަކު ފޯމުގައި ސޮއިކުރިޔަސް އެންމެ ރނަ ގަޅުވާނެކަމަށް ޑޮކްޓަރުން ބުނުމުން، ފުލުހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ އިސްކޮށް އެތަނުގައި ހުރި ފުލުހުސް މީހާ އެފޯމްގައި ސޮއިކުރަން އުޅުނެވެ. އެވަގުތު އަޙްސަން ބަޝީރު ފުލުހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ އިސްކޮ ށ ހުރި މީހާއާ ދިމާއަށް މޫނު އަބުރާލާފައި އަތުގެ އިޝާރާތުން އޭނާގެ ގާތަށް އައުމަށް އެދުނުކަމަށް ބަޔާން ކޮށްފައިވެއެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރު އޮތީ އޭނާގެ މޫނުގައި އޮކްސިޖަން މާސްކް އަޅުވާފއަ ވެ. ފުލުހުން އަޙްސަން ބަޝީރުއާ ގާތްވުމުން، އޭނާގެ މޫނުގައި އަޅުވާފައިވާ މާސްކް އޭނާގެ އަތުން އަރިއަކަށް ކުޑަކޮށް ހިއްލާފައި "ޝަ..ޝަހްމު.... ޝަހްމު...ޖަރުމަނު" މިހެން ބުނެފައިވާކަމަށް ފުލުހުން ބުނެއެވެ. މިރިހި ގޯޅިން ޝަހްމު އަދި ޝިމާޒް ފެނުން:

12އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ތޫނު އެއްޗަކުން ބަޔަކު ޙަމަލާ ދިން ކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ފުލުންނަށް ލިބުނު ފަހުން ފުލުހުންގެ ތެރެއިން ކޮންސްޓަބަލްއެއް އޭނާގެ ރައްޓެއްސަކާއި ދެމީހުން ބޮޑުރަސްގެފާނު މަގުން ހުޅނަ ގަށް ދުއްވާފައި ދަނިކޮށް، 2011 މާރޗި 17 ވަނަ ދުވަހުގެ 04:00 ހާއިރު، ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް މިރިހިގޯޅިން ދެކުނަށް ހަނި ގާފައި އަންނަނކޮށި ފެނިފައި ވެއެވެ. އެހެންވެ ފުލުސް ކޮންސްޓބަލަ އެއާ އޭނާގެ ރައްޓެހި މީހާ އާ ދެމީހުން ބޮޑުރަސްގެފާނު މަގުން ހުޅަނގަށް ގޮސް ރަށްދެބައިމަގަށް ނިކުމެ، އެމަގުގެ ދެކުނަށް ގޮސް ލޮނުޒިޔާރަތް މަގަށް ނިކުމެ އެމަގުގެ އިރަށް ދުއްވާފައިގޮސް އެމަގުގައި މަޑުކޮށްގެން ތިއްބާ، ޝަހްމު އެއާ ޝިމާޒް އާ ދެމީހުން ސިއްތިމާވާ ހިނގުމުން ހިނގާފައި އައިސް ލޮނުޒިޔާރަތް މަގަށް ނިކުތް މަންޒަރު ފެނުނު ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި ލޮނުޒިޔާރަތް މަގަށް ނިކުމެ ހޮސްޕިޓަލަށް ދިޔަ ފުލުހުންކަމުގައިވާ (ޕހ 3)، (ޕހ 4) އަދި (ޕހ 5) 17 މާރިޗް 2011 ގައި، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ދެކޮޅު ބަލާފައި […] ގެއާ އަރާހަމަވުމުން އެގގޭ ތެރެއަށް އެދެމީހުން ވަތްތަން ފެނިގެން ޕޮލސި ސްޓޭޝަނަށް އެމަޢުލޫމާތު ދިން ކަމަށް ކޮންސްޓަބަލް ބުނެފައިވެއެވެ.

13[…] ގޭގެ ބައެއްގައި ދުވަހު ކުއްޔަށް ދޫކުރާ ކޮޓަރިތަކެއް އޭރު ހުރެއެވެ. ކޮޓަރި ކުއްޔަށް ދޫކުރުމާ ޙަވާލުވެ ހުރު ބންގްލަ ދަ ޝްގެ ރައްޔިތެކެވެ. އޭނާ ބަޔާންކުރާ ގޮތުން، 2011 މާރިޗް 16 ވަނަ ދުވަހުގެ 4:00 ގައި […] ގޭގައި އޭނާ ނިދާފައި އޮއްވާ މީހަކު އައިސް ދޮރުގައި ޓަކިޖަހާ އަޑަށް ހޭލެވިގެން ނިކުމެ ބެލިއިރު، މީހަކު ފެންނާކަށް ނެތެވެ. ދެން ބޭރަށް ނިކުމެ ބޭރުގައި ލޮނުޒިޔާރަތް މަގުގައި ހުރި މީހެއްގާތު ގޭތެރެއަށް ވަނީ ކޮށްބައެއްތޯ އެހުމުން ލޮނުޒިޔާރަތްކޮޅުން އިރަށް ހިނގާފައި ދިޔަ ތިން މީހަކު އޭނާ ދެއްކި ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. މާލެ އިން […] :

14އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިން ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހުން ގޮވައިގެން […] ދިއުމަށް […] ގެއާގެ މުޙައްމަދު ނާޡިމް ލޯންޗް ދތުރަ ހަމަޖެއްސުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިއެވެ. 2011 މާރޗި 18 ނުވަތަ 19 ގައި މުޙައްމަދު ނާޡިމް އޭނާގެ ރައްޓެއްސެއްކަމަށްވާ އަޙްމަދު ޢުބައިދުއަށް ގުޅައި […] ދިއުމަށް ތަންކޮޅެއް ހެޔޮއަގުގައި ލޯންޗެއް ހަމަ ޖައްސައިދިނުމަށް އެދުނުކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި 02 މާރޗި 2011 ގައި ގުޅާފައި "ލޯންޗް ދަތުރު ކޮބާހޭ" އެހި ކަމަށް ބުނެއެވެ. އެހެންވެ، އަޙްމަދު ޢުބައިދު އޭނާގެ ރައްޓެއްސެއްކަމަށްވާ މުޙައްމަދު ޒާހިދއަށް ގުޅާފައި މ .އަތޮޅަށް ލޯންޗް ދަތުރެއް ކޮށްދނޭ ކިހާވަރަކަށްތޯ ސާފު ކުރިއެވެ. މާލެއިން […] ދަތުރެއް ކރެވޭނު -/15000ރ (ފަނަރަހާސް) ރުފިޔާއަށް ކަމަށް މުޙައްމަދު ޒާހިދު ބުނެފައިވެއެވެ. ޕޮލިސް ކޮންސްޓެބަލް 16 އޭޕްރީލް 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ބުނަ ގްލަދޭޝް މީހާ 12 މެއި 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. އަޙްމަދު އުބައިދު 07 މެއި 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައި ވާ ބަޔާން. މުޙައްމަދު ޒާހިދު 18 އޭޕްރީލް 0112 ގައި ދީފައިވާ ބަޔާން. 24 އޭޕްރީލް 2011 ގައި އާދަމް ސަޢީދު މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. އަޙްމަދު ނަސީމް 24 އޭޕްރީލް 0112 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ފައިސާ ހިފައިގެން މުޙައްމަދު ނާޡިމް އައުން:

15މުޙައްމަދު ނާޡިމް ފައިސާ ހިފައިގެން 2011 މާރޗި 20 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ 21:30 ހާއިރު، އަތޮޅު ވެއްސާދިމާއަށް ދިޔަކަމަށް ވެއެވެ. އަދ އަޙްމަދު ޢުބައިދަށް ގުޅައި ފައިސާ ހިފައިގެން އައިސް ހުރިކަމަށަ ބުނެފައި ވެއެވެ. އަދި މުޙައްމަދު ޒާހިދުއަށް ގުޅައި އޭނާވެސް އެތަނަށް އައުމުން، އެދިމާލުގައި އޮތް ފައިބަރު ދޯންޏަކަށް އަރައި މާދަމާ 21 މާރޗި 2011 ގެ ފަތިހު ފުރަން ބޭނުން ކަމަށާއި ދާން ބޭނުންވަނީ […] ކަމަށް މުޙައްމަދު ނާޡިމު ބުނިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ފުރޭނީ ލޯންޗަށް ތެޔޮއަޅައިގެން 7:00 ގައި ކަމަށާއި ލޯންޗް އޮންނާނީ ކަޅުތުއްކަލާއާ ދިމާލުގައި ކަމަށް މުޙައްމަދު ޒާހިދު ބުނެފައިވެއެވެ. […] ދަނީ ކީއްކުރަންތޯ ސުވާލު ކުރުމުން، އެއީ ޢާއިލީ ގުޅުން އޮންނަ ބައެއްގެ ރަށެއް ކަމަށާއި ދަތުރުގައި މުޙައްމަދު ނާޡިމުވެސް ދާނެ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. މުޙައްމަދު ނާޡިމް އޭނާ ލައިގެން ހުރި ޖިންސުގެ ޖީބުން ފައިސާ ނަގައި ދޭން އުޅުމުން، ހެދުނު ކުރެއްޔަށްދާ ލޯންޗުގެ ކެޕްޓަނާއި ފައިސާ ޙަވާލު ކުރަން މުޙައްމަދު ޒާހިދު ބުނެފައިވެއެވެ. މުޙައްމަދު ޒާހިދު ލޯންޗް ހަމަޖެއްސީ އޭނާގެ ރައްޓެއސެއް ކަމަށްވާ އާދަމް ސަޢީދުއަށް ގުޅައގެންނެވެ.

1621 މާރޗި 2011 ވަނަ ދުވަހު ހެދުނު 7:00 ހާއިރު ލޯންޗަށް ތެޔޮއަޅައިގެން ކަޅުތުއްކަލާ ކޮއްޓާ ދިމާލުގައި ހުއްޓާ މުޙައްމަދު ނާޡިމާ އައިސް ދަތުރުގެ އަގު -/15000ރ (ފަނަރަހާސް ރުފިޔާ) އާދަމް ސަޢީދުއާ ޙަވާލު ކުރިކަމަށް އޭނާ ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި ލޯންޗް ދުއްވަން އިން ކެޕްޓަން އަޙްމަދު ނަސީމް ގާތގައު ދަތުރު އޮތްގޮތް އާދަމް ސަޢީދު ކިޔައިދިނެވެ. އެއީ މާލެއިން ފުރައިގެން ގޮސް […] މީހުން ބޭލުމެވެ. އަދި އެބުރި މުޙައްމަދު ނާޡިމް އަންނާނެ ވާހަކަވެސް ބުނެފައިވެއެވެ. އާދަމް ސަޢީދުވެސް މުޙައްމަދު ނާޡިމްގެ ގާތު […] ދަނީ ކީއްކުރަންތޯ ސުވާލު ކުރިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އޭގެ އަޙްމަދު އުބައދި 07 މެއި 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. މުޙައްމަދު ޒާހިދު 18 އޭޕްރީލް 0112 ގައި ދީފައިވާ ބަޔާން. ޖަވާބުގައި އެއީ "ތިމަންނަމެންގެ ރަށެކޭ، އެރަށުގައި ކުކުޅާއި ބަކަރި ގެންގުޅޭ ނ، ދަނީ މަސައްކަތެއް ކޮށްލަންކަމަށް" މުޙައްމަދު ނާޡިމް ބުނިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. […] ދިޔަ މީހުން:

17[…] ދާމީހުން ތިބީ މިތާ ކައިރި ގެއެއްގައި ކަމަށް މުޙައްމަދު ނާޡިމް ބުނިކަމަށް އާދަމް ސަޢީދު ބުނެއެވެ. އަދި އޭގެ ކުޑައިރު ކޮޅަކުން އެކި ދިމަދިމާލުން 04 އަކާއި 06 އާއި ދެމެދުގެ ޢަދަދަކަށް މީހުން އައިސް ލޯންޗަށް އެރިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އެއީ ކޮންބައެއްކަން އާދަމް ސަޢީދަށް ނނ ގޭކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ލޯންޗް 07:30 އާއި 7:45 އާ ދެމެދު ވަގުތެއްގައި މާލެއިން […] ފުރކި މަށަ ވެއެވެ. ލޯންޗަށް އެރި މީހުން ސިފަ ކޮށްދީފައިވަނީ؛

1.17. ދޮންކޮށް އިސްތަށިގަނޑު ބުޅިކޮށް ދިގުކޮށް ހުރި މީހެއް. (އެއީ ތަޙްޤީޤުގައި ދެއްކި ފޓޯތަކޮ ނ މުޙައްމަދު ނާޡިމްކަން ފާހަގަކުރި.)

2.17. ކަޅުކޮށް އިސްކޮޅުން ތަންކޮޅެއް ދިގުކޮށް ހުރި މީހެއް. (އެއީ ތަޙުޤީޤުގައި ދެއްކި ފޮޓތަކުނޯ މުޙައްމދަ އާޠިފު ރަޝީދުކަން ފާހަގަކުރި.)

3.17. އާޠިފު ރަޝީދުއާއެކު ދެން އެރި މީހެއްގެ ސިފަ ކޮށްދީފައެއްނެތެވެ.

4.17. އިސްތަށިގަނޑު ބުޅިކޮށް، ހަންގަނޑުގެ ކުލަ އަލިކޮށް ހުރި އިސްކޮޅުން ކުރު މީހެއް. (އެއީ ތަޙޤީޤުގައް ދެއްކި ފޮޓޯތަކުން އިބްރާހިމް ޝަހްމު އާދަމް ކަން ފާހަގަކުރި.)

5.17. ހިކިކޮށް، އިސްތަށިގަނޑު ބުޅިކޮށް ކުރުކޮށް ހުރި މީހެއް. (އެއީ ތަޙްޤީޤުގައި ދެއްކި ފޓޯތަކޮ ނ މުޙައްމަދު ވިސާމްކަން ފާހަގަކުރި.)

6.17. މުޙައްމަދު ވިސާމްއާ އެކު ދެން އެރި މީހެއްގެ ސިފަ ކޮށްދީފައެއް ނެތެވެ. ލޯންޗު ދުއްވި ކެޕްޓަނާއި އޭގެ ފޅުވެރިނަ ފިޔަވައި، މި ހަމީހުން މާލެއިން […] އެ ލޯންޗުގައި ދަތުރު ކުރިކަން އެނގެއެވެ. ލޯންޗް ކުރެއްޔަށް ދެވޭވަރުވީ 2011 މާރޗި 21 ވަނަ ދުވަހުގެ ގާތްގަޑަކަށް 11:00 ހާއިރުއެވެ. […] ލޯންޗް ގާތް ނުކުރެވެނީސް ދަތުރުކުރި 06 މީހުންގެ ތެރެއިން 05 މހުނީ ފުއްމާލައިގެން […] އެރިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. މުޙައްމަދު ނާޡިމް […] ނުފައިބައި އެބުރި އާދަމް ސަޢީދު 24 އޭޕްރީލް 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ކައްޕި އަޙްމަދު ނަސީމް 24 އޭޕްރީލް 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ފަޅުވެރި އަޙްމަދު ވިސާމް 24 އޭޕްރީލް 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ފަޅުވެރި އިބްރާހިމް (ބަޔާން ދިންއިރު 17 އަހަރުގެ ކުއްޖަކަށްވާތީ ފުރިހަމަ ނަން ނުލިޔެ) 25 އޭޕްރީލް 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ލޯންޗްގައި މާލެ އައެވެ. އެ ފަސްމީހުން […] ދިޔައީ ކީއްކުރަންތޯ އެހުމުން އެއީ ދަތުރު ދިޔަ ބައެއް ކަމަށް މުޙައްމަދު ނާޡިމް ބުނެފައިވެއެވެ. ނަމަވެސަ ދަތުރު ދިއުމަށް ބޭނުންވާނެ އެއްވެސް އެއްޗެއް އެ ލޯންޗުގައި އެމީހުން ނުގެންދާކަން ބަޔާނުން އެނގެއެވެ. […] ދިޔުމަށް ދަތުރު ހަމަޖައްސަން ކުރިމަސައްކަތުގައި ބަޔާންވެދިޔަ އެއްވެސް މީހަކަށް އެދަތުރު ދަނީ ކޮންބައެއްކަން އަދި އެއީ ކޮންކަމާއި ގުޅިފައިވާ ބައެއްކަން އެނގިފައި ނެތްކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ދަތުރު ދިޔަ ބައެއް ނޫންކަމުގެ ޝަކުވާ:

18[…] ފޭބި ފަސްމީހުން އެރަށަށް އެރީ ރަށްވެރިންގެ ކިބައިން ދުރާލާ ހުއްދަ ހޯދައި ގެން ނޫންކަމަށް ބަޔާންތަކުން ބެލެވެއެވެ. […] ބަޔަކު ދަތުރު ދާނަމަ ރަށްވެރިޔާ އަޙްމަދު ޚަލީލުއަށް ނުވަތަ އޭނާގެ ދަރިންނަށް ނުވަތަ އޭނާގެ ދަނބިދަރިފުޅު މުޙައްމަދު ޙަސަނަށް ގުޅައި ހުއްދަ ހޯދާނެކަމަށް އޭނާ ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި ހުއްދަ ނުހޯދާ ބަޔަކު ރަށަށް އަރައިފިނަމަ، ރަށް ބަލަހައްޓަންތިބޭ ބންގަ ލަދޭޝްގެ ދ މީހުން (ބާސިތު އަދި ކޮކަން) އެކަން އަޙްމަދު ޚަލީލުއަށް އަންގާނެ ކަމަށް އޭނާ ބުނެއެވެ.

192011 މާރޗި 21 ވަނަ ދުވަހުގެ 0011: އާއި 12:00 އާ ދެމެދު […] ބަލަހައްޓާ ބާސތި ގުޅާފައި "މީނާ ވާހަކަ ދައްކަން ބޭނުމޭ" ކިޔާފައި އާޠިފް ރަޝީދުއަތަށް ފޯނު ދިންކަމށަ މުޙައްމަދު ޙަސަން ބުނެއެވެ. އަދި ފޯނު ދިނުމުން "ތިމަންމެން މިތިބީ ކުރެއްޔަށް ދަތުރު އައިއްސަޔޭ" މިހެން އޠިފާ ރަޝީދު ބުނމުނު "އޯކޭ" ކަމަށް މުޙައްމަދު ޙސަނަ ބުނކަމަށި އޭނާ ބުނެއެވެ. އާޠިފް ރަޝީ ދުއަކީ ގޭކައިރިގއި އުޅޭ ރައްޓެއްސަކަށްވުމާއި ގަކައިރީ އުޅޭމީހުން ދޭތެރެ ދޭތެރއިނެ ކުރއްޔެ ށ ދާތީ އއުޞޫލުނެ "އޯކޭ" ދިނީ ކަމަށް މުޙައްމަދު ޙަސަން ބުނެއެވެ. އެހެންވެ، އާޠިފް ރަޝީދުއާ އޭނާއާއެކު ގ ސްތިބި މހުނީ ބައިތިއްބާށޭ ބުނެފައިވާނެ ކަމަށް ބުނެއެވެ. އަޙްމަދު ނަސީމް 24 އޭޕްރީލް 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. އަޙްމަދު ޚަލީލު 10 މެއި 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން.

202011 މާރިޗް 23 ވަނަ ދުވަހު ހަވީރުގެ ވަގުތެއްގައި […] އުޅޭ ބަންގްލަދޭޝް ދެ މީހުން ކުރެ އެކަކު މުޙައްމަދު ޙަސަނަށް ގުޅައި "އެމީހުން ކުކުޅު ކަނީއޭ" ބުނުމުން "އޯކޭއޭ" މުޙއްމަދަ ޙަސަން ބުނެފައި އެވެ. ހަމައެދުވަހު ބންގްލަ ދޭޝް ދެމީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކު އަޙްމަދު ޚަލލަށީ ގުޅާފައި " ބޮސް ދަތުރު އައިސް އެބަތިއްބޭ ބަޔަކު، އެމީހުން ކ އެއްޗެހިވެސް ނުގެންނަނީއޭ" މިހެން ބނެފައު ވާކަމަށި އަޙްމަދު ޚަލީލު ބުނެއެވެ. ދަތުރު އައިސްތިބި ބަޔަކު ކާއެއްޗެހި ހިފައިގެންނޭ އަންނންޖަ ހޭނީ އެމެ ހުންނަށީ ކާއެއްޗެހި ދީގެން ނުވާނެކަމަށް އަޙްމަދު ޚަލީލު ބންގްލަ ދޭޝް މީހާ ގާތު ބުނިކަމަށް ބުނފައިވެއެ ވެ. އޭގެ ފަހުން އެރޭގެ ވަގުތެއްގައި އަނެއްކާވެސް ބަންގލް ދޭޝް ދެމީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކު ގުޅާފއަ "އެމހުނީ ކަތިވަޅިތައް އަތުލައިގެން ރުކުއަޅަނިއްޔޭ، ކުކުޅު ކަނިއްޔޭ، އެމީހުން ކާއެއްޗެއްސއެ ނގެނެއޭ، އއ ދަތުރު އައި ބަޔެކޭ" މިހެން ބުނިކަމަށް އަޙްމަދު ޚަލީލު ބުނެފައިވެއެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ޙަމަލާދިންކަމަށް ޤަބޫލު ކުރެވޭ މީހުން […] ތިބިކަން ފލުހުނު ނަށް އެން ގުން:

21[…] އުޅޭ ބަނގްލް ދޭޝްގެ ދެމީހުން ފިޔަވައި އިތުރު ބަޔަކު ކުރެއްޔަށް އަރައިގެން އުޅޭ ކަމުގެ ޝަކުވާ ފުލުހުންނަށް ލިބުނެވެ. އެހެންވެ، […] ޕޮލިސް ސްޓޭޝަނުން 2011 މާރޗި 24 ވަނަ ދުވަހު 02:00 ހާއިރު ކުރެއްޔަށް ދަތުރު ކުރިއެވެ. ފުލުހުން […] ގާތް ކުރިއިރު، އެރަށު ބޭރުގައި ކަންނެލި މަސްވެރިކަމުގައި އުޅޭ 3 ދޯނި އޮތެވެ. އިރާކޮޅުގެ ވަގުތެއްގައި […] ކައިރީގައި ޑިންގީއެއް އުޅުނު ކަމުގެ މަޢުލޫމާތު އެމީހުނގް ފަރާތުން ފުލުހުންނަށް ލިބުނެވެ. ފުލުހުން […] ދިޔައިރު، އެރަށުގެ އަތިރިމަތީގައި ދެމީހުން ތިބި ތަން ފެނިފައިވެއެވެ. ފަހުން އެނގުނު ގޮތުގައި އެއީ ބަންގްލދޭޝްގަ ރައްޔިތަކާއި އާޠިފް ރަޝީދު އެވެ. ފުލުހުން ފެނުމުން އާޠިފް ރަޝީދު އެއްގަމަށް އަރައިގެން އެރަށުގައި ހުރި ޢިމާރާތާ ދިމާއަށް ދިޔަކަމަށް ފުލުހުން ބުނެއެވެ. ފުލުހުން […] އެރިއިރު އާޠިފު ރަޝީދު އެނބުރި އައިސް އަތިމަރީގައި ހުއްޓެވެ. ފުލުހުން އާޠިފު ރަޝީދު ކުރެން، އެރަށުގައި ކުރަނީ ކޮންކަމެއްތޯ ސުވާލު ކުރުމުން ދަތުރު އ އިސްގެން އުޅޭކަމަށް ބުނެ ޖަވާބު ދީފައިވެއެވެ. ދަތުރު އައިސްގެން އުޅެނީ ކިތައް މީހުންތޯ ފުލުހުން ސުވާލު ކުރުމުން އާޠިފު ރަޝީދުއާއެކު 03 މީހުން ކަމަށް ބުނިކަމަށް ފުލުހުން ބުނެއެވެ. އަދި އެމީހުން ތިބީ ކޮޓަރީގައި ކަމަށް ފުލުހުންނަށް މަޢުލޫމާތު ދިނެވެ.

22[…] ހުރި ދެ ކޮޓަރި ފުލުހުންބެލި ބެލުމުން އެކޮޓަރިން ފެނިފައިވަނީ ޝިމާޒް އާއި މުޙައްމަދު ވިސާމްއެވެ. ދެމީހުންވެސް އޮތީ ނިދާފައިކަމަށް ފުލުހުން ބުނެއެވެ. ނަމަވެސް ފުލުހުންނަށް ލިބިފައިވާ މަޢުލޫމާތުގެ މައްޗަށް ބިނކޮށާ އިތުރު ބަޔަކު ރަށުގައި އުޅޭތޯ ރަށް ބަލަހައްޓާ ބަންގްލަދޭޝް މީހެއް ކުރެން ފުލުހުން ސުވާލު ކުރުމުން، ޖުމްލަ 05 މީހުން އުޅޭ ކަމަށާއި ފުލުހުން އައުމުން ދެމީހުން ފިލައިފިކަމަށް އޭނާ ބުނެފައިވެއެވެ. އެހެންވެ، އެމީހުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތުގައި […] ޕޮލިސް ސްޓޭޝަންގެ އިތުރުން ދ.ކުޑަހުވަދޫ ޕޮލިސް ސޓޭޝަންގެ ފުލުންގެ އެހީތެރިކަމާއެކު މަސައްކަތް ފެށިއެވެ. ޝަހްމު އާއި އިބްރާހިމް ފުލުހުން ހޯދުން:

23[…] ބަލާފާސްކުރުމުގެ ތެރެއިން، ޝަހްމު އާއި އިބްރާހިމް ފެނިފައިވަނީ އެރަށުގެ ހުޅނަ ގ ފަރާތުގެ ކުރެދި ގަސްތަކެއްގެ ތެރޭގައި އިށީދެގެން ތިއްބައެވެ. އެދެމީހުން ފުލުހުންނަށް ފެނުނުއިރު ޝަހްމގު އަތުގައި ކަތިވަޅއެއި އޮތްކަމަށް ފުލުހުން ބުނެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ދެއަތަށް އނި ގިލިތަކުގެ ކޮޅު ކަނޑާފައިވާ އަންގިއެއް މހަ ފައިވާ ކަމަށް ފުލުހުން ބުނެއެވެ. ކަތިވަޅި އެއްލާލުމަށްފަހު ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް އައުމަށް ޝަހްމު އާއި އިބްރާހިމަށް ފުލުހުން އެންގުމުން ތިންފޫޓެއްހާ ދުރަށް ކަތި ވަޅި އެއްލާލުމަށްފަހު އެދެމީހުން ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް އައެވެ. ލ.ކޯޕްރަލް ޙަސަން، 25 މާރިޗް 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ލ.ކޯޕްރަލް، އަޙްމަދު (1،) 11 އޭޕްރީލް 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން . ލ.ކޯޕްރަލް އަޙްމަދު (2،) 11 އޭޕްރީލް 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން . ކޮންސްޓަބަލް، މުޙައްމަދު، 25 އޭޕްރީލް 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން . ކޮންސްޓަބަލް އާދަމް، 25 މާރިޗް 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ފުޓްނޯޓް 21 ގައި ޙަވާދާދޭ ބަޔާންތައް. ފުޓްނޯޓް 21 ގައި ޙަވާލާދޭ ބަޔާންތައް . ފުލުހުން […] ހައްޔަރު ކުރި މީހުން:

24[…] ބަލާފާސްކޮށް އެރަށުން ފުލުހުން ހައްޔަރު ކޮށްފައިވަނީ، ޝަހްމު އާއި ޝިމޒާ އާއި އިބްރހިމާ އާއި މުޙައްމަދު ވިސާމް އަދި އާ ޠިފު ރަޝީދު އެވެ. ހައްޔަރު ކުރެވުނު އެންމެން ތަޙުޤީޤުގައި ހުރީ ހަނު:

252011 މާރޗި 17 ވަނަ ދުވަހުގެ 03:20 ހާއިރު، އަލިކިލގެފާނުމަގާއެ މަޖީދީމަގާއި ގުޅުނު ހަތަރު އަނގޮޅި ކަންމަތިން އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ތޫނު އެއްޗަކުން ހަމަލާދިންކަމަށް ޤަބޫލު ކުރެވިގެން ހައްޔަރު ކުރެވުނު ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް އާއި އިބްރާހިމް އާ ތަޙްޤީޤުގައި ސުވާލު ކުރުމުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީން ލިބިދޭ ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤުގެ ބޭނުން ހިފައިފި ކަމަށް ބުނެ ވަނީ ހަނު ހުރެފައެވެ. ހަމައެހެންމެ، މިޙާދިޘާ ހިންގި ކަމަށް ޤަބޫލު ކުރެވޭ މީހުން ފިލުވި ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވިގެން ތަޙްޤީޤުގައި ސުވާލު ކުރެވުނު މުޙައްމަދު ނާޡިމް އާއި މުޙައްމަދު ވިސާމް އާއި އާޠިފު ރަޝީދުވަނީ ހަނހުރެފައެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި އުފުލި ދަޢުވާ:

26ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ދައުލަތުން އުފުލާފައިވާ ދަޢުވާއަކީ ޝަހްމުގެ މައްޗަށް ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރަ ލުމުގާ ކުށުގެ ދަޢުވާ އަދި ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގައި ބައިވެރި ވުމގު ކށުގު ދޢުވަ އެވެ. އެދަޢުވާގެ ޞީޣާ އޮތީ؛ "އިބްރާހިމް ޝަހް މ އާދަމް އާއި ޙަސަން ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދު، 17 މާރޗި 2011 ދުވަހު 3:20 އެހައިކަށްހާއިރު، މިދެމީހުން އެކުގައި ސައިކަލެއްގައިގޮސް، އަލިކިލޭގެފާނުމަގާއި މަޖީދީމަގާ ގުޅުނު ކަންމަތިން ސ.ހިތަދޫ ވަރުދީގެ އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ތޫނު އެއްޗަކުން ޙަމަލާދީ ޒަޚަމްކޮށްލާފައިވާތީއާއި، އަޙްސަން ބަޝީރށަ 12 އޭޕްރީލް 2011 ގައި، އިބްރާހިމް ޝަހުމް އާދަމް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. 20 އޭޕްރީލް 0112 ގައި ޙަސަން ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދު މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. 27 އޭޕްރިލް 2011 ގައި އިބްރާހިމް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. 12 މެއި 2011 ގައި މުޙައްމަދު ނާޡިމް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. 20 އޭޕްރީލް 2011 ގައި މުޙައްމަދު ވިސާމް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. 20 އޭޕްރީލް 2011 ގައި ޢާޠިފު ރަޝީދު މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ފަރުވާދެމުންދަނިކޮށް އެދުވަހުގެ 7:35 އެހައިކަށްހާއިރު، އޭނާ ނިޔާވެފައިވާތީ، އިބްރާހިމް ޝަހްމު އާދަމްގެ މައްޗަށް ޤަޞްދުގައި މީހަކުމަރާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ އާއި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 12 ވަނަ މާއްދާއާއި 13 ވަނަ މާއްދާއާ ޙަވާލާދީ ޙަސަން ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދުގެ މައްޗަށް ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ" މިގޮތަށެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓނު ނިންމި ގޮތް:

27ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ބަޔާންވެދިޔަ ދަޢުވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު: C/2011-Cr/975 ޤަޟިއޔް އިނާ ބަލައި ޙުކުމް ކޮށްފައިވަނީ؛ "ދެން ފަހެ، ދައުލަތުން މާލެ ޝަހްމު އާދަމްގެ މައްޗށަ ކުޅަ ގަސްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާއާއި، މާލެ ޝިމާޒް މުހައްމަދު ސުވާދުގެ މައްޗަށް ކުޅަ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ޝަރީޢަތު ން ބެލިބެލިމުން، އިބްރާހީމް ޝަހްމު އާދަމް އާއި، ޙަސަން ޝިމާޒު މުޙައްމަދު ސުވާދު، 17 މާރޗި 2011 ދުވަހު 03:20 އެހާކަށްހާ އިރު، މިދެމީހުން އެކުގައިސައިކަލެއްގައި ގޮސް، އަލިކިލެގެފާނުމަގާއި، މަޖީދީމަގާ ގުޅުނު ކަންމަތިން ސ. ހިތަދޫ / ވަރުދީގެ އަޙްސަން ބަޝީރުއަ ށ ތޫނު އެއްޗަކުން ޙމަލާދަ ޒަ ޚަމްކޮށްލާފައިވާކަމަށާއި، އަޙްސަން ބަޝީރަށް ހަމަލާދިނުމަށްފަހު، މިދމީހުނެ އިތުރު މީހަކާއެކު ސައިކަލެއްގައި ފިލައިގެން ގޮސްފައިވާކަމަށާއި، މިހަމަލާގެ ސަބަބުނަ އަޙްސަން ބަޝީރަށް ލިބުނު ޒަޚަމްތަކަށް ފަރުވާދެމުން ދަނިކޮށް އެދުވަހުގެ 7:35 އެހާ ކަށްހާއިރު، އަޙްސަން ބަޝީރު ނިޔާވެފައިވާ ކަމަށްބުނެ އިބްރާހިމް ޝަހްމު އާދަމް އާއި ޙަސަން ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދުގެ މައްޗަށް ކުޅަ މިދަޢުވާގެ އޞަ ލަށް އިބްރާހިމް ޝަހްމު އާދަމް އާއި ޙަސަން ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދު އިންކާރުކޮށްފައިވުމާއި، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޤަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ސާބިތުކުރެވޭނީ އެއްވެސް ޝބްހުއެއް ނެތި ދަޢުވާ ސާބިތުވާ މިންވަރަށް ހެކި ލިބިގެންކަން ކީރިތި ރަސޫލާ މުހައްމަދުގެފާނު(ޞ)ގެ ސައްޙަ ހަދީޘުން ސާބިތުވާތީ، މި ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމށަ ޓަކައި އެމިންވަރަށް ދައުލަތުން ހެކި ޤަރީނާ ހުށަހަޅާފައި ނުވާތީ، ދައުލަތުން މާލެ ޝަހްމު އާދަމްގެ މައްޗަށް ކުޅަ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށުގެ ދޢުވަ އާއި، މާލެ ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދުގެ މައްޗަށް ކޅު ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުނުވާކަމަށް ޙުކުމްކޮށް މިޤަޟިއްޔާ ނިންމީމެވެ." ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ޙުކުމް ބނު ކުރި ސަބަބުތައް:

28ދައުލަތުން ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި އުފުލި ދަޢުވާ ސާބިތު ނުވާކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިނމާފައިވް ނ އަންނަނިވި ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ބުރަވެކަން އެދަޢުވާ ބަލައި ނިންމި ގޮތުގެ ޤަޟިއޔް ރިޕޯޓުން

1.28. ދަޢުވާލިބޭ ދެމީހުން ދަޢުވާ ގެ އަޞްލަށް އިންކާރު ކޮށްފައިވުން.

2.28. ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކި ވެރިޔާ (ޕހ1) އެތަނުގައި އިތުރު މީހަކު ނެތް ކަމަށް ބނެފައު އަދި (ޕހ2) އަށް މަންޒަރު ފެނުނު ކަމަށާއި ނަމަވެސް އެއްވެސް މީހަކު އެއްވެސް މީހަކަށް ހަމލަ ދެނިކޮށް ނުފެންނަކަމަށް (ޕހ2) ބުނެފައިވާތީ ދެހެކިންގެ ބަސް ތަފާތުވުން.

3.28. ދައުލަތުން އިތުރަށް ހުށަހެޅި (ޕހ3)، (ޕހ4) އަދި (ޕހ5) މި ހެކިންނަކީ އަޙްސަން ބަޝީރަށް ޙަމަލާދިނީ ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް ކަމަށް އަޙްސަން ބަޝީރު ބުނިކަން ސާބިތުކޮށްދޭން ހުށަހެޅި ހެކިން ކމަށަ ވ ން.

4.28. އެއްވެސް މިންވަރެއްގެ ޝުބުހައެއް އުފެދޭނަމަ ޙައްދުގެ މައްސަލަތައް ސާބިތު ނުވާނެ ކަމާއި، ދެފިރިހެނުންގެ ހެކިބަހުން މެނުބީ ޤިޞާޞްގެ ކުށް ސާބިތު ނުކުރެވޭނެކަމަށް ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ބުނތީކަނާ.

5.28. ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅި މެޑިކޯ ލީގަލް ރިޕޯޓާއި މަރުގެ ރިޕޯޓުން އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ލިބިފައިވާ ޒަޚަ މްތައް ދިނީ ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް ކަން އެނގެން ނެތުން.

6.28. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާ ވަރަށް ހެކި ލިބިފައި ނެތުން. މިއެވެ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތައް:

29ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:C/2011-Cr/975 ޤަޟިއްޔާ ބަޔާންވެދިޔަ ގޮތަށް އެ ކޯޓުން ނިންމުމުން، އެނިންމުމަކީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއްކަމަށް ބުނެ، އެޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށްޓަކައި ތިރީގައިވާ ނުކުތާތަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނަރަލްގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅައި އެނުކުތާތަކާމެދު ތަފްޞީލުކޮށް ވާހަކަ ދައްކާފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ހުށަހެޅި؛

1.29. ފުރަތަމަ ނުކުތާއަކީ: ޝަހްމު އާއި ޝި މާޒުގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން ކުރި ޤަސދް ގައު މީހަކީ މަރާލިކަމުގެ ކުށް ސާބިތުވާ މިންވަރަށް ހެއްކާ ޤަރީނާ ލިބިފައި ވަނިކޮށް މައސަލް ސާބިތުނުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި މައްސަލަ ނިންމާފައިވާ ކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކތު އެވެ.

2.29. ދެވަނަ ނުކުތާއަކީ: މައްސަލައިގައި ލިބިފައިވާ ހކެ ޤަރިނާ ވަޒަންކުރުމުގައި ޝަރުޢީ ގޮތުންނާއި ޤާނޫނީ ގޮތުން ހެއްކއާ ޤަރީނާއަށް ލިބިދީފައިވާ ބުރަދަން ފުރިހަމައަށް ނުދއެވައި މައްސަލަ ނިންމާ ފައިވާކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތްތަކުން ނެގި އިޖުރާއީ ނުކުތާ:

30ޕްރިސިޑެންސް 1ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު: C/2011-Cr/975 ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އިސްތިއުނާފުކުރުމުން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ދެމީހުން ފުރަތަމަ ހުށހެޅަ މިމައްސަލަ ހައިކޯޓަށް ބަލައިނުގަނެވޭނެކަމަށް ބުނެ އިޖުރާއީ ނުކުތާއެކެވެ. ސަބަބަކީ، މިމައްސަލަ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅީ އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި ދިޔަ ފަހުންކަމަށް ވާތީއެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ދެމީހުން ހުށަހެޅި އިޖުރާއީ ނުކުތާގެ މައްޗަށް ތަފްޞީލު ގޮތެއގައް ބަލައި "އިޖުރާއީ ނިންމުން" މިމައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހުން ނިންމާފައިވެއެވެ. އެނިންމުމުގެ ޚުލާޞާއަކީ، "...ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/46-SC/2018 ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އިޖުރާއަތްތައް މި މައްސަލައަށް ތަތުބީޤް ކުރެވޭނެ ތަނެއް ނެތްކަމާއި، އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައިވާ މިމައްސަލަ ހައިކޓަށޯ ބަލައިގެނެފައިވަނީ، ހައިކޯޓަށް ޤަބޫލު ކުރެވޭ ޤާނޫނީ ރަނގަޅު ސަބަބެއްގެ މައްޗަށްކަން ސާފުކށޮ އެނގޭނެ އޮތމު ން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތްތަކުން އިޖުރާއީ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރި ނުކުތާ ބަލައިގަނެވެން ނެތްކަމާއި، މިއީ އިސްތިއުނާފުން ކުރިއަށް ގެންދަންޖެހޭ މައްސަލައެއްކަމަށް...ކަނޑައަޅަ" އެވެ. ފްރޮސިއުޝަނުން ހުށަހެޅި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކާއި ގުޅުވައި ދެއްކި ވާހަކަ:

31ހާދިޘާ ހިނގި ވަގުތު ލޮލަށް ފެނުނު ހެއްކެއް (ޕހ1) ޙާދިޘާ ހިނގިތަނުގއަ ހުރިކަން. ދައުވާ ލިބޭ ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް އެ ޙާދިޘާ ހިނގި ތަނުން ހަމަ އެ ވަގުތު ފެނުކަން ބަޔާންކުރާ ހެއްކެއް (ޕހ2) ހުރިކަން. ޙާދިޘާ ހިނގި ތަނުން، އަޙްސަން ބަޝީރު (ޕހ2) ގެ ގާތުގައި "ތިމަންނާ ގަޔަށް ވަޅިޖެހީ ހައި ކޯޓުގެ ނަންބަރު: A/72-HC/2016 ޤަޟިއްޔާއާއި ގުޅިގެން ނިންމި "އިޖުރާއީ ނިންމުން".އަދި މިޤަޟިއްޔާ ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓާއެކު "އިޖުރާއީ ނިންމުން " މިކޯޓުގެ ވެބްސައިޓްގައި ޝއިޢާ ކުރެވޭނެއެވެ . ޝަހްމު " ކަމަށް ބުނެފައިވުން. އަޙްސަން ބަޝީރު ހޮސް ޕިޓަލްގައި އޮވެ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި އިތުރު ތިން ހެކިން ކަމުގައިވާ (ޕހ3)، (ޕހ4) އަދި (ޕހ5) ގެ ގާތުގައި އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ގަޔަށް ވަޅިޖެހީ "ޝަހްމު އާ ޖަރުމަން" ކަމަށް ބުނެފައިވާކަން. އަޙްސަން ބަޝީރު "ޝަހްމު އާ ޖަރުމަން" ކަމަށް ހޮސްޕިޓަލުގައި އޮވެ ބުނި ބުނުމަކީ މަރުގެ ތުންފަތް މަތީގައި އޮވެ ބުނި ބުނުމެއް dying( )declaration ކަމަށްވާތީ، އެބުނުމަށް ހެކީގެ ދަރަޖަ ދޭންޖެހޭކަން. ހަށިގަނޑަށް ބޮޑެތި ޒަޚަމްތަކެއް ލިބި މީހަކު މަރުވެފައިވާނަމަ، އެއީ ޤަޞްދު މަރެއްކަން ޤަބޫލު ކުރަންޖެހޭކަން. އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ދެވުނު ހަމަލާއާއެކު ދަޢުވާ ލިބޭ މީހުން ފިލާފައި ވުމަކީ ޤަރީނާއެއް ކަމުގައި ބަލަންޖެހޭކަން. މަރުގެ މައްސަލަތައް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތު ކުރުމުގައި ހަމައެކަނި ލޮލަށް ފެނުނު ހެކިން ތިބުން ލާޒިމު ނޫންކަމާއި އަދި ހަރުދަނާ ޤަރީނާތަކުން މަރު ސާބިތު ކުރެވޭނެކަން. މީގެ އިތރުންވެސު ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ނުކުތާތަކާއި ގުޅިގެން ތަފްޞީލީ ބަޔާނެއް ހުށަހަޅާފައި ވެއެވެ. ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އެދިފައިވާ ގޮތް:

32ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:C/2011-Cr/975 ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށް، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައިގައި ލިބިފައި ވާ ހެކި ޤަރީނާ ވަޒަންކުރެއްވުމުގައި ޝަރުޢީ ހަމަތަކުގެ މަތީން ޤަރީނާތަކަށް ލިބެންޖެހޭ ފުރިހަމަ ބުރަދަން ދެއްވައި، ޝަހްމުގެ މައްޗަށް ކުޅަ ޤަޞްދުގައި މީހަކީ މަރާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާއާއި ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން ކުޅަ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގއަ ބައިވެރވުމުގި ކުށުގެ ދަޢުވާ ސާބިތުވާ ކަމަށް ކަނޑައަޅައި އުޤޫބާތް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް ދައުލަތުން އެދެމެވެ. އިސްލާމީ ފިޤުހުގައި ޤަރީނާއާބެހޭ ގޮތުން ހުރި ކަންކަން ތަފްޞީލު ބަޔާންކޮށްދީފައި ވެއެވެ. ބަދުރު ހަ ނގުރާމައިގައި އަބޫޖަހުލު ޤަޠުލު ކުރި ހާދިޘާ އާއި ގުޅުވައި އިތުރު ތަފްޞީލު ދީފައި ވެއެވެ. "މަޖައްލާ"ގެ 1741 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީފައިވެއެވެ. ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކާއި ޓްރައިބިއުނަލްތަކުން ނިންމާ ނިންމުންތައް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފޯމް ގެ 8.1 ވަނަ ނަންބަރު ން ފެށިގެން

8.2.17 ވަނަ ނަންބަރާއި ހަމައަށް. އިސްތިއުނާފ ފޯމުގައި ދައުލަތުން ފުރަތަމަ އެދިފައިވަނީ "ކުށުގެ ދަޢުވާ ސާބިތުވާކަމަށް" ކަނޑައެޅުމަށެވެ. ނަމަވެސް "ކުށުގެ ދަޢުވާ ސާބިތުވާކަމަ ށ" އިސްތއުނާފި ރައްދުވާ ފަރާތްތަކުން ދިން ރައްދު:

33ޖިނާއި މައްސަލަތކުގަ ތެރެއިން ޙައްދާއި ޤިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވާ މައްސަލަތައް އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވެގެން ނޫނީ މީހެއްގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް 33 32 ޝަރީޢަތުން ކަނޑަނޭޅޭނެކަން. ޤަރީނާއަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ބުރަދަން ދެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫންކަން. މަރަށް ޙާޟިރުވެފައިވާ މީހާ ބުނާ ބުނުމަކީ )dying declaration( ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބަލައިގަނެވޭނެ ހަމއެއަ ނޫންކަން. ސަބަބަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގައި ކަށަވަރުކޮށްދޭ ހެކިންނާ ސުވާލު ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ގެއްލިގެންދާނެތީ އެކަން ކުރަންޖެހޭނީ ޤާނޫނަކުންކަން. މީގެ އިތުރުން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތްތަކުން ހުށަހެޅި ނުކުތާތކުގަ ތަފްޞީލީ ބަޔާނެއް ހުށަހަޅާ ފައިވެއެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތްތަކުން އެދޭ ގޮތް:

34އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތްތަކުން ފުރަތަމަ ހުށަހެޅި އިޖުރާއީ ނުކުތާ އާއި ގުޅިގެން އެދިފައިވަނީ މިމައްސަލައަކީ ހައިކޯޓުން ބަލާނެ ޖާގަނެތް މައްސަލައެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި ދިނުމަށެވެ. ނަމަވެސް އެއިޖުރާއީ ނުކުތާ ހައިކޯޓުން ބަލައިގެންފައި ނުވާތީ، އެހުށަހެޅުން އނަ ބުރާ ގެންގޮސްފައިވެއެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ދެވަނަ އަށް އެދިފައިވަނީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:-Cr/975 C/2011 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާއި އުސޫލުތަކުގެ މަތީން ކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދެއްވައި، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެންނާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދިނުމަށެވެ. ކަނޑައެޅުމާއިއެކު ޢުޤޫބާތް ކަނޑައަޅައި ދިނުމަށް މިމައްސަލަ ހުށަހެޅިއިރު ކޯޓުގައި އެދު ފުރަތަމަ ހުށަހެޅުން އިޞްލާޙު ކޮށްފައިވެއެވެ . ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު:A/346-HC/2013 ޤަޟިއްޔާ. ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1204 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ). އަބޫޖަހުލު މަރާލުމުގެ ޙާދިޘާ އާއި "މަޖައްލާ"ގެ 1741 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާން ކުރާ މިސާލަކީ މަދަނީ ޠަބީޢަތުގެ ކަންތައް ތަކެއްކަން. އިސްތިއުނާފީ ދަޢުވާގެ ޖަވާބު ހުށަހަޅާ ފޯމުގެ 4.2 ވަނަ ނަންބަރުން ފެށިގެން 4.2.18 ވަނަ ނަންބަރާ ހަމައަށް. ޝަރީޢަތުން ފާހަގަކުރާ ކަންކަން: ހެއްކާބެހޭ ގޮތުން ހުރި ޤާނޫނުތައް:

35ޕްރިސިޑެންސް 2ހުށަހެޅިފައިވާ އިސްތިއުނާފީ މައްސަލައާއި ގުޅިގެން، މިކޯޓުން ފުރަތަމަ ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ އެއް ކަމަކީ ހުށަހެޅި ހެކި ޤަރީނާތައް ބަލައިގަތުމާއި މެދުގައެވެ. އެކަން ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ފުރަތަމަ ބަލަންޖެހެނީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހެއްކާބެހޭ ގޮތުން ޢަމަލކުރު ޤާނޫނުތަކަށެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢަމަލު ކުރަމުންދާ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުތަކަކޫ ވަރަށް ކުރު ނަމަވެސް އެޤާނޫނޫ ތަކުގައ ވަރަށް ގިނަ ވާހަކަތައް ބަޔާނކޮށްފައިވް ޤާނޫނޫ ތަކެކެވެ. ހުށަހެޅިފައިވާ އިސްތިއުނާފީ މައްސަލައާއި ގުޅިގެން މިކޯޓުން ސީދާ ބަލަންޖެހެނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު: 76/24 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 1 ވަނަ މާއްދާއާއި 3 ވަނަ މާއްދާ އާއި 6 ވަނަ މާއްދާ އާއި އަދި 7 ވަނަ މާއްދާ އަށާއި އަދި ޤާނޫނު ނަންބަރު:72/14ޖ (އަންހެނުންގެ ހެކިބަހުގެ ޤާނޫނު) އަށެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ، ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 7 ވަނަ މާއްދާ އަށާއި އަންހެނުންގެ ހެކިބަހުގެ ޤާނޫނަށް ބަލާއިރު، ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 7 ވަނަ މާއްދާގައި އޮތީ؛ "ވަކިގޮ ތަކަށް ހެކި ލިބިފައިވުން ބޭނުންވާނެ ކަމަށް ޤުރްއާނުގައި ކަޑައެޅި ބަޔާނާ ވެގެންވާ ކަމެއްގައި މެނުވީ ހެކި ދިނުމާއި ހޯދުމުގައި ޢަމަލު ކުރެވޭނީ މި ޤާނޫނުގަ އިވާ ގޮތަށެވެ. " މިފަދައިންނެވެ. އަދި ޤާނޫނު ނަންބަރު:72/14ޖ (އަންހެނުންގެ ހެކިބަހުގެ ޤާނޫނު) ގއ ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ؛ " ޤުރްއާނުގައި ކަނޑައެޅި ބަޔާން ވެގެންވާ ކަންކަން ފިޔަވައި، އެހެން ކަން ކަމުގައި އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުންގެ ހެކިބަސް ހަމަހަމަކުރުން." މިފަދައިންނެވެ. މި ދެޤާނޫނުގައި ބަޔާން ކޮށްފައި އޮންނަ "ޤުރްއާނުގައި ކަނޑައެޅި ބޔާނަ ވ ގެންވެ " ކަންކަމަކީ ކޮބާކަން ފެންނަން އޮތީ، ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާއިދު ( 6) ގެ 56 ވަނަ މާއްދާގައެވެ. އެމާއްދާގައި ބަޔާންކުރަނީ؛ ޤާނޫނު ނަންބަރު: 76/24 (23.9.1976މ.) (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު). ޤާނޫނު ނަންބަރު:72/14ޖ (18.14.1972މ.) (އަންހެނުންގެ ހެކިބަހުގެ ޤާނޫނު) "ޤާނޫނު ނަންބަރު 72/14 ޖ. (އަންހެނުންގެ ހެކިބަހުގެ ޤާނޫނު) ގައިވާ ގޮތުން ހެކި ދިނުމުގައި ޤުރުއާނުގައި ކަނޑައެޅިގެން ހުރި ކަންތައްތައް ތިރީގައިއެވަނީއެވެ. * ޒިނޭ 4 ފިރިހެނުން . * ކާވެނި * ކާވެނި ރުޖޫޢަކުރުން 2 ފިރިހެނުން . * ވަރި * ވަސިއްޔަތު * މުދަލާބެހޭ މައްސަލަތައް 2 ފިރިހެނުން ނުވަތަ 1 ފިރިހެނަކާއި 2 އަންހެނުން." މިފަދައިންނެވެ. ވީމާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާއިން ހެކި ހޯދުން މަނާ ކޮށްފައިވާ ގޮތްތައް ފިޔަވައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހެކި ދިނުމާއި ހެކި ހޯދުމުގައި ޢަމަލު ކުރެވޭނެ ގޮތް މަތީގައިވާ ދެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާނކޮށްފައް އެވަނީއެވެ. އެހެންކަމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޤިޞާޞްގެ މައްސަލަތަކުގައި ވަކި ގޮތަކަށް ހެކި ލިބިފައި ވާންޖެހޭކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކީ ޤާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ ހަމައިން ރނަ ގަޅު ބުނުމެއް ނޫނެވެ.

36ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 1 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު އެމާއްދާގައި އޮތީ؛ "ކަމެއްގެ ހަގީގަތާ ގުޅޭގޮތުން ހެކިވެރިޔަކު ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ދިނުން އެމޖިލިސަ ހުއްދަކުރާ ނުވަތަ ހެކިވެރިޔެއްގެ ކިބައިން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަކަށް ބޭނންކުރު ކޮންމެ ބަޔާނަކީ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބެލޭނެ އެއްޗެކެވެ. މިފަދަ ކޮންމެ ބަޔާނަކީ ޝަފަހީ (އޯރަލް) ހެއްކެވެ." މިފަދައިންނެވެ. ޤާނޫނީ އިޞްޠިލާޙުގައި ހެކިދިނުމަކީ މީހަކު އޭނާގެ އަމިއްލަ ލޮލުން ދުށް ނުވަތަ އަޑުއެހި، ނުވަތަ އޭނާގެ ފަސް ޙިއްސުގެ ތެރެއިން ޙިއްސަކަށް އެނގިފައިވާ ކަމާމެދު އިޤްރާރުވމެވެ. އެހެންކަމުން، ހެކިވެރިޔަކު ލޮލުން ދުށް ނުވަތަ އަޑުއެހި ކަންތައްތައް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ކިޔައިދޭ ކިޔައިދިނުމަކީ ޝަފަހީ ހެކީގެ ގޮތުގައި ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ދިނުން ހުއްދަ ކުރާ ހެކި ކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ. މިއުޞޫލަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު:72/14ޖ (އަންހެނުންގެ ހެކިބަހުގެ ޤާނޫނު) އާއި ގުޅިގެން، މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސްގެ ނަންބަރު:2MJ.C.34/7 (20 އޮގަސްޓް 1972) ސަރކިއުލަރއިން ޢަމަލު ކުރަން އަންގައި މިހާތަނަށްވެސް ޢަމަލު ކުރަމުން އަންނަ އުޞޫލެކެވެ. ގައި އަލްއިމާމް އިބްނި ޤައްޔިމް އަލްޖައުޒިޔާ ބަޔާން ކުރައްވާފައިވެއެވެ. " " އެހެން ކަމުން، ކަމެއް ސާބިތު ކުރުމުގައި ހަމައެކަނި ދެފިރިހެނުންގެ ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް ހުއްޓިގެން ނުވާކަން ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ. ޢަބްދުﷲ ޙުސައިން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް [2012] އެސްސީ -އޭ 01.

37ޕްރިސިޑެންސް 3ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢަމަލު ކުރަމުންދާ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނަކީ 1976 ގައި ފާސްކޮށް ޢަމަލު ކުރަމުންދާ ޤާނޫނެކެވެ. ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫ ނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާއަކީ ޝަރީޢތުގައަ ހެކި ދިނުމާއި ހެކި ދެއްކުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު އޞޫލުތަކެއު ބަޔާން ކޮށްފައިވާ މާއްދާއެކެވެ. އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރަނީ؛ " އެއްވެސް ޤަޟިއްޔާއެއް ނުވަތަ މައްސަލައެއްގައި ހެކިދެވޭނީ ނުވަތަ ދެއްކޭނީ އެކަމަކާ ގުޅުމެއްހުރި ހަގީގަތްތަކާ ބެހޭގޮތުންނެވެ. އެހަގީގަތްތަކަކީ އަސްލުގައި ބަލަމުންދާ ކަންތައްތަކެއް ނޫންނަމަވެސް، އެކަންތައްތައް ބަލަމުންދާ ކަމަކާ ގުޅިފައވާލެއި ބޮޑުކަމުން އެއީ އެ މުޢާމަލާތުގެ ތެރެއިންވާ ބައެއް ކަމުގައި ބެލޭފަދަ ކަންތައްތަކަށް ވާނަމަ އެއީވެސް މައްސަލައާ ގުޅުމެއްހުރި ކަންތައްތަކެކެވެ. ބަލަމުންދާ މައްސަލައިގެ ނުވަތަ އެއާ ގުޅުމެއްހުރި ކަމެއްގެ ސަބަބުން ކަމުގައިވާ ނުވަތަ ނަތީޖާ ކަމުގައިވާ ކޮނމް ހަގީގަތަކީވެސް އަސްލު މައްސަލައާ ގުޅުމެއްހުރި ކަމެއް ކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ. " މިމާއްދާގައިވަނީ، އެއްވެސް ޤަޟިއްޔާއެއްގައި ނުވަތަ މައްސަލައެއްގައި ހެކި ދެވޭނެ ނވަތު ދެއްކޭނެ ކަންކަން ބަޔާން ކޮށްދީފައެވެ. އެކަންކަމަކީ؛ (1) އެކަމަކާ ގުޅުން ހުރި ހަގީގަތްތަކާ ބެހޭ ގޮތުން )direct evidence(. (2) އެކަންތައްތައް ބަލަމުންދާ ކަމަކާ ގުޅިފައިވާލެއް ބޮޑުކަމުން އެއީ އެ މުޢާމަލާތުގެ ތެރެއިންވާ ބައެއް ކަމުގައި ބެލޭފަދަ ކަންތައްތައް or circumstantial evidence( evidence of relevant facts). (3) ބަލަމުންދާ މައްސަލައިގެ ނުވަތަ އެއާ ގުޅުމެއްހުރި ކަމެއްގެ ސަބަބު ނުވަތަ ނ ތީޖާ. )cause or the effects( މިއެވެ. މިއި ން ކޮންމެ ކަމަކީވެސް ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހެކި ދެވޭނެ ނުވަތަ ދެއްކޭނެ ގޮތްތަކެވެ. ބައެއް ފަހަރު، ކުށްކުރުމުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ މީހުން އެމީހުންގެ ރޭވުންތައް ރާވަނީ ސިއްރުންނެވެ. އެ ރޭވުންތައް ތަންފީޛު ކުރަނީ ސިއްރިޔާތުގެ އަނދިރި ކަމުގެ ތެރޭގައެވެ. އެމީހުންގެ ޝިކާރައަކަށްވާ މީހާގެ އަޑު މުޅިން ކަނޑާލައި ފަހަތަށް ހެކީގެ އެއްވެސް އަސަރެއް ދޫނުކުރާނެ ގޮތެއް ބަލައިގެންނެވެ. މިފަދަ ޙާލަތެއް އޮތް މިޤާނޫނު ފާސްކޮށްފައިވަނީ 1976 ސެޕްޓެމްބަރު 20 ވަނަ ދުވަހުގެރޭ އޮތް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ޚާއްޞަ ޖަލްސާގައެވެ. އަދި އެޤާނޫނު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ތަޞްދީޤު ކުރައްވައި ގެޒެޓް ކުރެވިފައިވަނީ 23 ސެޕްޓެމްބަރު 1976 ގައެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢަމަލުކުރާ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނަކީ 44 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވެފައިވާ ވަރަށް ޚުލާޞާ ނަމަވެސް ވަރަށް ގިނަ ކަންކަން އެޤާނޫނުގައި ކިޔައިދޭ ޤާނޫނެކެވެ. މައްސަލައެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއްޖެނަމަ، ކޯޓުން އެމައްސަލައެއްގެ އަސްލު ހާދިޘާ ބިނާކުރަން ޖެހޭނީ އެމައްސަލައެއްގެ ވަށައިގެންވާ ކަންތައް )surrounding circumstances( މިސާލަކަށް، އެޙާދިޘާގެ ސަބަބު އަދި އެޙާދިޘާގެ ނަތީޖާގެ މައް ޗަށް ބުރަވެއެވެ. އެހެންވެ، އެޙާދިޘާއެއްގެ ޙަޤީޤަތްތަކާއި ގުޅިފައިވާ ޤަރީނާތަކަކީ ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި ސީދާ ހެކި ތަކެކޭ އެއް ދަރަޖައެއް ނުވަތަ އެހާ ބުރަދަނުގައި ޙަޤީޤަތްތައް ކަޝްފުކޮށް ބަޔާންކޮށްދޭ އެއްޗެއްކަމުގައި ވެއެވެ. ވީމާ ޤަރީނާއަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ބރަދަނު ދެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫންކަމަށް ދުށުމަކީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމައިންވެސް މުޅިން ނުބައި ވިސްނުމެކެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢތުގައަ "ހެކި" ކަމުގައި ބުނެވެނީ "އަލްބައްޔިނާ" އަށެވެ. އަލްބައްޔިނާގެ މާނައަކީ ހަމައެކަނި ދެފިރިހެނުނގް ހެކިބަސް ނޫނީ ހަތަރު ފިރިހެނުނގް ހެކިބަސް ނޫނީ ފިރިހެނެއްގެ ހެކިބަސް ކަމަށްބުނެ މަހުދޫދު ކުރުމަކީ "އަލްބައްޔިނާ"ގެ ޙަޤީޤީ މާނައާ ދުރުމާނައެކެވެ.

38ޕްރިސިޑެންސް 4ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ނައްޞަކީ އިންޑިޔާގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާ އާއި 6 ވަނަ މާއްދާ އާއި 7 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ވާހަކަތަކާއި އެއްގޮތް ވާހަކަތަކެއް ބަޔާން ކުރާ ނައްޞެކެވެ. އިންޑިޔާގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުގައި އެކަށައަޅާފައިވާ ހެއްކާބެހޭ އުޞޫލަކީ އނި ގިރޭސި ޤާނޫނުގައި ބަލައިގެންފއިވަ "ރެސް ގެސްޓާއީ" އުޞޫލެވެ. އިންޑިޔާގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހެއްކާ ބެހޭ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާއިން ގުޅޭ ބައި ތިރީގައި އެވަނީއެވެ. އިންޑިޔާގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނަކީ 1872 ގައި ފާސްކޮށް ޢަމަލުކުރަމުންދާ 148 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވެފައިވާ ޤާނޫނެކެވެ. މިޤާ ނޫނަކީ އިންޑިޔާގެ އިތުރުން، ޕާކިސްތާން، ސްރީލަންކާ، މެލޭޝިޔާ، ސިންގަރޕޯރ ބުރޫނާއީ އަދި މިނޫންވެސް ގިނަ ޤައުމުތަކެއްގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު ބިނާވެފައިވާ އަސްލު ޤާނޫނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢަމަލު ކުރާ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނަކީ ކިތަންމެ މާއްދާތައް މަދު ކުރު ޤާނޫނެއް ކަމަށްވިޔަސް ދިވެހިރާއް ޖޭގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ އަޞްލު ބިނާވާ ޤާނޫނަކީ އިންޑިޔާގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުކަމަށް ބުރަވެއެވެ. Indian Evidence Act: (s.5) Evidence may be given of facts in issue and relevant facts.—Evidence may be given in any suit or proceedings of the existence or non-existence of every fact in issue and of such other facts as are hereinafter declared to be relevant, and of no others (s.6) Relevancy of facts forming part of same transaction.— Facts which, though not in issue, are so connected with a fact in issue as to form part of the same transaction, are relevant, whether they occurred at the same time and place or at different times and places (s.7) Facts which are the occasion, cause or effect of facts in issue.—Facts which are the occasion, cause, or effect, immediate or otherwise, of relevant facts, or facts in issue, or which constitute the state of things under which they happened, or which afforded an opportunity for their occurrence or transaction, are relevant. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާއިން. އިންޑިޔާގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ . ..."އެ ހަގީގަތްތަކަކީ އަސްލުގައި ބަލަމުންދާ ކަންތައްތަކެއް not in issue, are so Facts which, though connected with a fact in issue as to form ނޫންނަމަވެސް، އެކަންތައްތައް ބަލަމުންދާ ކަމަކާ ގުޅިފަ އިވާލެއް part of the same transaction, are relevant, ބޮޑުކަމުން އެއީ އެމުޢާމަލާތުގެ ތެރެއިންވާ ބައެއް ކަމު ގައި whether they occurred at the same time ބެލެވޭފަދަ ކަންތައްތަކަށް ވާނަމަ އެއީވެސް މައްސަލައާއި and times different at or place and places. ގުޅުމެއްހުރި ކަންތައްތަކެކެވެ .".. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު 3 ވަނަ މާއްދާއިން ކޮމާކޯޅިގައި ބަޔާންކުރި ބަޔާއި އިންޑިޔާގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ ގައި ދެކެވެނީ "އެމުޢާމަލާތް" )same transaction( ގެ އުޞޫލު ގެ ވާހަކަ ކަން އެނގެއެވެ. ވީމާ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގައި އެކަށައަޅާފައިވާ ހެއްކާބެހޭ އުޞޫލުތަކުގެ ތެރޭގައި ރސ ގެސްޓާއީ )gestae res( ގެ އުޞޫލު ހިމނިފައިވާކަނެ ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ. އެހެންވެ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކަށް "ރެސް ގެސްޓާއީ"ގެ އުޞޫލު މައްސަލތައަ ސާބިތުކުރުމުގައި ބޭނުން ނުކުރޭވޭނެ ކަމަށް ދުށުމަކީ އަދި އެފަދަ ޤާނޫނެއް ދިވެހިރާއްޖޭގއަ ނެތްކަމަށް ބުނުމަކީ ފެންނާން އޮތް ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނާ ދިމާ އިދިކޮޅު އަދި ޤާނޫނީ ގޮތނު ހަމަޖެހޭ ވާހަކއަކަށަ ނުވާނެއެވެ.

39ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ؛ "ޙަޤީޤަ ތެއް ސާބިތު ވެއްޖެކަމަށް ޝަރީޢަތުން ބެލޭނީ އެކަން ސާބިތު ކުރުމށަ ކަނޑައެޅިފައިވާ ހަމަތަކުގެމަތިން އެކަމެއް ހިނގާކަމަށް ނުވަތަ ހިނގާފައިވާކަމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ގަބޫލު ކުރެވިއްޖެ ހިނދެއްގައެވެ. އަދި ބުއްދި ސަލމަތުނާ ހުރި މީހަކު އެކަމެއް ހިނގާފައިވާކަމަށް ބަލައި، އެމައްޗަށް ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭ ފަދަ މިންވަރަކަށް އެކަމެއް ހިނގާފައިވާކަމަށް ޝަރީ ޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ބުރަވެވިއްޖެނަމަ، އެފަދަ ޙާއޞް ޙާލަތަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލެއްގެމަތިން އެކަމެއްގެ ހަގީގަތް ސާބިތު ވެއްޖެކަމަށ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުން ނިންމިދާނެއެވެ." މިފަދައިންނެވެ. މިމާއްދާގައި ބަޔާންކުރަނީ ހަގީގަތެއް )fact( ސާބިތުވެއްޖެ )proved( ކމަށަ ޝަރީޢަތުން ބަލާނެ ގޮތެވެ. އެކަން ބަލާނެ މައިގަނޑު ތިން ގޮތެއް މިމާއްދާއިން ފެނެއެވެ. އެއީ؛ (1) އެކަން ސާބިތު ކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ހަމަތަކުގެމަތިން އެކަމެއް ހިނގާކަމަށް ނުވަތަ ހިނގާފައިވާކަމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ގަބޫލު ކުރެވުން. (2) ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރި މީހަކު އެކަމެއް ހިނގާފައިވާކަމަށް ބަލައި، އެމައްޗަށް ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭ ފަދަ މިންވަރަކަށް އެކަމެއް ހިނގާފައިވާކަމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ބުރަވެވުން. (3) ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރި މީހަކު އެކަމެއް ހިނގާފައިވާކަމަށް ބަލައި، އެފަދަ ޚާއްޞަ ޙާލަތަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލެއްގެމަތިން އެކަމެއްގެ ޙަޤީޤަތް ސާބިތު ވެއްޖެކަމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުން ނިންމުން.

40ޕްރިސިޑެންސް 5ޙިއްޞާ ޙލަތްތާ ކުގައަ ޙަޤީޤަތް ސާބިތުވެއްޖެކަމަށް ބަލާނެ އުޞޫލުތަކެއް ކަނޑައެޅިފއިވަ އެވެ. މގޮތުނި ބަޔާންކުރާ ދެ އިޞްތިޞް ނގެ ތެރޭގައި ކުށުގެ ޢަމަލާއި ގުޅިގެން ނުވަތަ އެޙާދިޘއަކާއާ ގޅިގެނު އިޚްތިޔާރެއްނެތި، ހައިރާންކަމުގެ ތެރޭގައި ބުނެވޭ ބަސްތައް، ރެސް ގެސްޓާއީ )gestae res( ގެ އުޞޫލާއި މަރުގެ ތުންފަތް މަތީގައި އޮތް މީހާ ބުނާ ބަސް )dying declaration( އެއީ "އފަދެ ޚާއްޞަ ޙާލަތަށް" ޙަގީގަތް ސާބިތު ވެއްޖެކަމަށ ބެލުމަށް ކޯޓަށް ބަލައިގަނެވޭނެ ހެކި ބަޔާނކުރް ދެ އުޞޫލެކެވެ. ވީމާ، މިދެއުޞޫލަކީވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުން ބަލައިގަނން ދެއޞުލުކަން ރެސް ގެސްޓާއި )res gestae(:

41ރ ސ ގެސޓާއް އަކީ ލެޓިން ޢިބާރާތެކެވެ. ބަހުގެ މަނާއަކީ، "ކުރި ކަންތައް" މިއެވެ. ނަމަވެސް އެ ޢިބާރާތް ބޭނުން ކުރަނީ " މުޢާމަލާތެއްގެ ތެރޭގައި ބުނި ވާހަކަތަކާއި ކުރި ކަންތައްތައް" މި މާނައިގައެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާނކޮށްފައިވް ގޮތުން، އެ ޙަޤީޤތްތަކަކަ އަސްލުގައި ބަލަމުންދާ ކަންތއްތަކެއަ ނޫންނަމަވެސް، އެކަންތައްތައް ބަލަމުންދާ ކަމަކާ ގުޅިފައިވާލެއް ބޮޑުކަމުން އެއީ އެމުޢާމަލާތުގެ ތެރެއިންވާ ބައެއް ކަމުގައި ބެލެވޭފަދަ ކަންތައްތައް، ރެސް ގެސްޓާއީ ކަމުގައި ބެލެވޭނެ އެވެ. މިސާލަކަށް A އަށް ތުހުމަތު ކުރެވެނީ B ގެ ގައިގާ ތަޅާ މަރާލިކަމގު "އެފަދަ ޚާއްޞަ ޙާލަތަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫލަކީ" ކޮބާކަން ކުރިން ޢަމަލުކުރި ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދު (5) ގެ 164 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ " ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު (ނަންބަރު 76/24) ގެ 6 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންވެގެންވާ އެފަދަ ޚާއްޞަ ޙާލަތަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫލަކީ އެގޮތަށް ނިންމަންޖެހޭ މައްސަލަތައް މިމިނިސްޓްރީއަށް ލިޔެ ހުއްދަ ހޯދައިގެން ނިންމުން ކަމުގައި ބެލުން." މިފަދައިންނެވެ. މި އީ 77/1 އެމް.ޖޭ.ސ ސަރކިއުލަރ (13 ޖެނުއަރީ 1977) ގައި މިކަން ބަޔާން ކޮށްފައި އޮތް ގޮތް މެއެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ "އެފަދަ ޚާއްޞަ ޙާލަތަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫލު"ގެ ރަނގަޅު ތަރުޖަމާއެއްކަމަށް ނުދެކެމެވެ. ތުހުމަތެވެ. B ގެ ގައިގާ ތެޅި ތެޅުމުގެ ތެރޭ ގައި ނޫނީ އެޙާދިޘާގެ ވަގުތުކޮޅެއް ކުރިން ނޫނީ އެޙާދިޘާގެ ވަގުތު ކޮޅެއްގެ ފަހުން A ނުވަތަ B ނޫނީ އެތާހުރި އެހެން މީހަކު ބުނާ ކޮންމެ އެއްޗަކާއި އަދި ކުރާ ކޮންމެ ކަމަކީ އެ މުޢާމަލާތުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެއްކަމަށް ވާނެއެވެ. ވީމެ އެއީވެސް މައްސަލައާއި ގުޅުން ހުރި ކަންތައްތަކެވެ. Ratten v. The Queen މިޤަޟިއްޔާއިން މިއުޞޫލު އިތުރަށް ސާފުވެއެވެ. އެ ޤަޟިއްޔާގައި ވާގޮތަކީ، މީހެއްގެ މައްޗަށް އޭނާގެ އަނބިމީހާ މަރާލި ކަމުގެ ދަޢުވާ އުފުލއެވަ . އޭނާގެ ދިފާޢަކީ އެއީ އެކްސިޑެންޓެއް ކަމަށެވެ. ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކުގެ ތެރޭގައި، ޓެލެފޯން ކޯލެއް ހިމެނެއެވެ. އެކޯލުގައި އަންހެންމީހާ ބުނަނީ ”Get me the police please“ ފޯން އޮޕަރޭޓަރ އަށް ފުލުހުންނާ ގުޅާލެވުމުގެ ކުރިން ފޯނުން ވާހަކަ ދެއްކި މީހާ ވަރަށް ހާސް ކަމާއި ކަންބޮޑުވުމާއެކު އޭނާ ހުރި އެޑްރެސް ބުނެއެވެ. އެއާއެކު ކުއްލިއަކަށް ފޯނު ކަޑައިގެން ދެއެވެ. އޭގެ ފަހުން ފުލުހުން އެގެއަށް ދިޔައިރު މަރުވެފައި އޮތް އަންހެނެއްގެ ހަށިގަނޑު ފެނެއެވެ. މިޤަޟިއްޔާގައި، އެއަންހެން މީހާގެ ފޯނު ކޯލާއި އޭނާ ދެއްކި ވާހަކަ އަކީ އެއަންހެންމީހާ މަރުވެގެން ދިޔަ ޙާދިޘާއާއި ގުޅިފައިވާ މުޢާމަލާތެއް ކަމުގައި ބެލިއެވެ. އަދި އެ ފޯން ކޯލް އެއީ އިވުނުކަމަށްބުނާ ހެކި )hearsay Evidence( ބަހަށް އޮތް އިސްތިސްނާއެއް ކަމާއި އެއީ ކޯޓަށް ބަލައިގަނެވޭނެ ހެކި ކަމުގައި ނިންމިއެވެ. އެހެނީ، ހާސްވެ ކަންބޮޑުވުމާއިއެކު އަންހެން މީހާ ކުރި ފޯން ކޯލުން އެޙާދިޘާއަކީ އެކްސިޑެންޓެއް ނޫންކަމާއި ޤަޞްދުގައި ކުރި ކަމެއްކަމުގެ ދަލީލު ލިބެއެވެ. ސަބަބަކީ، އެކްސިޑެންޓެއްގައި އަނިޔާ ލިބޭ މީހަކު އެހާދިޘާއެއް ހިނގުމުގެ ކުރިން ފުލުހުންގެ ފަރާތުން އެހީތެރިކަން ހޯދަން ނުގުޅާނެ ތީއެވެ. އެހެންކަމުން، ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައާއި ގުޅިގެން ހެކި ވަޒަން ކުރަންޖެހޭނީ އަޞްލު ޙާދިޘާއާއި ގުޅިފައިވާ އެހެން ހުރިހާ މުޢާމަލާތެއް ޝާމިލުވާނެ ގޮތަށް އެކަންކަމަށް ބުރަދަން ދީގެންނެވެ. (1971) 3 W.L.R 930.

42ހެކި ހޯދުމާއި ހެކި ބަލައިގަތުމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާއިން ހޅުވިފައިވު އަނެއް ދޮރަކީ، ..." އެފަދަ ޙާއްޞަ ޙާލަތަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލެއްގެ މަތިން އެކަމެއްގެ ޙޤީޤަ ތ ސާބިތު ވެއްޖެކަމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުން ނިންމިދާނެ" ކަމަށް ބަޔާނެ ކުރާ އުޞޫލެވެ. "އެފަދަ" ޚާއޞް ޙާލަތަކީ ކޮބާހެއްޔެވެ؟ އެއީ ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރި މީހަކު އެކަމެއް ހިނގާފައިވާކަމަށް ބ ލައި، އމައްޗަށެ ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭ ފަދަ މިންވަރަކަށް އެކަމެއް ހިނގާފައިވާކަމަށް ބެލެވޭ ކޮންމެ ޙާލަ ތެކެވެ. މރުގަ ތުންފަތްމަތީ ގައި އޮތް މީހަކު ދޮގއެ ނުހަދާނެ ކަމަށް ބަޔާނކުރް ޙާލަތަކީ މިފަދަ ޚއްޞާ ޙާލަތްތކުގަ ތެރެއިން އެއް ޙާލަތެކެވެ. މަރުގެ ތުންފަތްމަތީ އޮވެ ބުނާ ބަސް )dying declaration(:

43ކޮމަން ލޯގެ އުޞޫލުތަކުގެ ތެރެއިން މަރުގެ ތުންފަތްމަތީގައިވާ މީހާގެ ބަޔާން ހެކީގެ ތެރެއަށް ވަދެގެން އައީ ލެޓިން ޤާޢިދާއެއް ކަމަށްވާ ”Nemo moriturus praesumitur mentiri“ (ނިމޯ މޮރިޓރެސޯ ޕްރެޒިމެޓޫރ މެންޓާރީ) މާނައަކީ، ދޮގެއްގެ މަތީގައި އިންސާނަކު އޭނާ ހެއްދެވިފަރާތާއި ބައްދަލެއް ނުކުރާނެއެވެ. މީގެ އިސްތިލާހަކީ، އެއްވެސް މީހަކު މަރުގެ ތުންފަތްމަތީގައި އޮވެ ދޮގު ހަދާނެ ކަމަށް އިފްތިރާޟް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މަރުގެ ތުންފަތްމަތީގައި އޮތް މީހަކު ދޮގެއް ނުހަދާނެކަމަށް ބަޔާން ކުރާ ކުރުމަކީ ކުރެވޭ އިފްތިރާޟއެ ކަމަށްވާތީ، އެފަދަ މީހަކު ބުނާ ބުނުމަކީ ދޮގެއް ކަމުގައި ނުބަލައެވެ. މަރުގެ ތުންފަތްމަތީގައި އޮތްމީހާ ބުނާ ބަހުގެ ތަޢުރީފަކީ، މީހަކު އޭނާ މަރުވެދިޔަ ސަބަބާމެދު ނޫނީ އޭނާ މަރުވުމުގެ ސަބބެއަ ކަމުގައި ހިމެނިދިޔަ އެއްވެސް ޙާދިޘާއަކާއި ގުޅިފައިވާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް އެމީހަކު ދޭ ބަޔާނެކެވެ. ހެއްކާބެހޭ މިއުޞޫލު ބަލައިގަތުމުގެ ތަރަހައަކީ، މިފަދަ މީހަކީ ދެންވާ މަރުވެދާނެ ކަމުގެ މިއީ ޢާންމު އުޞޫލެކެވެ. އެހެންކަމުން، މިއިފްތިރާޟަކީ އަބަދުވެސް އިދިކޮޅު ހެކި ދައްކައިގެން ނަފީ ކުރެވޭނެ އިފްތިރާޟެކެވެ. މިގޮތުން އެމީހަކު ނިސްބަތްވާ މުޖުތަމަޢުގެ ޤަބޫލު ކުރުންތައް ހުރިގޮތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ބައެއް މީހުންނަކީ މަރުމަތީގައި ދޮގުހަދާބައެއް ކަމަށް ނިންމާފައިވެއެވެ. އެހެންކަމުން، މިއީ ޢާންމުގޮތެއްގައި އެމީހާގެ ޤަބޫލުކުރާ ޢަޤީދާއާ ގުޅިފައިވާ އުޞޫލެއްކަމަށް ބ ރަވެއެވެ. ސަބަބަކީ، ބ އެއްމީހުންނަކީ ހެއްދެވި ފަރާތެއްނުވާ ކަމަށް ޤަބޫލު ކުރާ ބައެކެވެ. ވީމާ އެފަދަ މީހެއްގެ ކިބައިން މަރުމަތީގައި ހެއްދެވި ފަރާތާއި ބައްދަލު ކުރުމުގެ ވިސްނުން އޮވެދާނެ ކަމަށް އިފްތިރާޟު ކުރުމަކީ ހަމަޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. Uka Ram v. Satet of Rajastan [2001] SC 1814 AIR އިންތިހާއީ ޙާލަތުގައި، މިދުނިޔޭގެ ޙަޔާތާއިމެދު އެއްވެސް މިންވަރެއްގެ އުއްމދެއީ ނެތި، ދޮގު ހެދުމުގެ ހިތްވަރު މުޅިން ކެނޑި، ތެދުބަހުން ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ބާރު އޭނާގެ ސިކުޑީގައި ހިގައިގެންފައިވާ ވަގުތެއްގައި ބުނާ ބަހަކަށް ވާތީއެވެ. މަރުގެ ތުންފަތް މަތީގައިވާ މީހާ ބުނާ ބަސް ހެކީގެ ގޮތުގައި ޤަބޫލު ކުރުމާމެދު ހުރި ޚިލާފުތަ ކ އެކުވެސް، އނި ގިރޭސިވިލާތް، އެމެރިކާ، އިންޑިޔާ، ޕާކިސްތާން އަދި ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ގިނަ ޤައުމުތަކުގެ ޤާނޫނީ ނިޒާމުގައި ބަލައިގެންފައިވާ އުޞޫލެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގައިވެސް މިއުޞޫލު ބަލައިގެންފައި ވެއެވެ.

44ރެސް ގެސްޓާ އީ އާއި މަރުގެ ތުންފަތްމަތީގައި އޮތް މީހާ ބުނާ ބުނުން ހެކީގެ ގޮތުގައި ބަލައގަތުމަކި އިވުނުކަމަށްބުނާ ހެކި )hearsay evidenec( ބަލައި ނުގަތުމގު ޢާންމު އުޞޫލަށް އޮތް އސްތިސްނި އެކެވެ. މަރުގެ ތުންފަތްމަތީގައިވާ މީހާ ބުނާ ބަސް ހެކީގެ ގޮތުގައި ކޯޓަށް ހުށަހަޅާއިރު، އޭނާ ނިޔވެފައާ ވުމުގެ ސަބަބުން އެބަސް ޓެސްޓްކުރުމުގެ ފުރުޞަތެއް ނޯންނާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ޢާންމު އޞޫލުނު އެއީވެސް އިވުނުކަމަށްބުނާ ހެކިބަހެއްގެ ގޮތުގައި ވެގެންދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މިޙާލަތުގައ އިވުނުކަމށްބުނަ ހެކިބަސް ބަލައިނުގަތުމަށް އޮތް ޢާންމު އުޞޫލަށް އިސްތިސްނާއެއް ދީ މަރުގެ ތުންފަތްމތީގަ އިވާ މީހަ ބުނާ ބަސް )declaration dying( ހެކީގެ ގޮތުގައި ކޯޓަށް ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމަށް ކޯޓުތަކުން ބަލައިގެންފައިވެއެވެ.

45ޕްރިސިޑެންސް 6ޤަޟިއްޔާއެއް ނުވަތަ މައްސަލައެއް ސާބިތު ކުރުމުގައި ހެކީގެ ބޭނުން ޖެހޭނީ އެޙަޤީޤަތަކާއިމދެ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި ދެބަސްވުމެއް ނުވަތަ ޚިލާފެއް އޮތްނަމައެވެ. އެފަދަ ޚިލާފެއް ނެތްނަމަ، ޤަޟިއްޔާއެއް ނުވަތަ މައްސަލައއްގައެ ހިމެނޭ ޙަޤީޤަތެއް ސާބިތކުރާކަށު ހެކި ބޭނުމެއް ނުވާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ކޯޓުގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ޒިންމާއަކަށް ވެގެންދާނީ މައްސަލއިގައަ ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި ދެބަސްވުން ނުވަތަ ޚިލާފު އުފެދިފައިވާ ނުކުތާއކަ ކޮބާތޯ ދެނެގަތުމެވެ. ޙަޤީޤަތް R v. Woodcock (1789) 1 Leach 500:168 E.R. 352. )facts( ތަކުގެ ތެރެއިން ކޯޓުން ހެކި ބޭނުންކޮށްގެން ބަލަންޖެހޭ ބަޔަކީ ޚިލާފު އުފެދިފައިވާ ޙަޤީޤަތް )facts in issues( އެވެ. ޚިލާފެއްނެތް ޙަޤީޤަތްތައް:

4617 މާރިޗް 2011 ދުވަހުގެ 03:20 އެހާކަށްހާއިރު، ސ.ހިތަދޫ ވަރުދީގެ އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ތޫނު އެއްޗަކުން ބަޔަކު ހަމަލާ ދިންކަމާމެދު ޚިލާފެއް އުފައްދާފައެއް ނެތެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ދިން ހަމަލާ އަމާޒު ކުރެވިފައިވަނީ ކލެވިކަލް އޭ ކިޔާ ކަށިގަނޑަށް ވުރެ ތނަކޮޅެއްމަތީގައި ކަރުގެ ވައަތް ފަރާތަށް ކަމާމެދު ސުވާލެއް އުފައްދާފައެއް ނެތެވެ. ހަމައެހެންމެ، ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޙާދިޘާ ހިނގާފައިވަން މަޖީދީމަގާއި އަލިކިލގެފާނެ މަގާއި ގުޅުން ކަންމަތި (ނިއުފެއަރީ ކުއީން ކުރިމަތި) ކަމާމެދު ޚިލާފެއްނެތެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ލިބުނު ޒަޚަމްތަކަށް ފަރުވާ ދެމުން ދަނިކޮށް 17 މާރިޗް 2011 ގެ 7:35 ހާއިރު އޭނާ މަރުވި ކަމާމެދު ދެބަސްވުމެއް ނެތެވެ. ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ހެކި ޤަރީނާ:

47ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ ސާބިތު ކުރުމަށް ހެކީގެ ގޮތުގައި ފަސް މީހަކު ޕްރޮސިކއުޝަނުނި ހުށަހޅެ އެވެ. ނަމަވެސް ހެކިންގެ ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި އެމީހުންގެ މައުލޫމާތު ރައްކާތެރި ކރުމު ށ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އެދެއެވެ. ދެމީހުންނަކީ ޙާދިޘާ ހިނގިއިރު އެތަނުގައި ޙާޟިރުވެ ތިބާ އމެ ންޒަރު ލ ލުނ ދުށް ދެމީހުނނެވެ. އެއީ (ޕހ1) އާއި (ޕހ2) އެވެ. އަނެއް ތިން މީހުންނަކީ އަޙްސަން ބޝީރަ ހޮސްޕިޓަލުގައި އޮތްއިރު އެތަނަށް ދިޔަ ތިން ފުލުހުންނެވެ. އެއީ (ޕހ3)، (ޕހ4) އަދި (ޕހ5) އެވެ. ޤާރީނާގެ ގޮތުގައި، އަޙްސަން ބަޝީރުގެ މަރުގެ ރިޕޯޓާއި އަދި އޭނާގެ މެޑިކޯ ލީގަލް ރޕޯޓި އަދި އަޙްސނަ ބަޝީރުއަށް ލިބިފައިވާ އަނިޔތައް ދައްކުވައިދޭ ފޮޓޯ ރިޕޯޓް ހުށަހަޅާ ފައިވެއެވެ. ލަގނޮ ޑިވަޅާއި ކޮޑާއިދެމެދުވާ ކަށިގަނޑުގެ މަތިން ކަރުގެ ވއާތްފަރާތު ހިނދިވަޅު.

48މީގެ އިތުރުން، މިޙާދިޘާއާއި ގުޅިގެން ފުލުހުން ހިންގި ތަޙްޤީޤުން ނެގިފައިވާ ބަޔާން ތަކާއ ޙާދޘި ހިނގިތަނުގެ މަންޒަރު ތަމްސީލުކޮށްދީ ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ރިޕޯޓަކާއި އަދި ޙަދިޘާއާ ގޅިގު ނ ތުހުމތަ ކުރެވުނު މީހުން މާލެއިން ފިލައިގެން […] ދިޔަ ގޮތާއި އެރަށުގައި އުޅުނުގތް ކިޔޮ އިދޭ ފަރާތްތަކުގެ ބަޔާންތައް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. މަންޒަރު ދުށް ހެކިންގެ ހެކިބަސް:

492011 މާރޗި 17 ވަނަ ދުވަހުގެ 03:20 އެހާކަށްހާއރު، އަލިކިލގެފާނެ މަގާއި މަޖީދީމަގާ ގުޅުނު ކަންމަތި ނިއުފެއަރީކުއީން ކުރިމަތިން އަޙްސަން ބަޝީރު އަށް ތޫނު އެއްޗަކުން ހަމަލާދިން ޙާދިޘާ ގާތުން ފެނިފައިވާ ދެހެކިން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހަޅާ ފައިވެއެވެ. ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ދެހެކިނވެސް ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް ޙާދިޘާ ހިންގި ވަގުތު އެތަނުން ފެނުނު ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ސައިކަލެއްގައި ޝަހްމު ގޮވައިގެން ޝިމާޒް އެތަނަށް އައިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ސައިކަލު ދުއްވަން އިނީ ބޯދިގުކޮށް ހުދުކުލައިގެ ގަމީސް ލައިގެން މިއިން މީހާކަމަށް ބުނެ ފާހަގަ ކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ސައިކަލުގެ ފަހަތުގައި އިނީ ބޯކޮށާލާފައި އިން މީހާކަމަށް ބުނެ ފާހަގަ ކޮށްފައިވެއެވެ. އެވަގުތު އަޙްސަން ބަޝީރުވެސް އެތަނުން ފެނުނުކަމަށް ދެހެކިންވެސް ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ޝަހްމު ހަމަލާ ދެނިކޮށް ސީދާ ފެނިފައިވާކަމަށް (ޕހ1) ބުނެފައިވެއެވެ. ހަމަލާދިނީ "ބޯ ކޮށާލާ ފ ތ އިން ހުދުކުލައާއި ރަތްކުލައާއި ރޮނގުދަމާފަ" ގަމީސް ލާފައި އިން މީހާކަމަށް ބުނެ ފާހަގަ ކޮށްފައިވެއެވެ. ހަމަލާދިނީ ވަޅިއަކުން ނުވަތަ ތޫނު އެއްޗަކުން ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ހަމަލާދިނީ އަޙްސަން ބަޝީރު ގެ މޭމައްޗާ ދިމާލުން ކޮނޑާ އެހިސާބު ގަނޑަށްކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އެއްވެސް ފަހަރެއްގައި ޝިމާޒް ހަމަލާ ނުދޭކަމަށް (ޕހ1) ބުނެފައިވެއެވެ. އޭރު (ޕހ1) ހުރީ އެމީހުންނާއި ތިންފޫޓް ނުވަތަ ދެ ފޫޓް ހ ކައިރީގައި ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ހަމަލާ ދިނީ ސައިކަލުން ފުންމާލައިގެން އައިސްކަމަށް ބުނެފައި ވެއެވެ. ހަމަލާ ދިނުމާއެކު އަޙްސަން ބަޝީރު ދުއްވައިގަތީ (ޕހ1)އާ ދިމާއަށކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. މިފެންނަ ޝަހްމު ދުއްވައި ގަތުމުން ޝަހްމުގެ ފަހަތުން (ޕހ1) ދުއްވައިގަތުމުން ޝަހްމު އެނބުރި (ޕހ1) އާ ދިމާއަށް އައިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. (ޕހ1) އާ ދިމާއަށް އައިސްފަ އަނެއްކާ އެނބުރި ގޮސް ސައިކަލަށް އަރައިގެން ޝަހްމު ދިޔައީކަމަށް ބުނެފައި ވެއެވެ. އެމަންޒަރު ސާފުކޮށް ފެނުނުކަމަށް (ޕހ1) ޝަރީޢަތުގައި ބުނެފައިވެއެވެ. ހަމަލާ ދިނުމާއި ގުޅިގެން (ޕހ1) އަޙްސަން ބަޝީރުއާ އިތުރު ސުވާލެއް ނުކުރާކަމަށް ބުނެއެވެ. ނަމަވެސް ވެހިކަލްއަށް އަރަން އަޙްސަން ބަޝީރު ގާތު ބުނިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އޭރު ޒަޚަމްތަކުން ލޭ އައިސް މިކަހަލަ މަންޒަރެއް ނުފެންނަކަމަށް ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައި ވެއެވެ. ތޫނު އެތިން ހަމަލާދިނީ ދެފަހަރު ނޫނީ ތިން ފަހަރު ކަމަށް (ޕހ1) ބުނެއެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރު ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދަން އެހީތެރިވެ ދިނިންކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި އެތަނުން ފެނުނު މީހުން ފުލުހުންގެ ތަޙްޤީޤަށް ފޮޓޯ ތަކެއްގެ އެހީގައި ހަމަ އެދުވަހު ދެއްކިކަމަށް (ޕހ1) ބުނެފައިވެއެވެ. ޝަހްމުއާ ޝިމާޒްއަކީ ކުރިން ދަންނަ ބައެއް ނޫންކަމަށް (ޕހ1) ބުނެއެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު ދަންނަ ކަމަށް ބުނެފަ އިވެއެވެ. ދިފާޢުން ހެއްކާ ކުރިމަތި ކުރުވި ސުވާލުތަކަކީ، ތޫނު އެއްޗަކުން ހަމަލާދިން ކަމަށް ބުނާއިރު ތޫނު އެއްޗަކީ ކޮބާކަން ބަޔާން ކޮށްދިނުމަށެވެ. އެހެންވެ (ޕހ1) ބުނެފައިވަނީ ހަމަލާދިން އެތި ހެކިވެރިޔާއަށް ސިފަވަނީ ވަޅިއެއް، ޑައިވިން ކުރާ ޒާތުގެ ވަޅިއަކާ ކަމަށެވެ. އެޙާދިޘާ ހިނގި ދުވަހާއި ވަގުތާއި ތަނާ ގުޅޭ ގޮތުން ދިފާޢުން ކުރި ސުވާލާއި ގުޅިގެން ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވަނީ، ހާދިޘާ ހިގާފައިވަނީ 3:20 ނޫނީ 3:15 ހިސާބުގައި ކަމަށެވެ. ބޮޑަށް ބުރަވަނީ 3:20 ކަމަށެވެ. ހާދިޘާ ހިނގާފައިވަނީ އަލިކިލގެފާނެ ލައިޓާއި މަޖީދީމަގާ ބެދުނު ހިސާބުގައި ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އެތަނަކީ ފުދޭ ވަރަކަށް އަލި ތަނެއް ކަމަށް ހެކިވެރިޔާ ބުނާތީ ދިފާޢުން ކުރި ސުވާލަކީ އެގަޑީގައި ބޮކި ދިއްލާފައި ހުރި ތޯއެވެ. މިސުވާލާއި ގުޅިގެން ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވަނީ، ބޮކި ދިއްލާފައި ހުރިކަމަށާއި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އަލިކަން ހުރިކަމަށެވެ. ދިފާޢުން ސުވާލު ކޮށްފައިވަނީ އަޙްސަން ބަޝީރުއާ ހެކިދިން މީހާއާ އެހާ ގާތުގައި އުޅުނީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ. މިސުވާލާއި ގުޅިގެން ބުނެފައިވަނީ ޑިއުޓީގައި އުޅުމުގެ ތެރެއިން ދިމާވި ޙާދިޘާއެއްކަމަށެވެ. ތޫނު އެއްޗަކުން ހަމަލާ ދިންކަމަށް ބުނަނީ ސައިކަލެއްގައި އައިސްކަމަށް ވާތީ ސައިކަލެއްގައި އައިތަން ދުށިންތޯ އާއި އެއީ މިމީހުންތޯ ނޫނީ ފުލުހުން ފޮޓޯ ތަކެއް ދެއްކީމާ އެއީ މިމީހުންކަން އނެ ގުނީތޯ ނޫނީ ކުރިން އެމީހުން އެނގުނީތޯ ކުރި ސުވާލއާ ގުޅިގެން ކިޔައިދީފައިވަނީ "ސައިކަލު އައިސް މަޑުކޮށްލީމާ ފުއް މާލީ އެކަކު. ފުއްމާލިމީހާ އަޅުގަނޑު މިދެންނެވ. އޭގެ ގާތްގަޑަކަށް އެއްގަޑިއިރު ފަހުން ފުލުސް އޮފީހަށް ގެންގޮސް އަޅުގަނޑަށް ދެއްކި ފޮޓޯތަކުން އަޅުގަނޑަށް އެނގިގެން ދިޔައީ މިހާރު އަޅުގަނޑަށް ފެންނަ ދެބޭފުޅުންނޭ އެކަމުގައި ހަރަކާތްތެރިވީ" މިހެން (ޕހ1) ޖަވާބު ދިނުމުން، ދިފާއީ ވަކީލު އިތުރަށް ސުވާލު ކޮށްފައިވަނީ ކުރިން ނަމެއްވެސް ނނ ގެއޭ މީހުންނެއްވެސް ނނ ގެއޭ އެދުވަހުއޭ އެނގުނީ ދެން ކިހިނެތްތޯއޭ ޕޮލިހުންނަށް އެނގުނީ ސީދާ މިމީހުންގެ ފޮޓޯ ދައްކަން؟ މިސުވާލާއި ގުޅިގެން ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވަނީ ދެއްކީ ސީދާ މިމީހުނގް ފޮޓޯ ނޫންކަމަށެވެ. ގާތްގަޑަކަށް ބޮޑު ފޮތެއްގެ ފޮޓޯތައް ދެއްކި ކަމަށެވެ. ވަރަށް ބައިވަރު ފޮޓޯތައް ދެއްކި ކަމަށާއި ދައްކައިގެން ހެކިވެރިޔާ ދެއްކި މީހުންނަކީ މިއީކަމަށެވެ. ހެކިވެރިޔާއާއި ޝަރީޢަތުން އިތުރަށް ކޮށްފައިވާ ސުވާލަކީ، އަޙްސަން ބަޝީރު ގެ ގައިގެ ކޮންތާކަށްތޯ ވަޅިން ޖެހީ ތިންފަހަރުވެސް ޖެހީ އެއްތަނެއްގައިތޯ އަދި ޝިމާޒް ޖެހިތޯ ނޫނީ އޭނާ ކުރީ ކީއްތޯ؟ މިސުވާލުތަކާއި ގުޅިގެން ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވަނީ ޖެހީ އަޙްސަން ބަޝީރު މޭމައްޗާ ދިމާލުން ކަރާދިމާލަށް އެހިސާބަށް ކަމަށެވެ. އަދި ތިންފަހަރުވެސް ޖެހީ އެދމާލިށް ކަމަށެވެ. ޝިމާޒް ނުޖަހާ ކަމާއި އޭނާ ސައިކަލުގައި އައިސް މަޑުކޮށްލައިގެން ތަންކޮޅެއްދުރުގަ ހުރީ ކަމަށެވެ. ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ދެވަނަ ހެކިވެރިޔާ (ޕހ 2):

50ޙާދިޘާ ހިނގި ތަނަށް (ޕހ2) ދިޔައިންތޯ ކުރެވުނު ސުވާލާއި ގުޅިގެން ބުނެފައިވަނީ ދިޔަ ކަމަށެވެ. އެއްވެސް މީހަކު އެއްވެސް މީހަކާ މާރާމާރީ ހިންގަނިކޮށް ނުދެކޭ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އެދުވަހު އެޙާދިޘާ ތަޙްޤީޤު ކުރުމުގައި އައިޑެންޓިފިކޭޝަން ޕެރޭޑްތައް ކުރިއަށް ގެންދަންޖެހޭ އިޖުރާއަތެއް ފެންނާން އޮތްކަމެއް އެނގޭކަށް ނެތެވެ. އަދި އައިޑެންޓިފިކޭޝަން ޕެރޭޑް ކުރިއަށް ގެންދެވުނު ގޮތް ގޯސްކަމަށް ބުނެ ދިފާޢުން ސުވާލެއް ކުރިމަތި ކޮށްފައެއް ނެތެވެ. މިމައްސަލައިގެ ތަޙްޤީޤުގައި އައިޑެންޓިފިކޭޝަން ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ ފޮޓޯތަކެއް ދައްކައިގެންނެވެ. ހެކިން ބުނެފައިވަނީ އެއީ ވަރަށް ގިނަ ފޮޓޯތަކެއް ކަމަށެވެ.އެހެންކަމުން އެކަމުގައި ގޯހެއް އޮތްކަމަށް ބުރައެއް ނުވެއެވެ. (ޕހ1) 14 މެއި 2012 ގައި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ދީފައިވާ ހެކިބަސް. ހިނގިތަނުން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި މިތިބި (ދަޢުވާލިބޭ) ދެމީހުން ދުށިންތޯ ސުވާލު ކުރުމުން ބުނެފައިވަނީ ލަފާކުރެވޭ ގޮތުގައި އެމީހުން ކަމަށެވެ. ކަނޑައެޅިގެން އޭރަކު އެއީ އެދެމީހުންކަން ނނ ގޭ ކަމަށާއި ނަމަވެސް މިހާރު އެނގޭކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. މިހާރު އެމީހުން އެނގެނީ ޕޮލިހަށް ދީފައއިނި ބަޔާނަށް ބަލާފައި ކަމަށާއި އެމީހުން ފާހަގަ ކުރިގޮތަކީ، ފޮޓޯ ދެއްކުމުން ފޮޓޯއަށް ބަލައިގެން ކަމަށާއި އެމީހުން ތިބި ގޮތަށް ބަލާފައި ވަރަށް ވައްތަރޭ މިމީހުންނާއި ޕޮލިހަށް ބަޔާންވެސް ދީފައި ވާނީ އެގޮތަށް ކަމަށެވެ. އަޙްސަން ބަޝރަށީ ހަމަލާދިން ފަހުން، (ޕހ2) ގާތު އަޙްސަން ބަޝީރު ބުނިކަމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ބުނެފައިވަނީ "ތިމަންނާ މިއޮށް މަރުވަނީއޭ، އަޅުގަނޑު ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންގޮސް ދޭށޭ ތިމަންނާ ގަޔަށް ވަޅިޖެހީ ޝަހްމުއޭ" މިފަދައިންނެވެ. ދައުލަތުން "ޝަހްމއޭ؟" މ ހެނި ބުނެ ސުވާލު ތަކުރާރު ކުރުމުން ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވަނީ " ހަމަ އެހެން ބުނީ" މިފަދައިންނެވެ. ޝިމާޒް ސައިކަލެއްގައި ޝަހްމުއާ އެއްކޮށް ދަނިކޮށް ކަނޑައެޅިގެން ނުދެކެން ކަމަށާއި އެކަމަކު ދުއްވަން އިން ސައިކަލުގައި އެންމެ ދިގު މީހަކަށް އިނީ އެވައްތަރު މީހެއްކަމަށް ބުނެފައި އިންނާނެ ކަމަށެވެ. އެޙާދިޘާ ހިނގިކަމަށް ލަފާ ކުރެވެނީ 3:30 ހާއިރު ކަމަށާއި އަލި އެހާބޮޑަކަށް ފާހަގަ ނުކުރެވޭ ކަމަށާއި ޔަޤީނުންވެސް އެހާ އަލިގަދަ ނޫންކަން އެނގޭ ކަމަށާއި މީހުން ފާހަގަ ވާވަރެއް ނޫންކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ދިފާޢުން އުފެއްދި ސުވާލަކީ؛ އަޙްސަން ބަޝީރު އެވާހަކަ (ޕހ2) އަށް ކިޔައިދިންއިރު އެތަނުގައި ތިބީ ކޮން ބައެއްތޯއެވެ. ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވަނީ އަޙްސަން ބަޝީރު އެވާހަކަ ބުނިއިރު އިތުރު މީހަކު އެތަނުގައި ނެތްކަމަށެވެ. އެހެންބުނީ (ޕހ2)ގެ ގާތުގައި ކަމަށެވެ. ދިފާޢުން ބުނެފައިވަނީ މީހެއް ނުބުންޏަސް މީހަކު ހުރިތޯ ސާފުކުރަން ބޭނުން ކަމަށެވެ. (ޕހ2) ބުނެފައިވަނީ އަޙްސަން ބަޝީރު އެމެސެޖް ދިންއިރު (ޕހ2) ނޫން އިތުރު މީހަކު ނެތް ކަމަށެވެ. ފުލުހުންގެ ތަޙްޤީޤު ގައި ދެއްކި ފޮޓޯ ތަކާއި ގުޅުވައި ދިފާޢުން ކުރި ސުވާލާއި ގުޅިގެން ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވަނީ ފުލުހުން ފޮޓޯ ތަކެއް ދައްކާފައި ވައްތަރު ބަޔަކު އެބަތިބިތޯ ސުވާލު ކުރުމުން ވައްތަރު މީހުންނޭ ކިޔާފައި ދެއްކި މީހުންނަކީ މިއީ ކަމަށެވެ. ކަންކުރި މީހުންކަމަށް ފުލުހުން ބުނެ ހަމައެކަނި ފޮޓޯތޯ ދެއްކީ ސުވާލު ކުރުމުނެ (ޕހ2) ބުނެފައިވާނީ އެގޮތަށް ނުބުނާކަމށެވެ.

51މިނުކުތާގައި ފާހަގަ ކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ، އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާ ދިން މީހާ އާއި އެހަމަލާގައި ބައިވެރިވި މީހާގެ އައިޑެންޓިޓީއެ ވެ. ދިފާޢުގެ ފަރާތުން ހަމަލާދިނީ ޝަހްމު އަދި އެކަމުގައި ބައިވެރިވީ ޝިމާޒް ނޫންކަމަށް ބުނެ ހަމަލާދިން މީހުންގެ އައިޑެންޓިޓީއާމެދު ކަނޑައެޅިގެން އިންކާރުކޮށް ސީދާ ސުވާލެއް ނުއުފައްދައެވެ. ހަމައެއާއެކު ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް ތަޙްޤީޤުގައި ވަނީ ހަނު ހުރެފައެވެ. ޝަރީޢަތުގައި މިދެމީހުންވެސް ވަނީ ކުށަށް އިންކާރު ކޮށްފައެވެ. އަދި މައްސަލައާއި ގުޅިގެން ޝިމާޒް ބުނާނެ އެއްޗެއް ނެތްކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހުންގެ އައިޑެންޓިޓީ:

52ޕްރިސިޑެންސް 7ކުށުގެ ދަޢުވާތަކާއި ގުޅިގެން، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ސާބިތު ކޮށްދޭންޖެހޭ އެއް ކަމަކީ، އެކުށް ކުރީ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާ ކަމެވެ. މިކަން ސާބިތު ކުރެވޭނެ ވަރަށް ގިނަ ގޮތްތައް ހުރެއެވެ. އެކުށް ކުރީ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާކަން ދެނެގަތުމުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއްވަޞީލަތަކީ ލޮލަށް ފެންނަ މީހުން ބަޔާން ކޮށްދޭ ހެކިބަހެވެ. އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައިވާ ޤަޟިއްޔާގައި ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ދެ މީހންގު މައްޗަށް އުފުލާފައިވާ ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށް ކުރީ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ޝަހްމު އަދި އެކުށުގައި ބައިވެރިވެފައިވަނީ ޝިމާޒް ކަން ދެނެގަނެވިފައިވަނީ ރަނގަޅަށްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ އެއީ މުޅި މިދަޢުވާ އެމައްޗަށް ބިނާވާ ކަންތަކެވެ. ދިފާޢުން ދަށު ކޯޓުގައި ހެކިންނާ ކުރި ސުވާލު ތަކުގައި އެކުށް ކުރި މީހުންގެ އައިޑެންޓިޓީއާމެދު ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ސުވާލު ކުރިކަން އެނގޭއިރު، އެސުވާލަށް ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރު ޖަވާބެއްދީ ގޮތެއް ނިންމާފައެއް ނެތެވެ. މިޙާލަތުގައި ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކިތަކުން ޙާދިޘާ ލޮލަށް ދުށްކަމަށް ބުނާ ދެވަނަ ހެކި 14 މެއި 2012 ގައި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ދީފައިވާ ހެކިބަސް. އިބްރާހިމް ޝަހުމް އާދަމް 24 ޖުލައި 2011 ގައި ޝަރީޢަތުގައި ދީފައިވާ ބަޔާން. ޙަސަން ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދު 42 ޖުލައި 2011 ގައި ޝަރީޢަތުގައި ދީފައިވާ ބަޔާން. ޙަސަން ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދު 02 އޭޕްރީލް 2012 ގައި ޝަރީޢަތުގައި ދީފައިވާ ބަޔާން. ދެނެގަންނަންޖެހެނީ ކުށްކުރި މީހުންނަކީ ކޮބާކަމެވެ. ސަބަބަކީ، ލޮލަށް ފެންނަ ހެކިން ކުށްކުރި ކަމަށް ބުނާ މީހުންގެ ސިފައާއި ވަނަވަރާ ބެހޭ ގޮތުން ކިޔައިދޭ ކިޔައިދިނުމަކީ ޤަބޫލުކޮށް ބަލައިގަނެވޭފަދަ އަކުން ކިޔައިދޭ ކިޔައި ދިނުމެއް ކަމަށް ވިޔަސް ބައެއް ފަހަރު އެފަދައިން ކިޔައިދޭ ކިޔައި ދިނުމަކވެސީ ކުށް ގޮތެއް ކަމުގައިވުން އެކަށީގެންވާތީ އެވެ.

53މިމައްސަލައިގައި އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިނީ ޝަހްމުކަން އެމަންޒަރު ގާތުން ލޮލަށް ފ ނުނުކަމެ ށ ބުނެ (ޕހ1) ތަޙްޤީޤު އާއި ޝަރީޢަތުގައި ހެކިބަސް ދީފައިވެއެވެ. ޙަމަލާދިނީ ޝަހްމުކަން އޭނާ ދނެގަތެ ގޮތް ދިފާޢުން ކުރި ސުވާލު ތަކާއި ގުޅިގެން (ޕހ1) ތަފްޞީލުކޮށް ބަޔާން ކޮށްދީފައިވެއެވެ. (ޕހެ 1) ގެ ހެކިބަހުގައި އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ޙަމަލާދިނީ ޝަހްމުކަމާމެދު އެއްވެސް ކަހަލަ ހަލަލއެ ޝުބުހައެއް އުފެއްދި ފައެއް ނެތެވެ.

54އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިނީ ޝަ ހްމު ކަން (ޕހ1) ދެނެގަތް ގޮތަށް ބަލާއިރު، ހަމަލާދިން ވަގުތު ހަމަލާދިން މީހާއާއި (ޕހި 1) އާދެމެދު ހުރި ދުރުގާތް މިނަށް ބަލާއިރު އެއީ 3 ފޫޓްހާ ދުރުމިނެވެ. (ޕހ1) ބުނެފައިވެއެވެ. "އަދި އޭގެ ފަހުންވެސް އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ވާތްފަރާތު ކަނދުރާއާއި ދިމާލުގައި އިބްރާހމި ޝަހްމު އާދަމްގެ ކަނާތުގައި އޮތް ތޫނު އެއްޗަކުން ގާތްޑަކަށް ތިންފަހަރު ނޫނީ ހަތަރު ފަހަރު ޖެހިތަން އަޅުގަނޑު ދުށީމެވެ. އެވަގުތު މަގުމައްޗަށް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އަލި އެޅިފައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން އަދި އިބްރާހިމް ޝަހްމު އާދަމް ހުރީ އަޅުގަނޑާއި ގާތްޑކަށަ 03 ވަރަކަށް ފޫޓް ދުރުގައި ކަމުން އިބްރާހިމް ޝަހްމު އާދަމް އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ގަޔަށް ތޫނު އެއްޗެއް ހެރި މަންޒަރު އަޅުގަނޑަށް ވަރަށް ރީއްޗަށް ފެނުނެވެ." އެހެންކަމުން، ހަމަލާދިންމީހާ (ޕހ1) ދެނެގަތްފައިވަނީ ވަރަށް ގާތުން ބަލައިގެންކަން އެނގެއެވެ. ޙާދިޘާ ހިނގި ވަގުތަކީ މެންދަމު 3:20 ހާއިރު ނަމަވެސް އެވަގުތު އެތަނުގައި އަލިކަން ހުރިކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ. އެތަނަކީ ދިއްލައް އަޅާފައި އޮތްތަނެއް ނޫންނަމަވެސް އެއީ މުޅިން ކަނު R v Turnbull & Ors [1977] QB 224;[1976] 3 All ER. އަނދިރި ތަނެއް ނޫންކަން އެނގެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާ ދިނުމާއި ގުޅިގނެ އޭނާގާތު ވެހިކަލަށް އަރަން ބުނެ (ޕހ1) އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިން މީހާއާ ދިމާއަށް ދިއުމުން އެމީހާ (ޕހ1) އާ ދިމާއަށް އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިން ހަތިޔާރު ހިފައިގެން ދެފަހަރެއްގެ މަތިން އައިކަން އެނގެއެވެ. މިޙާލަތުގައި (ޕހ1) އާއި އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިންމީހާ އާ ދެމެދު މިހިނގާދިޔަ ކަންތަކުން އޭނާއަކީ ކާކުކަން އަދި އަތުގައި އޮތް ހަތިޔާރު (ޕހ1) އަށް ދެނެގަތުމުގެ އިތުރު ވަގުތު ލިބިގެން ދާނެ ކަން ޤަބޫލު ކުރެވެއެވެ. މިގޮތުން އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިން މީހާއާއި (ޕހ1) އާ ދެމެދަށް އެއީ ކާކުކަން ދެނގަތުމަށެ އވަގުތުގެ ތެރޭގައި އެއްވެސް ހުރަހެއް މެދުކެނޑުމެއް ކުރިމަތި ވެފައި ނެތެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާ ދިންމީހާ (ޕހ1) އާ ދިމާއަށް ހަތިޔާރު ހިފައިގެން ދިޔަ ދިއުމުން، އޭނާއަކީ ކާކުކަން ނުވަތަ އޭނާގެ ސިފަ (ޕހ1)ގެ ހަނދާނުގައި ނުވަތަ ވިސްނުމުގައި ޚާއްޞަގޮތެއްގައި ހަރުލާފައި ހުންނާނެ ކަމަށް ޤަބޫލު ކުރެވެއެވެ. މިޙާދިޘާއަށްފަހު، (ޕހ1) ގާތްގަޑަކަށް 01 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި މިޙަމަލާ ދިން މީހުން ފުލުހުންގެ ތަޙްޤީޤށަ ކިޔައިދީ ފާހަގަ ކޮށްދީފައިވާކަން އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން، ޙާދިޘާ ހިނގިވަގުތާއި ހަމަލާދިން މީހާ ފާހަގަ ކޮށްދިން ވަގުތާއި ދެމެދު މާގިނަ ވަގުތުތަކެއް ފާއިތުވެ ގޮސް ހަނދާނަށް ބަދަލު އަންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ. މީގެ އިތުރުން ޝަރޢަތުގީ މަޖިލީހުގައިވެސް (ޕހ1) ވަނީ މިޙާދިޘާގައި އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިން މީހާ ވަކިކޮށް ދެނެގަތް ފައެވެ. އެހެންކަމުން، އޙްސަނަ ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިނީ ޝަހްމކަނު (ޕހ1) ގެ ހެކިބަހުން އެއްވެސް ޝުބުހައެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވެއެވެ.

55މިޙާދިޘާއާއި ގުޅިގެން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ދެވަނަ ހެކި (ޕހ2) އަކީވެސް މިޙާދިޘާ ހިނގި ތަނުގައި ހުރި މީހެކެވެ. (ޕހ2)ގެ ހެކިބަސް ޝަރީޢަތުން ވަޒަން ކުރުމުގައި (ޕހ1) ހެކިބަހާއި ތަފާތުވާ ކަމަށް ބުނެ ދަށު ކޯޓުން ފާހަގަ ކުރިކަންކަން ތަފާތުވެފައިވާ ކަމަށް ފެންނަނީ (ޕހ1) އާއި (ޕހ2) މިޙާދިޘާގައި ޙަރަކާތްތެރިވި ގޮތުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތް ކޮށްފައި ނެތުމުންނެވެ. (ޕހ1) އަކީ ފުރަތަމަ ވެހިކަލުން ފައިބައިގެން ޙާދިޘާ ހިނގިތަނަށް ދިޔަ މީހާއެވެ. (ޕހާ 2) އަކީ ވެހިކަލްގައި އޭރު މަޑުކޮށްގެން ވެހިކަލް ތެރޭގައި އިން މީހާއެވެ. (ޕހ2) ވެހިކަލް ވާތްފަރާތަށް ސިގުނަލްކޮށް މަގުގެ އަރިމަތީގައި ބާއްވާފައި ޙާދިޘާ ހިނގިތަނަށް ދިއުމަށް ވެހިކަލުން ނިކުތް ކަމަށް ބުނެފައި އެވެ. އެވަގުތުކޅޮ ސިފަ ކޮށްދެމުން ބުނެފައިވަނީ "...އަޅުގަނޑު ވެހިކަލުން ފައިބާ ބަލާލިއިރު އަޅުގަނޑަށް ކުރިން ފެނުނު އަޙްސަން ބަޝީރު އާއި ޕޭމަންޓް ގާބުރި ހިފައިގެން ހުރި މީހާ (އިބްރާހިމް) ގެ އިތުރުން އިތުރު ދެމީހަކު އެމީހުންގެ ކައިރީގައި ތިބިކަން އަޅުގަނޑަށް ފާހަގަ ކުރެވުނެވެ. މިގޮތުން އެކަކު (...އިސްކޮޅުން ދިގުކޮށް، ހިކިކޮށް އިސްތަށިގަނޑު ހޭވިފައިހުރި) އިނީ ކަޅުކުލައިގެ ވޭވް 125 ސައި ކަލއްގެ މަތީގައި ސައިކަލް ސްޓާރޓް ކޮށްގެންނެވެ. އަދި ދެވަނަ މީހާ (...އިސްކޮޅުން ކުރު، އިސްތަށިގަނޑު ބުޅިކޮށް ހުރި އަދިރިކުލައެއްގެ ގަމީހެއް ނުވަތަ ޓީޝާޓެއް ލައިގެން ހުރި މީހެއް) ހުރީ އަޙްސަން ބަޝީރުއާ މާދުރުނޫން ހިސާބެއްގައި ކޮޅަށެވެ...." ވީމާ، (ޕހ2) އަށް ފެނިފައި ވަނީ އިތުރު ދެމީހުން އެތަނަށް އައިސް އެކަކު ސައިކަލު މަތީ އަނެކަކު އަޙްސަން ބަޝީރުއާ މާދުރުނޫން ހިސާބެއްގައި ކޮޅަށް ހުރި ތަނެވެ. މއާޚިލާފަށި (ޕހ1) އަށް އެތަނަށް އިތުރުވި ދެމީހުން ސައިކަލުގައި އައި މަންޒަރާއި ސައިކަލުގެ ފަހަތުގައި އިން ޝަހްމު ފުއްމާލައިގެން އަޙްސަން ބަޝީރުއާ ދިމާއަށް ދިޔަ މަންޒަރު ފެނުނެވެ. (ޕހ2) އަށް އެމަންޒަރު އޭރު ނުފެނުނީ (ޕހ2) ވެހިކަލް ތެރޭގައި އިނުމުންނެވެ. ހަމައެހެންމެ، (ޕހ2) ވެހިކަލުން ފޭބުމަށްފަހު ނިކުމެ އެނާ ބޮލުގަ އަޅާ ތާކިހާ ވެހިކަލް ތެރޭގައި ބޭއްވިފައިވާ ކަން އެނގިގެން އެބުރި ވެހިކަލް ކައިރި އަށް ގޮސް ވެހިކަލްގެ ދޮރު ހުޅުވައި އެތާކިހާ ނެގުމަށް ވެހިކަލްތެރެއަށް ބޯދިއްކޮއްލިކަން އެނގެއެވެ. އވަގުތަކެ އަޙްސަން ބަޝީރު ދުވ ފައި އައިސް ވެހިކަލްގެ ފަހަތު ސީ ޓަށް އެރި ވަގުތެވެ. އެހެންކަމުން، އަޙްސަން ބަޝީރުއާ މާދުރުނޫން ހިސާބެއްގައި ހުރިކަމަށް (ޕހ2) ބަޔާނކުރް ޝަހްމު އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދޭ މަންޒަރު (ޕހ2) އަށް ނުފެނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެވެ. ސަބަބަކީ އޭނާ އެވަގުތު އުޅުނީ ވެހިކަލު ތެރޭގައި އޮތް އޭނާގެ ތާކިހާ ނަގަން ކަމަށްވާތިއެވެ. އެހެންކަމުން، (ޕހ1) އަށް ފެނުނު މަންޒަރު (ޕހ2) ނުފެނުމަކީ މިތަނުގައި އާދަޔާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ ދެމީހުން މިޙާދިޘާ ހިނގިތަނުގައި ޙަރަކާތްތެރިވި ގޮތް ތަފާތުކަން އެނގޭތީއެވެ. ވީމާ، މިދެމީހުންގެ ހެކިބަސް ތަފާތުވާ ކަމަށް ޝަރީޢަތުން ބަލާފައިވަނީ ޙާދިޘާއާއި ގުޅިގެން ހެކިބަސް ދިން ދެމީހުން ޙަރަކާތްތެރިވި ގޮތް ރަނގަޅަށް ނުބަލާކަން

56އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ޝހްމަ ޙަމާލާދޭ މަންޒަރު (ޕހ2) ފެނިފައެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް އެހަމަލާދިން ސީން ރޫޅިގެން ނުދަނީސް އެތަނުން ޝަހްމު (ޕހ2) އަށް ފެނި އެކަން ފާހަގަ ކޮށްފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ހަމަ ސީން ގައި ސައިކަލު ދުއްވަން އިންމީހާވެސް (ޕހ2) ފާހަގަ ކޮށްދީފައިވެއެވެ. (ޕހ2) ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ހެކިބަސްދެމުން، އެތަނުގެ އަލިކަން ފުދޭ ވަރަކަށް ހުރިކަމަށް ބުނުމާއެކު މީހުން ވަކިވާވަރު ނުވާކަމަށް ބުނެފައިވާ ބުނުމަށް ބަލާއިރު، ތަޙްޤީޤުގައި ބުނެފައިވާ ބުނުމާއި ފުށއަރު ކަމަށް ބެލެވޭކަށް ނެތެވެ. ސަބަބަކީ، ކަނޑައެޅިގެން ޙާދިޘާ ހިނގިތަނު ން ފެނުނު މީހުންނަކީ ކޮންބައެއކަން އޭނާއަށް ނނ ގުނު ނަމަވެސް އޭނާ ތޙްޤީޤުގައިވަނަ އެ މީހުންގެ ވަނަވަރު ކިޔައިދީފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ސައިކަލު ދުއްވަން އިންމީހާ ސިފަ ބަޔާންކޮށްދެމުން ބުނެފައިވަނީ "އިސްކޮޅުން ދިގުކޮށް، ހިކިކޮށް، އިސްތަށިގަނޑު ހޭވިފައިހުރި" މީހެއް ކަމުގައެވެ. އަދި ދެވަނަ މީހާ ސިފަކޮށްދީފައިވަނީ "އިސްކޮޅުންކުރު، އިސްތަށިގަނޑުބުޅިކޮށް ހުރި އަނދިރިކުލައެއްގެ ގަމީހެއް ނުވަތަ ޓީޝާރޓެއް ލައިގެންހުރި މީހެއް" މިފަދައިންނެވެ. އަދި ފަހުން ބަޔާންކުރި މީހާއަކީ އަޙްސަން ބަޝީރު އާ މާދުރުނޫން ހިސާބެއްގައި ކޮޅަށް ހުރި މީހާކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، (ޕހ2) ތަޙްޤީޤަށް ދީފައިވާ ބަޔާނުގައި (ޕހ1) ގޮވައި ބުނުމުން، ހަމަލާދިން ދިން މީހުން އަރައިގެން ދިޔަ ސައިކަލުގެ ނަންބަރު ބޯޑު ނޯޓް ކުރަން އުޅުނު ކމަށަ ބުނެ ނޯޓް ކުރެވުނު ޢަދަދތަކާއި އަކުރުތައް ކިޔައިދީފައިވެއެވެ. މިއި ން އަންގައިދެނީ އެތަނަކީ ކަނުއނަ ދިރި ތަނެއް ނޫންކަމެވެ. މީހުންގެ ސިފަ ވަކި ކުރެވޭ ވަރަށް އަދި ސައިކަލުގެ ނަންބަރު ބޯޑުގައި ހުންނަ އަކުރުތައް ދެނެގަނެވޭ ވަރަށް އަލިކަން އެތަނުގައި ހުރިކަމެވެ. މިޙާލަތުގައި ކޯޓުގެ ދައުރަކީ، ހެކިވެރިޔާގެ މުޅި ހެކިބަސް ބަލައި ނުގަތުމުގެ ބަދަލުގައި، ހަނޑޫ ދޮލަނގެއްގެ ތެރެއިން ވީ ހޮވައި އެއްފަރާތް ކުރާ ބީދައިން، ހެކިވެރިޔާގެ ހެކި ބަހުގެ ތެރެއިން ރނަ ގަޅާއި ނުބައި ވަކިކޮށް ރނަ ގަޅު ބަޔަށް ބުރަދަން ދިނުމެވެ.

57ޕްރިސިޑެންސް 8ޕްރޮސިކިއުޝަންގެ ހެކި (ޕހ2) އޭނާގެ ތަޙްޤީޤު ބަޔާނުގައި ބުނެފައިވެއެވެ. "...އިސްކޮޅުން ކުރުކޮށް އިސްތަށިގަނޑު ބުޅިކޮށް ހުރި އަނދިރިކުލައެއްގެ ގަމީހެއް ނުވަތަ ޓީޝާޓެއް ލައިގެންހުރިކަމަށް އަޅުގަނޑު ކުރިން ބުނި މީހާ ސައިކަލްގައި ދިޔަ ދެމީހުންނަށް ގޮވާފައި "އަހަރެން ގޮވައިގެން ދާށޭ" ބުނެ ހަޅއޭ ލަވައް ގަތުމުން އެމީހުން ޤައުމީ ކުތުބުޚާނާ އާއި ހަމައިން ސައިކަލް މަޑުކުރިއެވެ. ސައިކަލް މަޑުކުރމުނު މިބުނެވުނު މީހާ ދުވެފައިގޮސް (އަޅުގަނޑު ކައިރިންލާފައި) ސައިކަލް ފަހަތަށް އަރައިގެން ތންމީހުނި ސައިކަލުގައި ފާށަނާކިލގެފާނެ މަގުން ދެކުނަށް ދުއްވާފައި ދިޔައީއެވެ. އަދި ސައިކަލް ދުއްވާފައި ދިޔައިރަ ސައިކަލް ފަހަތަށް އެންމެފަހުން އެރިމީހާ ފަސްއެބުރި ބލަމުނަ ދިޔައެވެ. އެމީހުން ސައިކަލް ދުއްވާފައި ދިޔައީ މަޑުދުވެލީގައެވެ..." އެހެންކަމުން، (ޕހ2) އަކަށް އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިން މީހާގެ ސިފަ ދެނެގަނެވިފައިވަނީ ގާތުންކަން އެނގެއެވެ. އަދި ޙާދިޘާ ހިންގިކަމަށް (ޕހ2)އަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހުން ތަޙްޤީޤުގައި ޢައްޔަން ކޮށްދީފައިވަނީ ޙާދިޘާ ހިނގާދިޔަތާ ގިނަ ވަގުތުތަކެއް ހޭދަވެގެން ނުދަނީހެވެ. ހަމައެހެންމެ، ޝަރީޢަތުގައި ބުނެފައިވަނީ ތަޙްޤީޤުގައި އެމީހުން ޢައްޔަންކޮށް ދައކާފައިވަން އެއީ ޙާދިޘާ ހިންގި ތަނުގައި ތިބި މީހުންކަން ޔަޤީނާގާތަށް ޤަބޫލުކުރެވޭތީ ކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން (ޕހ2) ވަނީ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް ދެނެގަތް ފައެވެ. އެހެންކަމުން، އަޙްސަން ބަޝީރަށް ޝހަމު ހަމަލާދޭ މަންޒަރު ސީދާ ފެނިފައި ނުވިނމަވެސަ ޝަހްމު އަޙްސަން ބަޝީރުއާ މާދުރުނޫން ހިސާބެއްގައި ހުއްޓާ (ޕހ2) އަށް ފެނިފައިވެއެވެ. ވީމާ އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިން މީހާ (ޕހ2) އަށް ފެނި އޭނާ ޢައްޔަން ކޮށްފައިވަނީ ޝުބުހައެއް ނެތް މިންވަރަށް ކަން އެނގެއެވެ. އޭގެ އިރުކޮޅެއްފަހުން އަޙްސަން ބަޝީރު ޒަޚަމްތކަކާއެކު ދ ވެފައި އައިސް ވެހިކަލްއަށް އެރިކަން (ޕހ2) އަށް ފެނިފައިވާއިރު، ދެން އެތަނގައު ތިބި ޝިމާޒް އާއި އިބްރާހިމް ދުރުގައި ސައިކަލެއްގައި ތިބިތން (ޕހަ 2) އަށް ފެނިފައިވއިރު، (ޕހ2) އަށް ސީދާ ވަޅިޖެހި މަންޒަރު ނުފެނުނެއް ކަމަކު، ބަޔާންވެދިޔަ ޤަރީނާތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ހެކި ވަޒަންކުރުމުން ނިކުންނަ ނަތީޖާއަކީ މިވަގުތު ކޮޅުގެ ތެރޭގައި އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިނީ ޝަހްމު ކަމެވެ. އެނޫން މީހެއް ނޫންކަމެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިނީ ޝަހްމު ނޫން ކޮންމެވެސް އެހެންމީހަކު ކަމަށް ދައްކާ ވާހަކައަކީ ދިފާއުން އުފައްދާ ޝައްކެއް ކަމަކަށް ނުވެއެވެ. އެކަން ވަނީ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކިތަކުން ސާބިތުވާން އޮތް ކަމެއްގެ މައްޗަށް ދައްކާ ބަހަނާ އަކަށެވެ. އެހެނީ ކަމެއްގެ ހަޤީޤަތް ސާބިތު ކުރެވޭ މިންވަރަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހެކި ޤަރީނާ ހުށަހެޅުމުން، އެހެކި ޤަރީނާ ޠަޢުނު ކުރުމަށް ރައްދުގެ ހެކި ޤަރީނާ ހުށަހެޅުމަކާއި ނުލައި ހަމައެކަނި ދައްކާ ވާހަކައަކީ ބަހަނާ އެކެވެ. މިޙާލަތުގައި ދިފާޢުގެ ދައުރަކީ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކި ޤަރީނާ ޠަޢުނު ކުރުމަށް ހެކި ޤަރީނާ ދެއްކުމެވެ. ވީމާ، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކި ޤަރީނާތަކުގެ މައްޗަށް ބުރަވާއިރު، އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިނީ ކޮންމެވެސް އެހެން މީހެއްކަން ހެކި ޤަރީނާ ހުށަހަޅައިގެން ސާބިތު ކޮށްދިނުމުގެ ބުރައަކީ )burden evidential( ދިފާޢުގެ ފަރާތަށް ފުރޮޅިގެން ގޮސްފައިވާ ބުރައެކެވެ. އެކަން ކުރަންޖެހޭނީ އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިނީ ޝަހްމު ނޫނކޮންމެވެސް އެހެން މީހެއްކަމަށް ބުނާ މީހެކެވެ. މިމައްސަލައިގައި އެއީ ޝަހް މުގެ ޒިންމާއެކެވެ. ނަމަވެސް އެޒިންމާ އަދާކޮށްފައެއް ނެތެވެ. މިއާޚިލާފަށް ޝަހްމު ވަނީ ތަޙްޤީޤުގައި ހަނު ހުރެފައެވެ. އެހެންކަމުން އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ތަޙްޤީޤުގައި ހަނު ހުރެއްޖެނަމަ، ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އޭނާ ހަނުހުރި ކަންތައް ދިފާޢުކުރަން ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގައި ހަމަޖެހޭ ގޮތަކަށް ނުވެއެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރު (ޕހ2) ގެ ގާތުގައި ބުނި ބަސް:

58އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިނުމާއި ގުޅިގެން އޭނާ ދުވެފައި އައިސް އެރީ ވެހިކަލްއަށްކަން އިސްވެ ބަޔާން ކުރެވިއްޖެއެވެ. އަދި އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިން މީހުންގެ ފަހަތުން ދިއުމަށް (ޕހ1،) (ޕހ2)އަށް ގޮވާ ބުނުމުން، (ޕހ2) ވެހިކަލް އަށް އަރަން ދޮރު ހުޅުވި ވަގުތު އަޙްސަން ބަޝީރު ފަހަތު ސީޓުގައި އޮވެ "އަހަރެން މިއޮއް މަރުވަނިއްޔޭ، އަހަރެންގަޔަށް ވަޅިޖެހީ ޝަހްމުއޭ، އަހަރެން ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންގޮސްދޭށޭ" މިހެން ބުނި ބުނުމަކީ ހެކީގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވޭނެ ބަޔާނެއް ތޯ ބަލާއިރު،" އެ ހަގީގަތްތަކަކީ އަސްލުގައި ބަލަމުންދާ ކަންތައްތަކެއް ނޫންނަމަވެސް، އެކަންތައްތައް ބަލަމުންދާ ކަމަކާ ގުޅިފައިވާލެއް ބޮޑުކަމުން އެއީ އެމުޢާމަލާތުގެ ތެރެއިންވާ ބައެއް ކަމުގައި ބެލެވޭފަދަ ކަންތައްތކަށަ ވާނަމަ އެއީވެސް މައްސަލައާއި ގުޅުމެއްހުރި ކަންތައްތަކެއް" ކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހެއްކާބެހޭ ޤނޫނުގާ 3 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާތީ، އަޙްސަން ބަޝީރުގެ އެބުނުމަކީ އަސްލު ޙާދިޘާ އާއި ގުޅިފައިވާ އެ މުޢާމަލާތުގެ ތެރެއިންވާ ބައެއް ކަމަށްވާތީ، އެއީ އެމާއްދާގެ ދަށުނާ ރެސް ގެސްޓާއީ )res gestae( ގެ ގޮތުގައި ދެއްކިދނާ ހެއްކެކެވެ. މިމާއްދާގެ ދަށުން އެއީ އެމުޢާމަލާތުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެއްތޯ ބެލުމުގައި ބަލާނީ، އެބަޔާނަކީ، އެޙާދިޘާ ހިނގުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ފަހުން މާ ގިނަ ވަގުތުތަކެއް ފާއިތުވެ ދިއުމުގެ ސަބަބުން ހަދައިގެން ނުވަތަ އަލަށް އުފައްދައިގެން ދޮގު ވާހަކައެއް ކިޔައިދިނުމުގެ ފުރުޞަތު އެބަޔާން ދޭ މީހާއަށް ވަގުތުގެ ގޮތުން ލިބިފައި ވޭތޯ އެވެ. އަދި އެބަޔާނަކީ އެ ކުރިމަތިވި ޙާދިޘާއިން އުފެދިގެން އައި އަސަރުން ލިބުނު ހައިރާންކަމުގެ ތެރެއިން ނިކުތް ބަސްތަކެއް ކަމުގއިވަތޯއެވެ. އެއީ ވަގުތާއި ޙާދިޘާ ހިނގިތަނާއި އަދި އެތަނުގެ ވަށައިގެންވާ ހާލަތާއި ގުޅިފައިވާ ބަޔާނެއް ކަމުގައި ވުމެވެ. މިއުޞޫލުން ބަލާއިރު، އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިނުމާއިއެކު އޭނާ ދުވެފައި އައިސް ވެހިކަލަށް އެރިއެވެ. ވެހިކަލަށް އެރުމާއިއެކު ހެން (ޕހ1،) (ޕހ2) ގެ ގާތުގައި ހަމަލާދިން މީހުންގެ ފަހަތުން ދިއުމަށް އިރުޝާދު ދިނުމުން (ޕހ2) ގޮސް ވެހިކަލްއަށް އަރަން ދޮރުހުޅުވާލުމުން، ފަހަތު ސޓުގީ އ ޒަޚަމްތކަ ކާއިއެކަ އޮތް އަޙްސަން ބަޝީރު "އަހަރެން މިއޮއް މަރުވަނިއްޔޭ، އަހަރެންގަޔަށް ވަޅިޖެހީ ޝަހްމއޭ، އަހަރެން ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންގޮސްދޭށޭ" މިހެން ބުނި ބުނުމަކީ ޙާދިޘާ ހިނގިފަހުން މާގިނަ ވަގުތުތަކެއް ފާއިތުނުވަނީސް ޙާދިޘާ ހިނގިތަނުގައި އޮވެ އޭނާއަށް ލިބުނު ޒަޚަމުން ކުރި އަސަރުގެ ތެރެއިން ބުނި ބަސްތަކެކެވެ. އަދި މިޙާދިޘާގައި އަޙްސަން ބަޝީރަށް ތޫނު އެއްޗަކުން ހަމަލާދިންކން (ޕހަ 1) ގެ ސާފު ހެކިބަހުން އެނގެން އޮވެފައި، ވެހިކަލްއަށް (ޕހ2) އެރިއިރު، ވެހިކަލްގެ ފަހަތު ސޓުގައި ގިނަ ޢަދަދަކަށީ ލޭހުއްޓާ (ޕހ2) އަށް ފެނިފައި ވުމުން އެއީ އަޙްސަން ބަޝީރު ހަދައިގެން ބުނި ބަހެއްކަމަށް ބުރަވާންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ. އެހެންކަމުން އަޙްސަން ބަޝީރު ގަޔަށް ވަޅިޖެހީ ޝަހްމު ކަމަށް އަޙްސަން ބަޝީރު މިބުނި ބުނުމަކީ ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަންނަންޖހޭ ޚެ ރުދަނާ ޤަރީނާ އެކެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރު ހޮސްޕިޓަލުގައި އޮވެ ބުނި ބަސް:

59އަޙްސަން ބަޝީރު ހޮސްޕިޓަލުގައި އޮވެ އޭނާއަށް ހަމަލާދިން މީހުންނަކީ ކޮބާކަން ބުނދެ ފީ އިވެއެވެ. ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކިން ކަމުގައިވާ (ޕހ3)، (ޕހ4) އަދި (ޕހ5) ގެ ހެކިބަސް ދަށު ކޯޓުނަ ބަލައި ގަތްފައި ނުވަނީ އިވުނުކަމަށްބުނާ ހެކިބަހެއް ކަމުގައި ވާތީއެވެ. ނަމަވެސް އަޙްސަން ބަޝީރު އޭނާއަށް ހަމާދިން މީހުންނަކީ ކޮބާކަން ބުނެފައިވަނީ އިވުނުކަމަށްބނު ހެކިބަސް ބަލއަ ނގަތުމުގު އުޞޫލަށް އޮތް އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއްގައި ކަމާއި އެއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ "އެފަދަ ޚާއްޞަ ޙާލަތަކަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލެއްގެ މަތިން" ހކެ ބަލައިގަންނަންޖެހޭ ފަދަ ޚާއްޞަ ޙާލަތެއްކަން ކޯޓުން ރިޢާޔަތް ކޮށްފައެއް ނެތެވެ. ހަމައެހެންމެ، ބަޔާންވެދިޔަ ތިން ހެކިންގެ ގާތުގައި އަޙްސަން ބަޝީރު ބުނި ބަސް ތަފާތުކަމަށް ދޭހަވާ ގޮތަށް ދިފަ ޢުނާ ވާހަކަ ދައްކާފައިވާއިރު، މި ތިން ހެކިން ތަޙްޤީޤަށް ދިން ބަޔާނާއި ޝަރީޢަތަށް ދިން ބަޔާންތަކަށް ބެލުމނު އެ ބަސް ތަފާތު ނޫންކަން އެނގެއެވެ.

60މިގޮތުން "ޝަ...ޝަ...ޝަ..ޝަހްމް...ޖަރުމަނު...އެން.ސީ ޕާރކް" މިހެން އަޙްސަން ބަޝީރު ބުނފައިވަނެ (ޕހ5) ގެ ގާތުގައި "ކާކުހޭ ވަޅިޖެހީ" މި ސުވާލު (ޕހ5) އަޙްސަން ބަޝީރުއާ ކުރުމާއި ގުޅިގެންނެވެ. އެސުވާލު (ޕހ5) ކުރީ ހޮސްޕިޓަލަށް މި ތިން ހެކިން ފުރަތަމަ ދިޔަ ތަނުން ޑޮކްޓަރުގެ އެދުމުގެ މތިނަ އަނިޔާ ލިބިގެން ގެނެސްފައިވަނީ ކާކުކަން ދެނެގަތުމަށް (ޕހ5) އެކަނި އަޙްސަން ބަޝީރު އޮތް އެނދުގެ ކައިރިއަށް ގޮސް އަންނަން ވެގެން އެނބުރލީ ވަގުތު އަޙްސަން ބަޝީރު އަތުގެ އިޝާރާތުން (ޕހ5) އަށް އޭނާގެ ގާތަށް އައުމަށް އެދިގެން ދިޔަ ދިއުމުގައެވެ. އެހެންވެ އޭރު އަޙްސަން ބަޝީރު ގާތުގައި (ޕހަ 3) އަދި (ޕހ4) ނުހުންނާނއެވެ.

61މިތިން ހެކިންގެ ގާތުގައި "...ޝަ..ޝަހްމު... ޝަހްމު، ޖަރުމަނު" މިހެން ބުނީ، އަޙްސަން ބަޝީރު އޮޕަރޭޝަން ކުރުމަށްޓަކައި ސޮއިކުރަންޖެހޭ ފޯމުގައި ޑޮކްޓަރުގެ އެދުމުގެ މަތިން (ޕހ3) ސޮއިކުރަން އުޅުމުގެ ތެރެއިން އަޙްސަން ބަޝީރުގެ އަތުގެ އިޝާރާތުން އޭނާގެ ގާތަށް އައުމަށް އެދުމުން، އޭނާގެ ގާތަށް ދިޔަ ވަގުތު އެވެ. މިފަހަރު މި ތިން ހެކިންވެސް އޭނާގެ ގާތަށް ދިޔައެވެ. ވީމާ ފަހުން މިބުނި ބުނުން މި ތިން ހެކިންނަށް ވެސް އަޑު އިވުނުކަން އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން، އަޙްސަން ބަޝީރު ފުރަތަމަ ބުނި ބުނުމުގައި "އެން.ސީ ޕާރކް" އޭ ބުނި އަޑު (ޕހ3) އަދި (ޕހ4) އަށް ނުއިވުމަކީ ފުށުއެރުމެއް ނޫނެވެ.

62އަޙްސަން ބަޝީރު އޭނާގަޔަށް ވޅިޖެހަ "ޝަހްމު އާ ޖަރުމަން" ކަމަށް ބުނި ބުނުމަކީ، އޭނާ މރުގަ ތުންފަތްމަތީގައި އޮވެ ބުނި ބުނުމެއްކަން އޭނާގެ ހާލަތު ބަޔާންކުރާ ޑޮކްޓަރުގެ ލިޔުންތަކނު ސާފުވެއެވެ. އޭނާ އޮތީ ތޫނު އެއްޗަކުން ހަމަލާދިނުމުގެ ސަބަބުން އޭނާގެ ކަރުގެ ވައަތް ފަރާތަށް (ކްލެވކަލް އ ކިޔާ ކަށިގަޑަށް ވުރެ ތަންކޮޅެއް މައްޗަށް، ދިވެހިން ޢާންމުކޮށް ކިޔާ ގޮތުންނަމަ، ކަރުގެ ވާތްފރާތަ ހިނދިވަޅަށް) ބޮޑެތި ޒަޚަމްތަކެއް ލިބި ބޮޑެތި ލޭހޮޅިތަކަށް އަނިޔާވެ ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ލޭ ހށިގަނޑަ ނ ބޭރުވެފައެވެ. އެހެންކަމުން މިދުނިޔޭގެ ޙަޔާތާއިމެދު އަލުން އާއްމު ދެއީ ނެތް ޙާލަތއްގައެ އތޮ މީހކަ އޭނާއަށް ހަމަލާދިން ބަޔަކާމެދު އުފައްދައިގެން ނަންތަކެއް ބުނީ ކަމަކަށް ބުރަވާންޖހެ ސަބަބެއް ނެތެވެ. ވީމާ މިޙާލަތުގައި އަޙްސަން ބަޝީރު ބުނި ކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކިން ކަމުގައިވާ (ޕހަ 3،) (ޕހ4) އަދި (ޕހ5) ކޓުގައޯ ދިން ހެކި ބަހަކީ މިފަދަ ޚާއްޞަ ޙާލަތަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޑައނި ޑިކްލަރޭޝަންގެ އުޞޫލުން ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަންނަންޖހޭ ޚަރުދަނާ ޤަރީނާ އެކެވެ. އިތުރު ޤަރީނާތައް:

63ޕްރިސިޑެންސް 9އަޙްސަން ބަޝރީ 2011 މާރިޗް 16 ދުވަހުގެ ހަވީރުގެ ވަގުތެއްގައި އޭނާގެ ރައްޓެހި މުޙައްމދުގަ ގާތުގައި އިބްރާހިމްގެ ބިޓާއި ފޮށުނުކަމަށް ބުނެ ދެއްކި ވާހަކަތަކަށްފަހު "....ދެން (އިބްރާހިމް) އާ ޝަހްމު އާ އަންނާނެނޫންހޭ އަހަރެންގަޔަށް ވަޅިޖަހަން، އެމީހުން ވަޅިޖަހާފަ އަހަރެން ސަލާމަތްވިއްޔާ އެމީހުންގެ ފައެއް ބުރިކޮށްލާނަމޭ..." މިހެން ބުނި ބުނުމަކީ މިޙާދިޘާގެ ސަބަބު ދެނެގަނެވޭ ޤަރީނާ އެކެވެ. އިބްރާހިމްގެ ބ ޓާއި އަޙްސަން ބަޝީރު ފޮށުނު ފޮށު މުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އޭނާގެ ގަޔަށް އިބްރާހިމް އާ ޝަހްމު ވަޅިޖަހާނެކަން، ވަޅި ޖެހި ހާދިޘާގެ ކުރިން އޭނާއަށް ޤަބޫލުކުރެވިފައި އޮތްކަން ދލީލަ ކުރެއެވެ. އަދި ވަޅިޖަހާނެ މީހުންގެ ތެރޭގައި ޝަހްމު ހިމެނިދާނެކަން އޭރުވެސް އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ޤަބޫލު ކުރެވިފައި ވާކަން އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން، އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިން ރޭ، ހާދިޘާގެ ތެރޭއިން (ޕހ1) އާއި (ޕހ2) އަށް ފުރަތަމަ ދިމާވީ އަޙްސަން ބަޝީރު އާއި އިބްރާހިމް ކަމަށް ބުނެ ކިޔައިދޭ ކިޔައިދިނުމާއި އަދި އޭގެ ފަހުން އެތަނަށް ސައިކަލެއްގައި ޝިމާޒްއާއެކު ޝަހްމު އައި އައުން ގުޅިގެންދާކަމަށް ބަލަން ޖެހެއެވެ. މިއުޞޫލުން އަސްލު ޙާދިޘާގެ ކުރިން ހިނގާދިޔަ ބަޔާންވެދިޔަ ކަންކަން އެއީ ޤަރީނާގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އަސްލު ޙާދިޘާއަށް ބާރުދޭ ކަންތައްތަކެއްކަން އެނގެއެވެ.

64އަޙްސަ ން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިނީ 2011 މާރޗި 17 ވަނަ ދުވަހުގެ 3:20 ހާއިރުކަން އެނގެއެވެ. ހަމަ އެދަންވަރު 04:00 ހާއިރު، ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް މިރިހިގޯޅިން ދެކުނަށް ހިނގާފައި އަންނަނކޮށް ފެނުނި ކަމަށް ފުލުހަކު އަދި އޭނާގެ ރައްޓެއްސަކު ބުނެފައި ވާކަން ހުށަހެޅުނު ބަޔާންތަކުން އެނގެއެވެ. އަދި ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް އާ ދެމީހުން ސިއްތިމާވާ ހިނގުމުން ހިނގާފައިއައިސް ލޮނުޒިޔާރަތް މަގަށް ނިކުމެ ދެކޮޅު ބަލާފައި […] ގެއާއަރާހަމަވުމުން އެގޭ ތެރެއަށް އެދެމީހުން ވަތްތަން ފެނިގެން ޕޮލިސް ސްޓޭޝަނަށް އެމަޢުލޫމާތު ދިން ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާދިނުމަށްފަހު ޝިމާޒް ދުއްވަން އިން ސައިކަލުގެ ފަހަތުގައި އިބްރާހިމް އާއި ޝަހްމު އާ ތިން މީހުން ދިޔއަ ފާށަނާކިލގެމަގުނެ ދެކުނަށް ކަން އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން މި ޙަމަލާދިންތާ ގާތްގަޑަކަށް ސާޅީހަކަށް މިނިޓް ފަހުން ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް އެސަރަޙައް ދުން ފުލުހުންނަށް ފެނުނު ފެނުމކަ މިޙާދިޘާ ހިންގީ ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް ކަމަށް މަންޒަރުދުށް ހެކިން ބުނާ ބުނުމާއި ގުޅުވާލެވޭ ޤަރީނާއެކެވެ. ޕޮލިސް ކޮންސްޓެބަލް 16 އޭޕްރީލް 2011 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ސަބަބެއްނެތި ފިލައިގެން އުޅުން:

65އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލދިނާ ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒް ކަމަށް ފުލުހުންނަށް ތުހުމަތު ކރެވޭތު، އެމީހީ ނ ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއިރު، އެމީހުން ތިބީ މާލެއިން ފައިބައި ފިލައިގެންގޮސް […] އެވެ. މއ ކޯއިންސިޑެންޓެއް ކަމަށް ޤަބޫލު ކުރަންޖެހޭ އެއްވެސް ހަމައެއް ނުވަތަ ސަބަބެއް ދިފޢުގާ ފުރަ ތުނ ބަޔާނކޮށްދީފައެއް ނެތެވެ. ވީމާ، މުއްތަހަމުގެ ފަރާތުން ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ނުދެވް ޣރީބު ކ އިންސިޑޯ ންސެ ތަކަކީ ކުރެވޭ ތުހުމަތަށް ބާރުދޭ ހަރުދަނާ ޤަރީނާގެ ގޮތުގައި ޤަބޫލު ކުރެވޭނެ ކަންކަމެވެ. ޑޮކްޓަރީ ލިޔުންތައް:

66އަޙްސަން ބަޝީރުގެ މެޑިކޯ ލީގަލް ރެކޯޑް ގައި އޭނާ ހޮސްޕިޓަލަށް ގެނެވުނީ ޒަޚަމްތަކާއެކު 2011 މާރިޗް 17 ދުވަހުގެ 03:40 ހާއިރުކަން އެނގެން އޮވެއެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރު ފުރަތަމަ ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދިޔައިރު އޭނާގެ ވިންދު ހުރި ރޭޓަކީ މިނެޓަކު 98 އެވެ. ލޭގެ ޕުރެޝަރު ހުރީ ރެކޯޑް ކުރެވޭ މިންވަރެއްގައެއް ނޫނެވެ. އަދި ހިތް ހިގާ ރޭޓަކީ މިނެޓަކު 40 އެވެ. އަދި ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދިޔައިރު ހޭހުރިކަމާއި ދައްކާ ވާހަކައަށް އިޖާބަ ދޭކަމާއި ނަމަވެސް ލިބުނު އަނިޔާތަކެއްގެ އަސަރުން ބުރާންތި ވެފައިކަން ދެނެގަނެވެއެވެ. މިގޮތުން އޭނާގެ ކަރުގެ ވައަތްފަރާތުގެ ލަގޮޑިވަޅާއި ކޮނޑާއި ދެމެދު ވާ ކަށިގަނޑުގެ މަތިން ކަރުގެ ބުޑުން ހިނދިވަޅަށް 2 ޒަޚަމް ލިބިފައިވާކަމާއި ވައަތު އަތްދަނޑިއަށް 3 ސެންޓިމީޓަރުގެ ތިލަ ޒަޚަމެއް ލިބިފައިވާކަން އނެ ގެއެވެ. ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދިއުމާއިއެކު ފުރަތަމަ ބެލިބެލުމުން، އަޙްސަން ބަޝީރުގެ މޭގެ ވައަތް ފަރާތަށް ލެޔާއި ވައި ޖަމާވެފައި ހުރިކަން ދެނެގަނެވި ފައިވެއެވެ. މަރުވި ސަބަބެއް ކަމުގައި، ކަރުގެ ވައަތްފަރާތުގައިވާ ބޮޑެތި ލޭ ހޮޅިތަކަށް އަނިޔާވެ ގިނަ ޢަދަދަކަށް ހަށިގަނޑުން ލޭ އައިސްގެން (ލޭ ބޭރުވެގެން) ދެފަހަރު މަތިން ހިތް ހުއްޓުމުގެ ސަބަބުން ކަން އެނގެއެވެ. އެއީ ކަރުގެ ލޭ ހޮޅިތަކަށް ލިބުނުގެއްލުމުގެ (ޒަޚަމްތަކުގެ) ސަބަބުން ހަށިގަނޑުން ވަރަށް ބައިވަރު ލޭ ފޭބުމުން (ލޭ ބޭރުވެގެން) އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ހިތަށް ކޮށްގެންކަން އެނގެއެވެ. ޑޮކްޓަރީ ގޮތުން މިކިޔައިދޭ ކިޔައިދިނުމާއި އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމާލާދިން މަންޒަރު ދުށް (ޕހ1) ގެ ކިޔައިދިނުމާއި ގުޅުވާލުމުން، (ޕހ1) ގެ ހެކިބަހަށް ވަރަށް މަތީ ދަރަޖައަކަށް އިތުބާރު ލިބިގެން ދެއެވެ. އެހެނީ، އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ކަރުގެ ވައަތްފަރާތަށް 2 ނުވަތަ 3 ފަހަރު ޝަހްމުގެ އަތުގައި އޮތް ޑައިވިން ވަޅިއެއްފަދަ ވަޅިއަކުން ހަމަލާދޭ މަންޒަރު (ޕހ1) އަށް ލޮލުން ފެނިފައިވެއެވެ. ޑޮކްޓަރީ ގޮތުން ބެލިއިރު، އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ކަރުގެ ވާތްފަރާތުން ލ ގޮނޑިވަޅާއި ކޮޑާއި ދެމެދު ވާ ކަށިގަނޑުގެ މަތިން ހިނދިވަޅަށް ދެ ހަމާލާ އަމާޒްވެ ޒަޚަމްވެފައިވެއެވެ. އަދި 1 ޒަޚަމް ވައަތްފަރާތުން އަތުގެ އަތްދަނޑީގައި ހުރިކަން އެނގެއެވެ. ވީމާ (ޕހ1) ގެ ހެކިބާއި ޑޮކްޓަރީގޮތުން ލިބޭ ޤަރީނާތައް ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ގުޅިގެން ގޮސްފައިވެއެވެ. ކްރައިމް ސީން ސްކެޗް އާއި ފޮޓޯ އަދި ފޮރެންސިކް ރިޕޯރޓް:

67ޙާދިޘާ ހިނގިތަނާއި އެތަނުގައި ތިބިމީހުން ތިބި ތަންތަން އަދި އެތަނަށް އައި ސއަ ކިލު އައި ގޮތާއި ސައިކަލު މަޑުކުރި ސަރަޙައްދު އެނގޭ ކުރެހުމެއް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

68އޮހޮރިގެން ދިޔަ ލޭ ޙާދިޘާ ހިނގިތަނުގެ ބިންމަތީގައި ހުރިކަން ހުށަހެޅުނު ފޮޓޯ ތަކުން ފެންނާން އޮވެއެވެ. އޮހޮރިގެން ދިޔަ ލޭ ރޮނގު ދައުރުކޮށްފައި ހުރިގޮތުން ހަމަލާ އަމާޒު ކުރެވުނު މީހާ ހަމަލާއާއި ގުޅިގެން އޭނާ ހުރިތަނުން އެހެން ތަނަކަށް ދިޔަކަމަށް ދަލީލު ލިބެއެވެ. ހެކިބަސް ދިން (ޕހ1) ބުނެފައިވަނީ ހަމަލާ ދިނުމާއި ގުޅިގެން އަޙްސަން ބަޝީރު ދުވެފައި އައީ (ޕހ1) އާ ދިމާއަށް ކަމަށެވެ. އަދި އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ގާތުގައި ގޮސް ވެހިކަލްއަށް އަރަން ބުނިކަމަށެވެ. (ޕހ2) ގެ ހެކިބަހުން އަޙްސަން ބަޝީރު ޑޮކްޓަރީ ލިޔުންތަކުގައި blood loss މިހެން އޮތް ޢިބާރާތުގެ ދިވެހި ތަރުޖަމާ ކަމުގައި "ލޭ ފޭބުން" މިހެން ލިޔެފައި އޮތްނަމަވެސް، މިޙާދިޘާގައި އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ގައިން ބޭރުވެގެން ދިޔަ ލެއަކީ ދިވެހިން ބުނާ ލޭފޭބުމުގެ މާނައިގައި އޮތް ބަހެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ ލޭފޭބުމަކީ ކުރިމަތިފަރާތުން ނުވަތަ ފުރަގަސް ފަރާތުން ގިނައިން ލޭ އަންނަ އައުމަށް ދިވެހިން ބޭނުން ކޮށް އުޅޭ ބަހެއް ކަމަށްވާތީ އެވެ. ހޮސްޕިޓަލް ނަންބަރު: 11227015 މެޑިކޯ ލީގަލް ރެކޯޑާއި އޭގެ ދިވެހި ތަރުޖަމާ އަދި ކޭސް ހިސްޓްރީ އެންޑް ޑެތްސަމަރީ އާއި އޭގެ ދިވެހި ތަރުޖަމާ އާއި އެމަޖެންސީގައި އޮޕަރޭޝަން ކުރަން އުޅުކަން އެގޭ "އޮޕަރޭޝަން ފޯމް" އަދި މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތްގެ ނަންބަރު 017116 މަރުސާބިތުކުރި ލިޔުން. ވެހިކަލްގެ ފަހަތުގައި އޮތްއިރު އޭނާގެ ހަށިގަނޑުން ލޭ ބޭރުވެފައިވާކަން ސާފުކޮށް އެނގެން އޮވެއެވެ. މިޤަރީނާއަކީ އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ދެވުނު ހަމަލާއާއި ހެކިންގެ ހެކިބަހާއި ގުޅުވާލެވޭ ޤަރީނާއެކެވެ.

69ހުށަހެޅިފައިވާ ފޮޓޯ ރިޕޯޓަށް ބަލާއިރު، ހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި ކިޔައިދޭ ގޮތަށް އަދި ޑޮކްޓަރީ ލ ޔުންތަކުގައި ބަޔާން ކޮށްފައިވާގޮތަށް އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ހަށިގަނޑަށް ލިބިފައިވާ ޒަޚަމްތައް ފެންނާން އެބަހުއްޓެވެ. ޙައްދުގެ މައްސަލަތަކާއި ޤިޞާޞްގެ މައްސަލަތައް ސާބިތު ކުރުން:

70ޕްރިސިޑެންސް 10ދިވެ ހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ޖިނާއީ ކުށް ސާބިތު ކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ބަޔާންކުރާ މިންގަނޑަކީ "އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއްނެތި" މިމންގަނޑި ވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކުރަނީ؛ "އެ މީހަކު ކުށެއްކޮށްފިކަން، އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއްނެތި، ޝަރީޢަތުގައި ސާބިތުނުކުރެވޭ ނަމަ އެމީހަކީ ކުށެއް ނެތް މީހަކު ކަމުގައި ބެލުމުގެ ޙައްޤް ލިބިގެންވެއެވެ." މިފަދައިންނެވެ. ޤަތުލު ޢަމްދަކީ ޤިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށުގެ މައްސަލަ އެކެވެ. ނަމަވެސަ ޤާނޫނާ ނަންބަރު: 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1205 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި އސްލާމި ޝަރީޢަތުގައި ޙައްދު ކަނޑައެޅިފައިވާ ނުވަތަ ޤިޞާޞް ކަނޑައަޅާފައި ވާ ކުށް ސާބިތު ކރުމަށު ބަޔާންކުރާ މިންގަނޑަކީ، "އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް" މިމިންގަނޑެވެ. އެއަކުރުގައި އޮންނަނީ؛ "މިޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ވީނަމަވެސް، އިސްލާމީ ޝަރޢަތުގައީ ޙައްދު ކަނޑައަޅާފައިވާ ނުވަތަ ޤިޞާޞް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށެއް، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް މީހެއްގެ މައްޗށަ ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ކަނޑައަޅަންވާނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތު ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެކަމަށް އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައިވާ އަދަބެވެ." މިފަދައިންނެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީ އާއި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުން ޙަވާލާދެވުނު ދެ ނައްޞުގައި ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނޫ އެއްއުޞޫލަކީ ކުށް ސާބިތު ވުމަށި ހެކި ލިބެންޖެހޭ މިންވަރެވެ. ހެކީގެ މިންވަރު:

71ޤާނޫނު ނަންބަރު: 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު)ގެ 1204 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައި މަރުގެ ޙުކުމް ކުރުމަށްޓަކައި ކުށުގެ އެންމެހައި ރުކުންތައް ސާބިތު ކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. އަދި އެ ކޮށު ކުރުމުގެ ނިޔަތް އޮތްކަން "ޢަމަލީ ގޮތުން ޔަޤީންކުރެވޭ މިންވަރަށް" ސާބިތު ކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. މ ކަން މި މިންވަރަށް ސާބިތު ކުރުމަށްޓަކައި "ހުށަހަޅާ ކޮންމެ ހެއްކަކީ" ވެސް ސަލާމަތް ބުއްދި ހުރި އަދި ޢަދުލުވެރި މީހެއްކަން ކަނޑައަޅަން ޖެހެއެވެ. އަދި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ބަޔާން ހިމެނޭ ގޮތުގެމަތިން، ކުށެއް ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި ހުށަހަޅާ އެއްވެސް ހެއްކެއްގެ ބަޔާނެއް ނުވަތަ އެ ބަޔާނުން އއްވެސެ މިންވަރެއް އެ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހަޅާ އެހެން ހެއްކެއްގެ ބަޔާނާއި އެއްވެސް މިންވަރަކަށް ފށުއެރުމެއްވާނމަ، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1204 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ މިންވަރަށް އެކުށެއް ސާބިތުވީ ކމަށަ ނުބެލެވނޭ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި އޮވެއެވެ.

72ޤާނޫނު ނަންބަރު:2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު)ގެ 4120 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކުރަނީ ހަމައެކަނި ޝަފަހީ ހެކިންނާއި އެމީހުން ދިން ބަޔާނުގެ ވާހަކަ އެވެ. އެހެނީ، އެ އަކުރުގައި "ހުށަހަޅާ ކޮންމެ ހެއްކަކީ" މިހެން ބަޔާން ކުރުމާއިއެކު "ސަލާމަތް ބުއްދިހުރި އަދި ޢަދުލުވެރި" މިހެން އޮތި ޢިބާރާތުން އެއަކުރުގައި ބަޔާންކުރަނީ ކިތާބީ ހެކިތަކާއި ފޮރެންސިކް ހެކި ނޫނީ އެނންވެސޫ ޤަރީނާތކުގަ ވާހަކަ ނޫންކަން އެނގެއެވެ.

73ޤާނޫނުއަސާސީގައި ބަޔާނކުރް ގޮތުން ޖިނާއީ ކުށް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތު ވުމުގެ ހެކީގެ މިންވަރަކީ އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރެވެ. ނަމަވެސް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގައި ޖިނާއީ ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ޙައްދާއި ޤިޞާޞްގެ ކުށް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވުމުގެ ހެކީގެ މިންވަރަކީ އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރު ނޫނީ "ޢަމަލީގޮތުން ޔަޤީންކުރެވޭ މިންވަރު" ކަން އެނގެއެވެ. މިގޮތުން، ޙައްދާއި ޤިޞާޞްގެ ކުށްތައް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވުމަށް ޤާނޫނުގައި ބުނާ މިންގަނޑަކީ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އުފުލާންޖެހޭ ބުރަ އިތުރު ކޮށްފައިވާ މިންގަނޑެކެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުން މިދަޢުވާ ސާބިތު ނުވާކަމަށް ނިންމީ، " އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ސާބިތުކުރެވޭނީ އެއްވެސް ޝުބުހައެއް ނެތި ދަޢުވާ ސާބިތުވާ މިންވަރަށް ހެކި ލިބިގެން.." ކަމަށް ޤަބޫލު ކުރެވިގެން އެމިންވަރަށް ހެކި ލިބިފައި ނުވާތކަމަށީ ދެކިގެންނެވެ. އެހެންކަމުން، މިޤަޟިއްޔާގައި ބަލަންޖެހެނީ، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކިތަކުން ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާ ސާބިތު ވޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެވެ. ނުވަތަ މިދަޢުވާ ސާބިތު ކޮށްދިނުމުގެ ބުރަ ޤާނޫނުގައި ވާ ގޮތަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނަށް އުފުލިއްޖެތޯއެވެ.

74ހެއްކާބެހޭ ގޮތުން ހުރި އިސްލާމީ ފިޤުހީ ތައް ބަޔާންކުރާ ގޮތުން، ޙައްދާއި ޤިޞާޞްގެ މައްސަލަތައް ކުރުމުގެ އަކީ، ހެކިންގެ ހެކިބަހާއި އެވެ. އަދި ޙައްދާއި ޤިޞާޞްގެ މައްސަލަތައް ސާބިތުކުރުމުގެ މިންގނަ ޑެއްކަމުގައި ޢާންމުކޮށް ބަލާމިންގަނޑަކީ، އެހެނީ، ޝައްކުތަކެއް އޮތްނަމަ، ޙައްދުތައް ޤާއިމު ކުރުމުން ދުރުވާ މެވެ. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1205 ވަނަ މާއްދާގެ

(ހ) ގައި އޮންނަ "އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް" މިޢިބާރަތަށް ބަލާއިރު، އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވރަކަ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޙައްދާއި ޤިޞާޞްގެ ކުށް ސާބިތވުމަށު އޮތް ހެކީގެ މިންވަރެއް ނޫނެވެ. އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތުމުގެ މާނައަކީ "ޔަޤީން" ވުމެވެ. ނަމަވެސް އިސްލާމީ ފިޤުހުގައި "ޔަޤީން" ކަމޭ ބުނެވެނީ އެއްވެސް ގޮތަކުން ޝުބުހައެއް ނެތުމަކަށް ނޫނެވެ. ޔަޤީންކަމޭ ބުނެވެނީ، ލިބިފައިވާ ހެކިތަކުން، މުއްތަހަމު އެކަން ކުރިކަމުގެ އީޖާބީ ޢިލްމު ލިބުމެވެ. އެހެން ކަމުން އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ކުށް ސާބިތުވުންކަމަށް ވާނީ، ޤާނޫނެއްގައި އެއްކަމަކަށް ނިސްބަތްކޮށް ތަފާތު ބަސްމަގު ބޭނުން ކުރުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ކަމަށް ނުދެކެވެ. މިސާލަކަށް މަރުގެ މައްސަލަތައް ސާބިތު ކުރުމަށް "ޢަމަލީގޮތުން ޔަޤީންކުރެވޭ މިންވަރު" "އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރު" މިގޮތަށް ބޭނުން ކޮށްފައި ވެއެވެ. އަދި An Othman: A. Mahmud Saedon introduction to Islamic Law of Evidene, (2000).p.119. Kuala Lumpur, Malaysia:The Open Press. މުއްތަހަމާއި ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅިފައިވާ އެންމެހައި ހެކި ޤަރީނާތަކަށް ފަނޑިޔާރު ބަލައި ވިސްނާއިރު، އޭނާގެ ސިކުޑިން ވިސްނައި ދެނެގަނެވޭ ކަންކަން ހިތުން ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ޤަރީނާ ލިބިފައވުމާއިއެކި އެހެކި ޤަރީނާތައް ނަފީކުރާނެ ހެކި ދިފާޢުން ހުށަހަޅައި އެހެކިތައް ނަފީކުރެވިފައި ނެތުމަށެވެ. މިސާލަކަށް: ސުވަރުގެ އާމެދު އަހަރެމެން ޔާޤީންކުރަނީ ޤުރުއާނާއި ސުންނަތއާ ކައުނީ ދަލީލުތަކުން ލިބޭ ޢިލްމުގެ މައްޗަށް ބުރަވެ އެއްވެސް ޝައްކއްނެތެ ޢަމަލީ ގޮތުންނާއި ވިސްނުމާއި ފިކުރާއި ހިތުން ޤަބޫލުކުރާ ކުރުމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް ލޮލުން ފެނި އެކަން ޔަޤީން ކުރެވޭނީ އުޚްރަވީ ހޔާތުގައެވެ. އަދި ސުވަރުގެ ވަދެވުމުން މެނުވީ އެކަން ތަޖުރިބާ އެއް ނުކުރެވޭނެ އެވެ. ވީމާ ލޮލަށް ކަމެއް ފެނިފައި އަދި ނުވުމަކީ ނުވަތަ ކަމެއް ތަޖުރިބާ ކުރެވިފައި އަދި ނުވުމަކީ ފިޤުހީ އުޞޫލުން ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި އެކަމެއް ޔަޤީންނުވާކަމަށް ބުނެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. މިގޮތަށް ބުނާނަމަ، އެދެވެނީ ވަރަށް ހަނި ތަރުޖަމާއެކެވެ. އެއީ މީހުން މެރުމަށް ދެވޭ ދަޢުވަތަކަށް ނޫނީ ވެގެން ނުދާނެއެވެ.

75ޕްރިސިޑެންސް 11ސުވާލަކީ ހެކިންގެ ހެކިބަހާއި ލިބެން ނެތް ޙާލަތުގައި، ޤަރީނާއިން މަރުގެ މައްސަލަތައް ސާބިތު ކުރެވިދާނެ ހެއްޔެވެ؟ ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒްގެ ފަރާތުން ބަޔާން ކޮށްފައިވަނީ، ޙައްދުގެ މައްސަލަތަކާއި ޤިޞާޞްގެ މައްސަލަތައް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވާނީ ހަމައެކަނި ލޮލަށް ފެނުނު ހެކިންގެ ހެކި ބަހުން ނުވަތަ މުއްތަހަމުގެ އިޢުތިރާފުން ކަމަށެވެ. ޤަރީނާއިން ޤިޞާޞް ހިފަންޖެހޭ ކުށެއް ސާބިތު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބަޔާން ކޮށްފައިވަނީ، މަރުގެ މައްސަލަތަކުގައި ނުވަތަ އެބަހީ، ފާޅުވެ ފެންނާން ހުރި ސާފު ނުވަތަ ޚަރުދަނާ ޤަރީނާތަކުގެ މައްޗަށް ބުރަވެ، ޤަތުލުގެ ދަޢުވާތައް ސާބިތު ކުރެވިދާނެ ކަމެވެ. ސާފުކޮށް ފެންނާން ހުރި ހެކިތަކާއި އިޤްރާރުގެ މައްޗަށް ހަމައެކަން ބުރަވުމެއްނެތި، ޙައްޤުގޮތް ކަޝްފުވެ ފެންނާން އޮންނަ ޤަރީނަތުއްޡާހިރާ އަދި ޙައްޤަށް މަގު ދައްކައިދޭ އެހެނިހެން ޢަލާމާތްތަކުގެ މައްޗަށް ބުރަވެ ޙުކުމް ނުކޮށް އިހުމާލު ކޮށްލެވިއްޖެނަމަ، ގިނަ ޙައްޤުތަކެއް ޔަޤީންކަމުގެ ދަރަޖަތަކެއް ވެއެވެ. އެއީ (1) ޢިލްމުލްޔަޤީން (2) ޢައިނުލްޔަޤީން. (3) ޙައްޤުލްޔަޤީން އެވެ. ޢިލްމުލްޔަޤީނަކީ ޢިލްމުގެ މައްޗަށް ބިނާވާ ޔަޤީން ކަމެކެވެ. އެއީ ލޮލަށް ފެނިގެން ކުރާ ޔަޤީންކަމެއް ނޫނެވެ. ޢައިނުލް ޔަޤީން ބިނާވަނީ "ލޮލުންދެކެ އަތުންހިފުން" ނުވަތަ ހާޒިރުވެ ހުރެ ލޮލަށް ފެނުމުގެ މައްޗަށެވެ. ޙައްޤުލްޔަޤީންއަކީ އެކަމެއްގެ ފޮނިމީރުކަމާއި ހިތިކަން ތަޖުރިބާކުރެވި ޔަޤީންކަމުގެ ކުރިބޯއްޓަށް ވާ ސިލުވެވުމެވެ. އިހު މާލުކޮށް ދޫކޮށްލެވި، އަދި ބާޠިލުގޮތް ނެގެހެއްޓުމުގެ ފުރުޞަތު ގިނަވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. ހަމައެއާއެކު ޝަރުޢީ ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށް ހަމައެކަނި ޤަރީނާތަކާއި ޢަލާމާތްތަކުގެ މައްޗަށް ބުރަވުމަކީވެސް އަނިޔާއާއި ފަސާދަ އަށަގަތްފާނެ ކަމެކެވެ. ބަހުޘެއް ނެތް ގޮތުގައި، ޤަރީނާއަކީ، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ބަލައިގަނެފައިވާ ޘާބިތު ކޮށްދިނުގެ ވަޞީލަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ވަސީލަތެވެ. އަދި މަރުގެ މައްސަލަތަކުގައި "ލައުޘެއް" ގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޤަސާމާގެ ހުވައި ދެވޭކަން އެނގެއެވެ. ލައުޘަކީ ޤަރީނާތަކުގެ ތެރެއިން ބަލި ޤަރީނާއއެ މެއެވެ. މިކަމާބެހޭ ތަފްޞީލުތައް މިކޯޓުގެ ކުރީގެ ނިންމުނތަކުގައް ބަޔާން ކުރެވިފައިވާނެތީ، މިޤަޟިއްޔާގައި އެކަންކަން ތަކުރާރެއް ނުކުރާނަމެވެ. ޝަހްމުގެ މައްޗަށް އުފުލާފައިވާ ދަޢުވާ:

76ޕްރިސިޑެންސް 12ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ޝަހްމު ގެ މައްޗަށް އުފުލި ދަޢުވާއަކީ "ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ" އެވެ. އެދަޢުވާގެ ތެރެއިން ޝަހްމއާ ގުޅޭ ބަޔަށް ބަލާއިރު އޮތީ؛ "އިބްރާހިމް ޝަހުމު އާދަމް އާއި ޙަސަން ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދު، 17 މާރިޗް 2011 ދުވަހު 3:20 އެހައިކަށްހާއިރު، މިދެމީހުން އެކުގައި ސައިކަލެއްގައިގޮސް، އަލިކިލެގެފާނުމަގާއި މަޖީދީމަގާ ގުޅުނުކަންމަތިން ސ.ހިތަދޫ ވަރުދީގެ އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ތޫނު އެއްޗަކުން ޙަމަލާދީ ޒަޚަމްކޮށްލާފައިވާތީއާއި، އަޙްސަން ބަޝީރަށް ފަރުވާދެމުންދަނިކޮށް އެދުވަހުގެ 7:35 އެހައިކަށްހާއިރު، އޭނާ ނިޔާވެފައިވާތީ، އިބްރާހިމް ޝަހްމު އާދަމްގެ މައްޗަށް ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ..." ކުރައްވާ ކަމަށެވެ. މިދަޢުވާގެ ސީޣާއަށް ބެލިއިރު، އެދަޢުވާ ބިނާކޮށްފައިވަނީ ކޮން ޤާނޫނެއްގެ ނުވަތަ ކޮން ޤަވާޢިދެއްގެ ދަށުންކަން އެނގޭކަށް ނެތެވެ. ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޙާދިޘާ ހިނގިއިރު، އަދި މިދަޢުވާ ޕީ.ޖީ ވ. މުޙައްމަދު ނަޖާޙް [2017] އެޗް.ސީ -އޭ 178. ޕީ.ޖީ ވ. ކަމްރުލް އިސްލާމް [0192] އެޗްސީ -އޭ 420. ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއިރުވެސް، މަރުގެ ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ މައްސަލަތަކާއި ގުޅިގެން ޢަމަލު ކުރަމުން ދިޔައީ ޤާނޫނު ނަންބަރު: 66/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ޗެޕްޓަރ 3) އަށެވެ. މީހުން މެރުމުގެ ކުށް ބަޔާންކުރާ ނައްޞާއި އަދި އެކުށަށް ޢުޤޫބާތް ކަނޑައަޅާ ނައްޞު ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު: 66/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު ޗެޕްޓަރ 3) ގެ 88 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ފުރަތަމަ ބަޔާއި އެމާއްދާގެ (ރ) ގައެވެ. ބަޔާންވެދިޔަ 88 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ފުރަތަމަ ބަޔާއި އެމާއްދާގެ (ރ) އެއްކޮށް ކިޔާއިރު ކިޔޭނީ؛ "ޝަރްޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ގޮތުން ކުރާ އަމުރަކަށް ނުކިޔަމަންތެރި ވުމަކީ ކުށެކެވެ. މިފަދަ ކުށުގެ ޢަމަލުގެ ސަބަބުން މީހަކު މަރުވެއްޖެނަމަ އެކުށްކުރި މީހެއްގެ އަދބަކަ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އޮންނަ އަދަބެކެވެ." މިފަދައިންނެވެ. ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ދަޢުވާ އެކަށައަޅާއިރު، ބަޔާން ވެދިޔަ ޤާނޫނީ ނައްޞުގައި ބަޔާންކުރާ ނުކިޔަމަންތެރިވިކަމަށް ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އަމުރާއި އަދި އެއަމުރަށް ނުކިޔަންމަތެރިވުމުން އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އޮންނަ އަދަބު ބަޔާންކުރާ ޝަރުޢީ ނައްޞު ލިޔެ ބަޔާންކުރުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެވެ. ޙަވާލާ ނުދިނުމަކީ އުނި ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް އެފަދަ ނައްޞަކަށް ޙަވާލާ (1) (ގަސްދުގައިމެރުން) (2) (ގަސްދަކާނުލައި މެރުން) (3) އެބަހީ، ގަސްދުމަރާއި ވައްތަރު މަރު. "ކ ށަކުން، އޮޅިގެންމެނުވީ އަކު މެރުމަކީ، އަކަށް އޮތްކަމެއްނޫނެވެ." "އަދި، ގައި އަކު މަރާމީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އެމީހާގެ ޖަޒާއަކީ ނަރަކަޔެވެ. އެތާނގައި ދެމިހުންނަނިވި ގޮތުގައެވެ. އަދި، އެމީހާގެ މައްޗަށް ކޯފާލައްވައި ލެއްވިއެވެ. އަދި، ބޮޑުވެގެންވާ އެމީހާއަށް ތައްޔާރު ކުރެއްވިއެވެ." ... "ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުން އަންނާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް، ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކުރެއްވި ކަންތައް ކިޔައިދެއްވާ ހުށީމެވެ. .... އަދި ތެރި ކ ރައްވާފައިވާ އެއް، އަކާ ނުލައި ނުމަރާށެވެ!" "އަދި ތިޔަބައިމީހުން، ތެރިކުރައްވާފައިވާ އެއް އަކާ ލައިގެން މެނުވީ ނުމަރާށެވެ! އަދި އަނިޔާގެގޮތުގައި، މަރައިލެވޭމީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، އެމީހާގެ ވެރިޔާއަށް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބާރެއް ދެއްވީމެވެ. ފަހެ، ކުރުމުގައި އޭނާ ނުކުރާހުށިކަމެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، އެ ވރިޔާއަކީ، ލިބިގެންވާ މީހެއް ކަމުގައިވިއެވެ." އޭ إيمان ވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ކުރެވޭ މީހުންނާމެދު ހިފުން ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ކުރައްވައިފިއެވެ." "އަދި ތެރި ކުރައްވާފައިވާ އެއް، ގޮތުންނޫނީ، ނުމަރާ މީހުންނެވެ. ... އެއިން ކަމެއްކޮށްފިމީހާ (އެކަމުގެ) އާ ބައްދަލުކުރާނެތެވެ ." ނުދިނުމަކީ މުޅި ދަޢުވާ އޭގެ އަޞްލުން ބާޠިލު ވެގެންދނާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. އެފަދަ އުނިކަމަކީ، ރަނގަޅުކޮށް އިޞްލާޙު ކުރެވިދާނެ އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން މުއްތަހަމަށް ދަޢުވާއިން ދިފާޢުވުމަށް ހުރަސްއެޅޭފަދަ އުނިކަމެއް ނޫންނަމަ، އެފަދަ އުނިކަމަކީ ހެޔޮކޮށް ފުރިހަމަ ކުރެވިދާނެ އުނި ކަމެކެވެ. ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް:

77ޕްރިސިޑެންސް 13ޕްރޮސިކިއުޝަނު ން ޝަހްމގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވު ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ޝަރީޢަތަށް ސބިތާ ކުރުމުގައި، އެކުށުގެ 03 (ތިނެއް) ރުކުން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވާން ޖެހެއެވެ. އެއީ؛

1.77. ފުރަތަމައީ، މަރުވި މީހަކީ ލޭގެ ރައްކާތެރިކަން ލިބިގެންވާ ދިރިހުރި އިންސނެއާ ކަމުގައިވުމެވެ. މިނުކުތާއަށް ބަލާއިރު، އަޙްސަން ބަޝީ ރަށް ހަމަލާ ދެވުނުއރި އޭނާއަކީ ދިރިހުރި އިންސނެއް ކަމާއިމެދު އެއްވެސ ފަރާތަކނު ސުވާލެއް ނުއުފައްދައެ ވެ. އަދި އޭނާއަ ކ ޝަރުޢީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުން ލޭގެ ރައްކާތެރިކަން ގެއްލިފައިވާ ފަރާތެއްކަމާމދުވެސެ ސުވާލެއް ނެތެވެ. އެހެންކަމުން، އަޙްސަން ބަޝީރަކީ އޭނާއަށް މަރުގެ އެތިފަހަރު އަމާޒު ކުރެވުނު އިރު ލޭގެ ރައްކާތެރިކަން ލިބިފައިވާ ދިރިހުރި އިންސާނެއްކަމުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ.

2.77. ދެވަނައީ، ކުށްކުރި މީހާގެ ޢަމަލުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެމަރު ވާޤިއުވުމެވެ. ޤަތުލު ޢަމުދު (ޤަޞްދު މަރު) ގައި، މަރަން ބޭނުންކުރި ހަތިޔާރު ނުވަތަ ވަޞީލަތަކީ، އޭގެ ޒާތާއި ތަބީޢަތުން އެއެއްޗަކުން މީހަކާއި ދެކޮޅަށް ބޭނުންކޮށްފިނަމަ، ޢާންމުގޮތެއްގައި މީހަކު މަރުވެދާފަދަ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވާން ޖެހެއެވެ. މިސާލަކަށް ހަތިޔާރެއް، ދަގަނޑު ބުރިއެއް، ވަރުގަދަ ލަކުޑި ގަނޑެއް، ނުވަތަ ވިހަ ލާފައިވާ ތިނޯހެއް، ތީރެއް ފަދަ އާންމުކޮށް ނުވަތަ މިއުޞޫލަކީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު: 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 85 ވަނަ މާއްދާއިން މިހާރު ބަލައިގެންފައިވާ އުޞޫލެކެވެ . އެމާއްދާގައި ބަޔާންކުރަނީ، "ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާމެދު ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ދަޢުވާ ފޯމުގައި ބަޔާންކުރުމުގައި ނުވަތަ ދަޢުވާއާ ގުޅޭ އެނޫންވެސް ތަފްޞީލެއް ބަޔާން ކުރުމުގައި ކުށެއް އޮތުމަކީ، ނުވަތަ ކުށް ބަޔާން ކުރުމުގައި ނުވަތަ ދަޢުވާއާގުޅޭ އެނޫންވެސް ތަފްޞީލެއް ބަޔާންކުރުމުގައި ހމަނަންޖެހި އެއްޗެއް ނުހިމެނި އޮތުމަކީ، އޭގެ ސަބަބުން ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ކުރެވިފައިވާ ދަޢުވާ، ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތަށް އޮޅިދާނެ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ، އެ ދަޢުވާއަށް އަސަރުކުރާނެ ކަމެއް ކަމުގައެއް ނުބެލެވޭނެއެވެ. ގިނަފހަރަށް މީހަކު ޒަޚަމްކޮށް، މަރާލެވިދާފަދަ އެއްޗަކުން ޢުދުވާނީ ޢަމަލެއް ކުރުމެވެ. ޤަޞްދު މަރުގައި، އެޢަމަލަކީ ޢާންމު ގޮތެއްގައި މީހަކު މަރާލެވިދާފަދަ ޢަމަލެއް ކަމގައު ވާންޖެހުނު ނަމަވެސް ޢަމަލުގެ ބާވަތީ ވަކި ބާވަތެއް ކަމުގައި ވުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން، ޖެހުމާއި، އަނިޔއެއާ ދިނުމާއި، ކަތިލުމާއި، އަލިފާން ރޯކުރުމާއި ނޭވާ ހާސްކޮށްލުމާއި ވިހއެއަ ދިނުމާއި މިއިން ކޮންމެ ގޮތަކަށް އެޢަމަލެއ ހިންގި ނަމަވެސް ތަފތެއާ ނެތެވެ. އަދި އެންމެ ފަހަރަކު ނުވަތަ ތަކުރާރުކޮށް ކުރާ ޢަމަލަކުންވެސް އެކަން ކުރެވިދާނެއެވެ. އެއީ ކުޑަ ވަގުތު ކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ނުވަތަ ނުލާހިކު ގިނައިރުން ކުރާ ކަމަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. ޝަރުޠަކީ، ޢާންމު ގޮތެއްގައި އެޢަމަލެއްގެ ސަބަބުން އިންސާނަކު މަރުވެދފަދާ ޢަމަލެއް ކަމުގައިވުމެވެ. ހުށަހެޅިފައވި ހެކިތަކާއި ޤަރީނާތަކަށް ބަލާއިރު، އަޙްސަން ބަޝީރު މަރުވެފައިވަނީ ތޫނު އެއްޗަކުން އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ޝަޙްމު ހަމަލާދިނުމުންކަން ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް އނެ ގެން އޮވެއެވެ.

3.77. ތިންވަނއީ، މެރުމުގެ ޤަޞްދު އޮވެގެން އެ ޢަމަލު ހިންގުމެ ވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި، ޢާންމުކޮށް އެހަތިޔާރަކީ މީހަކު މަރާލެވޭފަދަ ހަތިޔާރެއް ކަމަށްވީނަމަވެސް، އެމީހަކު މެރުމަށްޓަކައި އެހަތިޔާރު ތައްޔާރުކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އެއީ ޤަޞްދު މަރަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިސާލަށް ކަތިވަޅިއަކީ ޢާންމުކޮށް މީހަކު މަރާލެވިދާފަދަ ހަތިޔާރެކެވެ. ނަމަވެސް ވަކިމީހަކު ޤަޞްދުކޮށް އޭނާ މެރުމަށްޓަކައި އެކަތިވަޅި ތޫނުކޮށް ތައްޔާރު ނުކުރާނަމަ، ޤަޞްދު މަރެއް ކަމުގައި ނުބެލޭނެކަމަށް ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ބަޔާން ކުރެއެވެ. ގިނަޢިލްމުވެރިން ބަޔާން ކުރައްވާ ގޮތުގައި، އެމެރުމުގައި ބޭނުންކުރި ޙަތިޔާރަކީ ޢާންމުކޮށް މީހަކު މަރާލެވިދާފަދަ ހަތިޔާރެއްނަމަ، އެއީ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރިކަން އަންގައިދޭ ކަމެކެވެ. ޤަޞްދު ނުވަތަ ނިޔަތަކީ، ފޮރުވިފައިވާ އެއްޗެއް ކަމަށްވާތީ، އެކަން ދެނެގަނެވެނީ، އެޢަމަލު ހިންގުމުގެ ކުރިން ޤާޠިލުގެ ޢަމަލުތައް ހުރިގޮތާއި އެޢަމަލު ހިންގުމުގައި ބޭނުން ކޮށްފައިވާ ހަތިޔާރާއި، އެހަތިޔާރު ބޭނުން ކުރިގޮތާއި އެހަތިޔާރުން ދިން އެތިފަހަރު މަރާލެވުނު މީހާގެ ހަށިގަނޑުން އަމާޒުކުރެވިފައިވާ ތަނާއި އެޢަމަލު ހިންގިއިރު ޤާޠިލުގެ ޢަމަލުތައް ހުރިގޮތާއި އަދި އެޢަމަލު ހިންގުމަށްފަހު ޤާޠިލު ކަންކުރި ގޮތާއި އަދި މިނޫންވެސް އެމައްސަލައެއްގެ ވަށައިގެން ހުރި އެންމެހައި ކަންކަމަށް ނަޒަރު ކޮށެވެ. މިދަޢުވާއާއި އެކު ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކި ޤަރީނާތަކަށް ބަލާއިރު، ޝަހްމު އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ހަމަލާ ދިންއިރު އެހަމަލާ އަޒާމުކޮށްފައިވަނީ ލަގޮޑިވޅާއަ ކޮނޑާ ދެމެދުގައިވާ ކަށިގަނޑުގެ މަތިން ވާތްފަރާތު ކަރުގެ ހިނދިވަޅަށް ކަން ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ. އަދި އެހަމަލާ ތަކުރާރު ކޮށްފައި އޮތް އޮތުމުން ޤަޞްދު އޮތްކަމަށް އިތުރު ބާރު ލިބެއެވެ. އެހެނީ ދެއެއް ނޫނީ ތިން ފަހަރު ވަޅިޖެހިކަމަށް ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވާއިރު ހުށަހެޅުނު ޑޮކްޓަރީ ލިޔުންތަކުންނާއި ފޮޓޯ ރިޕޯޓުން އެކަން އިތުރަށް ޔަޤީން ކޮށްދެއެވެ. ހަމަލާދިނުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ވަޅިއެއް ނުވަތަ ކަޑައި ފާރުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރި ތޫނު ހަތިޔާރަކުން އިސްތިޢުމާލު ކޮށްގެންކަން ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން، އެހަމަލާއަކީ މެރުމުގެ ޤަޞްދު އޮވެގެން ދިން ހަމަލާއެއް ނޫނކަމުގް އިތުރު އެހެން ޝައްކެއް އުފަން ކުރުވާނެ ސަބަބެއް ނެތެވެ. ހަމައެހެންމެ، މިޙަމަލާއަށްފަހު ޝަހްމު އާއި އޭނާގެ ބައިވެރިން ފިލައިގެން އުޅުނު ގޮތަށް ބަލާއިރު މިޙަމަލާއަކީ ޤަޞްދުގައި ދީފައިވާ ހަމަލާއެއްކަމށް ނޫނީ ނިންމޭނެ ހަމައެއް ނެތެވެ.

78މިހުރިހާ ކަމެއް މިހެން ހުރިއިރު، ޝަހްމު ތަޙްޤީޤުގައި ވަނީ ހަނު ހުރެފައެވެ. ހަނު ހުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީން ލިބިދީފައިވާ ޙައްޤެއްނަމަވެސް ބަޔާންވެދިޔަ ހެކިތަކާއި ގުޅިފައިވާ ޤަރީނާތަކުން ޝަހްމުގެ މައްޗަށް ޖަވާބެއް ދިނުން ލާޒމި ކުރެއެވެ. އަދި އެޖަވާބަކީ ވަހުމީ ޖަވާބެއްކަމުގައި ވެގނެ ނުވާނެއެވެ. އެއީ އެކަށީގެންވާ ހަރުދަނާ ހެއްކާއެކު ދޭންޖެހޭ ޖަވާބެކެވެ. ނުވަތަ މަދަނީ މިންގަނޑުން އެކަން ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލު ކުރެވޭނެ މިންވަރަކަށް ދޭންޖެހޭނެ ޖަވާބެކެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ޝަހްމގު ފަރާތުން ކޮށްފައެއް ނެތެވެ.

79ބަޔާންވެދިޔަ ސަބަބުތައް އެހެން ހުރުމުން، ޝަހްމުގެ މައްޗަށް ކުޅަ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކޮށު ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވެއެވެ. ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އުފުލާފައިވާ ދަޢުވާ:

80ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން އުފުލާފައިވާ ދަޢުވާއަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤބޫ ތ ގެ 12 ވަނަ މާއްދާއާއި 13 ވަނަ މާއްދާ އާ ޙަވާލާދީ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގައި ބައިވެރވުމުގި ކުށުގެ ދަޢުވާއެވެ. އެދަޢުވާގެ ޞީޣާގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮތް؛ "އިބްރާހިމް ޝަހުމު އާދަމް އާއި ޙަސަން ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދު، 17 މާރިޗް 2011 ދުވަހު 3:20 އެހައިކަ ށްހާއިރު، މިދެމީހުން އެކުގައި ސައިކަލެއްގައިގޮސް، އަލިކިލެގެފާނުމަގާއި މަޖީދީމަގާ ގުޅުނުކަންމަތިން ސ.ހިތަދޫ ވަރުދީގެ އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ތޫނު އެއްޗަކުން ޙަމަލާދީ ޒަޚަމްކޮށްލާފައިވާތީއާއި، އަޙްސަން ބަޝީރަށް ފަރުވާދެމުންދަނިކޮށް އެދުވަހުގެ 7:35 އެހައިކަށްހާއިރު، އޭނާ ނިޔާވެފައިވާތީ، .... އާއި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 12 ވަނަ މާއްދާއާއި 13 ވަނަ މާއްދާއާ ޙަވާލާދީ ޙަސަން ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދުގެ މައްޗަށް ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ" ކުރައްވާ ކަމަށެވެ.

81ޕްރިސިޑެންސް 14ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާއާއި ގުޅިގެން ފުރަތަމަ ބަލަންޖެހެނީ ޤާނޫނުލޢުޤް ބާތޫ ގެ 12 ވަނަ މާއްދާގައި އޮތް އެއްޗަކަށެވެ. އެމާއްދާގައ ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ؛ " ކުށެއްގައި "ބައިވެރިވުން" އެއީ:- […] މާނާއެއްގައި ކުށެއްކުރުމަށް ނަސޭހަތްތެރިވުން، ފާޑު ކިޔައިދނުނި ނވަތު މިއިން ކަމަށް ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތަކަށް އިޝާރާތް ކުރުމާއި، ށ. އެކުށަކާމެދު، މީހަކާ ސައްލާކޮށް ކުށެއްގައި ބ އިވެރިވުމަށްޓަކައި އެއްވެސް ޢމަލެއަ ކުރުމާއި، ނ. އެކުށެއް ކުރުމަށްޓަކައި، އެއްވެސް މާނައެއްގައި އެހީވެ ދިނުމެވެ." މިފަދައިންނެވެ. އަދި އެއަށްފަހު، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު ގެ 13ވަނަ މާއްދާގައި އޮތް އެއްޗަކަށް ބަލާއިރު އެމާއްދާގައި އޮތީ؛ " ކުށެއްކުރުމާ "އެހީވެގެން" މީހަކު ކުށްވެރިވާނީ، އެކުށެއް ރޭވުމުގައި ބައިވެރިވުން، ނުވަތަ ރޭވުމުގެ މަޢުލޫމާތު ލިބިހުރެ އެކުށް ކުޅައުމަށް ފަސޭހަވާފަދަ އެއްވެސް ޢމަލެއަ ކުރުމުން ނުވަތަ ކޮށްދިނުމުންނެވެ." މިފަދައިންނެވެ. ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގ 12 ވަނަ މާއްދާ އާއި 13 ވަނަ މާއް ދާއަކީ، ކުށެއް ކުރުމުގައި "ބައިވެރިވުން" )participation( އަކީ ކޮބައކަނި އަދި ކުށެއް ކުރުމުގައި "އެހީވުނ" )abetment( އަކީ ކޮބައި ކަން ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ދެ މާއްދާއެވެ. މި ދެމާއްދާއަކީ ކުށް އުފައްދާ ދެމާއްދާއެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ކުށެއްގައި ބައިވެރިވެ ން އަދި އެހީވުން އެއީ އެޢަމަލުގެ ޒާތުގައި ކުށެކެވެ. ވީމާ މިކުށް ކިޔާނީ އަސްލު ކުށާއި ގުޅުވައި އެކުށާއި އެކުގައެވެ. މިސާލަކަށް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ބާރަވަނަ މާއްދާގެ ފެށުމުގައި "ކުށެއްގައި" މިފަދައިން ބަޔާން ކޮށްފައިވާއިރު އެއީ ޢާންމުކޮށް ބޭނުން ކޮށްފައިވާ ޢިބާރާތެވެ. "ކުށް" ދޭހަކޮށްދެނީ އެކަމެއް ކުރުމުން ނުވަތަ ނުކުރުމުން، ޤާނޫނު އަދަބެއް ކަނޑައަޅާ ކޮންމެ ކަމެކެވެ.

82އިސްތިއުނާފީ މިދަޢުވާ ބިނާވާ އަސްލު ކުށަކީ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށެވެ. ވީ މާ މިކުށް ކިޔނާ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގައި ބައިވެރުމުގެ/އެހީވުމުގެ ކުށް މިގޮތަށެވެ. ޝިމާޒްގެ މއްޗަށަ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އުފުލި ދަޢުވާގައި، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގ 12 ވަނަ މާއްދާ އާއި 13 ވަނަ މާއްދާއާއި ހަވާލާދީނުން ފިޔަވައި ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ޝަރީޢަތުގައި ކިޔައިދިން އެއްޗެއް ނެތެވެ. ޝިމާޒް މިކށު ގައު "ބައިވެރިވި" އަދި ހަމައެހެ ންމެ، މިކުށް ކުރުމުގައި ޝިމާޒް އެހީވި ގޮތް ދަށު ކޯޓުގއިވެސަ އަދި މިކޯޓުގައި ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ކިޔައެއް ނުދެއެވެ. Emperor vs Barendra Kumar Ghosh (1925) 27 BOMLR 148 ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ (ލ).

83ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު ގެ 12 ވަނަ މާއްދާއާ ޙަވާލާދީ ކުރާ ދަޢުވާތަކުގައި ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތު ކޮށް ދޭންޖެހޭ ކަންތައްތަކެއް ވެއެވެ. އެގތުނޮ އެދަޢުވާ އުފުލަނީ 12 ވަނަ މާއްދާގެ؛

1.83. (ހ) ގެ ދަށުން ނަމަ؛ (1) އެއްވެސް މާނައެއްގައި ކުށެއް ކުރުމަށް ނަސޭހަތްތެރިވިކަން. (2) ފާޑު ކިޔައިދިން ކަން. (3) މިއިން ކަމަށް ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތަކަށް ޢިޝާރާތް ކުރިކަން.

2.83. (ށ) ގެ ދަށުން ނަމަ؛ (1) އެކުށަކާމެދު މީހަކީ ސައްލާ ކުރިކަން. (2) ކުށެއްގައި ބައިވރިވުމަށްޓަކައެ އެއްވެސް ޢަމަލެއް ކުރިކަން.

3.83. (ނ) ގެ ދަށުން ނަމަ، އެކުށެއް ކުރުމަށްޓަކައި، އެއްވެސް މާނައެއްގައި އެހީވެ ދިންކަން. މިއެވެ. ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ދަޢުވާގައި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ އއްވެސެ އަކުރެއް ބަޔާނކޮށްފައެއްނެތެވެ. އެހެންކަމުން، ހަވާލދެނާ ވަކި އަކުރަކަށް ނޫނެވެ. ޝިމާޒްގެ މައްޗް ށ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ކުރި ދަޢުވާގައި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގ 12 ވަނަ މާއްދާއަށް އެކުގައި ޙަވާލާދިނުމާއިއެކު 12 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެއްވެސް އަކުރަކަށް ޙަވާލާ ދީފައނުވުމާއި އަދި އެމާއްދާގެ ދަށނު ކަމެއް ސާބިތުކޮށް ދިނުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން މަސައްކަތެއް ކޮށްފައި ނެތުމާއިއެކު، ދަޢުވާގއަ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއާ ޙަވާލާދީފައި އޮތުމުން، ޝަރީޢަތަށް ދެނެގަނެވުނު ކަމަކީ، ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އެދަޢުވާ ޕްރޮސިކއުޝަނުނި ބިނާކޮށްފައިވަނީ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށުގއަ ޝިމާޒް އެހީވުމުގެ މައްޗަށް ކަމަށެވެ. އެހެނީ 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައި " އެކުށެއް ކުރުމަށްޓަކައި، އެއްވެސް މާނައެއްގައި އެހީވެ ދިނުމެވެ ". މިފަދައިން "އެހީވެ ދިނުމެވެ" ބަޔާންކޮށްފައި ވާއަ ރ، 13 ވަނަ މާއްދާއަކީ "އެހީވެގެން" މީހަކު ކުށްވެރިވާނެ ގޮތް ބަޔާންކުރާ މާއްދާ ކަމަށްވާތީއް ވެ. 13 ވަނަ މާއްދގާ ދަށުންވެސް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތު ކޮށްދޭންޖެހޭ ކަންތައްތަކެއް ވެއެވެ. އެއީ؛

4.83. އެކުށެއް ރޭވުމުގައި )conspiracy( ބައިވެރިވެފައިވާކަން.

5.83. އެކުށެއް ރޭވުމުގެ މަޢުލޫމާތު ލިބިހުރެ އެކުށް ކުޅައުމަށް ފަސޭހަވާފަދަ އެއްވެސް ޢަމަލެއް ކުރިކަން.

6.83. އެކުށެއް ރޭވުމުގެ މަޢުލޫމާތު ލިބިހުރެ އެކުށް ކުޅައުމަށް ފަސޭހަވާފަދަ އެއްވެސް ޢަމަ ލެއް ކށްދިނޮ ކަން. މިއެވެ. އެކުށެއް ރޭވުމުގައި ބައިވެރިވެ އެހީވެގެން )onspiracyabetment by c( މީހަކު ކުށްވެރި ވުމުގައި؛ (1) އެކެއް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ބަޔަކާއި އެކުވެގެން އެކަމެއް ރާވައި އެކަމުގައި އުޅުން (2) އެރޭވުމަކީ އެހީތެރިވެދިން ކަންތައް ކުރުމަށް ރޭވި ރޭވުމަކަށްވުން (3) އެރޭވުމާއި އއްގޮތަށެ އެކަމެއް ކުރުމަށް ކޮންމެވެސް ޢަމަލެއް ނުވަތަ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ގޮތުން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނުކޮށް ދޫކޮށްލުން، މިކަންކަން ފުރިހަމަ ވާންޖެހެއެވެ. ކަމެއް ރޭވުމުގައި ޝާމިލުވާ އެންމެންނަށް އެކަމެއްގެ ފ ރިހަމު ތަފްޞީލީ މަޢުލޫމާތު އނެ ގިފައި އޮތުމަކީ ލާޒިމު ކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަމުގައި ހަރަކާތްތެރިވެ އުޅުނު ދހޭ ކޮށދެން އެކަމެއް ކުރުމުގައި ނުވަތަ ޤާނޫނީ ގޮތުން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނުކޮށް ދޫކޮށްލުމުގައި ސައލާކޮށް ރޭވިކަމުގައި ބައިވެރިވެ އެހީވި ކަމެވެ. އިސްލަމީ ފިޤުހުގައި ބަޔާންކުރާ ތަމާލުއުގެ އުޞޫލު:

84ގިނަބަޔަކު އެކުވެގެން ނުވަތަ އެކަކަށްވުރެ ގިނަމީހުން ވެގެން، އެކކަ މަރައިފިނަމަ އެއެނމެން ޒިންމާކުރުވުމާއިބެހޭ ގޮތުން އިސްލާމީ ފިޤުހުގައި ހަމަތަކއެ ބަޔާން ކުރެވިފައިވެއެވެ. އހަމަތަކެ ކ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުރިން ޢަމަލު ކުރި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 12، 13 އަދި 14 ވަނަ މާއްދާ ގައި ބަޔާންކުރާ ހަމަތަކާއި ދާދީ އެއްގޮތް ހަމަތަކެކެވެ.

85ބަހުގެ ގޮތުން ތަމާލުއުގެ މާނައަކީ އެއްބަސްވުމެވެ. މިގޮތުން އެކމަކަށަ އެއްބަސްވެ އެކުވުން އެއީ ތަމާއުލުއެވެ. އޞްތި ލިޙުގައި ތަމާލުއުގެ މުރާދަކީ ކޮބާކަމާމެދު ފިޤުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިލާފު އުފެދިފައިވެއެވެ. ޖުމހޫރް ޢިލްމުވެރިން؛ މާލިކީ، ޝާފިޢީ އަދި ހަންބަލީ މަޒުހަބުގެ ފިޤުހުވެރިން ދެކެލައްވާ ގޮތުގައި، އެއީ ކުށެއް ކުރުމަށްޓަކައި ދުރާލައި ކުރނި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެކެވެ. މިގޮތުން، ކުރިން ވަކި މީހަކު މަރާލުމަށް ރާވާ އެއްބަސްވުމަށްފަހު އެކަމުގައި ބައިވެރިވާ ކޮންމެ މީހަކުމެ އެކަން ކުރުމުގެ ޤަޞްދު އޮވެގެން އެމީހަކު ކުރާ ވަކިވަކި ކަންކަމަކީ ޤަޠުލު ވެގެންދާނެ ކަމަށް ނުވިނަމަވެސް، އެއެންމެން ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލިކަމަށް ބެލެވޭނެކަމަށް ބުނާ ޙާލަތަކީ ތަމާލުއުގެ ޙާލަތެވެ. ނަމަވެސް ޙަނަފީ ފިޤުހުވެރިންގެ ދެކެލައްވާ ގޮތުގައި ކުރިއާލާ އެއްބަސްވުމެއް އޮތުމުގެ ބަދަލުގައި ކުށް ކުރާ ވަގުތު އެމީހުންގެ މެދުގައި އޮންނަ އިއްތިފާޤު ވުމަކީ ތަމާލުއު އެވެ. މިއީ ބައެއް ޝާފިޢީންނާއި ހަންބަލީންގެ ވެސް ރައުޔުމެއެވެ. ތަމާލުއުގެ އުޞޫލަކީ އިސްލާމީ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގައި އިސްތިޤްރާރުވެފައިވާ އުޞޫލެއްކަން އަންގައިދޭ ދަލީލަކީ ޢުމަރުގެފާނުގެ މިބަސްފުޅެވެ. އަދި ޞަންޢާގެ ޙާދިޘާގައި ޤަޠުލު ކުރެވުނު ކުއްޖާގެ މަރާއި ގުޅިގެން 07 މީހުންގެ ކިބައިން ޤިޞާޞް ހިފިގެން ދިޔައެވެ.

86ގިނަ ބަޔަކު ވެގެން އެކަކު މެރުން އެތައް ގޮތަކަށް ބެހިގެން ވެއެވެ. މިގޮތުން ގިނބަޔަކަ ވެގެން އެކަކު މަރާލުމުގައި ޖަމާޢަތެއްގެ މީހުން ސީދާ އެކަކަށް ހަމަލާދީ ކުރިމަތިލައި މަރާލުމާއި ނޫނީ ކޮންމެ ބަޔަކުވެސް ވަކިވަކިން އެއްބަޔަކަށްފަހު އަނެއް ބަޔަކު އެކަކަށް ހަމަލާދީ މަރާލުން ހިމެ ނެއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ، ސީދާ ގޮތުން މަރާލުމުގައި އެއްބަޔަކު ހަމަލާދިނުމާއިއެކު އަނެއް ބަޔަކު އހީތެރެ ކަނި ފޯރުކޮށްދިނުން، ނޫނީ އެކަމަށް ހިތްވަރުދީ އިރުޝާދު ދިނުން ނޫނީ އެކަން ކުރުމަށް އަންގަ އ އަމުރު ކުރުން ނޫނީ ކުއްޔަށް ނުވަތަ ފައިސާދީގެން އެކަން ކުރުވުން އަދި މިނޫންވެސް އެކަމުގައި ބއިވެރިވަ ނ ހިމެނޭ ގޮތަކަށް އެކަން ކުރުން ހިމެނެއެވެ. ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގިތަނުގައި ޙާޟިރުވެ ހުރި މީހާ:

87ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ބަޔާން ކުރާ ގޮތަށް، ތަމާލުއަކީ ޖިނާއީ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގުމުގެ ކުރިން ދުރާލާ ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށް ވާނަމަ، ޖިނާއީ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގާތަނުގައި ހާޟިރުވެ ހުރި ކޮންމެ މީހެއްގެ މައްޗަށް ޤިޞާޞް ވާޖިބު ވާނެއެވެ. އެއީ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގަންފެށީ އޭނާ ކަމުގައި ނުވިނަމަވެސް އޭނާ ޙާޟިރުވެ ހުރެ އޭނާގެ ފަރާތުން އެހީއަކަށް އެދިއްޖެ ހިދެއްގައި އެހީތެރިކަން ދެވޭނެ ފާޠިމަތު ހަނާ ވ. ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ]2013[ އެޗް.ސީ -އޭ 11. މީހެއްކަމުގައި ވާތީއެވެ. މިކަމުގައި މާލިކީން ދކެލައްވެ ގޮތަކީ، މީހަކު މަރާލުމުގައި ދުރާލާ އެއްބަސްވެ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގިތަނަށް ޙާޟިރުވެ ހުރެއްޖެނަމަ، އޭނާގެ ފަރާތުން ސީދާ ހަމަލާއެއް ދީފައި ނުވިނަމަވެސް އެހީތެރިކަމކަ ށ އެދިއްޖަ ހިނދކަ އެހީތެރިވވެ ނ ހިސާބުގައި ހުރެއްޖެނަމަ އޭނާގެ ކިބައިނާ ޤިސާސް ހިފޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ ދުރާލާ މީހަކު މަރާލުމަށް އެއްބަސްވެ އެނަތީޖާ ޙާސިލު ކުރުމަށްޓަކައި އެންމެ މީހަކަށްވެސް މީހަކު މަރާލެވިދާނެ ކަމަށްޓަކައި ދެންތިބި މީހުން ސީދާ މެރުމުގެ ޢަމަލުގައި ބައިވެރި ނުވިނަމަވެސް އެތަނަށް ޙާޟިރުވެ ހުރެއްޖެނަމަ އެހީތެރިކަން ދެވިދާނެ ކަމަށްޓަކައެވެ. ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައިގެ މައްޗަށް ތަމާލުއުގެ މިއުސޫލު ހިންގުން:

88ހުށަހެޅިފައިވާ މިމައްސަލައަށް ތަމާލުއުގެ މިއުޞޫލު ހިންގަން ބަލާއިރު، އަޙްސަން ބަޝީރު ޤަޞްދުގައި މަރާލުމުގެ ކުށް ކުރުމަށް ދުރާލާ ރޭވި ރޭވުމެއް ނުވަތަ އެއްބަސްވުމެއް ޝަހްމު އާއި ޝިމާޒްއާ ދެމެދު އޮތްކަން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބަޔާންކޮށްދީ ސާބިތު ކުރުމަށް ހެކި ހުށަހަޅާފައެއް ނެތެވެ. އެހެންކަމުން، ތަމާލުއުގެ ޝަރުޢީ ހަމައިން ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ޤިޞާޞްގެ ޢުޤޫބާތް ކަނޑައެޅޭނެ މިންވަރަށް މިކުށުގއަ ބައިވެރިވިކަން ޕްރޮސިކއުޝަނަށި ހެކި ދެއްކިފައެއް ނެތެވެ. އަޙްސަން ބަޝރުއަށީ ހަމަލާދިންތަނަށް ސައިކަލުގައި ޝަހްމު ގެނައީ ޝިމާޒްއެވެ. ޝަހްމު ހަމަލާދިން ވަގުތު ޝިމާޒް އިނީ ސައިކަލު މަތީގައި ދުރުގައެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ސީދާ ހަމަލާދިނުމުގައި ޝިމާޒް ބައިވެރިއެއް ނުވެއެވެ. ނމަވަ ސ އަޙްސަން ބަޝީރުއަށް ޝަހްމު ޙަމަލާދިން އިރު އެޙާދިޘާ ހިނގިތަނުގައި ޝިމާޒް ޙާޟިރުވެ ހުރިކަން އެނގެއެވެ. އަދި ހަމަލާއަށްފަހު ޝަހްމު ސައިކަލުގައި އެތަނުން ފިލުވުމަށް ފަސޭހަ ކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން ޝަހްމު ގޮވައގެނި ދިޔައީ ޝިމާޒްއެވެ. މިބަޔާނކުރް ކަންތައްތަކަކީ އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ޤާތިލު ޝަޙްމު އަށް ޝިމާޒް ވެދިން އެހީތެރިކަމެވެ. މިއީ ޝިމާޒްގެ ޙާޟިރުގައި ހުރެ ކުށްކުރި މީހަކު ސަލާމަތްވުމަށް އެވަގުތު ފަސޭހަވާފަދަ ޢަމަލެކެވެ. އެހެންކަމުން، ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އުފުލާފައިވާ ކުށަ ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 14 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރަނީ؛ " ބާރަ އާއި، ތޭރަވަނަ މާއްދާގައި ބުނެފައިވާފަދަ، ކުށްވެރިޔަކުގެ ޙާޟިރުގައި، އެކުށްކޮށްފިނަމަ، އޭނާ އެކުށްކުރުމުގެ ނުވަތަ ކުރުމަށްފަހު ސަލާމަތްވުމަށް ފަސޭހަވާފަދަ އެއްވެސް ޢަމަލެއް، ނުކުރާނަމަ އޭނާ ބާރަ ވަނަ އާއި ތޭރަވަނަ ސާބިތުވަނީ ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 12 އަދި 13 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުންނެވެ. ތަމާލުއުގެ އުޞޫލުގެ ދަށުންނެއް ނޫނެވެ.

89ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 137

(އ) އަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، މިމައްސަލާގައި ދަޢުވާލިބޭ ޝިމާޒްއަކީ ބަންދުގައި ހުރި މީހެއް ކަމުގައިނުވާތީ، އަދި އޭނާގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅިދާނެ އަދަބަކީ ބަންދުގެ އަދަބެއްކަމަށްވާތީ، އިސްތއުނާފި މިކުރެވޭ މައްސަލައިގެ ޙުކުމް އިއްވަންދެން ނުވަތަ 04 އޮކްޓޫބަރު 2021 އިން ފެށިގެން 10 (ދ ހައެއް) ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޝިމާޒް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް މޯލްޑިވްސް ކަރެކޝަން ލ ސަރވިސްގެ މައްޗަށް އަމުރުކުރަމެވެ . އަދި ޝިމާޒްއަކީ މިހާރު ދޫވެފައިވާ ފަރާތެއްކަމުގައިވާތީ، އޭނާ މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއާ ޙަވާލުކުރުމަށް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މައްޗަށްވެސް އަމުރުކުރަމެވެ. ޢުޤޫބާތް ކަނޑައެޅުން:

90މިމައްސަލަގާއި ކުށްސާބި ތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށްފަހު 10 އޮކްޓޫބަރު 2021 ދުވަހު އެ ކުށަށް އަދަބު ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި މައްސަލާގައި ހިމެނޭ ދެފަރާތަށް އަދަބާއި ބެހޭގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުމަށްޓަކައި ދެވުނު ފުރުޞަތުގައި ދެފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށާއި، މައްސަލާގައި ކަންހިނގާފާއިވާ ގތޮ ގެ މައްޗަށާއި، ކަމާއިގުޅުން ހުރި ޤާނޫނީ މާއްދާތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު، އަންނަނިވި ކަންކަން ފހަގާ ކުރެވުނެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ވާރިޘުން:

91ޕްރިސިޑެންސް 15މަރުގެ މައްސަލަތަކުގައި ޤިޞާޞް ހިފުމާއި ނުހިފުމާއިމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ޙައްޤު މަރާލެވުނު މީހާގެ ވާރިޘުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރު މަރާލިއިރު، އޭނާގެ ވާރިޘުންގެ ގޮތުގައި ތިބީ، އޭނާގެ މަންމަ އާއި އޭނާއާ އެއްބަޑު އެއްބަފާ 03 (ތިނެއް) އަޚުންނާއި 04 (ހަތަރެއް) އުޚުތުންނެވެ. އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ޅަފަތުގައި އޭނާގެ ބައްޕަވަނީ ނިޔާވެފައެވެ. އަދި އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ބައްޕަގެ ބައްޕަ (ބައްޕަ މާއްދާގެ ދަށުން އެދެގޮތަށް ކުށްވެރިވާނެއެވެ. އަދި ކުށްކުރިއިރު އޭނާ ޙާޟިރުގައި ހުރެ އެކުށް ކުރުމުގެ ޢަމަލެއްގައި ބައިވެރިވެ ނުވަތަ ކުށްކުރި ބަޔަކު ސަލާމަތްވުމަށް އެވަގުތު ފަސޭހަވާފަދަ އެއްވެސް ޢަމަލެއް ކުރިނަމަ އޭނާ އެކުށް ކުރީ ކަމުގައި ވާނެއެވެ." މިފަދައިންނެވެ. ފަރާތު ކާފަ) ދުނިޔޭގައި ހުރިކަން އެހެން ވާރިޘުންގެ ބަޔާންތަކުން އެނގޭކަށް ނެތެވެ. އަދި އަޙްސަން ބަޝީރަކީ އެއްވެސް އިރެއްގައި ކާވެނި ކުރިމީހަކަށް ނުވާތީ ކައިވެނީގެ ސަބަބުން ވާރުތަ ހިނގާނެ ބަޔަކު ނެތެވެ. ވާރިޘުންގެ ތެރެއިން ހުރިހާ އެންމެވެސް އެދިފައިވަނީ އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ޤާތިލުގެ ކިބައިން މަރަށް މަރު ހިފުމަށެވެ. ޝަހްމުގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅޭނެ ޢުޤޫބާތް:

92މިދަޢުވާ ބިނާވެގެންދާ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު ގެ 88 ވަނަ މާއްދާ ގެ (ރ) އަށް ބަލާއިރު، ޤަޞްދުގައި މީހުން މެރުމުގެ އަދަބަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އޮންނަ އަދަބެކެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އޮތް އަދަބަކީ ޤިޞާޞް ހިފުމެވެ. އެބަހީ މަރަށް މަރު ހިފުމެވެ. މާތުﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީ ކުރައްވާފައިވަނީ؛ " އޭ ވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ކުރެވޭ މީހުންނާމެދު ހިފުން ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ކުރައްވައިފިއެވެ." މިފައިންނެވެ. އެހެންކަމުން، އަޙްސަން ބަޝީރުގެ ވާރިޘުންގެ ފަރާތުން މަޢާފު ނުކުރާހާ ހ ނދަކު، ޝަހްމުއަށް ކަނޑައެޅޭނެ އަދަބަކީ އަޙްސަން ބަޝީރު މަރާލުމުން، ކަނޑައެޅިފައިވާ އިޖުރާއަތުގެ ދަށނު ޝަހްމުގެ މަރު ހިފުމުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅުމެވެ.

93ކުށަކާއި ނުލައި މީހުން މެރުމަކީ މުޖުތަމަޢުތަކުގައި އަށަގެންފައިވާ ނުރައްކާތެރިކަން ބޮޑު ކުށުގެ ޢަމަލެކެވެ. ކޮންމެ އިންސާނަކީވެސް ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤު މި ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީންނާއި އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތަކުންވެސް ލިބިދީފައިވާ މީހެކެވެ. ކޮންމެ އިންސާނެއްގެ ތެރޭގައި ޤާތިލުގެ ޝިކާރައަކަށް ވެގެންދާ މަޤްތޫލުވެސް ހިމެނެއެވެ. މިސާލަކަށް މިޙާދިޘާގައި މަރުވެގެން ދިޔަ އަޙްސަން ބަޝީރަކީ މަރާލިއިރު ޢުމުރުން 21 އަހަރުގެ ޒުވާނެކެވެ. ޒަމާނީ ޢިލްމީ ދިރާސާތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި އިންސާނަކު އެވްރެޖްކޮށް ދުނިޔޭގައި ދިރިއުޅޭ ޢުމުރު 65 ން 70 އާ ހަމައަށް އުފުލިފައި ވެއެވެ. ޤާނޫނު ނަންބަރު 66/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާ ނޫނުލްޢުޤޫބާތު) އެހެންކަމުން، އަޙްސަން ބަޝީރުއަކީ މިއަދު 30 ގެ އަހަރުތައް އޭނާގެ ޢުމުރު ގުނާނެ ޒުވާނެކެވެ. ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤު ޤާނޫނާއި ޚިލާފަށް ނިގުޅައިގަނެވިފައިވާ ފަރާތަކީ މިއުޞޫލުން ބަލާއިރު، އަޙްސަން ބަޝީރުގެއެވެ. މިސަބަބަށްޓަކައި ޤާނޫނުއަސާސީ އާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތަކުގައި ދިރިހުރުމުގެ އެޙައްޤަކީ "މުޠްލަޤު ޙައްޤެއް" ކަމުގައި ބުނަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް އެޙައްޤަށް އިސްތސްނާއެއި ދީފައިވެއެވެ. ކުށެއްނެތި ޤަޞްދުގައި އަނެކާ މަރާލުމަށްފަހު ތިމާއަށް ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤު "މުޠްލަޤަށް" ލިބިދީފައި އޮތްކަމަށް ޤާނޫނީ ޝަރުޢީ ހަމައަކުން ނުބެލެވޭނެއެވެ. އިސްތިސްނާއެއް ނެތި މުޠްލަޤަށް ދިރިހުރުމުގެ އެޙައްޤު އެގޮތަށް ލިބިދޭން ޖެހޭކަމަށް ބަލަންވެއްޖެނަމަ، މުޖުތަމަޢުގެ ޢާންމު ޙާލަތު ބިރުވެރިކަމާއި ނާމާންކަމަށް ބަދަލުވެގެން ދާނެއެވެ. މުޖުތަމަޢުއަކީ ދިރުން ހުރި ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ފެނިގެން ނުދާނެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސގީ 21 ވަނަ މާއްދާގައި " ....ފަހެ މިޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ހަދައިފައިވާ ޤާނޫނަކާ އެއްގޮތަށް މެނުވީ އެއްވެސް މީހެއްގެ ކިބައިން މިއިން ޙައްޤެއްގެ ނުވަތަ މިނިވަންކަމެއްގެ އެއްވެސް މިންވަރެއް ނިގުޅައިގަނެވިގެނެއް ނުވާނެއެވެ." މިޢިބާރާތުގައި އޮތް "..ޤާނޫނަކާ އެއްގޮތަށް މެނުވީ...ނ ގުޅައިގަނެވިގެނެއް ނުވާނެއެވެ." މިއިން އެނގެނީ މިއީ ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤަށް އިސްތިސްނާއެއް އޮތްކަމެވެ. ހަމައެހެންމެ، "ޔުނިވާރސަލް ޑެކްލަ ރޭޝަން އޮފް ހިއުމަން ރައިޓްސް" އާރޓިކަލް 3 ގައި right to“ ”life ބަޔާން ކޮށްފައިވާއިރު، އާރޓިކަލް 29 (2) ގައި everyone shall be subject to such limitations as are determined by“ ”law މިފަދައިން ބަޔާންކޮށް ހައްދުތަކެއް ކަނޑައޅާފައިވާކަމާއި އެއީ the purpose of securing due recognition and solely for“ respect for the rights and freedoms of others and of meeting the just requirments of morality,public order ”and the general welfare in a democratic society މިމަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލު ކުރުމަށްކަން އެނގެއެވެ. އައި.ސީ.ސީ .ޕީ.އާރުގެ އާރޓިކަލް 6 ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރަށް ބަލާއިރު، ”No one shall be arbitrarily deprived of his life“ މިހެން ބަޔާން ކޮށްފައި އޮންނަ އޮތުމަށާއި އެއާރޓިކަލްގެ (2) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަމަށް ބަލާއިރު، "އާބިޓްރަރިލީ" މީހުންގެ ފުރާނަ ދުއްވާލުމަކީ، މަގުމަތިން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް އަމިއްލައަށް ޤާނޫނުތައް އަތްމައްޗަށް ނަގައިގެން މީހުން މެރުން ކަމާއި އެއީ އެއްވެސް ޙާލެއްގައި ޤާނޫނީ ޝަރުޢީ ހަމަތަކުން މީހުން މަރާމީހުންގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވުމުން މެރުމަށް ކޯޓުން ކުރާ ޙުކުމް ތަންފީޛު ކުރުން ކަމުގައި ބަލަންޖެހޭ ހަމައެއް ނެތެވެ. އިސްލާމީ ފިޤުހުގައި ވެސް ކުށެއްނެތި މީހުން މެރުމަކީ ޤިޞާޞް ހިފަންޖެހޭ ކަމެއްކަމުގައި ފަރުޟުކުރައްވާފައިވަނީ ކުރިން ދެންނެވި މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލު ކުރުމަށެވެ. އެއީ އިންސާނީ ކަރާމަތަ ށްޓަކައި، އެހެންމީހުންގެ މިނިވަންކަމާއި ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤަ ށްޓަކައި، މުޖްތަމަޢުގައި ދިރިއުޅޭ އަފްރާދުންގެ އަޚްލާޤިއްޔަތު ހިފެހެއްޓުމާއި އަދި ޢާންމު މައްޞަލަތު ހިމާޔަތް ކުރުމާއި އިސްލާމީ މުޖްތަމަޢުގައި އޮންނަންޖެހޭ ޢާންމު ޙާލަތު އެގޮތުގައި ބޭއްވުމަށްޓަކައެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މިހެން ޞަރީޙަ ބަހުން އޮތުމާއެކު، އަދި ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މިފަދައިން ބަޔާން ކޮށްފައި އޮތުމުން، "އާބިޓްރަރިލީ" ނުވަތަ އަނިޔާގެ ގޮތުގައި މަރާލެވިއްޖެ މީހުންގެ ޤާޠިލުންނާމެދު މަރަށްމަރު ހިފުމާއި މަޢާފު ކުރުމާމެދު އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ބާރު ދީފައިވަނީ އެމަރާލެވުނު މީހާގެ ވަލީންނަށްކަން އެގެނއެވެ. އަދި މަރަށް މަރުހިފުމުގެ އަދަބަށް ލުއި ދެވިފައިވާ ގޮތް ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ބަޔާން ކޮށްފައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ. އަދި ވަލީވެރިޔާއަށް މަރަށް މަރުހިފުމާއި މަޢާފުކުރުމާއި ދެގޮތުން ކުރެ ގޮތެއް ޚިޔާރު ކުރުމަށް ބާރެއް ލިބިދީފައި އޮތްނަމަވެސް ޤަތުލު ކުރުމުގައި އިސްރާފު ނުކުރުމަށް އަންގަވައި ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިނީ މިފަދައިންނެވެ. އެހެނީ، ޤާޠިލު ފިޔަވައި އެހެން މީހަކު ނުމެރުމެވެ.

94ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިހާރު ޢަމަލު ކުރަމުންދާ ޤާނޫނު ނަންބަރު:2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު)ގ 1205 ގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާގޮތުން ޤިޞާޞް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށެއް، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް މީހެއްގެ މައްޗަށް ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ކަނޑައަޅަންވާނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެކަމަށް އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައިވާ އަދަބެކެވެ. މަރުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅޭ ކުށުގެ ދަރަޖައަކީ ޤާނޫނލު ޢުޤޫބާތުގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުން 1 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ޖިނާޔަތެވެ. 1 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ޖިނާޔަތުގެ ކުށަށް "މަރު ނުވަތަ" 25 އަހަރަށްވުރެ ދިގުނޫން މުއްދަތަށް ޖަލަށް ލުން ހުއްދަކަން އެނގެއެވެ. އަދި މަރުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅިގެންވަނީ މީހަކު މެރުމުގެ ކުށުގެ ތެރެއިން، ގަސްދު ގައި އެންމެ އަނިޔާވެރިކޮށް، އެންމެ އަނިޔާދެނިވި ގޮތެއްގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށަށެވެ. އެހެންކަމުން، ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ޢުޤޫބާތް ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތާއި މިހާރު ޢަމަލު ކުރަމުންދާ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތާއި ދެމެދުގައި ތަފާތު ކުރާނެ ތަނެއް ނެތެވެ. ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅޭނެ ޢުޤޫބާތް:

95ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އަދަބު ކަނޑައެޅުމާބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ދެވުނު ފުރުޞަތުގައި ދައުލަތުން ފާހަގަ ކޮށްފައިވަނީ ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އަދަބު ކަނޑައެޅޭނީ މިދަޢުވާ ބިނާކޮށްފައިވާ ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު ކަމުގައިވާ ޤާނޫނު ނަންބަރު: 81/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު (ޕީނަލްކޯޑް)) ގެ 14 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ޝިމާޒް އެހީތެރިވެދީފައިވާކަން ސާބިތުވާތީ "އޭނާ އެކުށް ކުރީ ކަމުގައިވާނެ..." ކަމަށް ބަލައިގެން ޤިޞާޞްގެ ޢުޤޫބާތެވެ. ނަމަވެސް ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ބަޔާންކުރާ ތަމާލުއުގެ އުޞޫލުން ކުށް ސާބިތު ކުރެވޭފަދަ ހެއްކެއް ހުށަހަޅައި އެކަމުގެ ޤާނޫނުނަންބަރު: 2014/9 (ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 90 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ). އަދި 110 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ). ޤާނޫނުނަންބަރު: 2014/9 (ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 29 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ). ޤާނޫނުނަންބަރު: 2014/9 (ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 92 ވަނަ މާއްދާގެ (ފ). ޤާނޫނުނަންބަރު: 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ.) މައްޗަށް އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ކޮށްފައިނެތުމން، ތަމާލުއުގެ އުޞޫލުން ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތު ނުވާކަމަށް ފަނޑިޔާރުން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅިފައިވަނީ ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 12 އަދި 13 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެހީވުމުގެ ދަށުންނެވެ.

96ޕްރިސިޑެންސް 16ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު ކަމުގައިވާ ޤާނޫނު ނަންބަރު: 81/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު (ޕީނަލްކޯޑް)) ގެ 11 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ؛ " އެތައް ޢަމަލުތަކަކުން، ކުށެއްކުރާއިރު، އެގޭތެރެއިން ޢަމަލެއް ނުވަތަ ޢަމަލެއްގެ ބައެއް ޤަޞްދުގައިކުރާ މީހަކީ، ނުވަތަ ބަޔަކީ، އެކު ށްކުރި މީހުންނެވެ. ނަމަވެސް އތައެ ބަޔަކު، ބެހިފައިވާނަމަ، ކުށަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަބުގެ ތެރެއިން އެކިމީހުން ބެހުނު މިންވަރުން އަދަބު ދިނުން ތަފާތުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޤާޟީއަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ." މިފަދައިންނެވެ. އެހެންކަމުން، އަޙްސަން ބަޝީރު މަރާލުމުގެ ޙާދިޘާގައި ޝިމާޒް ބައިވެރިވެ ގޮތަށް ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތް ކުރުމުން، އޭނާގެ ކިބައިން މަރުގެ ޤިޞާޞްގެ ނަތީޖާ ނިކުންނަފަދަ އދަބެއަ ތައުޒީރީ ގޮތުންވެސް ކަނޑައެޅޭނެކަމަށް ބުރައެއް ނުވެއެވެ. މިޙާލަތުގައި އޭނާގެ މައް ޗަށް އދަބަ ކަނޑައެޅުމުގައި ފުރަތަމަ ބަލަންޖެހޭ ނ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 81/1 (1381/1/27ހ) (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު (ޕީނަލްކޯޑު)) ގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުންނެވެ. އެމާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ؛ " މިޤާނޫނުގެ ހުއްދަކުރާ އަދަބުތަކުގެ ތެރެއިން މެރުން، އުމުރަށް އަރުވާލުން، އުމުރަށް ޖަލަށްލުން، މިއިން ކަމެއް ހުއްދަކުރާ ކުށެއް ކުރުމަށް އެހީވެދީފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، ކުށުގެ ބާވަތުން ފަސްއަހަރާއި ބާރައަހަރާއި ދެމެދުގެ ޖަލަށްލުމެވެ. ނުވަތަ އަރވާލުމެވެ. ނުވަތަ ތިންހާހާއި ދިހަހާހާ ދެމެދުގެ ޖޫރިމަނާއެއް، ރުފިޔާއިން ކުރުމެވެ. ނަމަވެސް މި ވީ އެހީގެ ސީދާ ނަތީޖާއެއް ގެ ގޮތުން މީހަކަށް ނުރައްކާތެރި ހާނިއްކައެއް ލިބނުނަމު ކުރީގައި މިބުނެވުނު ޖަލަށް ލުމުގެ މުއްދަތު އަށާރަ އަހަރަށް ދިގު ކުރެވިދާނެއެވެ. ނުވަތަ ޖޫރި މާނަ ފަނަރަހާހާ ހަމައަށް އިތުރު ކުރެވިދާނެއެވެ." މިފަދައިންނެވެ. ކުރިންބަޔާން ކުރިހެން، ޝިމާޒްއަކީ ޝަހްމު ޙާދިޘާ ހިނގިތަނަށް ސައިކލުގައަ ގެނެސްދނި އަދި ޙާދިޘާއަށްފަހު ސައިކަލުގައި ޝަހްމު ގޮވައިގެން ދިޔަ މީހާއެވެ. އެހެންކަމުން، ޝިމޒްއާށް ކަނޑއެޅަ ޖަލަށް ލުމުގެ މުއްދަތު 18 (އަށާރަ) އަހަރަށް ދިގު ކުރެވިދާނެކަން އެނގެއެވެ.

97ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް މިފަދައިން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން އޭނާގެ ފަރާތުން އެދިފައި ވާ ފަދައިން މިއަދަބަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ލުއެއް ލިބިދީފައިވޭތޯ ބެލުމަކީ ފަނޑިޔާރުން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 59 ވަނަ މާއްދާގެ މިނުކުތާއާއި ގުޅޭ ބައިގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ؛ "...ކުށެއް ކުރުމާ، އެކުށެއްކުރި މީހާއަށް ޙުކުމް ކުރުމާދެމެދު، އެކުރި ކުށެއްގެ އދަބަށަ ޤާނޫނަށް ގެންނަ ބަދަލަކުން ލުޔެއް ދީފައިވާނަމަ، އެމީހަކަށް ދޭންވާނީ ފަހުން ހެދުނު ޤާނޫނުގައިވާ އަދަބެވެ".

98މިދަޢުވާގައި ބަޔާން ކުރާ ހާދިޘާ ހިންގި އިރު އަދި އެޙާދިޘާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދަޢވު އުފުލިއިރު، ޢަމަލު ކުރަމުންދިޔައީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 81/1 (1381/1/27ހ) (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު (ޕީނަލްކޯޑު)) އަށެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އެޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު އުވާލައި މުޅިން އެހެން އައު ޤާނޫނުލްޢޤޫބުތަކަށް މޢަ ލ ކުރާތާ ދުވަސްތަކެއް ވެއްޖެއެވެ. އެއީ ޤާނޫނު ނަންބަރު: 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) އެވެ. މިޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 10ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ؛ "ޢާންމު އުސޫލެއްގެ ގޮތުން، މިޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ހިނގާފައިވާ ނވަތު ކށްފައިވޮ ކުށެއްގެ މައްޗަށް މިޤާނޫނެއްވެސް އަދި މިޤާނޫނުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކެއްވެސް ނުހިނގާނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، މިޤާނޫނަށް ޢަމަލު ކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ހިނގާފައިވާ ނުވަތަ ކޮށްފައިވާ ކުށަކަށް މިޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހު އަދަބު ކަނޑައަ ޅާނަމަ، އެ ކުށަކަށް ދިނުމަށް މިޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަބަކީ ކުރީގެ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަބަށްވުރެ ކުޑަ އދަބެއަ ނަމަ، ނުވަތަ މިޤާނޫނުގައި އެ ކުށުގެ މައްޗަށް ހިންގުމަށް އޮތް އުސޫލަކީ ނުވަތަ އިޖުރާއާތަކީ، ކުރީގެ ޤނޫނަށްވުރާ ދަޢުވާލިބޭ މީހާއަށް ލުއި އިޖުރާއާތެއްނަމަ، އެފަދަ ކުށެއްގެ މައްޗަށް ހިންގަންވާނީ މިޤނޫނެވެ. އދ މިޤާނޫނުގެ ދަށުން އެ ކުށަކަށް އޮތް އަދަބު ލުއިވާ ޙާލަތުގައި އެ ކުށަކަށް އަދަބު ކނޑައަޅާނީވެސް މިޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ. " މިފަދައިންނެވެ. ވީމާ ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި މިހާރު ޢަމަލު ކުރަމުންދާ ޤް ނޫނުލްޢާ ޤޫބާތުގައު އޮތް ގޮތެއްގެ މައްޗަށް ބަލަން ޖެހެއެވެ. ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އަދަބު ކަނޑައަޅަންޖެހޭނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު:2010/17 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ޕްރޮސިކިއުޝަނުގެ މިހުށހެޅަ މަކީ އަނު ނަނިވް ސަބަބުތަކަށްޓަކައި ބަލައިގަނެވޭނެ ހުށަހެޅުމެއް ނޫނެވެ.

1.98. މިދަޢުވާއަކީ ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަށުން އުފުލާފައި ވާ ދަޢުވާއެއްކަ މަށްވއިރު، ކރީގު ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު އުވާލުމަށްފަހު ޢަމަލު ކުރަންފެށީ ޤާނޫނު ނަންބަރު: 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްއުޤޫބާތު) އަށެވެ. ވީމާ ފުރަތަމަ ބަލަންޖެހޭނީ އވާލު ޤނޫނުގާ މަޤާމަށް އަލުން އައި ޤާނޫނުގައި އެކަމެއް އޮތް ގޮތެއްގެ މައްޗަށްކަން.

2.98.ޤާނޫނު ނަންބަރު:2010/17 (ބ ރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އއްޗެހެ ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު)ގައި އެ ޤާނޫނުގެ މަޤާމު ބަޔާންކޮށްދިނުމގު ގޮތނު ބުނެފައިވަނީ؛ " މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ކުށެއް އެއީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު)ގައި ކުށެއް ކަމުގައިވެފައި، އެކަމަކު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގައި އެ ކުށުގެ ރުކުންތައް މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށުގެ ރުކުންތަކާ ތަފާތުވާނަމަ، އެ ކުށަށް އަދަބު ދޭނީ އެ ކުށުގެ ރުކުންތައް ފުރިހަމަވަނީ، މިޤާނޫ ނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިންކަމުގައިވާނަމަ، މިޤާނޫނުގެ ދަށުންނެވެ. އެ ކުށުގެ ރުކުންތައް ފުރިހަމަވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށަށް އެކަނި ކަމުގައިވާނަމަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެކުށުގެ ރުކުންތައް ދެ ޤާނޫނުގައިވެސްވާ ގޮތުގެމަތިން ފުރިހަމަވާނަމަ، އެ ކުށަށް އަދަބު ދެވޭނީ މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެކަންޏެވެ." ޤާނޫނު ނަންބަރު:2014/41 (ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/17 (ބިރުދެއްކު މާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ 25 ވަނަ މާއްދާ. (ނޯޓް: ޤާނޫނު ނަންބަރު:2010/17 އަށް ގެނެވުނު ފުރަތަމަ އިޞްލާޙާއި ގުޅިގެން އެޤާނޫނުގެ މާއްދާތަކުގެ ނަންބަރު ތަރުތީބު ކުރެވިފަ އިވާނެތީ އެތަރުތީބާއާއި އެއްގޮތަށް މިޤާނޫނު ބަލަންޖެހެއެވެ.) މިފަދަ އިނަ ކަމަށްވާއިރު، ޤާނޫނު ނަންބަރު:2010/17 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އުފުލުނު ކުށުގެ ރުކުންތަކަކީ ކޮބާކަން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބަޔާންކށްފައޮ ނެތުމއާ އަދި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގައި ބަޔާންކުރާ ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އުފުލުނު ކުށުގެ ރކުންތު ކުގަ ތަފާތު ބަޔާންކޮށްދީ ހުށަހަޅާފައި ނެތުން.

3.98.އަދަބު ބޮޑުކުރުމުގެ ގޮތުން ވަކިޤާނޫނަކަށް ޙަވާލދިނުމަކާ މުއްތަހަމަށް މސްލަޙަ ތ ހުރި ގޮތެއް ކަމުގައި ނުވުން.

99މިހާރު ޢަމަލު ކުރަމުންދާ ޤާނޫނު ނަންބަރު: 0142/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤބާތޫ ) ގެ ދަށުން، އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، މިއީ، އެޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއްކަމާއި، މިކުށުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ޒިންމާގެ ދަރަޖަ ކަނޑައަ ޅާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، އެމާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، " ކުށްކުރި މީހާއާ ބައިވެރިވި މީހާގެ ދައުރަކީ، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ދައުރތަކުގު ތެރެއިން ދައުރެއްކަމުގައިވާނަމަ، އޭނާގެ ބައިވެރިވުން، ދަރަޖަ ކުރާނީ ތިރީގައި ބަޔާންކޮ ށްފައިވާ ގޮތުގެމަތީންނެވެ.

1. އޭނާއަކީ އެކަން އިންތިޒާމްކުރި މީހާ ނުވަތަ އެކަމާގުޅޭ ކަންތައްތަކުގައި އިސްކޮށް ޙަރަކާތްތެރިވި މީހާ ކަމުގައިވާނަމަ، އޭނާގެ ޒިންމާގެ ދަރަޖައަކަށް ވާނީ އނޭ އެހީތެރިވެދިން ކުށްކުރުމުގެ ދަރަޖައެވެ.

2. އޭނާއަކީ ހަމައެކަނި ކުށްކުރުމުގައި މެދު މިންވަރަކަށް ބައިވެރިވި މީހާ ކ މުގައިވނަމާ އޭނގާ ޒިންމާގެ ދަރަޖައަކަށްވާނީ، އޭނާ އެހީތެވިދިން ކުށްކުރުމުގެ ދަރަޖއަށްވަރެ، އއ ދަރަޖަ ތިރި ދަރަޖައެކެވެ.

3. ކުށްކުރި މީހާއާ ބައިވެރިވެފައިވަނީ، ނިސްބަތުން ކުޑަ މިންވަރަކަށް ކަމުގައިވާނަމަ އޭނާގެ ޒިންމާގެ ދަރަޖައަކަށް ވާނީ އޭނާ ކުރުމަށް އެހީތެރވެދިން ކުށްކުރުމުގެ ޒިންމާގެ ދަރަޖައަށްވުރެ، ދެދަރަޖަ ތިރި ދަރަޖައެކެވެ". މިފައިންނެވެ. މިގޮތުން ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ކުރެވިފައިމިވާ ދަޢުވާގެ ކުށް ދަރަޖަ ކުރާނަމަ، އެކުށް ދަރަޖަ ކުރެވޭނީ އެޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން ޖިނާޔަތގު 1 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށް ޕްރިސިކިއުޝަނުން ބަޔާންކޮށްދީފައިވެއެވެ. ނަމަވެސަ މިއީ ރަނގަޅު ބުނުމެއް ކަމަށް ބަލައެއް ނުގަނެވެއެވެ. އެހެނީ، ޝިމާޒް އަކީ އަޙްސަން ބަޝީރު މަރާލުމުގެ ޕުލޮޓް އިންތިޒާމްކުރި މީހާ ނުވަތަ އެކަމާގުޅޭ ކަންތައްތަކުގައި އިސްކޮށް ޙަރަކާތްތެރިވި މހާކަނީ ޕްރޮސިކިއުޝަނަށް ސާބިތެއް ނުކޮށްދެވެއވެ. ނަމަވެސް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކތަކުނި ސާބިތުވަނީ ޝިމާޒް މެދު މިންވަރަކަށް ބައިވެރިވިކަމެވެ. ވީމާ ޝިމާޒް ޒިންމާކުރެވޭނެ ދަރަޖއަކަށްވަ ނ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ( ގެ )2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދށުނަ އޭނާ އެހީތެވިދިން ކުށްކުރުމުގެ ދަރަޖައަށްވުރެ، އެއް ދަރަޖަ ތރި ދަރަޖި އެކެވެ. އެއީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އަށް ރިޢާޔަތްކޮށެވެ.

100ޝިމާޒްގެ އެހީތެރިވެ ދިން ކުށުގެ ދަރަޖައަކީ ޖިނާޔަތުގެ 1 ވަނަ ދަ ރަޖައެވެ. އެދަރަޖައަށްވުރެ އެއް ދަރަޖަ ދަށް ކުރުމުން ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އަދަބު ކަނޑައެޅޭނީ ޖިނާޔަތުގެ 2 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިޤާނޫނުގެ ދަށުން އަދަބު ދޭއިރު 1001 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް "އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ އަސާސީ މިންގަނޑު" ކަމށަ ބަލާނީ، 1002 ވަނަ މާއްދާގައި އޮތް ކަނޑައެޅޭ އަދަބުގެ މިންވަރު ބަޔާންކޮށްދޭ ތާވަލުގައި އޮތް އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ އަސާސީ މިންގަނޑަށްވުރެ 3 (ތިނެއް) ދަރަޖަ މަތީ ދަރަޖައެކެވެ. ސަބަބަކީ މިޙާދިޘާގައި ހިމެނޭ ގިނަ ކުށްތަކަކަށް ދަޢުވާ ކުރެވިފައި ނުވާތީއެވެ. އެ ހެންކަމުން، ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ އަސާސީ މިންގަނޑަކީ 10 އަހަރާއި 6 މަސް ދުވަހެވެ. މިހާދިޘާ ހިންގުމަށްފަހު، ފިލައިގެން ޝިމާޒް އުޅުމާއި އަދި މިކަމުގައި ޝާމިލުވި ފަރާތްތައް ފިލުވަން އުޅނުކަން ހުށަހެޅި ލިޔުންތަކުން އެނގެން އޮތްއިރު، އެކަންކަމުގެ މައްޗަށް ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ދަޢު ވާއެއް ކޮށްފައެއް ނެތެވެ.

101ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅޭ އަސާސީ އަދަބު އުނި އިތުރު ވޭތޯ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުން ބަލަން ޖެހެއެވެ. ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބަޔާންކުރަނީ ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅޭ އަސާސީ އަދަބުގެ ތެރއަށެ 3 ދަރަޖަ އިތުރު ކުރަންޖެހޭ ކަމަށެވެ. އަދި ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އަދަބުގެ މިންވަރު ލުއިކުރަން ޖެހޭ އެއްވެސް ސަބަބެއް ނެތްކަމަށެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް ޝިމާޒްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ކުށުގެ ރެކޯޑަށް ބަލައި އނާގޭ މައްޗަށް ކަނޑައެޅޭ އަސާސީ އަދަބު އެއްދަރަޖަ ދަށްކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ދެކޭ ކަމަށެވެ.

102ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އަދި ޝިމާޒްގެ ފަރާތުން ދެއްކި ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތް ކުރާއިރު، ޝިމޒާ އެހީތެރިވެ ދިނުމުން ކުރި ކުށަކީ އިންސާނެއްގެ ޤަދަރާއި ކަރާމަތަށް ފަރުވާލެއް ބެހއްޓުމެ އްނެތި، އަނިޔާވެރިކަން ދައްކުވައިދޭ ގޮތަށް ހިންގުނު ޢަމަލެކެވެ. އެހެންކަމުން ޝިމާޒްގެ މއްޗަށަ ކަނޑައޅެ އަދަބުގެ އަސާސީމިންގަނޑަށްވުރެ 1 (އެކެއް) ދަރަޖަ މަތި ކުރަން ޖެހެއެވެ. އަދި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގ 1003 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން 2 ދަރަޖަ މަތި ކުރަންޖެހެއެވެ.

103ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1003 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން 2 ދަރަޖަ މަތިކޮށްފައިވަނީ، ޝމާޒި އެހީތެރިވެ ދިން ކުށުގެ ޢަމަލުގެ ސަބަބުން މީހަކު މަރުވެގެން ގޮސްފައިވާތީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޢާންމު މަޤްޞަދަށް ރިޢާޔަތްކޮށެވެ. އެހެނީ މި ޤާނޫނުގެ ޢާންމު މަޤްޞަދަކީ ދީނާއި، ފުރާނައާއި، ނަސަބާއި، ބުއްދިއާއި މުދާ ހިމެނޭ ގޮތުން، ޤާނޫނީ ގޮތުން ރައްކާތެރިކޮށްދޭންޖެހޭ ފަރުދީ މަޞްލަޙަތުތަކާއި ޢާންމު މަޞްލަޙަތުތަކަށް ޤާނޫނުގައި ހުއްދަކުރެވިގެންނުވާ ގޮތެއްގެމަތިން ނުވަތަ ޤާނޫނުން މަޢާފުދެވެން ނެތް ގޮތެއްގެމަތިން، ގެއްލުން ފޯރުކުރުމުގެ ގޮތުން ނުވަތަ ގެއްލުން ފޯރުކޮށްފާނެކަމުގެ ބިރުދެއްކުމުގެ ގޮތުން ހިންގޭ ޢަމަލުތައް މަނާކުރުމުގެ، އަދި އެފަދަ ޢަމަލުތަކަށް ޢުޤޫބާތް ކަނޑައެޅުމުގެ ނިޒާމެއް ޤާއިމްކުރުން ކަމުގައިވާއިރު، ކުށް ކުރާމީހާ ކުށްވެރިވާ ނިސްބަތާއި، ކުރާ ކުށުގެ ބުރަދަ ނުގެ ނިސްބަތާއި އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޢުޤޫބާތެއް ކަނޑައެޅުމާއި މުޖްތަމަޢުގެ ޢާންމު ހަމަތަކަށް ޤާނޫނުނަންބަރު: 2014/9 (ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު). އުނިކަން ގެންނަ ޢަމަލުތަކަށް އެކަށީގެންވާ އަދަބު ކަނޑައަޅައިގެން، އެ ޢާންމު ހަމަތައް ދެމެހެއްޓުމާއި ކުށްކުށަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަބުގެ ސަބަބުން އެފަދަ ކުށްކރުމުނު ދުރުހެލިކުރުވުމާއި އެފަދަ ކުށް މަދުކުރުމެވެ.

104އެނގިހުރެ މީހަކު މަރައިފި މީހާ އެކުރަނީ ކުށެކެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ކަހަލަ ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެ ކުށަކީ އަނިޔާވެރި ކުށެކެވެ. އެފަދަ ކުށެއްގައި ބައިވެރިވުމާއި، އެފަދަ ކުށެއް ކުރާ މީހަކަށް އެހީތެރިވުމާއި، އެފަދަ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމާއި، އަދި އެފަދަ ކުށެއް ކުރުމަށްފަހު ފިލުން މިއީ ޖިނާޔަތުގެ ބޮޑެތި ކުށްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނިދާނެ ކުށްތަކެވެ. މީހަކު ކުރާ މިފަދަ ކުށުގެ ޢަމަލަކަށް އެހެންމީހަކު ޒިންމާ ކުރުވިދާނެގޮތްތައް ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. އޭ ގެތެރގައޭ، ކުށްކުރި މީހާ ކުށްކުރިއިރު އޭނާއާއެކު ބައިވެރިވި މީހެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެމީހަކު ޒިންމާ ކުރެވެއެވެ. މިގޮތުން ބައިވެރިވުމުގެ ޒިންމާ ދަރަޖަ ކުރެވޭ ގޮތްތައް އެޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ޝިމާޒްގެ ބައިވެރިވުމުގެ ޒިންމާ ދަރަޖަ ކުރެވޭގޮތް ކުރިން ބަޔާންކުރެވިއްޖެއެވެ. އެއުޞޫލުން ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް އަދަބު ކަނޑައަޅަން ބަލާއިރު ކަނޑައެޅޭނެ އަދަބަކީ، އެޤާނޫނުގެ 1002 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން 2 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ޖިނާޔަތަކަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އަސާސީ އަދަބުގެ ތެރެއަށް އެޤނޫނުގާ 1001 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން 3 ދަރަޖަ، އެޤާނޫނުގެ 1103 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން 01 ދަރަޖަ އަދި އެޤާނޫނުގެ 1003 ވަނަ މާއްދާގެ

(ހ) ގެ ދަށުން 2 ދަރަޖަ މަތިކޮށް، 2 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ޖިނާޔަތަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އަދަބު 15 (ފަނަރަ) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށް ޖަލަށް ލުމެވެ. މިގޮތަށް އަދަބު ކަނޑައެޅުމަކީ ޝިމާޒްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަނޑައެޅޭނެ އަދަބަށްވުރެ 3 އަހަރު ލުއި އަދަބެކެވެ. ޤާނޫނުނަންބަރު: 2014/9 (ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު). ޤާނޫނުނަންބަރު: 2014/9 (ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރު.

105މިޤަޟިއްޔާގެ ދަށުން ކުށް ސާބިތުވެ މަރުގެ ޢުޤޫބާތް ކަނޑައެޅިފައިވާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ވާރިޘުން މަޢާފު ކޮށްފައި ނުވާތީ، އޭނާގެ މައްޗަށް މަރުގެ އުޤޫބާތް ތަންފީޛު ކުރެވެންދެން ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޖަލެއްގައި އޭނާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން ދައުލަތުގެ ތަންފީޒީ އިދާރާތަކުގެ މައްޗަށް އަމުރު ކުރަމެވެ. އަދި މަރުގެ އުޤޫ ބާތް ތަންފީޛު ކުރެވެންދެން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ މުއްދަތު ގުނަންޖެހޭނީ އެހެން ކުށެއްގެ އަދަބެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ބަންދުގެ މުއްދަތު އެއްފަހަރާ ތަންފީޒު ނުވާނެހެން ވަކިންނެވެ.

106ވީމާ، ބަޔާންވެދިޔަ ކަންކަން އެހެންހުރުމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ މިޤަޟިއްޔ ބލެ ފަނޑިޔާރުންނަށް އިއްތިފާޤު ވެވުނީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/C-Cr/975 ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމް ބާޠިލު ކުރަންޖެހޭ ކަމަށެވެ.

ދެންފަހެ ބަޔާންވެދިޔަ ސަބަބުތައް އެހެން ހުރުމުން، މާލެ ޝަހްމު އާދަމްގެ މައްޗަށް ދައުލަތުނަ ކުޅަ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ އާއި، މާލެ ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދުގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން ކުޅަ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ޝަރީޢަތަށް ސާބތުނުވާކަމަށި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:C/2011-Cr/975 ޤަޟިއްޔއިނާ ކޮށްފައިވާ ޙުކުމު ބާޠިލުކޮށް، […] އިބްރާހިމް ޝަހްމު އާދަމްގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން ކުޅަ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ އެކުށް ސާބިތުކުރުމަށް އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ބަޔާންކުރާ ޔަޤީނާ ގާތްކުރާ މިންވަރަށް ސާބިތުވާތީ، ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށުން އިބްރާހިމް ޝަޙމް އާދަމް ކުއްވެރިވެއްޖެކަމަށް ކަނޑައަޅައި، މިކުށުގެ އަދަބެއްގެ ގޮތުން، އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު އުޞޫލުގެ މަތިން، ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަރުގެ އަދަބު ދިނުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އިޖުރާއަތުގެ ތެރެއިން […] އިބްރާހިމް ޝަޙްމު އާދަމް މެރުމަށް ޙުކުމްކޮށް، […] ޙަސަން ޝިމާޒް މުޙައްމަދު ސުވާދުގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން ކުޅަ ޤަޞްދުގައި މީހަކު ޤާނޫނު ނަންބަރު: 2013/14 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނު).