ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަން

1މިއީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:262/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ އާއި އެކޯޓުގެ ނަންބަރު :264/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ، އެކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ ޚިލާފަށްކަމަށްބުނެ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލގް އޮފީހުގެ "(ޕްރޮސިކިއުޝަން" ނުވަތަ "އިސްތިއުނާފުކުރ" ) ފަރާތުން އެ ދެ ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމުން ބަލާ ޤަޟިއްޔާ ތަކެކެވެ. މ ދެ ޤަޟިއްޔާގެ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަކީ ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަން / […]، ސ.ހިތަދޫ "(ޢަލީ އަކްބަރު" ނުވަތަ "އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް )" އެވެ.

2އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު: 226/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ ހައިކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައިވަނީ، ނަންބަރު:2022/HC-A/186 ޤަޟިއްޔާގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު: 264/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައިވަނީ ނަންބަރު : 2022/HC-A/190 ޤަޟިއްޔގާ ގޮތުގައެވެ. މި ދެ ޤަޟިއްޔާއަކީވެސ އެއް ހާދިޘާއަކާއި ގުޅިގެން ދަޢުވާކޮށްފައިވާ ދެ ޤަޟިއްޔާކަމުން މި ދެ ޤަޟިއްޔާގެ އަޑުއެހުންތައް ކުރިއަށް ގެންދެވިފައިވަނީ އެއް ބެންޗަކުން އެކުއެކީގައެވެ. މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތް:

34 މާރިޗް 2021 ވަނަ ދުވަހު ރާއްޖެއަށް އައި ސްރިލަންކަން އެއަރލައިނސް ފްލައިޓް UL0101 ގެ އެއަރވޭ ބިލް ނަންބަރު 603-49509681 ގެ ޑީ.އެޗް.އެލް ގެ ކުރިއަރ ސަރވިސް މެދުވެރިކޮށް ގެނައި ޕޯސްޓް ދަބަސް އެދުވަހުގެ 15:30 ގައި ކަސްޓަމްސްއިން އެކްސްރޭ ކުރެއެވެ. އެ ދަބަހުގި ތެރޭގައި އޮތް އައި.ޑީ. ކާރޑް ނަންބަރު 4154A30 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/SC-A/31 ޤަޟިއްޔާގެ 13 ވަނަ ނުކުތާގައި ބަޔާންކުރާ އުޞޫލާއި އާއި ހައިކޯޓުން އެކަށައަޅާފައިވާ "މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު" ގެ ދަށުން ޑީ.އެޗް.އެލް ވޭބިލް 7418193215 ޕާރްސަލގެ އެތެރޭގައި އެއްޗެއް ފޮރުވާފައި އޮތްކަމަށް ކަސްޓަމްސް އޮފިސަރުންނަށް ޝައްކު ކުރެވުނެވެ. އެހެން ވ އެ ޕާރްސަލ އިތުރަށް ބެލިބެލުމުން، އެ ޕާރުސަލް ތެރޭގައި އޮތް Biological Science 1&2, Third Edition, Cambridge މިނަން ކިޔާ ޓެކްސްޓް ފޮތުގެ އެތެރޭގެ ޞަފްޙާތަކގު އެ ތެރެއިން ކައްޅިއެއް ހަދައި، ކޮންމެވެސް އެއްޗެއް ބަންދުކޮށް އެތަނުގެ ތެރޭގައި ފޮރުވާފައި އޮތްކަމަށް ޝައްކުކުރެ ވޭތީ އެކަން ފުލުހުންނަށް އެންގިއެވެ. ކަސްޓަމްސްގެ ފަރާތުން ހެކިބަސްދިން ހެކިންގެ ބަހުން އެނގޭގޮތުގައި، އެއީ މަސްތުވާތަކެތީގެ ބާވަތެއްކަމަށ ނޫން ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުން މަނާ ކޮންމެވެސް އެއްޗެއް ކަމަށް އެމީހުންނަށް ޤަބޫލު ކުރެވުނެވެ. އެހެންވެ، ފުލުހުންގެ އިރުޝާދުގެ ދަށުން މި ޕާރުސަލް ތެރޭގައި އޮތ ފޮތުގެ ތެރޭގައި ފޮރުވާފައި އޮތް އެތި ނކަނޑައި ކަސްޓަމްސްގެ ލޮކަރަށް ލ ކަމަށ ކަސްޓަމްސްއިން ބުނެއެވެ. މިޕރުސަލާ ލިބެންވީ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި އޭގައި ލިޔެފައި އޮތީ "HALEEMATH ULFA, H.ZIFROL MALE" އެވެ. ފޯނު ނަންބަރެއްގެ ގޮތުގައި ލިޔެފައި އޮތީ “+9609738291” މިނަންބަރެވެ.

4މިމައްސަލައާއި ގުޅިގެން، ކޮންޓްރޯލް ޑެލިވަރީއެއް ހިންގުމަށްޓަކައި، 09 މާރިޗް 2021 ދުވަހުގެ 09:55 ގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއާ މި ޕާރުސަލް މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްއިން ހަވާލުކުރިއެވެ. އަދި ޑީ.އެޗް.އެލްގެ އޮފީހަށް ފުލުހުން ގޮސް އެތަނުގައި ތިއްބާ އެދުވަހުގެ 13:18 ހާއިރު މި ޕާރުސަލާއި ހަވާލުވުމަށް މީހަކު އައިސް ހުރިކަމުގެ މަޢުލޫމާތު އެތަނުގެ މެނޭޖަރު ފުލުހުންނަށް ދިނެވެ. ޑީ.އެޗް.އެލްގެ ޔުނީފޯމް އަޅައިގެން ފުލުހުން ކައުންޓަރއަށ ގޮސް ޕާރުސަލްގައި ޖަހާފައި އޮތް ނަމަށް ގޮވުމުން އެއްވެސ ފަރާތކުނަ އެ ޕާރުސަލާއި ހަވާލުވުމަށ އައިކަމަށް ނުވިއެވެ. އެހެންވެ، ހަމައެދުވަހު، ޑީ.އެޗް.އެލގް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްގެ ނަންބަރު 01/2021-MPS-B1 ތަޙްޤީޤްކުރުމަށްޓަކާ ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް މައްސަލަ ހަވާލުކުރާ ފޯމު. ކުރިން ބަޔާންކުރި މައްސަލަ ހަވާލުކުރާ ފޯމު . ވެހިކަލްގައި، އެތަނުގެ ޔުނީފޯމް އަޅައިގެނތިބެ، ދެ ފުލުހަކު އެ ޕާރުސަލްގައި ލިޔެފައި އޮތް އެޑްރެހަށް އެތަނުގެ ވެހިކަލުގައި ދިޔައެވެ.

5ޕާރުސަލްގައި ލިޔެފައި އޮތް […] ކައިރިއަށް ފުލުހުން ޑީ.އެޗް.އެލްގެ ވެހިކަލްގައި ގޮސް މަޑުކުރުމުން އެވެހިލްގެ ކައިރިއަށް އައީ ޢަލީ އަކްބަރެވެ. އޭނާ އައިސް، "ޙަލީމަތު އުލްފާގެ ނަމުގައި އޮތް ޕާރސލްއަ ހަވާލުވާން " އައިކަމަށް އޭނާ ބުނިކަމަށް ހެކިބަސްދިން ފލުހުނު ބުނެއެވެ. އަދި އޭގެ ކުޑައިރުކޮޅެއް ކުރިން މިޕާރުސަލް ބަލައި ޑީ.އެޗް.އެލް އޮފީހަށް ދިޔަކމަށްވެސް ޢަލ އަކްބަރު ބުނިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

6ޢަލީ އަކްބަރުގެ މި އެދުމާއި ގުޅިގެން،ޑީ.އެޗް.އެލްގެ ވެހިކަލްގައ ތިބި ފުލުހުން ޢަލީ އަކްބަރގެ ގާތުން އެދުނު އޭނާގެ އައިޑީކާޑު ދެއްކުމަށެވެ. އޭނާގެ އަތުގައި އޮތް ފޯނުން އެނާގެ އައިޑީކާޑުގެ ފޮޓޯ އެއް ދެއްކިއެވެ. ދެން، އޕާރުސަލެ ޢަލީ އަކުބަރާއި ޙަވާލު ކުރުމުން، އެޕާރުސަލާއި ޢަލީ އަކްބަރު ޙަވާލުވެ، ޙަވާލުވި ކަމުގެ ލިޔެކިޔުމުގައި އޭނާ ސޮއިކޮށްފައި ވ އެވެ. އެއަށްފަހު، އޕާރުސަލް ހިފައިގެ ނ ޢަލީ އަކްބަރު ހިންގައި ގަތުމުން، އެއީ ފުލުހުންކަން އެނގޭނެ ކާޑް ދެއްކުމަށްފަހު، ޢަލީ އަކްބަރު ހުއްޓުވިއެވެ.

7އެއާއެކު، ޢަލީ އަކްބަރު ހުރިދިމާ ފިހާރއަ އްގެ ބޭރު ގާގަޑުމަތީގައި އެޕާރުސަލް ބޭއްވުމަށްފަހު، އެއީ ޢަލީ އަކްބަރުގެ އެއްޗެއް ނޫންކަމަށް ބުނެ، އެފާރުސަލާއި ޙަވާލުވާން އިންކާރު ކުރިކަމަށް ހެކިބަސްދިން ފުލުހުން ބުނެއެވެ. ފުލުހުން ޢަލީ އަކްބަރުގެ ޙާޟިރުގައި އެ ޕާރުސަލް ކަނޑާ ބަލާފާސްކުރިކުރުމުން، އެ ޕާރުސަލް ތެރެއިން ބޭރުން ޓޭޕް އަޅާފައިވާ ރަބަރުގަނޑެއްގެ ތެރެއިން ނެގި ފޮތެއްގެ ތެރޭގައި ފޮރުވާފައި އޮތް ބޭރުން ޓޭޕް އޮޅާފައިވާ ކަރބަން ޕޭޕަރ ގަނޑެއްގެ ތެރެއިން މަސްތުވާތަކެތިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ހުރި 01 ރަބަރު ޕެކެޓް (198.2000 ގްރާމް މ ޓަމްފެޓަމިން ރެސިމޭޓް) ފެނިފައި ވެއެވެ. އެކަމާއި ޢަލީ އަކްބަރާއި 19 އޭޕްރީލް 2021 ގައި ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަން ފުލުހުންނަށް ދިން ބަޔާނުގެ 03 ވަނަ ފޮޅުވަތް. އަދި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޙިދުމަތުގެ ތަޙްޤީޤަށް ފެންނަގޮތުގ ބަޔާނެ (20 އޭޕްރީލް 2021). ސުވާލުކުރުމުން އެއީ އޭނާގެ އެއްޗެއް ނޫންކަމަށް ބުނެ އިންކާރު ކޮށްފައިވެއެވެ. އެއަށްފަހު، އެޕާރުސަލާ ގުޅޭގޮތުން އިތުރުއެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ޢަލީ އަކްބަރގެ ފަރާތުނު ނުދންކަމަށި ހެކިބަސް ފުލުހުން ބުނެއެވެ.

8ޢަލީ އަކްބަރާއި މި ފެނުނު މަސްތުވާ ތަކެއްޗާ ގުޅުމެއްވާކަމަ ށ ފުލުހުންނަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރުމުން، ޢަލީ އަކްބަރު ޙައްޔަރުކޮށ ސުވާލުކުރުމުން ތަޙްޤީޤްގައި އޭނާ ވަނީ ހަނު ހުރެފައެވެ. ނަމަވެސް، އޭނާގެ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ތަހްލީލްކުރުމުން، ކެނެބިސްއަށް ޕޮޒިޓިވްވެފައިވެއެވެ.

9މިޙާދިޘާގެ ތެރެއިން، ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ޢަލީ އަކްބަރު ގެންގުޅޭ ދެ ފޯނު ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދށަށަ ގެނެސް ތަޙްޤީޤު ކޮށްފައި ވެއެވެ. މިތަޙުޤީޤުން ފެނުނީ، މިޕާރސު ލާގުޅޭ ގޮތުން، ޑީ.އެޗް.އެލްގެ މުވައްޒަފއެ ކަމަށްވާ "ބިކާޝް" އާއި "އުލްފާ"ގެ ނަމުގައި، މުޢާމަލާތު ކޮށްފައިވާ ޗެޓް ލޮގު ތަކެކެވެ. އަދި މިޕާރުސަލްގައި ޖަހާފައި އޮތް 9738291 ފޯނު ނަންބަރަކީ ޢަލީ އަކްބަރު އަތުން މފެނުނި ދެފޯނުގެ ތެރެއިން ވައިބަރ މެދުވެރިކޮށް ވާހަކަ ދައްކަން ބޭނުން ކުރަމުންދިޔަ ނަންބަރު ކަން ހާމަވެގެން ދިޔައެވެ. މި މުޢާމަލާތުތަކުގެ ތެރެއިން "އުލްފާ"ގެ ނަމުގައި ވާހަކަ ދެއްކި ފަރާތާއި "ޑީ.އެޗް.އެލް"ގެ މުވައްޒަފާ ދެމެދު ދެކެވުނު ވާހަކަތަކުގެ ސްރީން ޝޮޓްތައް ހެކީގެ ގޮތުގައި ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

10މިހާދިޘާގެ ތެރެއިން، މިޕާރުސަލް ލިބެންވީ ފަރާތުގެ ގޮތުގައި ލިޔެފައި އޮތް "ޙަލީމަތު އުލްފާ" ހޯދުމުގެ ގޮތުން ފުލުހުން ކުރި މަސައްކަތުން އެނގުނީ، އެނަމުގައި ޑީ.އެން.އާރުގައި އެވަގުތު ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައިވަނީ އެންމެ މީހެއް ކަމެކެވެ. މި ޙަލީމަތު އުލްފާ ހޯދައި، އޭނާއާ މި ޕާރުސަލާއ ގުޅި ގޮތުން ސުވާލުކުރުމުން، އެއީ އޭނާގެ އެއްޗެއް ނޫންކަމަށާއި، ޑީ.އެޗް.އެލް މެދުވެރިކޮށް ރާއްޖެއިން ބޭރުން އޭނާގެ ނަމުގައި އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ އެއްޗއެ ދުވަހަކުވެސް އެތެރެކޮށްފައި ނުވާނެކަމަށް އޭނާ ބުނެއެވެ. އަދި ޢަލީ އަކްބަރަކީ އޭނާ ދަންނަ މީހެއްނޫން ކަމަށާއި […] އޭނާ އުޅުނު އެޑެރެހެއ ނޫން ކަމަށް 19 އޭޕްރީލް 2021 ގައި ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަން ފުލުހުންނަށް ދީފައިވާ ބަޔާން. ބުނެފައި ވެއެވެ. ޢަލީ އަކްބަރުގެ ޙާޒިރުގައި ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި މިޙަލީމަތު އުލްފާ ހެކިބަސް ދީފައި ވެއެވެ.

11މިމައްސަލަ ތަޙްޤީޤްކުރުމަށްފަހު މިތަކެތި ދިވެހިރާއްޖއަށެ އެތެރެކުރި ފަރާތަކީ ޢަލީ އަކްބަރުކަމަށް ބުރަވެވޭ ހެކި ހުރުމާއި، އަދި ޢަލީ އަކްބަރު އޭނާގެ ޝަޙް ޞު އޮޅުވާލައި އެހެން މީހެއް ކަމަށް ދައްކައިގެން މިކަން ކުރިކަމަށް ބުރަވެވޭ ހެކި ހުރުމުންނާއި، ޢަލީ އަކްބަރގެ ކުޑަކަމުދާތަކެތި މަސްތުވާތަކެތީގެ ބާވަތެއް ކަމަށްވު ކެނަބިހަށ ޕޮޒިޓިވް ވެފައިވާތީ، އޭނާގެ މައްޗަށް ދައުވާކޮށްދިނުމަށް އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ފޮނުވުމުން، ތިން ދަޢުވާއެއް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ފަރާތުން ޢަލީ އަކްބަރގެ މައްޗަށު ކޮށްފައިވެއެވެ. އެއީ؛

1.11.ކްރިމިނަލް ކޯޓުގް ނަންބަރު: 262/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ (ހައިކޯޓު ނަންބަރު: 2022/HC-A/186) އިން ބެލުނު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/17 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 112 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޙަވާލާދީ، އެމާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެ އަށް އެތެރެކުރުމުގެ ދަޢުވާ އާއި

2.11. ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/17 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ހަވާލާދީ އެމާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ކެނެބިސް ބޭނުންކުރުމުގެ ދަޢުވާ އަދި

3.11.ކްރިމިނަލް ކޯޓުގް ނަންބަރު: 264/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ (ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު: 2022/HC-A/190 ޤަޟިއްޔާ) އިން ބެލުނު،ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލް އުޤޫބާތު) ގެ 312 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) އާއި 2 ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) އާއި ހަވާލާދީ އެމާއްދާގެ (ނ) ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން ޝަޚްޞު އޮޅުވާލުމުގެ ދަޢުވާއެވެ.

12ޢަލީ އަކްބަރގެ މައްޗަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އުފުލި ތިން ދަޢުވާއިން، ކެނެބިސް ބޭނުން ކުރުމުގެ ދަޢުވާއަށް ޢަލީ އަކްބަރުވަނީ އިޢުތިރާފު ވެފައެވެ. ނަމަވެސް، ޖދަ ވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާ އެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެ ކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ އަށާއި ޝަޙްޞު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާއަށް ޢަލީ އަކްބަރު ވަނީ އިންކާރު ކޮށްފައެވެ.

13ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު : 262/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާއިން ބެލި، ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ އާއި އެކޯޓުގެ ނަންބަރު:264/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާއިން ބެލި، ޝަޙްޞު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ބަލައި ނިންމާފައިވަނީ، މި ދެ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ހެކިތަކުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބުނާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް މި ދެ ދަޢުވާ ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗު ށ ސާބިތުނުވާކަމަށެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓނު ނިންމް ގޮތް:

14ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:262/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ ބަލައި ޙުކުމް ކޮށްފައިވަނީ؛ "ދެންފަހެ، ސ.ހިތަދޫ / ދުގެތިމާގެ ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަންގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން ކުޅަ ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ ކުށުގެ މިދަޢުވާ ޝަރީޢަތުން ބެލިބެލުމުން، މިދައުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ދައުލަތު ނ ހުށަހެޅް ހެކިތަކުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބުނާ އެކަށިގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް މި ދަޢުވާ ސާބިތުކޮށްދެވިފައިނުވާތީ، ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަންގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން ކުޅަ، ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ ކުށުގެ މި ދަޢުވާ ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުނުވާކަމަށް ޙުކުމްކޮށް، މިޤަޟިއްޔާ ނިންމީއެވެ."

15ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:462/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ ބަލައި ޙުކުމް ކޮށްފައިވަނީ؛ "ދެންފަހެ، ސ.ހިތަދޫ / ދުގެތިމާގެ ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަންގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން ކުޅަ ޝަޙްޝު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ މިދަޢުވާ ޝަރީޢަތުން ބެލިބެލުމުން، މިދައުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ހެކިތަކުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބުނާ އެކަށިގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް މި ދަޢުވާ ސާބިތުކޮށްދެވިފައިނުވާތީ، ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަންގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން ކުޅަ، ޝަޙްޝު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ މި ދަޢުވާ ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުނުވާކަމަށް ޙުކުމްކޮށް، މިޤަޟިއްޔާ ނިންމީއެވެ." އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތައް:

16ކްރިމިނަލް ކޯޓުގް ނަންބަރު:C/2021-62/Cr2 ޤަޟިއްޔާ އާއި ނަންބަރު:264/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ ބަޔާންވެދިޔަ ގޮތަށް ނިންމުމުން، އެނިންމުން ތަކަކ ޤާނޫނީ ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމނު ތަކެއް ކަމަށް ބުނެ، އދ ޤަޟިއްޔެ އިސްތިއުނާފު ކުރު މަށްޓަކައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ހުށަހަޅާފައިވަނީ އެއް ނުކުތާތަކކެވެ. އަދި ތަފްޞީލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީވެސް އެއްވާހަކަ ތަކެކެވެ.އެގޮތުން ހުށަހެޅި ނުކުތާތަކަކީ؛

1.16. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:C/2021-62/Cr2 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރާއި ޚިލާފަށްކަމަށްބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާ،

2.16. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:C/2021-62/Cr2 ޤަޟިއްޔާގައި ގަވާއިދު ނަންބަރު 230/2015-R (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލަތަކުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 07 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކޮށް މާނަކުރައްވާފައިވަނީ ރަނގަޅަށްނޫންކަމަށްބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާ،

3.16. ކްރިމިނަލް ކޯޓުން މިމައްސަލަ ނިންމެވުމުގައި ކުށުގެ އުންސުރުތައް ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމާފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) އާ ޚިލަށްފަކަށްކަމަށްބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާ. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ދެއްކި ވާހަކަތައް:

17ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ ތައް ތަފްޞީލުކޮށް އިސްތިއުނާފީ ފޯމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިމޭރުމުން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައިވެސް އެނުކުތާތަކާއި ގުޅިގެން ތަފްޞލުކޮށީ ވާހަކާ ދައްކާފައިވެއެވެ. މިތަފްޞީލުތަކަކީ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ހިމެނޭނެ ބައެއްކަމަށްވާތީ، ޙުލާސާ ގޮތެއްގައި އެކަންކަން ބަޔާންކުރާނަމެވެ. މިގޮތުން؛

1.17. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:462/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާގެ އިސްތިއުނާފު ބިނާވެފައިވާ އަސާސަކީ، ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ކުޅަ ޖަދުވަލު 01 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާގެ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކަށްކަމަށެވެ. މިގޮތުން، އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާ ތަފްސީލްކުރަމުން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބުނެފައިވަނީ މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 30.2 ގައި ދިފާޢުން އުފައްދާފައިވާ ސުވާލުތަކެއް ކަމަށްބުނެ ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމަކީ ދައުލަތުން މައްސަލާގައި ހުށަހަޅަންހުރި އެންމެހައި ހެކިތައް ހުށަހަޅައި، ދިފާޢުން އުފައްދާ ހުރިހާ ސުވާލުތަކަކަށް ޖަވާބު ދިނުމަށްފަހު، ދައުލަތުން ހުލާސާކޮށް ވާހަކަ ދެއްކުމަށްފަހު މައްސަލާގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ޚުލާސާކޮށް ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ދިފާޢަށް ދިން ފުރުޞަތުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކންތައްތަކެއްކަމަށެވެ. ދިފާޢުން މި ވާހަކަތައް ދެއްކުމަށްފަހު މައްސަލައާ ގުޅިގެން އިތުރަށް ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ފުރުސަތެއް ދައުލަތަށް ލިބިފައިނުވާކަމަށް ބުނެއެވެ. އެހެންކަމުން ދައުލަތުން ހުށަހަ ޅާފައިވާ ހެކިތަކާމެދު ސުވާލު އުފައްދައި އެ ހެކިތަކުގެ ޞައްޙަކަން ކ ށަވަރުނުވާތީ ހެކި ބަލައިނުގަތުމަށް އެދެންޖެހޭ މަރުޙަލާގައި އެކަންކޮށްފައި ނެތި ދިފާޢުން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުންތައް ބަލައިގަނެ އެ ހުށަހެޅުމުގެ މައްޗަށް މުޅި މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢަށް ގޮތެއް ނިންމުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު ތަރުތީބުވެފައިވާ ގޮތާއި ޤާނޫނުގައި ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަށް ދެވޭ ފުރުސަތު ދީފައި އޮތުމުގެ ބޭނުން ކެނޑި، ދިފާޢުން ދައުލަތުގެ ހެކިތަކާ ގުޅިގެން އުފައްދާ ސުވާލުތަކަށް އެކަށީގެންވާ ގޮތަށް ޖަވާބުދީ އެކަމާ ދައުލަތުން ދެކޭ ގޮތް ހާމަކޮށް މުނާގަޝާކުރުމަށ އޮންން ފުރުސަތު ބަންދުވެގެން ދާގޮތަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއްކަމަށެވެ. މިކަންކަން ވަރަށް ތަފްސީލްކޮށް އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި ބަޔާންކޮށްދީފައިވެއެވެ.

2.17. ދެވަނަ ނުކުތާ ތަފްސީލްކުރަމުން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބުނެފައިވަނީ މިމައްސަލާގައި ފެނިފައިވާ މަސްތުވާތަކެތި ހުރި ގޮތުން އެތަކެއްޗަކީ އަވަސްކަ މާއެކު އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ގެންދެވޭނެ ގޮތަށް ހުރި ތަކެތިކަމަށާއި، އެތަކެތި 01 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއާ ހަވާލުކުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮތްކަމަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިމައްސަލާގައި ތަކެތި ހަވާލުކޮށްފައިވަނީ 5 ދުވަސް ފަހުންކަމަށެވެ. މި މުއްދަ ތަކީ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ކަމުގައި ދައުލަތުން ނުދެކޭކަމަށާއި ޙާއްސަކޮށް މިމައްސާލއަ ގައި މިތަކެތި ކޮންޓްރޯލް ޑެލިވަރީ އޮޕަރޭޝަންއެއްގެ ދަށުން ޑެލިވަރކުރުމަށް ވާންޖެހޭ ތައްޔާރީތައްވަމުން ދިއުމާއެކު، އެމުއްދަތަކީ އެކަށީގެންވާ ވަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއްނޫންކަމށެވެ. ޕްރޮސިކިއުޝަނުން މިހެންދޭ ސަބަބުތައް ވަރަށް ތަފްސީލްކޮށް އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

3.17. އިސްތިއުނާފީ ތިންވަނަ ނުކުތާ ތަފްސީލްކުރަމުން ބުނެފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ

(އ) ގެ ދަށުން އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުކޮށްދޭން ޖެހެނީ ކުށުގެ އުންސުރުތައް ކަމަށެވެ. މިކަންކަން އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި ތަފްސީލްކުރަމުން ބުނެފައިވަނީ މިމައްސަލާގައި ފަނޑިޔާރު ހެކި ވަޒަން ކުރައްވާފައިވަނީ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފަށް ދިފާޢުން ދެއްކި ވާހަކަތަކެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށެވެ. އަދި އެމޭރުމުން ހެކި ވަޒަންކޮށްފައިވާ މިންގަނޑަކީ ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ މިންގަނޑަށްވުރެ މަތީ މިންގަނޑެއްކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ހެކި ވަޒަންކޮށް ކުށް ސާބިތުނުވާ ކަމަށް ނިންމާފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކުރާ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެމެ، އެމިންވަރަށް ހެކި ނތެ ކަމަށް ބަޔާންކޮށް، ދިފާޢުން ދައްކާފައިވާ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ވާހަކަތަކުގެ ތެދު ދޮގު ބެލުމެއްނެތި ކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެދިފައިވާ ގޮތް:

18ޕްރޮސިކިއުޝަނުން މިމައްސަލައިގ އެދިފައިވަނީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:264/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ އާއި އެކޯޓުގެ ނަންބަރު:C/2021-62/Cr2 ޤަޟިއްޔާގައި ޢަލީ އަކަބަރުގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާތައް ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމެވުން ބާޠިލްކޮށް، ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އަދަބު ކަނޑައަޅައި ދިނުމަށެވެ.

19އަދި ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 199 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހައިކޯޓުގެ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާ ނިމެންދެން ޢަލީ އަކްބަރު ބަންދުކޮށްދިނުމަށް އެދިފައިވީނަމަވެސް، މިމައްސަލައިގައި 20 ފެބްރުއަރީ 2024 ދުވަހު ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމުގައި މިބައި އުނކޮށްދެއްވުމަށި ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އެދިފައިވެއެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ދެއްކި ވާހަކަތައް:

20ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގެ ޖަވާބު ތަފްޞީލުކޮށް އިސްތިއުނާފީ ޖަވާބު ފޯމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިމޭރުމުން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައިވެސް އެނުކުތާތަކާއި ގުޅިގެން ތަފްޞީލުކޮށް ވާހަކަ ދައްކާފައިވެއެވެ. މިތަފްޞީލުތަކަކީ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ހިމެނޭނެ ބައެއްކަމަށްވާތީ، ޚލާސު ގޮތެއްގައި އެކަންކަން ބަޔާންކުރާނަމެވެ. މިގޮތުން؛

1.20. ފުރަތަމަ ނުކުތާގެ ރައްދުގައި ބުނެފައިވަނީ ކ ސްޓަމްސްގ ބެލެހެއްޓުމުގެ ދަށުގައި މަސްތުވާތަކެތި ހުރި މުއްދަތުގައި އެތަކެތީގެ އިންޓެގްރިޓީ ކަށަވަރުވާ ގޮތަށް ޢަމަލުކޮށްފައިނުވާކަމަށް ދިފާޢުގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ބަހުޘަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކރު ފަދަ ވަކި ހެއްކެއް ބަލައިނުގަތުމަށް އެދި ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމެއް ނޫން ކަމަށެވެ. މައްސަލަ ބެއްލެވި ފަނޑިޔާރުގެ ފަރާތުންވެސް އެ ބަހުޘް އާއި ގުޅިގެން ވަކި ހެއްކެއް ބަލައިނުގަންނަން ނިންމާފައި ނުވާކަމަށެވެ. މިކަންކަމުގެ ތަފްސީލްތައް ބަޔާންކުރަމުން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ދަށު ކޯޓުގައި ދިފާޢުން ބުނެފައިވާނީ ކަސްޓަމްސް އިން މަސްތުވާތަކެތި ހުރި ޕެކޭޖް ބެލެހެއްޓި ގޮތުން ތަޙްލީލާއި ހަމައަށް ވާސިލުވީއިރު އެ ޕެކޭޖް ޓެމްޕަރ ކުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮތްކަމަށެވެ. މިއީ މަޢުޟޫއީ ބަހުޘެއް ކަމަށާއި އެބަހުޘް އާ އ ގުޅިގެނި ސާބިތުކޮށްދޭން އެދް ކަންކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ދައުލަތުން ހެކި ހުށަހަޅާފައިވާކަން އެނގެން އޮންނަކަމަށެވެ. ފަނޑިޔާރުގެ ފަރާތުން މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލަތކަ ގައު ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދު ތަޠްބީޤުކުރީ ކަސްޓަމްސްގެ އޮފިސަރުންގެ ހެކިބަހުން ފާޅުވި ވާޤިޢާތަކުގެ މައްޗަށްކަމަށެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ނިންމާފައިވަނީ ކަސްޓަމްސް އިން އެ ގަވާއިދުގައި ބުނާ ހަމަތަކާ އެއްގޮތަށް މަސްތުވާތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކޮށްފައި ނުވާކަމަށެވެ. އެއްވެސް ވަރަކަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ފަދައިން ވަކި ހެއްކެއް ބަލައި ނުގަންނަން ނިންމާފައިނުވާ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އޤެ ވ ޢާ ދ ތަޠްބީޤުކުރި ގޮތަކުން އިޝާރާތްކުރެވުނި ޤާނޫނީ މާއްދާއާ ޚިލާފުވުމުގެ ފުރުސަތެއް ނެތްކަމަށާއި އެފަދަ ފުރުސަތެއް އޮތް ގޮތެއް ދައުލަތަށް ކިޔާދެވިފައިނުވާކަމަށެވެ.

2.20. ދެވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގެ ރައްދުގައި ބުނެފައިވަނީ ދައުލަތުން ދެވަނަ ނުކުތާ ބިނާކޮށްފައިވަނީ އިފްތިރާޟެއްގެ މައްޗަށްކަމަށާއި، އެއީ ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ތިންވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ ސާބިތުވާނެކަމުގެ އިފްތިރާޟުކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ދައުލަތުގެ ޙަޤީޤީ ބަހުޘަކީ ކަސްޓަމްސްއިން މަސްތުވާތަކެތި ބަލަހައްޓާފައިވަނީ އެތަކެތި ބަލަހައްޓަންޖެހޭ މިންވަރަށް އެއިގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭ ގޮތަށްނަމަ 5 ދުވަހަކީ މަސްތުވާ ތަކެއްޗާބހޭ މައްސަލަތަކުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދުގެ 7 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުންތަކަށް "ލަސް" މުއްދަތެއް ނޫންކަމަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މި މާއްދާއަށް ބަލާއިރު މަސްތުވާކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 151 ވަނަ މާއްދާއިން ފެށިގެން 153 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަސްޓަމްސްގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނެވޭ މަސްތުވާތަކެއްޗަކީ ފަސޭހައިން އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ގެންދެވޭ އެއްޗެއްނަމަ، "ލަސްނުކޮށް" އެ އެއްޗެއް ފުލުހުންނާއި ހަވާލުކުރަންޖެހޭކަމަށެވެ. މިކަންކަމުގެ ތަފްސީލްތަށ ބަޔާންކުރަމުން ބުނެފައިވަނީ ގަވާއިދުގެ މަޤްސަދަށް ބަލާއިރު، އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ފަސޭހައިން ނ ޤުލުކުރެވޭ އެއްޗެއް ކަސްޓަމްސްގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް އައުމުން އެ އެއްޗެއް އަވަހަށް ފުލުހުންނާއި ހަވާލުކުރަންޖެހެނީ އެ އެއްޗެއްގެ އިންޓެގްރިޓީ ކަށަވަރުކުރުމަށާއި، ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުމަށްޓަކައި އެ އެއްޗަކާއި ގުޅިގެން ކުރެވޭ ތަޙްލީލުތައްކޮށް މަޢުލޫމާތު ހޯދަނީ ފުލުހުންކަމަށްވާތީ، ހެކީގެ ގޮތުގައި އެ އެއްޗެއް ބޭނުންކުރެވޭނެކަން ކަށަވަރުކުރުމުގެ އިސް ދައުރު އަދާކުރަނީ ފުލުހުންކަމަށްވާތީ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ކަސްޓަމްސްގެ ފަރާތުން ފުލުހުންނާއި މަސްތުވާ އެއްޗެއް ހަވާލުކުރުމުގައި ލަސްވިތޯ ނޫންތޯ ކަނޑައެޅުމުގައި އެކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނެކަމަށެވެ. މިކަންކަމުގެ ތަފްސީލްތައް އިސްތިއުނާފުގެ ޖަވާބު ފޯމުގައި ވަރަށް ތަފްސީލްކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

3.20. ތިންވަނަ ނުކުތާގެ ރައްދުގައި ބުނެފައިވަނީ ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ކަސްޓަމްސްގެ އޮފިސަރުންގެ ހެކިބަހުން ކަސްޓަމްސް އިން މަސްތުވާތަކެތި ބަލަހައްޓާފައިވަނީ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލަތަކގައު ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފަހައްޓާ އެއް ޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދުގައި ބުނާގޮތުގެ މަތިން އެކަށީގެންވާ މިންގަނޑަށް ދައުލަތަށް ސާބިތުކޮށްދެވިފައި ނުވާކަމަށެވެ. މިހެން ދެކޭ ސަބަބުތައް އިސްތިއުނާފު ޖަވާބު ފޯމުގައި ވަރަށް ތަފްސީލްކޮށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ބަޔާންކރަމުނު ބުނެފައިވަނީ، ދައުލަތުން މިމައްސަލާގައި ހުށަހަޅާ ފައިވާ ހެކިންގެ ތެރެއިން މިމައްސަލާގައި ބުނާ މަސްތުވާތަކެތި ރައްކާކުރި ތަން ފެނިފައިވަނީ ދެ ހެކިވެރިއަކަށްކަމަށާއި، ނަމަވެސް އެ ދެ ހެކިވެރިންގެ ހެކިބަހުން އެތަކެތި ރައްކާކުރީ ކޮޓަރިއެއްގައިތޯ ނުވަތަ ލޮކަރެއްގައިތޯ ކަށަވަރު ނުވާކަމަށެވެ. އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވަދެ ނިކުމެވޭ ތަނެއްގައި ނުވަތަ އެކަކު އަތުގައި އެކަނި އޮތް ތަޅުދަނޑިއަކުން ހުޅުވޭ ތަނެއްގައިކަންވެސ ޔަޤީން ނުވާކަމަށެވެ. މިޙާލަތުގައި އެތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ގޮތަށް ރައްކާކުރެވިފައިވާ ކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ޤނޫނުއަސާސީގާ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބުނާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވާކަމަށް ނުބެލެވޭކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެދޭ ގޮތް:

21އިސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:264/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ އާއި އެކޯޓުގެ ނަންބަރު:C/2021-62/Cr2 ޤަޟިއްޔާއިން ނިންމާފައިވާ ނިންމުނާ ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދެއްވުމަށް ކަމަށެވެ. ޝަރީޢަތުން ފާހަގަކުރާ ކަންކަން:

22އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:C/2021-62/Cr2 ޤަޟިއްޔާ އާއި އެކޯޓުގެ ނަންބަރު:264/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓަށާއި، އެ ދެމައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކަށާއި، އެނުކުތތަކާ އާ ގުޅިގެނި ދެފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށާއި، މައްސަލައާއި ގުޅުންހުރި އެންމެހައި ލިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ޝަރީޢަތަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު:264/Cr-C/2021 (ޝަޚްޞު އޮޅުވާލުން) ޤަޟިއްޔާ:

23މިޤަ ޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިއިރު، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ފާހަގަކުރަނީ މައިގަނޑު އެންމެ ކަމެކެވެ. އެއީ، ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ކުޅަ ޝަޙްޞު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާ ކަމަށް ނިންމާފައިވާ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ، ޝަޙްޞު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ ދެވަނަ އުންސުރު ކަމުގައިވާ "ދަޢުވާލބި ފަރާތުން ހިންގި ޢަމަލެއްގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެހެން މީހަކަށް އޭނާގެ ސަބަބުން ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަން ނުވަތަ ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަން ތަޞައްވުރު ކުރެވިފައިވާކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭއިރު، އެ އުންސުރު ގުޅުވާ ވާޤިއާއަކީ ޢަލީ އަކްބަރު، ޙަލީމަތު އުލްފާގެ ނަމުގައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކޮށްފައިވާތީކަމަށް ބުނާއިރު، ޢަލީ އަކްބަރު އެތެރެކުރި ޕެކޭޖްގައ ހުރި ތަކެއްޗާމެދު ޝައްކު އުފެދިފައިވާތީ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން، މިއިސްތިއުނާފުވެސް ބިނާވާ އަސާސަކީ، މި މައްސަލައިގައި ޢަލީ އަކްބަރު ގެ މައްޗަށް ކުޅަ ޖަދުވަލު 01 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާގެ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތައް ކަމަށެވެ.

24ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ޝަޙޞް އޮޅުވާލުމުގެ ދަޢުވާ ކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު:2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) (މީގެ ފަހުން "ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު" ކަމަށް ބަޔާންކުރާ) ގެ 312 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) އާއި (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) އާއި ޙަވާލާދީ އެމާއްދާގެ (ނ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުންނެވެ. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު ނ ޙަވާލާދޭ މާއްދާގެ ބައިތަކަށް ޙަވާލާދީފައި އޮތް ގޮތް ތިރީގައި ނަކަލު ކޮށްފައި އެވަނީއެވެ؛ ކުށް 312. (ހ) އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި، އަންނަނިވި ޢަމަލު ކުރާ މީހާ ކަނޑައެޅުން އެކުރަނީ ކުށެކެވެ: (1) އޭނާގެ ޢަމަލުން އަންނަނިވި ނަތީޖާތައް ނުކުމެދާނެކަމަށ އެއްވެސް ފަރުވާލެއް ނުބަހައްޓައި: (i) އެހެން މީހަކަށް އެ ކަމުން އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ލިބުން؛ ނުވަތަ (2) އޭނާއަކީ: (i) އެހެން މީހެއްގެ ގޮތުގައި އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ދެއްކުން؛ ނުވަތަ ދަރަޖަކުރުން: (ނ) (2) އެނޫން ޙާލަތްތަކުގައި، އެކުށަކީ ޖުނަޙްގެ 1 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެކެވެ.

25ޕްރިސިޑެންސް 1ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 312 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު، ތަފާތު ގޮތް ތަކަކަށް ޝަޚުޞު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގު ޢަމަލު ހިންގިދާނެ ކަމަށް ބަޔާން ކުރެއެވެ. އެ ގޮތްތަކަކީ؛

1.25. އޭނާއަކީ އެހެންމީހެއްގ ގޮތުގައެ އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ދައްކައިގެން )ntingreprese by( ޝަޚުޞު އޮޅުވާލުން.

2.25. އޭނާ، އެހެން މީހެއްގެ ކާކުކަން އަންގައިދޭ ލިޔުމެއް ތައްޔާރުކޮށްގެން )ingmanufactur by( ޝަޚުޞު އޮޅުވާލުން، ނުވަތަ

3.25. އޭނާ އެހެންމީހެއްގެ ކާކުކަން އަންގައިދޭ ލިޔުމެއް ބަދަލުކޮށްގެން )ingtransfer by( ޝަޙްޞު އޮޅުވާލުން، ނުވަތަ

4.25. އޭނާ އެހެން މީހެއްގެ ކާކުކަން އަންގައިދޭ ލިޔުމެއް ވިއްކައިގެން )ingsell by( ޝަޚުޞު އޮޅުވާލުން، ނުވަތަ

5.25. އޭނާ އެހެންމީހެއްގެ ކާކުކަން އަންގައިދޭ ލިޔުމެއް ދީގެން )inggiv by( ޝަޚުޞު އޮޅުވާލުން އަދި

6.25. އޭނާ އެހެން މީހެއްގެ ކާކުކަން އަންގައިދޭ ލިޔުމެއް ގަނެގެން )ingpurchs by( ޝަޚުޞު އޮޅުވާލުން. މިއެވެ.

26ވީމާ، ޝަޚްޞު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ ޢަމަލުގެ ރުކުން ބިނާވެގެންދާނީ، މަތީގައިވާ ގޮތަކުން ކުރެ ގޮތަކުން ޢަމަލު ކުރިކަން ސާބިތުކޮށް ދިނުމާއެވެ. މަތީގައިވާ ގޮތކުނ ކުރް ގޮތަކަށަ ޢަމަލް ކުރީ ނިކުމެދާނެ ނަތީޖާއަކަށް ފަރުވާލެއްނުބަހައްޓާ (reckless) ކަމަށް ވުމަކީ މިކުށުގެ ނިޔަތާއި ގުޅޭ ރުކުނެވެ. މިމާއްދާއަށް ބެލުމުން، ކުށުގެ ޢަމަލާއި ގުޅިފައިވާ ނިޔަތުގެ ރުކުނަކީ ކޮބައިކަން އަންގައި ދޭ ބަހަކީ ނުވަތަ ޢިބާރާތަކީ "ފަރުވާ ލެއްނުބހައްޓައި" (reckless) މިހެން އޮތް ބަހެވެ. ފަރުވާ ލެއްނުބަހައްޓައި ކުރާކަމެއްގެ ސަބަބުން ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގައި ބަޔާންކުރާ ނަތީޖާއެއް ނުކުމެދާނެކަމަށ މުއްތަހަމަށް ތަޞައްވަރު ކުރެވިފައި އޮތްތޯ ބެލުމަކީ ޝަޙްޞު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ ރުކުނެއް ނޫނެވެ. ފަރުވާލެއް ނުބަހައްޓައި ކުރާ އެފަދަ ކަމެއްގެ ސަބަބުން، އެފަދަ ނަތީޖާއެއް ނިކުމެދާނެކަމަށް ސަބަބުވެރި އިންސާނަކަށް ޤަބޫލކުރެވު ގޭ ތ، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ސާބިތުކޮށްދިނުމުން މިކުށުގެ ނިޔަތާއި ގުޅޭ ރުކުން ސާބިތވީއެވެ.

27ޕްރިސިޑެންސް 2ފަރުވާލެއްނެތި ކުރި މަތީގައި ބަޔާންކުރެވުނު ޢަމަލުތަކުގެ ތެރެއިން ޢަމަލަކުން ނިކުމެދާނެ ނަތީޖާތަކެއް ޤނޫނުލްޢުޤޫބާތުން ޙަވާލާދާ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. އެއީ؛

1.27. އެހެން މީހަކަށް އެ ކަމުން އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ލިބުން.

2.27. އޭނާ (ދަޢުވާލިބޭ މީހާ) އަށް ލިބުން ޙައްޤު ނޫން މަންފާއެއް ލިބުން.

3.27. ދަޢުވާލިބޭ މީހާ، އެކުރި ޢަމަލާ ކުރުމަށު ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ އިޚްތިޔާރެއް ނެތް ޙާލު، އޭނާގެ އެ ޢަމަލަކީ، އެފަދަ ހައިސިއްޔަތެއް ނުވަތަ އިޚްތިޔާރެއް އޮވެގެން ކުރާ ޢަމަލެއްކަމުގައި އެހެން މީހަކަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ގޮތްވުން. މިއެވެ.

28ވީމާ، އެހެން މީހަކަށް ގެއްލުންވުން އެއީ ޝަޙުޞު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ ރުކުނެއް ނޫނެވެ. އެއީ މިކުށުގެ ޢުޤޫބާތް ޙައްޤުވުމަށްޓަކައި، ކުށުގެ ޢަމަލުން ނިކުންނާނެ ނަތީޖާތަކުގެ ތެރެއިން ނަތީޖާ އެކެވެ. މިފަދަ ޢަމަލެއްގެ ސަބަބުން، ނިކުންނަ ގެއްލުމަކީ (resulting harm) ހަމައެކަނި މާއްދީ ނޫނީ މާލީ ގެއްލމެއު ނޫނެވެ. މިގެއްލުންތަކުގެ ތެރޭގައި، އަބުރާއި ރީތި ނަމަށް ލިބޭ ގެއްލުން ތަކާއި އެކަންކަމާއި ބެހުމެއް ނުވާ ނޫނީ ގުޅުމެއް ނުވާ މީހުން، އެކަމެއްގެ ތެރެއަށް އެމީހުންނަށް އނެ ގުމަކާއ ނުލައި ޝާމިލުކޮށް ގަތުމުން ނިކުންނަ ނަތީޖާއެއްގެ ސަބަބުން އުފުލާންޖެހޭ ތަކުލީފުތަކާއި މިނޫނަސް ކޮންމެ ގެއްލުމެއް، އެމާއްދާގައި ބޔާންކުރަ "އެއްވެސް ގެއްލުމެއް" ގެ މާނައިގެ ތެރޭގައި ޝާ މިލުވެގެން ދެއެވެ. ވީމާ، ގެއްލުން ވަޒަން ކުރާންޖެހޭނީ ފަރުވާލެއް ނުބަހައްޓައި ކުރި ޢަމަލަކާއ ގުޅި ގޮތުން ނިކުތް ނަތީޖާގެ މައްޗަށް ވިސްނައި ސަބަބުވެރި ހަމައަކުންނެވެ. މިސާލަކަށް، މިމައްސަލައިގައި "ޙަލީމތަ އުލްފާ" ގެނަމުގައި ޑީ.އެން.އާރުގެ ރަޖިސްޓްރީން އެވަގުތު ފެންނާން އޮތް ފަރާތް ތަޙްޤީޤަށް ޙާޟިރުކޮށް ތަޙްޤީޤެއް ކުރެވިގެން މިދިޔަ ކަމަކީ ރާއްޖެއިން ބޭރުން އެތެރެކުރި ޕާރުސަލެއްގައި މަސްތުވާތަކެތި ފޮރުވާފައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ކަމަށްވެފައި، އެޕާރުސަލް އެޑް ރެސްކޮށްފައ އޮތި "ޙަލީމަތު އުލްފާ"ގެ ނަން ޖަހައިގެން ކަމަށްވާތީއެވެ. ނަމަވެސް މި ޙަލީމަތު އުލްފާއަކާއ މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކުރަން މިކުރި މަސައްކަތަކާއި ގުޅުވިގެންދާނެ އެއްވެސް ގޮތެއް ފެންނާން ނެތްއިރު، އެނާއަށް މިވަނީ މިކަމުގެ ސަބަބުން ގެއްލުންތަކަކާއ ކުރިމަތި ލާންޖެހިފައެވެ. އޭނާގެ ނަން މިވަނީ ދިވެހިރާއްޖެއަށް މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކުރަން އުޅުނުކަމުގެ ބަދުނާމާއިއެކު ކިލަބުވެފައެވެ. ހަމައެހެންމެ، ފުލުހުން މި ހާޟިރުކުރި "ޙަލީމަތު އުލްފާ"އަކީ ޕާރުސަލްގައި އެޑްރެސްކޮށްފައި އިން "ޙަލީމަތު އުލްފާ" ކަމަށް ނުވިނަމަވެސް، ނޫނީ އެނާ ހޯދިފައި ނެތްކަމަށް ބެލިނަމެވެސް އެޕާރުސަލްގައި އެޑްރެސް ކޮށްފައި އެއިން ޙަލީމަތު އުލްފާއަށް މިދެންނެވި ގެއްލުންތައް ލިބިގެންދާނެއެވެ.

29ޕްރިސިޑެންސް 3ވީމާ، ޝަ ޚްޝު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށާއި ގުޅޭ ގޮތުން، ޤާނޫނު ކިޔާއިރު، އނެ ގިފައި އޮންނަންޖެހޭ މުހިންމު އަނެއް ކަމަކީ، އެހެން މީހެއްގެ ގޮތުގައި ދެއްކުނު މީހާއަކީ ކާކުކަން ދެނެގަނެވެން ނެތުމަކީ، ނުވަތަ އެއީ ކާކުކަން ނނ ގުމަކީ، ޝަޚްޞު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ ދިފާޢެ ނޫން ކަމެވެ. އެމީހަކީ ވުޖޫދުގައި ނެތް މީހެއްކަމަށްވިޔަސް، ނޫނީ އެމީހަކީ ކާކުކަން ދެނެގަނެވެން އަދި ނެތް މީހެއް ކަމުގައިވިޔަސް، ތިމާ މީހާގެ ނަފުސު އެހެން މީހެއްގެ ނަމުގައި އޮޅުވާލައިފިނަމަ ކުށްވެރިވެގެން ދާނީ، އެ އެހެންމީހަކީ ވުޖޫދޫގައި ހުރި ނޫނީ ކާކުކަން ދެނެގަނެވޭ އަސްލު މީހެއްގެ ޝަޚްޞު އޮޅުވާލުމުން ކުށްވެރިވެގެންދާ ފަދައިން ކަމެވެ. އެކަމުގެ ގެއްލުން އޭނާއަށް ލިބިގެންދާނެ ކަމެވެ. އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައިވާ މިމައްސަލަ:

30ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވުނު އެއްކުށަކީ، ޙަލީމަތު އުލްފާގ ގޮތުގައެ ދައްކައިގެން ޝަޙުޞު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށެވެ. އެކަމަށް ބާރު ދޭ ހެކީގެ ގޮތުގައި ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި މައިގަނޑު ހެއްކަކީ، މިދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޕާރުސަލްގެ ބޭރުގައި ޖަހާފައިވާ ފޯނު ނަންބަރަކީ، ޢަލީ އަކްބަރުގެ އަތުން ފެނުނު ފޯނަކުނ ފެނުން ނަންބަރު ކަމަށު ވުމާއި، ޑީ.އެޗް.އެލްގެ މުވައްޒަފަކާއި ޢަލީ އަކްބަރުގެ އަތުން ފެނުނު މިދެންނެވި ނަންބަރުން ވައިބަރ މެދުވެރިކޮށް ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކުގެ ޗެޓް ލޮގެވެ.

31ޢަލީ އަކްބަރާ ދެކޮޅަށް ޝަރީޢަތުގެ ކުރި މައްޗަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހަޅއިފައަ މިހުރި ހެކިތަކަކީ، އެހެކިތައް އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ޢަލީ އަކްބަރަށް ޠަޢުނުކޮށް ނުދެވިއްޖެނަމަ، ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށުން ޢަލީ އަކްބަރު ކުށްވެރިވެއްޖެކަމަށް ކަނޑައެޅޭ ނ މިންވަރުގެ ހެކިތަކެވެ.

32މިމައްސަލައާއި ގުޅިގެން، ފުލުހުން ކުރި ތަޙްޤީޤުގައި ޙަލީމަތު އުލްފާއަކީ ކާކުތޯ ދެނެގަތުމަށް ކުރި މަސައްކަތުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި "ޙަލީމަތު އުލްފާ"ގެ ނަމުގައި އެހާތަނަށް ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައިވަނީ އެންމެ ފަރާތެއްކަން ހޯދިފައިވެއެވެ. އެހެންވެ، އެ ޙަލީމަތު އުލްފާ ހޯދައިގެން ގެނެސް އޭނާގެ ބަޔާން ތަޙްޤީޤަށް ނަގައި، އެފަރާތް ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅައި، އޭނާގެ ހެކިބަސް ޢަލީ އަކްބަރުގެ ކުރިމަތީގައި ނަގައި، އހެކިބަސެ ކްރޮސް- އެގްޒަމިން ކުރުމަށް ޢަލީ އަކްބަރަށް ފުރުޞަތު ދީފައިވެއެވެ.

33ޙަލީމަތު އުލްފާގެ ހެކިބަހުގައި، ޢަލީ އަކްބަރަކީ އޭނާ ދަންނަ މީހެއް ނޫންކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި ޑީ. އެޗް. އެލް މެދުވެރިކޮށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ދުވަހަކުވެސް ދިވެހިރާއްޖއަށެ އެތެރެ ނުކުރާކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، މިޕާރުސަލްގައި ލިޔެފއިވަ "ހ.ޒިފްރޯލް" އެއީ އޭނާ އުޅުނު އެޑްރެހެއް ނޫންކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި ޕާރުސަލްގައި ޖަހާފައިވާ ފޯނު ނަންބަރަކީ އޭނާ ގެންގުޅުނު ފޯނު ނަންބަރެއް ނޫންކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. މިހުރިހާ ކަމަކަށް ޢަލީ އަކްބަރުގެ ކުރިމަތީގައި ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އިންކާރުކޮށް ޙަލީމަތު އުލްފާ ހެކިބަސް ދިންއިރު، ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން ޙަލީމަތު އުލްފާ ކްރޮސް-އެގްޒަމިން ކުރުމުގެގޮތުން އެކަންކަމާއި ގުޅިގެން ސުވާލެއް ކޮށްފައެއް ނެތެވެ. ނޫނީ އެޕާރުސަލްގައ ޖަހާފައި އިން "ޙަލީމަތު އުލްފާ" އަކީ ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކޮށްފައި މިއިން ޙަލީމަތު އުލްފާކަން ނޫނީ އެއީ އެހެން "ޙަލީމަތު އުލްފާ"އަކަށް ވެދާނެ ކަމުގެ އިހުތިމާލެއވެސް އުފައްދާފައެއް ނެތެވެ.

34ދަޢުވާގައިބަޔާންކުރާ ޕާރުސަލާއ ގުޅި ގޮތުން، ޑީ.އެޗް.އެލްގެ މުވައްޒަފު، ބިކާޝް އާ ވައިބަރ މެދުވެރިކޮށް "އުލްފާ"ގެ ނަމުގައި ވާހަކަ ދައްކަމުން ގޮސްފައިވަނީ ޢަލީ އަކްބަރު އަތުން ފެނުނު ފޯނަކުންނެވެ. ޕްރޮސިކިއުޝަނުގެ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބިކާޝް ހާޟިރުކޮށް ޢަލީ އަކުބަރުގެ ކުރިމަތީގައި ހެކިބަސް ނަގާފައިވާއިރު، މިދެންނެވި ވާހަކަތަކުގެ ޗެޓް ލޮގް ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

35ބީކާޝ ހެކިބަސް ދިންއިރު، ވައިބަރ މެދުވެރިކޮށް "އުލްފާ"ގެ ނަމުގައި ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޕާރުސަލާ ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔަކަމަށް ބުނެއެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ވާހަކަ ދެއްކީ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އިން ޢަލީ އަކބަރާ ކަމެއް ން ނ ގެކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ހެކި ވަޒަން ކުރުމުގައި، ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔައީ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އިން ޢަލީ އަކްބަރުކަން ބިކާޝްއަށް އެނގެންޖެހޭ ހެއްޔެވެ؟

36އެކަމަކީ، ހެކިބަސްދިން ބިކާޝއަށް އްނގެންޖެހޭކަމެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ، ބިކާޝްގެ ހެކިބަހަކީ ޢަލީ އަކްބަރު ދަނޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ސާބިތުކުރާ ހެކިބަހެއް ނޫނެވެ. ދެމީހުން ވައިބަރ މެދުވެރިކޮށް ވާހަކަ ދެއްކީ ފެނިގެންނެއްވެސް ނޫނެވެ. ދެފަރާތަކުން ނުފެނިތިބެ، ލިޔުމުން ބަދަލުކުރާ މެސެޖް ތަކަކާއި ގުޅުވައި، އެމެސެޖް ފޮނުވާ މީހާ ދަނޭތޯ ކުރާ ސުވާލަކީ ފަރުވާލެއްދޭންޖެހޭ ސުވާލެއް ނޫނެވެ.

37ބިކާޝް ޤަބޫލުކުރާގޮތުން، ވައިބަރ މެދުވެރިކޮށް އޭނާ ވާހަކަ ދއްކެ އަންހެނަކއެވެ. ހުށަހަޅާފައި ޗެޓް ލޮގުން ފެންނަ ގޮތުން، ބައެއް ފަހަރު "އުލްފާ" އާ ބިކާޝް މުޚާޠަބު ކޮށްފައިވަނީ ”mam“ ގެ ގޮތުގައި، އެއީ އަންހެނެއ ކަމަށް ދެކިގެންކަން އެނގެއެވެ. އެގޮތަށް ޤަބޫލުކުރެވުނު ސަބަބަކީ، ވާހަކަ ދެކެވެމުން ދިޔައީ "އުލްފާ" މިނަމުގައި ކަމަށްވާތީކަން ދެނެގަނެ ވެއެވެ. ނަމަށް ބަލައިގެން، ޖިންސީ އިފްތިރާޟު ކުރުމަކީ ޢާންމުކޮށް ކުރެވޭ ކަމެކެވެ. ޢަލީ އަކްބރަ ގ އަތުން ފެނުނު ފޯނުގައި "އުލްފާ" ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ޖަހައިގެން ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔަ މަޤްޞަދަކީވެސް އެވާހަކަ ދައްކާ މީހަކީ އަންހެނެއްކަން ދެއްކުންކަން މިކަމުން ސާފުވާތީ، އޭނާގެ އެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލްވިކަން ޗެޓް ލޮގުން ސާފުވެއެވެ.

38ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކިތަކަށް ބަލާއިރު، ޢަލީ އަކްބަރު އަތުން ފެނުނު ފޯނުގައި އިން ފޯނު ނަންބަރު 9609738291+ ގައި ވައިބަރ ބޭނުން ކުރަމުން ދިޔައީ ”ulfa“ ގެ ނަމުގައެވެ. ޑީ.އެޗް.އެލްގެ މުވައްޒަފު ބިކާޝ ބޭނުން ކުރަމުން ދިޔަ ނަންބަރަށް ޢަލީ އަކްބަރު ގެންގުޅުނު ފޯނުން ވައިބަރ މެދުވެރިކޮށް މެސެޖުން ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔައީ "އުލްފާ" ގެ ނަމުގައި ކަމަށްވާއިރު، މިދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޕާރުސަލް އެޑްރެސް ކޮށްފައިވަނީ، "ޙަލީމަތު އުލްފާ" ގެ ނަމުގައެވެ. ޢަލީ އަކްބަރުގެ އަތުން ފެނުނު ފނުނޯ ޑީ.އެޗް.އެލްގެ މުވައްޒަފާއި އުލްފާގެ ނަމގައު މުޅިންވެސް ވާހަކަ ދައްކާފައިވަނީ ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޕާރުސަލާއި ގުޅޭ ގޮތުންނެވެ. އެކަން ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅި ޗެޓް ލޮގުން ފެންނަ ޙަވާލާދޭ ޓްރެކިންގ ނަންބަރުން ސާފުވެއެވެ. އެޗެޓް ގައި ބަޔާން ކުރަނީ؛

39ޢަލީ އަކްބަރުގެ އަތުން ފެނުނު ފޯނަކުން ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔަ "އުލްފާ" ޙަވާލާ ދީފައި މިވާ ޓްރެކިންގ ނަންބަރަކީ ޑީ.އެޗް.އެލް ވޭބިލް ނަންބަރު 7418193215 ގެ ޕާރު ސަލެވެ. އެޕާރުސަލ އެޑްރެސް ކޮށްފައި އޮތީ ޙަލީމަތު އުލްފާއަށެވެ. ވީމާ، ޢަލީ އަކްބަރުގެ އަތުން ފެނުނު ފޯނުން "އުލްފާ" ގެ ނަމުގައި ޑީ.އެޗް.އެލްގެ ނޯޓް: މިޗެޓް ލޮގަކ ހުށަހެޅީ ލިޔުންތަކަށް ބަލައިގެން ހުރިގޮތަށް ނަކަލުކޮށްފައިވާ ޗެޓް ލޮގެކެވެ. ކަނައަތް ފަރާތުގައި އެވަނީ "އުލްފާ" ގެ ނަމުގައި ވާހަކަ ދެއްކި ފަރާތެވެ. ވައަތް ފަރާތުގައި އެވަނީ ޑީއެޗްއެލްގެ މުވައްޒަފު "ބިކާޝް" ދެއްކި ވާހަކަތަކެވެ. މުވައްޒަފު ބިކާޝްއާ ވާހަކަ ދައްކަމުން މިދިޔައީ ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޕާރުސަލއާ މެދުގައިކަން ޝައްކެއްނެތެވެ.

40ޕްރިސިޑެންސް 4ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރި ޕާރުސަލާއ ގުޅި ގޮތުން "އުލްފާ"ގެ ނަމުގައި ބިކާޝްއ ވާހަކާ ދައްކަމުންދިޔައީ ޢަލީ އަކްބަރުގެ އަތުން ފެނުނު ފޯނަކުންކަނ ސާބިތުވާން އޮވެއެވެ. އަދި ފޯނުގައި ބޭނުން ކުރަމުންދިޔަ ފޯނު ނަންބަރަކީ ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޕާރުސަލްގައި ލިޔެފައިއިނަ ފޯން ނަންބަރުކަންވެސް ސާބިތުވެއެވެ. އެފޯނުން ބިކާޝްއ ގުޅާ ދުވަހު ވާހަކަ ދެއްކީ ފިރިހެނެއްކަމަށް ބިކާޝ ހެކިބަސް ދެއެވެ. މި ހެކި ޤަރީނާތަކުން ދެނަގަނެވޭ ކަމަކީ، ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޕާރުސަލާއި ގުޅޭގޮތުން ބިކާޝްއާ "އުލްފާ"ގެ ނަމުގައި ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔއ ޢަލީ އަކްބަރު ކަމެވެ. މި މިންވަރަށް ހެކި ހުރުމުން، ޢަލީ އަކުބަރުގެ މައްޗަށް ފުރޮޅިގެން ދިޔަ ޤާނޫނީ ޒިންމާއަކީ، މިޗެޓ ލޮގް ފެނުނު ފޯނު ޢަލީ އަކްބަރުގެ އަތުން ފެނުނުނަމަވެސް، އަދި މިފޯނުގައި ބޭނުންކުރާ ނަންބަރަކީ އެޕާރުސަލްގައ ލިޔެފައި އޮތި ނަންބަރުކަމަ ށ ވިޔަސް، އަދި އެފޯނުން ބިކާޝްއާ ގުޅިކަމަށް ބުނާ ދުވަހު ވާހަކަ ދެއްކީ ފިރިހެނެއްކަމަށް ބިކާޝ ބުނިނަމަވެސް އެއް ޢަލީ އަކްބަރު ނޫންކަން ހެކި ހުށަހަޅައިގެން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ޒިންމާއެވެ. ޢަލީ އަކްބަރުގެ އަތުން ފެނުނު ފޯނަކީ އޭނާގެ ފޯނެއް ނޫންކަމަށް ބުނެލާ ބުނުމަކުން މިޒިންމާ އަދާކުރެވިގެން ނުދާނެއެވެ.

41ބިކާޝްގެ ހެކިބަސް ކްރޮސް- އެގްޒަމިން ކުރުމަށް ޢަލީ އަކުބަރަށް ދިން ފުރުޞަތުގައި، ކޮށްފައިވާ ސުވާލަކީ ޢަލީ އަކްބަރު ދަނޭތޯ ކުރި ސުވާލު ތަކެކެވެ. ކުރިންބުނިހެން ޢަލީ އަކުބަރަކީ ބިކާޝް ދަންނަ މީހަކަށް ވާކށަ ނ ޖެހޭނެއެވެ.

42މުއްތަހަމުގެ ފަރާތަށެ ހެކް ދެއްކުމުގެ ބުރަ ފުރޮޅޭ ޙާލަތުގައި، މުއްތަހަމު ހަނު ހުރުމުގައި ހިފަހައްޓައިގެން ހުންނަ ހުރުމަކީ ނޫނީ ދިފާޢުގައި ހުށަހަޅާނެ ހެއްކެއްނެތޭ ބުނުމަކީ، މުއްތަހަމުގެ ފަރާތުން އުފުލާންޖެހޭ ހެކި ދެއްކުމުގެ ބުރަ އުފުލުމާއި އެއްފަދަ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

43ޢަލީ އަކްބަރު ގެ މައްޗަށް ހުށަހެޅުނު މިދަޢުވ އަށާ ކުރް އިންކާރެވެ. އެއާއެކު ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން ވަކި ޚާއްޞަ ދިފާޢެއް މިދަޢުވާއާ ގުޅިގެން ނަގާފައެއް ނެތެވެ. ދަޢުވާގައި ބަޔާން ކުރާ ޕާރުސަލާ ގުޅޭ ގޮތުން ޢަލީ އަކްބަރު އެއްވެ ސ އެއްޗެއް ބަޔާން ކޮށްދީފައެއް ނެތެވެ. ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޕާރުސަލާއ ގުޅި ގޮތުން، ޑީ.އެޗް.އެލްގެ މުވައްޒަފާއި "އުލްފާ"ގެ ނަމުގައި ވައިބަރ މެދުވެރިކޮށް ދެކެވުނު ވާހަކަތަކުގެ ޗެޓް ލޮގް ފެނުނީ ޢަލީ އަކްބަރު ގެ އަތުން ފެނުނު ފޯނަކުން ކަމަށްވާއިރު، އެކަމާއި ގުޅޭ ގޮތުންވެސް ޢަލީ އަކްބަރު ކަންވީގޮތް ބަޔާނެއް ނުކޮށްދެއެވެ.

44ހަމައެހެންމެ، ދިވެހިރާއްޖެ އެތެރެކުރި މި ޕާރުސަލް އެޑްރެސްކޮށްފައ އޮތި "ޙަލީމަތު އުލްފާ، […] " އަށެވެ. ޢަލީ އަކްބަރު ގެ ފަރާތުން ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި، […] ޢަލީ އަކްބަރު އުޅޭ ނުވަތަ އުޅުނު ގެއެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މި ޕާރުސަލު ރައްދުކުރުމަށް ޑީ. އެޗް. އެލް ޑެލިވަރީ ވޭން […] ކައިރިއަށް ދިޔައިރު، ޢަލީ ޢަކް ބަރު […] ކައިރީގައި ހުރިހުރުމަކީ އިއްތިފާޤެއ ކަމަށް ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން ބަޔާންކޮށް އެކަން ޝަރީޢަތަށް ވިސްނައިދޭނ މަސައްކަތް ކޮށްފައިވެއެވެ.

45ޑީ. އެޗް. އެލްގެ ޑެލިވަރީ ވޭން […] ކައިރިއަށް މަޑުކޮށްލުމުން، ޢަލީ އަކްބަރު އައިސް މިއައީ "ޙަލީމަތު އުލްފާ"ގެ ނަމުގައި އޮތް ޕާރުސަލާ ޙަވާލުވާން ކަމަށް ބުނިކަމަށް ހެކިން ހެކިބަސް ދީފައިވެއެވެ. އަދި އެވޭން ކައިރިއަށް އައިސް، މި ޕާރުސަލާއި ޙަވާލުވުމަށް މީގެ ތަންކޮޅެއް ކުރިން ޑީ .އެޗް. އެލް އޮފީހަށް ދިޔަކަމަށް ޢަލީ އކަ ބަރް ބުނިކަމަށް ހެކިން ހެކިބަސް ދީފައިވެއެވެ.

46ދެކަމެއް އެއްވަގުތެއްގައި ހިނގާއިރު، އެދެކަންތއް އެގޮތަށަ ހިނގާންޖެހޭ ސަބަބީ ގުޅުމެއް ފާޅުވެ ފެންނނާ ނެތްނަމަ، އެއީ އިއްތިފާޤަކުން ހިނގާދިޔަ ކަމެއް ކަމަށް ޤަބޫލު ކުރެވުނަސް، އިއްތިފާޤަކީ އަމާޒު ހިފައިގެން ކުރާ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ އެތެރެކުރި މި ޕާރުސަލަކީ އޭނާ އެތެރެކުރި އެއްޗެއްކަމަށް އިންކާރު ކޮށްފައިވާއިރު، ޢަލީ އަކްބަރުގެ ޢިލްމުގައި މި ޕާރުސަލާބެހޭ އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ނުހުންނާނެއެވެ. ހުރެގެން ނުވާނެއެވެ.

47ކޮންމވެސެ ސަބަބަކާއި ލައިގެން ޢަލީ އަކް ބަރަށް އެވަގުތު […] ކައިރީގައި ހުރެވުނީ ކަމަށް ބެލިނަމަވެސް، ޑީ.އެޗް.އެލްގެ ވޭނެ އެގޭދޮށަށް މަޑުކުރުމުން، މިއައީ ޙަލީމަތު އުލްފާގެ ނަމުގައި އޮތް ޕާރުސަލް ބަލައޭ އިސްވެ ބުނަން ޢަލީ އަކްބަރަށް އެނގެންޖެހޭ ބުއްދީގެ ހަމައެއް ނެތެވެ. ސަބަބަކީ، މި ޕާރުސަލަކީ ޢަލީ އަކްބަރު ދިވެހިރާއްޖެ އެތެރެކުރި އެއްޗެއްކަމަށް އޭނާ އިންކާ ރުކޮށްފައިވާތީ، އެ ޕާރުސަލާބެހޭ ގޮތުން ހިނގާ ކަންކަމަކީ ޢަލީ އަކްބަރުގެ ނިސްބަތުގައި ޣައިބު ގައި ހިގަމުންދާނެ ކަންކަން ކަމަށްވާތީއެވެ. ޢަލީ އަކްބަރުގެ ޣައިބުގައި ހިނގާކަންކަން އޭނާއަށް އެނގޭނެކަމަށް ބަލަންޖެހޭ ހަމައެއް ނެތެވެ.

48ނޫނީ މިއީ އެހެން މީހަކު ދިވެހިރާއްޖެ އެތެރެކުރި ޕާރުސަލެއް ކަމަށްވާނަމަ، ޢަލީ އަކްބަރު އެޕާރުސަލާ ޙަވާލުވާން ދާނީ އެމީހަކު ބުނެގެން ނުވަތަ އެމަޢުލޫމާތު ކޮންމެސ ގޮތަކަށް އޭނާއަށް ލިބިދީގެންނެވެ. މިޙާލަތުގައި އޭނާގާތު އެ ޕާރުސަލްގެ ވާހަކަ ބުނިމީހެއްގެ މަޢުލޫމާތު ނުވަތަ އެ ޕާރުސަލާގުޅޭ މަޢުލޫމާތު ޢަލީ އަކުބަރަށ ލިބުން ގޮތެއު ބަޔާން ކޮށްދިނުމަކީ އޭނާ ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ އެކަން ބަޔާން ކޮށްދޭން ޖެހޭ މިންވަރަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހެކި ހުށަހަޅާފައިވާތީ އެވެ. އެކަން ބަޔާން ނުކުރުމަކީ އެކަމުގެ ޒިންމާ ޢަލީ އަކްބަރު އފުލާންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. އެކަން ބަޔާންނުކޮށްދޭ ހާހިނދު، […] ކައިރިއަށް ޢަލީ އަކްބަރު ގޮސް އެހުރީ، މިޕާރުސަލް ހިފައިގެން ޑީ.އެޗް.އެލްގެ ވޭން […] ކައިރިއަށް ދާނެކަން، ޢަލީ އަކްބަރަށް އެނގޭތީ ކަމަށް ބުރަވާންޖެހެއެވެ.

49ވީމާ، […] ކައިރީގައި ޢަލީ އަކްބަރު ހުރި ހުރުމާއި އެތަނަށް ޑީ.އެޗެ.އެލްގެ ވޭނެ ހަމަ އެވަގުތު ދިއުމާއި މިދެކަންތައް އެއީ އިއްތިފާޤެއް ކަމަށް ބެލިނަމަވެސް އެކަމެއްގެ ޚަބަރު ޢަމުދުން ޢަލީ އަކް ބަރަށް ނނ ގޭކަމަށް ބުނާ ކަމެއްގައި، ޑީ.އެޗް.އެލްގެ ވޭނެ […] ކައިރިއަށް މަޑުކޮށްލުމާއެކު މިއައީ "ޙަލީމަތު އުލްފާ" ގެ ނަމުގައި އޮތް ޕާރުސަލާއި ޙަވާލުވާން ކަމަށް ޢަލީ އަކްބަރު ބުނި ބުނުން ސަބަބުވެރި ހަމައަކުން ދެކޮޅެއް ނުޖެއްސެއެވެ. އެކަން ދެކޮޅު ޖެއްސުމަކީ ޢަލީ އަކްބަރުގެ ޒިންމާއެކެވެ. މިޙާލަތުގައި ހަނު ހުރުމުން ޢަލީ އަކބަރަށް ލިބޭނެ މަންމާފައެއް ނެތެވެ. ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކި ޤަރީނާތަކަށް ބެލުމުން، އެނގިގެންދަނީ، […] ކައިރިއަށް ޢަލީ އަކްބަރު ގޮސް އެހުރީ ހެކިބަސްދިން ބިކާޝް އާ "އުލްފާ" ގެ ނަމުގައި ޢަލީ އަކްބަރު ވައިބަރ މެދުވެރިކޮށް ދެއްކި ވާހަކަތަކުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ކަމެވެ. ހުށަހެޅުނު ޗެޓު ލޮގުން މިކަމަށް ބާރުދޭ ވާހަކަތައް ތިރީގައި އެވަނީއެވެ؛

50ޕްރިސިޑެންސް 5ޝަރީ ޢަތްކުރާ ފަނޑިޔާރުނގް ދަޢުރަކަށްވާނީ، ހުށަހެޅި ހެކިތަކުން ފާޅުވާ ޙަޤީޤަތްތައް އެގޮތުގައި ހުރިކަން ބަޔާން ކުރުމާއެކު ވަޒަންކުރުމާއި އަދި ފާޅުވެ ފެންނާން ނެތް ޙަޤީޤަތްތައވެސް ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކި ޤަރީނާތށަ ބެލުމުން ހާމަވެގެންދ ގޮތާ ހޯދައި އެހެކިތަކަށް ދެވޭނެ ބުރަދަން ވަޒަންކޮށް ބަޔާންކުރުމެވެ. ހެއްކާބެހޭ އުޞޫލުތަކަށް ބަލާއިރު، ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކި ޤަރީނާތައް ބަލައގަތުނި ހުއްދަ ނުކުރާ ސަބަބެއް އޮވެގެން މެނުވީ، ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައާ ގުޅުން ހުރި ކޮންމެ ހެއްކަކީ އަދ ޤަރީނާއަކީ ބަލައިގަނެ އިންޞާފުގެ ތިލަފަތުން ކިރައި ވަޒަން ކުރަންޖެހޭނެ ހެކި ޤަރީނާއެވެ.

51ހުށަހެޅި ފައިވާ ހެކި ޤަރީނާތައް އެމައްސަލައާ ގުޅުން ހުރިތޯ ބަލާނީ ހަމައެކަނި ޤާނޫނީ ގޮތުން ގުޅުން ހުރިތޯ (legal relevancy) ބަލައިގެންނެއް ނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްތަ އެހެކި ޤަރީނާތަކަކީ މާއްދީ ގޮތުން ނޫނީ ބުއްދީގެ ހަމައިން ގުޅުންހުރި logical relevancy)/physical( ހެކިތޯ ބަލަން ޖެހެއެވެ. ގުޅުންހުރި ހެއްކަކީ ކޮބާކަން މިޤަޟިއްޔާތައް ދަށު ކޯޓުގައި ހިންގިއިރު، ޢަމަލު ކުރަމުންދިޔަ ޤާނޫނު ނަންބަރު:76/24 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާން ކުރެއެވެ؛ އެމާއްދާގައި އޮތީ؛

3. އެއްވެސް ޤަޟިއްޔާއެއްގައި ނުވަތަ މައްސަލައެއްގައި ހެކިދެވޭނީ ނވަތު ދެއްކޭނީ އެކަމަކާ ގުޅުމެއްހުރި ހަގީގަތްތަކާ ބެހޭގޮތުންނެވެ. އެހަގީގަތްތަކަކީ އަސްލުގައި ބަލަމުންދާ ކަންތައްތަކެއް ނޫންނަމަވެސް، އެކަންތައްތައް ބަލަމުންދާ ކަމަކާ ގުޅިފައިވާލެއ ބޮޑުކަމުން އެއް އެ މުޢާމަލަތުގެ ތެރެއިންވާ ބައެއް ކަމުގައި ބެލޭފަދަ ކަންތައްތަކަށް ވާނަމަ އެއީވެސް މައްސަލައާ ގުޅުމެއްހުރި ކަންތައްތަކެކެވެ. ބަލަމުންދާ މައްސަލައިގެ ނުވަތަ އެއާ ގުޅުމެއްހުރި ކަމެއްގެ ސަބަބުން ކަމުގައިވާ ނުވަތަ ނަތީޖާ ކަމުގައިވާ ކޮންމެ ހަގީގަތަކީވެސް އަސްލު މައްސަލައާ ގުޅުމެއްހުރި ކަމެއް ކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ.

52ދަށު ކޯޓުން މިޤަޟިއްޔާތައް ނިންމިއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ، މުޙައްމަދު ނިޔާޒު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައި، ގުޅުންހުރި ހެއްކަކީ ކޮބާކަން ބަޔާންކޮށްދީފައި ވެއެވެ. ސުޕްރީމް ކޯޓުން ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، "...ދެ ވާގިއާއެއ ގުޅުން ހުރިކަމަށް ބެލެވޭނީ، ދެ ވާގިއާ އެކުގައި ނުވަތަ ވަކިވަކިން ތޠަބީގު ކުރުމުން އެ ދެވާގިއާ އެއްވާގިއާ އަނެއް ވާގިއާއާ ގުޅިފައި ހުރިވަރު ބޮޑުކަމުން އާންމުކޮށް ކަންކަން ހިނގާ އުސޫލުން ބަލާއިރު އެއް ވާގިއާއިން މާޒީގައި ނުވަތަ ހާލުގައި ނުވަތަ މުސްތަގުބަލުގައި އަނެއް ވާގިއާ ވުޖޫދުވިކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ސާބިތުވުމުން ނުވަތަ ވަރަށް ބޮޑަށް އެކަން ވުޖޫދުވިކަން ނުވަތަ ވުޖޫދުވެފައިވާކަން ނުވަތަ ވުޖޫދުވާނީ ކަމަށެ އެކަށީގެން ވުމުންނެވެ....ގުޅުން ހުރުމަކީ ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭ ވާގިއާ އާއި ގުޅުންހުރި ވާގިއާ އަކީ ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންޖެހިފައިވާ މައިގަނޑު ވާގިއާ ސާބިތުވުމާއި ނުވުމަށް ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ބުރަދަނެއް ގެނެސްދޭ ކޮންމެ ވާގިއާ އެކެވެ."

53ކަންމިހެން އޮތްއިރު، ފަނޑިޔާރަކު ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި، ސަބަބު ވެރިހަމައަކުން ގުޅާލެވޭ ހެކި ޤަރީނާތައް ހުށަހެޅިފައި ވަނިކޮށް، އެހެކި ޤަރީނާތަކުން ނެރެވިދާނެ އިންސާނީ ހަމަވިސްނުމާއި މާދުރު އިހުތިމާލުތަކެއް ގެނެސްގަނެގެނ ޝައްކުތަކެއް އުފަން ކުރުވުމަކީ، ޤާނނުއަސާސީގޫ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކުރާ "އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއް" އުފެއްދޭނެ ހަމައެއް ނޫނެވެ.

54ޝަ ޚްޞު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށާއި ގުޅިގެން ޢަލީ އަކްބަރާއި ދެކޮޅަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހަޅާފައިވާ މަތީގައި ބަޔާންކުރެވުނު ހެކި ޤަރީނާތަކަށް ބެލުމުން، އެއްވާޤިއާ އަނެއް ވާޤިއާގުޅި ލާމެހިގެން ދާގޮތް ސާފުކޮށް ނަންބަރު:A/83-21/SC20 ޤަޟިއްޔގާ 29 ވަނަ ނުކުތާގައި. ފެނެއެވެ. ޢަލީ އަކްބަރުގެ އަތުން ފެނުނު ފޯނުގައި ބޭނުން ކުރަމުންދިޔަ ފޯނު ނަންބަރަކީ މި ޕާރުސަލްގައި ލިޔެފައި އޮތް ފޯނު ނަންބަރެވެ. މި ފޯނު ނަންބަރު ވައިބަރގައި ބޭނުން ކުރުމަށް ޖަހާފައި އޮތް ނަމަކީ "އުލްފާ" ކަމަށްވާއިރު، މި ޕާރުސަލްގައި ލިބެންވީ ފަރާތުގެ ގޮތުގައިވެސް އޮތީ، "އުލްފާ"ގެ ނަމެކެވެ. މިޕާރުސަލާއި ގުޅޭގޮތުން، ވައިބަރ މެދުވެރިކޮށް ޑީ.އެޗް.އެލްގެ މުވައްޒަފު، ބިކާޝްއ ކުރާ މުޢާމަލާތުތަކުގެ ޗެޓް ލޮގަށް ބަލާއިރު، ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޕާރުސަލްގެ ޓްރެކިނގް ނަންބަރު މިޗެޓްގައ ބަޔާނި ކުރެއެވެ. މިކަންކަމުން، ޢަލީ އަކްބަރު މިޕާރުސަލާއި ޙަވާލުވާން ގޮސްފައިވަނީ އުލްފާގެ ނަމުގައި ބިކާޝްއ އޭނާ ދެއްކި ވާހަކަތަކުގެ ނަތީޖއެއްގާ ގޮތުނކަންވެސް ފާޅުވާން އޮވެއެވެ. ބުއްދީގެ ހަމައިން ބަލާއިރު މިހުރިހާ ހެކި ޤަރީނާތައް ގުޅިގެން ދެއެވެ. މިހެން މިކަންކަން ހުރިއިރު، މިހެކި ޤަރީނާތައް ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަތުމަށް ހުރަސްއަޅާ އެއްވެސް ކަމެއް ނެތުމުން، ޤާނޫނީގޮތުންވެސް މިހެކި ޤަރީނާތައް ގުޅިގެން ގޮސްފައިވާކަން ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ.

55މިހެކި ޤަރީނާތަކުން ސާބިތުވާ މިވާޤިއާތައް ނަފކުރާނީ އެކަށީގެންވާ އެއްވެސް ހެއްކެއް ޤަރީނާއެއް ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން ހުށއެއަ ނާޅައެވެ. ޢަލީ އަކްބަރު ޝަރީޢަތުގައި ބުނެފައިވަނީ، އޭނާގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާނެ ހެއްކެއް ޤަރީނާއެއް ނެތްކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން މިޙާދިޘއާ ގުޅިގެނާ ހިންގި ތަޙްޤީޤުގައި ޢަލީ އަކްބަރު ހުރީ ހަނެއެވެ. މިޙާލަތުގައި، ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ޝަޙުޞު އޮޅުވާލުމުގެ މި ދަޢުވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތވުކަމަށ ކަނޑައެޅުން ނޫން އެހެން ނިންމުމަކަށް ވާޞިލުވވެ ދާނި ކަމަކަށް އަހުރެންނަށް ބުރައެއް ނުވެއެވެ. ވީމާ، ޝަޙުޞު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުން ޢަލީ އަކްބަރު ކުށްވެރިވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އޭނާގެ މައްޗަށް އަދަބު ކަނޑައަޅަން ޖެހެއެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު: 226/Cr-C/2021 (ޖަދުވަލު 1ގެ މަސްތުވާތަކެތި) ޤަޟިއްޔާ:

56އިސްތިއުނާފީ މި ދެ ޤަޟިއްޔާ ގެ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތތައާ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބިނާކޮށްފައިވަނީ، މިޤަޟިއްޔާގެ މައްޗަށެވެ. މިގޮތުން، އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާ ގައި ބަޔާން ކުރަނީ، މިދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ މަސްތުވާތަކެތި ރާއްޖެއާ ހަމައަށް އައިއިރު ކަނޑާފައި ހުރިކަމަށް ބެލެވޭތީއާ، އަދި އެތަކެތި ކަސްޓަމްސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ހުރިއިރު އެބަހައްޓާފައިހުރި ލޮކަރަށް ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް އެކްސެސްވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަމަށްބުނެ، އެތަކެތި ޓެމްޕަރޑްވެފައި ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއްކަމުން، މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން ތަޙްލީލު ކުރެވިފައިވަނީ ހަޤީޤަތުގައިވެސް ޢަލީ އަކްބަރުގެ އަތުން ފެނުނު މަސްތުވާތަކެތިތޯ ދިފާޢުން ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅއިރި އުފެއްދި ސުވާލު ޝަރީޢަތުން ބަލައިގަނެ، ސީނުން ނެގިކަމަށް ބުނާތަކެތި އެއީ ހަމަ ހަޤީޤަތުގައިވެސް މަސްތުވާތަކެތީގެ ތަހުލީލު ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ތަކެތިކަމާއިމެދ ސުވާލު އުފެދޭ ޙާލަތެއް އޮތްކަމަށް ފަނޑިޔާރު ބަލައި، އަދި އެތަކެތި ބެލެހެއްޓިފައިވަނީ އޭގެ އަސްލު ނުގެއްލޭގޮތަށް ކަމަށް ބެލުމުގައި އެކަށީގެންވާ ޝައްކުތަކެއް އުފެދޭ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެފައި ވާކަމަށް ނިންމައި، އެހެކި މުޅިން އެއްފަރާތްކޮށް މިދަޢުވާ ސާބިތު ނުވާކަމަށަ ދަށް ކޯޓުނު ނިންމް ނިންމުމުގެ މައްޗަށެވެ. ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ މަސްތުވާތަކެތި ދައުރުވި މަރުޙަލާތައް:

57މިދަޢުވާގައ ބަޔާނި ކުރް މަސްތުވާތަކެތި ރާއްޖެ އެތެރެ ވުމަށްފަހު، ދައުރުވި ގޮތަށް ބަލާއިރު، މައިގަނޑު ދެ ބަޔަކަށް ބަހާލެވެއެވެ. ފުރަތަމަ ބަޔަކީ ރާއްޖެއިން ބޭރުން މިޕާރުސަލް ރާއްޖެ އެތެރެވއީސުރެ ޢަލީ އަކްބަރާއި މި ޕާރުސަލް ޙަވާލުކުރުމާއި ހަމައަށް ހިނގާދިޔަ މަރުޙަލާއެވެ. ދެވަނަ ބަޔަކީ ޢަލީ އަކްބަރު މިޕާރުސަލާއި ޙަވާލުވެ، މިޕާރުސަލް ދޫކޮށްލި ހިސާބުން ފެށިގެން، ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ލެބޯޓްރީ ޓެސްޓް ކުރުމަށް ގެންދިޔަ ހިސާބަށް ހިނގާދިޔަ މަރުޙަލާއެވެ. ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން ސުވާލު އުފައްދަނީ މިދެ ބައިގެ ތެރެއިން ކުރިން ބަޔާންކުރި މަރުޙަލާގެ މައްޗަށެވެ. ފަހުން ބަޔާންކުރި ބަޔާމެދު ޢަލީ އަކްބަރގު ފަރާތުން ސުވާލެއް ނުއުފައްދައެވެ.

58ވީމާ، ޢަލީ އަކްބަރު މިޕާރުސަލާއި ޙަވާލުވެ، މިޕާރުސަލަކީ އޭނާގެ އެއްޗެއް ނޫންކަމަށް ބުނެ، ދޫކޮށްލި ހިސާބުން ފެށިގެން ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް މި ޕާރުސަލް ގެނެސް، މި ޕާރުސަލުގެ ތެރެއިން ފެނުނު މަސްތުވާތަކެތި ޓެސްޓުކުރުމަށް ލެބޯޓްރީއާ ހަމައަށްގެންދިޔަ ގޮތުގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ގުޅޭގޮތުން ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ނިންމާނެ ޚުޞޫމާތެއް ނެތެވެ.

59ޕްރޮސިކިއުޝަނުން މިކޯޓާއ ކުރިމަތިކުރި ޤާނޫނީ ސުވާލަކީ، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން، ހެއްކާބެހޭ ގޮތުން އުފެއްދި ސުވާލު އުފެއްދީ، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ދަޢުވާ ސާބިތު ކުރުމަށް ހުށަހަޅަންހުރި އެންމެހައި ހެކިތައް ހުށަހަޅައި، ދިފާޢުން އުފައްދާ ހުރިހާ ސުވާލުތަކަކަށް ޖަވާބު ދިނުމަށްފަހު، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ޚުލާޞާކޮށް ވާހަކަ ދެއްކުމަށްފަހގައި، މައްސަލައިގައި ޚުލާސާކޮށް ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ދިފާޢުއަށ ދިން ފުރުޞަތުގައި ކަމަށެވެ. އެގޭ ކުރިން، މިދަޢުވާ ސާބިތު ކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކިތަކުގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ހެއްކަކަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން، ދަށު ކޯޓުގައި އިޢުތިރާޟްކޮށް ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅައި ޖަދަލެއްކޮށްފައި ނެތްކަމަށެވެ. މިޙާލަތުގައި، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކީގެ ޞައްޙަކާމެދު ޚުލާޞާ ބަޔާނުގެ ތެރެއިން އުފެއްދި ސުވާލަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނަށް ރައްދު ދެވޭނެ ފުރުޞަތު ނުލިބޭ ގޮތށަ އެހެކިތައް މުޅިން ނަފީވެގެންދާ ގޮތަށް، ޝަރީޢަތް ހިންގައި ކުށް ސާބިތު ނުވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބުނަނީ އެކަން އެހެން ނުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ.

60ޕްރޮސި ކިއުޝަނުން އުފެއްދި މިސުވާލު ބިނާކުރާ ޤާނޫނީ މައިގަނޑު ބިނާއަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) (މީގެ ފަހުން "ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު" ކަމަށް ބަޔާންކުރާ) ގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ( 3) ވަނަ ނަންބަރެވެ. އެނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރަނީ؛ ޝަރީޢަތުގެ 119. (ހ) އަންނަނިވި ހުށަހެޅުންތަކަކީ ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން ކުރިން ހުށަހަޅަންޖެހޭ ހުށަހެޅުންތަކެކެވެ. މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ހުށަހަޅަންޖެހޭ ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާހާހިނދަކު، ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ހުށަހެޅުން ކުރިން އެއިން ހުށަހެޅުމެއް ހުށަނާޅައިފިނަމަ، އެކަންކަން ހުށަހެޅުމަށް އޮތް ފުރުޞަތު ދޫކޮށްލީ ކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ. (3) ވަކި ހެއްކަކީ ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެ ހެކި ކަމުގައި ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން؛

61ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބަޔާންކުރާ ގޮތުން، ވަކި ހެއްކަކީ ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެ ހެއްކެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާފައިނެތީސް، ތަޙުލީލު ކުރެވުނު މަސްތުވާތަކެއްޗަކީ ޢަލީ އަކްބަރު އަތުން ފެނުނު މަސްތުވާތަކެތިތޯ ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމުގެ ތެރެއިން އުފެއްދި ސުވާލާއި ގުޅިގެން، ޝަރީޢަތުން ޝައްކު އުފައްދައި އެހެކި ޝަރީޢަތަށް ބަލައި ނުގަނެ، ޢަލީ އަކްބަރު ގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތު ނުވާކަމަށް ނިންމީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާއި އެއްގޮތަކަށް ނޫންކަމަށެވެ.

62އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ، ދަށު ކޯޓުގައި ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެއްކެއް ބަލައި ނުގަތުމަށް ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާފައި ނުވާނެކަމަށެވެ. ހަމައެކަނި ބުނެފައިވާނީ، ކަސްޓަސްމްސް އިން މަސްތުވާތަކެތި ހުރި ޕެކޭޖް ބެލެހެއްޓި ގޮތުން ތަޙްލީލާއި ހަމައަށް ވާޞިލްވިއިރު އެޕެކޭޖް ޓެމްޕަރ ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތުމުން، އެތަކެތީގެ އިންޓެގްރިޓީ ގެއްލިފައި އޮވެދާނެ ކަމަށެވެ.

63ޕްރިސިޑެންސް 6މިވާހަކަތަކަށ މިކޯޓުން ބަލާއިރު، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ކުރިމަތި ކުރާ ސުވާލު ގުޅިގެންދަނީ ވަކި ހެއްކެއް ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކުރުމާގުޅޭ )evidence of y(admissibilit ޤާނޫނީ ބަހުޘުގެ މައްޗަށްކަން ދެނެގަނެވެއެވެ. ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން ދިން ޖަވާބުން އެނގެނީ، ދަށު ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އުފެއްދި ސުވާލު ގުޅިގެންދަނީ ވަކި ހެއްކެއް ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަތް ނަމަވެސް އެ ހެކި ފަނޑިޔާރު ވަޒަން ކުރުމުގައި، އެހެކީގެ އިތުބާރު އޮތްގޮތާއި ގުޅޭ )y of evidence(reliabilit ޤާނޫނީ ބަހުޘުގެ މައްޗަށް ކަމެވެ. ހެއްކާބެހޭ އުޞޫލުތަކަށް ބަލާއިރު، މިއީ މުޅިން ދެވާހަކައެކެވެ. ނަމަވެސް ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން މިސުވާލު އުފެއްދީ ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމުގެ ތެރެއިންނެވެ. ހެކިތަކަށް އިޢުތިރާޟް ކުރުން:

64ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ދަޢުވް ސާބި ތ ކުރުމަށު ހުށަހަޅް ހެކިތަކަށް އިޢުތިރާޟް ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތށަ ނުވަތް މުއްތަހަމަށް އޮންނާނެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، ދިފާޢުން ހުށަހަޅާ ހެކިތަކަށް އިޢުތިރާޟް ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ޕްރޮސިކިއުޝަނަށް އޮންނާނެއެވެ. ޤާނޫނަށް ބަލާއިރު، ޖިނާއީ މައްސަލައަކާއި ގުޅިގެން ހުށަހަޅާ ހެކިތަކަށް އިޢުތިރާޟް ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު މައިގަނޑު ދެމަރުޙަލާއެއްގައި ދެގޮތަކަށް ލިބިގެންދާކަމަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުން އެނގެން އޮވެއެވެ.

65ފުރަތަމައީ، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި trial)-(pre ވަކި ހެއްކަކީ ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަނެގެން ނުވާނެ ހެކި ކަމަށް ބުނެ އެހެކި ޝަރީޢަތަށް ބަލައި ނުގަތުމަށއެދް (motion to suppress) ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅަން ދީފައި އޮތް ފުރުޞަތެވެ. މިއިޖުރާއަތ ބަޔާނު ކޮށްފައިވަނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ނަންބަރުގައެވެ. އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން މިމަރުޙަލާގައި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް ބިނާވާނީ، އެހެއްކަކީ އަމުދުން ޝަރީޢަތަށް ބަލައި ނުގަނެވޭނެ ހެކިކަމަށް ޤަބޫލު ކުރެވިގެން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގެ މައްޗަށެވެ. ޢާންމު ގޮތެއްގައި މިބައިގައި ހިމެނިގެންދާނީ ޤާނޫނާއި ޚިލާފަށް ހޯދިކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ހެކިތައް (illegally obtained evidence) ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަތުން ހުއްޓުވުމަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން ތަކެވެ. ވީމާ، ވަކި ހެއްކެއް ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލު ކުރުމާގުޅޭ )cey of eviden(admissibilit ގޮތުން ގޮތް ނިންމާ ން އޮތް މަރުޙަލާއަކީ މިއީ އެވެ.

66ވަކި ހެއްކަކީ ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެ ހެކި ކަމުގައި ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި މިމަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާފައި ނެތްނަމަ، ޤާނޫނު ޤަބޫލު ކުރަނީ އެފަދަ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅަން އޮތް ފުރުޞަތު އެފަރާތަކުން ދޫކޮށްލީ ކަމަށެވެ. ވީމާ، ދޫކޮށްލިކަމަށް ޤާނޫނުން އިފްތިރާޟް ކުރާ ފުރުޞަތެއް، ވަގުތު ފާއިތުވުމުން އަލުން އެފަރާތަކަށް ލިބިދިނުމަކީ އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ކޮށްގެން ވާނެކަމެއް ނޫނެވެ.

67ދެވަނައީ، ޝަރީޢަތް ކުރިއަށް ދާއިރު (during the trial)، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތަކުން ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާ ހެއްކަކީ ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ހެއްކެއް ނޫން ކަމަށްބުނެ، އެ ހެކި ހުށަނޭޅޭނެ ކމަށަ ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދޭ އެދުމެވެ. މިޙާލަތުގައި، ޝަރީޢަތް އިތުރަށް ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގެ ކުރިން އެ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ 145 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ހުށަހެޅުމމެދާ ފަނޑިޔާރު ގޮތު ނިންމަންޖެހޭކަމަށް ޤާނޫން ބަޔާނު ކުރެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، ޝަރީޢަތަށް ހުށަނޭޅޭނެ ހެކިބަހެއް ހުށަހަޅަން އަނެއް ފަރާތުން މަސައްކަތްކުރާ ޙާލަތުގައި، އެކަމަށް އިއުތިރާޟް ކުރަން ލިބިދޭ ފުރުޞަތުވެސް ލިބިދެނީ މިމަރުޙަލާގއެވަ. މިޙާލަތުގައި، އެ އިޢުތިރާޟު ބަލައިގަތުމާއިމެދު ނުވަތަ އެއިޢުތިރާޟ ޤަބޫލް ނުކުރުމާމެދު ވަގު ތުން ފަނޑިޔާރު ގޮތް ނިންމަމުން ދާނެއެވެ. ހެކިންނާ ކުރެވޭ ސުވާލުތަކާމެދު ނޫނީ ހެކިން ދޭ ޖަވާބުތަކާމެދު އިޢުތިރާޟް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު މިމަރުޙަލާގައި ލިބިގެންދާނެއެވެ. އަދި ހެކިބަސްދޭ ހެކިން ކްރޮސް -އެގްޒަމިން ކުރުމުގެ ތެރެއިން، އެމީހުންގެ ހެކިބަހުގެ އިތުބާރު އޮތްނެތް ގޮތުގެ މައްޗަށް ސުވާލު އުފައްދާ ޠައުނ ކުރުމުގު ފުރުޞަތުވެސް ލިބިގެންދަނީ މިމަރުޙާލަގައެވެ. ވީމާ، ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކުގެ އިތުބާރު އޮތްގޮތާއި ގުޅޭ y ofiabilit(rel )evidence ގޮތުން ހަރިޖަހަން ފުރުޞަތު ލިބިދޭންޖެހޭ މަރުޙަލާއަކީ މިއެވެ.

68އިސްތިއުނާފީ މިނުކުތާގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ނަންބަރާއި ގުޅުވައި ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ކުރިމަތިކުރާ ސުވާލު ގުޅިފައިވަނީ، މިދެންނެވި ދެމަރުޙަލާގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގައި ހުށަހަޅަންޖެހޭ އިޢުތިރާޟާ މެދުގައިކަން އެނގެން އޮވެއެވެ. އެއީ ދަޢުވާ ސާބިތު ކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހަޅާ ހެކިތައް ނުވަތަ ދަޢުވާގެ ދިފާޢުގައި މުއްތަހަމު ހުށަހަޅާ ހެކިތައް ޝަރޢަތަށީ ޤަބޫލު ކުރުމާގުޅޭ )y of evidence(admissibilit ގޮތުން އޮތް މަރުޙަލާ އެވެ. ދަޢުވާ ސާބިތު ކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި އެއްވެސް ހެއްކެއް ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކޮށްގެން ނުވާނެކަމަށް ބުނެ، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި ދިފާޢުން ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާފައި ނެތަ މުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތު ޤާނޫނުން ޙަވާލާދެވޭ މާއްދާއާގުޅުވައިގެން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އުފައްދާ ސުވާލަށް މިކޯޓުން ދޭންޖެހޭ ޖަވާބެއް ނެތެވެ. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ މ.165(ށ)(1.) ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ 165 ވަނަ މާއްދާ. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ މ.147(ށ).

69މިނުކުތާގެ ތެރެއިން، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އުފައްދާ އަނެއް ސުވާލަކީ، ދަޢުވާ ސާބިތު ކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކިތަކަށް ދިފާޢުން އިޢުތިރާޟެއް ކުރުމަކާއި ނުލައި، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކި ނަފީވެގެންދާ ގޮތަށް ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމުގެ ތެރެއިން ދިފާޢުން އުފެއްދި ސުވާލަކއާ ގުޅިގެން، ޕްރޮސިކިއުޝަނަށް ބަސް ބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ދަޢުވާ ސާބިތު ކުރުމަށް ހުށަހެޅި ހެކި މުޅިން ނަފީކޮށް ކުށް ސާބިތުނުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި ޝަރީޢަތް ނިންމިދާނެތޯ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އުފައްދާ ސުވާލަށެވެ.

70މިސުވާލާއި ގުޅިގެން، މިކޯޓުން ދެން ބަލަންޖެހެނީ، ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކިތަކަށް ކުރިން ބަޔާންކުރި ދެ މަރުޙަލާގެ ތެރެއިން ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ދިފާޢުން އެއްވެސް އިޢުތިރާޟެއް ހުށަހެޅި ތޯއެވެ. ނުވަތަ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގުމުގެ ތެރެއިން އެހެކިން ކްރޮސް-އެގްޒަމިން ކުރުމުގެ ތެރެއިން، އެހެކިންގެ ހެކިބަހަށް ބަރުދަން ދިނުމުގައި ނޫނީ އެހެކި ޤަބޫލު ކުރުމުގައި ދޭންޖެހޭ އިތުބާރު ދައްވެގެންދާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ދިފާޢުން ސުވާލު އުފައްދާފައި އޮތްތޯއެވެ.

71ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ހެކި ތަޢުން ކުރުނު ބިނާވެގެންވަނީ، ޝަރީޢަތުން ޤަބޫލުކޮށްފައިވާ ހެކިތަކުގެ މައްޗަށް އުފައްދާ ސުވާލުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގާއިރު ކްރޮސް- އެގްޒަމިން ކުރުމުގެ ތެރެއިންނާއ މާއްދި ވަކި ހެއްކެއް ހުށަހެޅުމުން، އެހެއްކާމެދު އުފައްދާ ސުވާލުތަކުން އެހެކީގެ މައްޗަށް ދެވޭނެ އިތުބާރއާ ބުރަދނަ ނ (reliability) ކުރާ އަސާރާއި ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ވަކި ހެއްކެއް ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަތުމަކީ އެހެކީގެ މައްޗަށް ދެވޭ އިތުބާރާމެދު ގޮތް ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. މިސާލަކަށް ހާޒިރުކުރެވޭ ޝަފަހީ ހެއްކަކީ އެކުށް ސާބިތު ކުރުމަށް ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަނެވޭ ހެއްކެއް ކަމަށެ ވެގެން، އޭނާގެ ހެކިބަސް ނެގުމުގެ ތެރެއިން، ދިފާޢު އަށް އެހެކި ކްރޮސް-އެގްޒޭމ ކުރުމަށް ދިން ފުރުޞަތުގައި، ކުރި ސުވާލަކަށް ދިން ޖަވާބުން، އެހެއްކަކީ މުއްތަހަމާއި ޢަދާވަތްތެރިކަމެއް އޮތްމީހެއްކަން ފާޅުވއްޖެނަމަ، އޭނާގެ ހެކިބަހަކަށް ފަނޑިޔާރު ކުރާ އިތުބާރު ދަށްވެ ދޭ ބުރަދަން ބަދަލުވެގެން ދާނެއެވެ. އޭނާގެ ހެކިބަހަށް އެއްގޮތަކަށްވެސް ބުރަދަން ނުދިނުމަކީވެސ ފަނޑިޔާރަށް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. ހަމައެހެންމެ، ތަޙުލީލު ކުރެވުނު މަސްތުވާތަކެއްޗާއިބެހޭ ގޮތުން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ހެކިން ކްރޮސް -އެގްޒަމިން ކުރުމުގެ ތެރެއިން ދިފާޢުން އުފައްދާ ސުވާލަކުން، ނުވަތަ މަސްތުވާތަކެތީގެ ތަޙުލީލު ރިޕޯޓާގުޅޭ ގޮތުން ދިފާޢުން އުފައްދާ ސުވާލަކުން، ނޫނީ ތަޙުލީލު ކުރެވުނު މަސްތުވާތަކެތި ތަޙްޤީޤު އިދާރާއިން ގެންގުޅުނު ގޮތާމެދު ދިފާޢުން އުފައްދާ ސުވާލަކުން އެފަދަ ހެއްކަކަށް ދެވޭ އިތުބާރު ދަށްވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ.

72ޕްރިސިޑެންސް 7މިސުވާލުތައް އުފައްދަންޖެހެނީ، ޖިނާއީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނު ބަޔާންކުރާ ގޮތުން ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި އެހެކި ހުށަހެޅުމުން ނޫނީ ހެކިންނާ ސުވާލު ކުރެވޭ ވަގުތު ކްރޮސް-އެގްޒަމިން ކުރުމުގެ ތެރެއިންނެވެ. ހެކި ހުށަހެޅިފަރާތަށ އެފަދް ސުވާލެއްގެ ޖަވާބު ދިނުމަށް ފުރުޞަތު ލިބިދެވޭނީ ނޫނީ ހެކިން ދޭ ޖަވާބުތައް ރ -އެގްޒަމިން ކުރުމުގެ ތެރެއިން ސާފުކޮށްދެވޭނީ މިމަރުޙަލާގައި މިއިޖުރާއަތު ފުރިހަމަ ކޮށްގެނެވެ. ހުށަހަޅާ ހެކިންގެ ހެކިބަހާމެދު ނޫނީ އެހެނިހެން ހެކިތަކާމެދު ޚުލާޞާ ބަޔާނުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ފާހަގަކުރެވެނީ މިދެންނެވި މަރުޙަލާގެ ތެރެއިން ހެކިތައް ޓެސްޓުކުރުމުނ ނިކުތް ނަތީޖާއާ ގުޅޭ ގޮތުންނެވެ. މިސާލަކަށް މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅުނު ގޮތާއިމެދު ދިފާޢުން އުފެއްދި ސުވާލަކަށް ހކިންނަށ ނުވަތް ޕްރޮސިކިއުޝަނަށެ ޖަވާބު ދެވިފައި ނެތްނަމަ، ޚުލާޞާ ބަޔާނުގެ ތެރެއިން، އެކަން ފާހަގަކޮށް އެސުވާލަކަށް ޖަވާބު ދީފައި ނެތުމުން، މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅުނު ގޮތާއިމެދު އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް އުފެދޭ ކަމަށް ޚުލާޞާ ބަޔާނުގައި ބަޔާން ކުރެވިދާނެއެވެ. ޝަ ރީޢަތަށ ހެކް ބަލައިގަތުމަށްފަހު، ބަލައިގަނެވޭ ކޮންމެ ހެއްކަކަށް ދޭނެ ބުރަދަން ކަނޑައަޅާނީ، މިއުޞޫލުން މިމަރުޙަލާގައި ހެކިތައް ޓެސްޓްކުރުމުން ނިކުންނަ ނަތީޖާ ފަނޑިޔާރު ވަޒަން ކޮށްގެންނެވެ. މިދެންނެވި އުޞޫލާއި ޚިލާފަށް، ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހަޅާ ހެކިތަކަށް އެއްވެސް މަރުޙަލާއެއްގައި އިޢުތިރާޟް ކުރުމެއްނެތި، ހަމައެކަނި ޚުލާޞާ ބަޔާނުގެ ތެރެއިން އެހެކިތައް ނަފީވެގެންދާ ގޮތަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ ޝަރީޢަތް ކުރުމުގެ އުޞޫލީ ހަމަތަކާއި އެއްގޮތަށް ކުރެވޭ ކަމެއް ކަމުގައި ނުވެއެވެ.

73މިމައްސަލައިގައި، ތަހުލީލު ކުރެވުނު މަސްތުވާތަކެތީގެ ރިޕޯޓް ހުށަހަޅާފައި އޮތްއިރު އެރިޕޯޓްގައި ބަޔާންކުރާ ތަޙުލީލު ކުރެވުނު މަސްތުވާތަކެއްޗާމެދު އެއްވެސް އިޢުތިރާޟެއް ކުރިން ބަޔާންކުރި ދެ މަރުޙަލާގެ ތެރެއިން އެއްވެސް މަރުޙަލާއެއްގައި ދިފާޢަކުނ ހުށަހަޅާފައެއް ނެތެވެ. ހަމައެހެންމެ، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހެކިންގެ ގޮތުގައި ޙާޟިރު ކުރެވުނު ކަސްޓަމްސްގެ އޮފިސަރުން ހެކިބަސް ދިންއިރު، ކަސްޓަމްސްގެ ފަރާތުން، މިޕާރުސަލް ގެންގުނުޅ ގޮތު ބަޔާންކޮށްދީފައި އެބައޮތެއެވެ. މިޕާރސު ލ ގެންގުޅުން ގޮތާގުޅޭ ގޮތުން ހެކިން ކްރޮސް -އެގްޒަމިން ކުރުމުގެ ތެރެއިން، މިތަކެތި ކަސްޓަމްސްއިން ގެންގުޅުނު ގޮތް ގޯސްވެގެން ދިފާޢުން ސުވާލެއް އުފައްދާފައެއް ނެތެވެ. އަދި މިތަކެތީގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ގުޅޭ ގޮތުން ސުވާލު ކުރުމުން، މިތަކެތި ދައުރުވި ގޮތް ބަޔާން ކޮށްދީ، މިޕާރު ސަލް ކުރިއަރ ބޭގުނ ނެގުން ހިސާބުން ފެށިގެން ފުލުހުންނާއި ޙަވާލު ކުރެވެންދެން މި ޕާރުސަލްގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ބަލަހައްޓަމުންދިޔ ގޮތަ ހެކިން ބަޔާންކޮށްދީފައި ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، މިޗެއިން ބަލަހައްޓަމުންދާ ގޮތުގެ ލިޔެކިޔުން ކަސްޓަމްސްއިން ބަލަހައްޓަމުންދާ ގޮތަ ބަޔާންކޮށް ދީފައިވެއެވެ. އެއްވެސް ފުރުޞަތެއްގައި އެ ލިޔެކިޔުންތައް ޝަރީޢަތަށް ހުށަނާޅާ އޮތީ ކީއްވޭތޯ ޕްރޮސިކިއުޝަނާ ސުވާލެއް ކުރިމަތިކޮށް އެސުވާލަށ ޕްރޮސިކިއުޝަނަށް ޖަވާބުދެވޭނެ ފުރުޞަތެއް ދީފައެއް ނެތެވެ. އިސްތިއުނާފީ ދެވަނަ ނުކުތާއާގުޅޭ:

74އިސްތިއުނާފީ ދެވަނަ ނުކުތާގައި ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ގަވާއިދު ނަންބަރު:230/2015-R (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލަތަކުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާއިދު) ގެ 07 ވަނަ މާއްދާ މާނަކޮށް ތޠަ ބީޤ ކުރު ގޮތި ރ ނ ގަޅު ނޫން ކަމަށެވެ.

75ކުރިން ބަޔާންކުރިހެން، މިދަޢުވާގައި ހިމެނޭ މަސްތުވާތަކެތި ދައުރުކުރި ދެމަރުޙަލާގެ ތެރެއިން، ޢަލީ އަކްބަރގު ފަރާތުން ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމުގެ ތެރެއިން ސުވާލު އުފެއްދި މަރުޙަލާއަކީ، ފުރަތަމަ މަރުޙަލާ ކަމަށްވާ، މިޕާރުސަލް ރާއްޖެ އެތެރެވުމަށްފަހު ފުލުހުންނާއި ޙަވާލުކުރުމާއި ދެމެދު ހަނި ގާދިޔަ މަރުޙަލާއެވެ. ނަމަވެސް ޢަލީ އަކުބަރާއި މިޕާރުސަލް ޙަވާލުކުރީ ދެވަނަ މަރުޙަލާގައެވެ. ޢަލީ އަކްބަރު މިޕާރުސަލާއި ޙަވާލުވުމަށްފަހު، މިޕާރުސަލް ދޫކޮށްލައި، އެއީ އޭނާގެ އެއްޗެއް ނޫންކަމަށް ބުނީ ފުލުހުންގެ ކުރިމަތީގައެވެ. އެޕާރުސަލް ކަނޑައިގެން ފުލުހުން ބަލައި ފާސްކުރީ ޢަލީ އަކްބަރު ގެ ކުރިމަތީގައެވެ. މަސްތުވާތަކެތި ކަމަށް ބެލެވޭ ތަކެތި ހުރީ ޢަލީ އަކްބަރު ޙަވާލުވެ ފަހުން ދޫކޮށްލި މި ފާރުޞަލގް ތެރޭގަ އ އޮތި ޓެކްސްޓް ފޮތެއްގެ ތެރޭގައި ރައްކާ ކޮށްފައެވެ. ވީމާ ޢަލީ އަކްބަރު ޙަވާލުވި ޕާރުސަލްގެ ތެރެއިން ފެނުނު ފޮތުގެ ތެރޭގައި ރައްކާކޮށްފައި ހުރި މަސްތުވާތަކެތީގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ މެދު ސުވާލެއް އުފައްދާފައި ނެތުމުން، ތަޙްލީލު ކުރެވުނީ ޢަލީ އަކްބަރުގެ އަތުން ފެނުނު ތަކެތިތޯ ސުވާލު އުފައްދާނެ ޖާގައެއްވެސް ނެތެވެ. ސަބަބަކީ ލެބޯޓްރީ ތަޙުލީލު ކުރެވުނީ ޢަލީ އަކްބަރު ޙަވާލުވި ޕާރުސަލްގެ ތެރޭގައި ހުރި މަސްތުވާތަކެތިކަން ސާބިތުވާން އޮތީމައެވެ. ރާއްޖެއިން ބޭރުން ޕާރުސަލް ކނަ ޑާފައި އޮތްކަމަށް ބުނާ ބުނުން:

76ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރި ޕާރުސަލް ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ދަތުރުކޮށްފައިވާ ގޮތަކަށް ބަލާއިރު، މިޕރުސަލާ ފުރަތަމާ ޙަވާލުވެފައިވަނީ، ނައިޖީރިއާގެ ޕޯރޓް ހަރކޯޓަ igeria)N – arcourtH ortP( އިން ނެވެ. އެތަނުން ދެން މިޕާރުސަލް ގޮސްފައިވަނީ، ނައިޖީރިއާގެ ލާގޮސް Nigeria) – (Lagos އަށެވެ. ނައިޖީރިއާއިން ދެން މިޕާރުސަލް ގޮސްފައިވަނީ، ބެލްޖިއަމްގެ ބްރޫސެލްސް Belgium) – (Brussels އަށެވެ. ބެލްޖިއަމްއިނ ދެން މިޕާރުސަލް ގޮސްފައިވަނީ ޖަރުމަނުގެ ލައިޕްސިގް Germany) – (Leipzig އަށެވެ. ޖަރުމަނާ ހަމައަށް ދިއުމުން، ޖަރުމަނުގެ ކަސްޓަމްސް އިން މިޕާރުސަލް ކަޑާފައި އޮތްކަން އެނގެއެވެ. ސަބަބަކީ މިޕާރުސަލްގެ ބޭރުގައި ”ALED BY GERMAN CUSTOMSEOPENED AND RES“ މިހެން ލިޔެފައި ވާތީ އެވެ. ޖަރުމަނުން މިޕާރުސަލް ދެން ގޮސްފައިވަނީ ޔޫ.ކޭގެ ލޫޓްން U.K) – (Luton އަށެވެ. އެތަނުން، ޔޫ.ކޭގެ ލަންޑަން ހީތްރޯވ U.K) – Heathrow,(London އަށެވެ. ޔޫ.ކޭ އިން މިޕާރުސަލ ދެން އައިސްފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖެ އަށެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްއިން މިޕާރުސަލް އޮތް ކުރިއަރ ބޭގް ސްކޭން ކުރިކުރުމުގެ ތެރެއިން، މިޕާރުސަލްގެ އެތެރޭގައި އެއްޗެއް ފޮރުވާފައި އޮތްކަން ފާހަގަކުރެވިގެން ދިޔައީ އެވެ.

77ޕްރިސިޑެންސް 10މިހާހިސާބުން އުފެދޭ ސުވާލަކީ، މިޕާރުސަލްގެ ތެރޭގައި މަސްތުވާތކެތ ރައްކާކުރި ނައިޖީރިއާއިނަ ތޯ ނޫން ޖަމަރުމަނުގެ ކަސްޓަމްސްއިން މިޕާރުސަލް ކެޑި ކެނޑުމަށްފަހު މަސްތުވާތަކެތީ އޭގެތެރެއަށް އަޅައި ބަންދުކުރީ ހެއްޔެވެ؟ މިޕާރުސަލ ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރިކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ ޢަލީ އަކްބަރުގެ ނިސްބަތުގައި މިސުވާލަކީ ޝަރީޢަތުން ފަރުވާލެއް ދޭންޖެހޭ ސުވާލެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ، ރާއްޖެއިން ބޭރުން ކޮންމެ ހިސާބަކުން މިޕާރުސަލްގެ ތެރެއަށް މަސްތުވާތަކެތި އަޅައި ރައްކާކުރި ނަމަވެސް އެކަމުގައި އޮތް ތަފާތެއް ޤާނޫނީ ގޮތުން ފެންނާން ނެތީމައެވެ. އަދި އެފަދަ ތަފާތެއް އޮތްކަމަށް ދިފާޢުން ބަޔާންކޮށްދީފައިވެސް ނެތީމައެވެ. މިޕާރުސަލްގެ ތެރޭގައި މަސްތުވާތަކެތި ރައްކާކޮށްގެން ދިވެހިރާއްޖެ އެވަނީ އެތެރެކޮށްފައެވެ. މިޕާރުސަލާއި ދިވެހިރާއްޖެއިން ޙަވާލުވި ފަރާތަކީ ޢަލީ އަކްބަރެވެ.

78މަސްތުވާތަކެތި މި ޕާރުސަލްގެ ތެރޭގައި ރައްކާކުރީ ކޮން ހިސާބަކުންތޯ ކުރެވޭ ސުވާލު ތުހުމަތު ކުރެވޭ ޢަލީ އަކްބަރުގެ ނިސްބަތުގައި މުހިންމު ވެގެންދާނީ އަދި އެކަމަށް ޝަރީޢަތުން ފަރުވާލެއް ދޭންޖެހޭނީ، މިޕާރުސަލަކީ ޢަލީ އަކްބަރު ނައިޖީރިއާއިން ރާއްޖެ އެތެރެކުރި އެއްޗެއް ކަމަށް އޭނާ ބުނާ ޙާލަތުގައި އެކަންޏެވެ. ސަބަބަކީ، މިޕާރުސަލަކީ ޓެކްސްޓް ފޮތެއް އޭގައި އޮތް ޕާރުސަލެކެވެ. ވީމާ، ޢަލީ އަކްބަރު ޑީ.އެޗް.އެލް މެދުވެރިކޮށް ދިވެހިރާއްޖެ އެތެރެކުރީ ޓެކްސްޓް ފޮތެއް ކަމުގައި ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކުރެވުމުގެ ފުރުޞަތު އެބައޮތެވެ. ކުރިން ބަޔާންކުރި ވައިބަރ ޗެޓްލޮގުނ މިކަމަށް ބާރުވެސް ލިބޭ މެއެވެ. އެހެނީ މިޗެޓް ލޮގުން "އުލްފާ" އެތެރެކުރީ ފޮތެއްކަމަށ ބަޔާން ކުރާކަން އެނގެއެވެ.

79ވީމާ، މިޕާރުސަލު އެތެރެކުރި ޢަލީ އަކްބަރުކަމަށ އެން ބުނާ ޙާލަތުގައި އަދި އޭނާ އޯޑަރު ކުރީ ފޮތެއް ކަމަށް ބުނާ ޙާލަތުގައި، ޖަރުމަނުން މިޕާރުސަލް ކެނޑި ކެޑުމާއި މެދު އުފެދޭ ޝައްކު، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ނަފީކޮށްދޭން ޖެހޭނެއެވެ. އެހެނީ ޢަލީ އަކްބަރގެ ފަރާތުން އ އުފެއްދި ސުވާލު އުފެއްދީ ފަހުންނަމަވެސް އެ ސުވާލަކީ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް އުފައްދާ ސުވާލެކެވެ.

80ނަމަވެސް މިމައްސަލައިގެ ތަޙްޤީޤުގައި މިޕާރުސަލަކީ ޢަލީ އަކްބަރުގެ ދިވެހިރާއްޖެ އެތެރެކުރި އެއްޗެއް ނޫންކަމަށް ބުނެ މިޕާރުސަލަށް އޭނާ ވަނީ މުޅިން އިންކާރު ކޮށްފައެވެ. އަދި މިޕާރުސަލާގުޅޭ ގޮތުން އިތުރު އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ނުދީވަނީ ހަނު ހުރެފައެވެ. ދަށު ކޯޓު ގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައިވެސް ޢަލީ އަކްބަރު މިޕާރުސަލ ގުޅާ ގޮތުންވަނީ އިންކާރުކޮށްފައެވެ. މިޙާލަތުގައި، އެޕާރުސަލްގެ ތެރޭގައި އޮތް ފޮތުގެ ތެރެއަށް މަސްތުވާތަކެތި ލީ މަންޒިލަކީ ކޮބާކަން ބެލުމަކީ މުހިންމު ކަމެއް ދެވޭނެ ސުވާލެއް ނޫނެވެ.

81މިޕާރުސަލްގެ ތެރޭ ގައި އޮތް ފޮތުގެ ތެރެއިން ކައްޅ ހަދައި އެތަނުގައި މަސްތުވާތަކެތި ފޮރުވާފައި ހުއްޓެވެ. މިޕާރުސަލަށް ޢަލީ އަކްބަރު އިންކާރު ކުރިނަމަވެސް ދިވެހިރާއްޖެއިން މިޕާރުސަލާއ ޙަވާލުވި ޢަލީ އަކް ބަރެވެ. ވީމާ، މިޕާރުސަލ ރާއްޖެއިން ބޭރުން ކަނޑާފައި އޮވެގެން، ވަކި ތަނަކުން މަސްތުވާތަކެތި އެއަށް އެޅީތޯ ޝަރީޢަތުން ބަލަންޖެހޭ ފަދަ ޝައްކެއް ނުއުފައްދައެވެ. އަދި އެޙަޤީޤަތަކީ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެ ޙަޤީޤަތެއްވެސް ނޫނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްއިން މިޕާރުސަލް ކެނޑުން:

82ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްއިން ވެސް މިޕާރުސަލް ކެޑިކަނ އެނގެން އޮވެއެވެ. މިޕާރުސަލް ކެޑީ ޝައްކުކުރެވޭ ޙާލަތެއް އޮވެގެން، ކަސްޓަމްސްގެ ފަރާތުންނެވެ. މިޕާރުސަލް ކެޑިއިރު، އެތަނުގައި ޑީ.އެޗް.އެލްގެ މުވައްޒަފަކު ޙާޟިރުވެ ހުރިކަން އޭނާގެ ހެކިބަހުން އެނގެން އޮވެއެވެ. މިޕާރުސަލް ކެނޑުމަށްފަހު، ކަސްޓަމްސްއިން ހުޅުވީ އެޕާރުސަލްގެ ތެރޭގައި އޮތް ފޮތް އެކަނި ކަންވެސް ހެކިންގެ ބަހުން އެނގެއެވެ. އެފޮތުގެ ތެރެއިން ކައްޅ ހަދައި އެތަނުގައި ރައްކާކޮށްފައިވާ މަސްތުވާތަކެތި ބަންދުކޮށްފައި އޮތް ރަބަރު ގަނޑު ކަނޑައި ހުޅުވާފައި ނުވާކަންވެސް ހެކިންގެ ބަހުން އެނގެއެވެ.

83މިދެންނެވި ހެކިން ކްރޮސް- އެގްޒަމިން ކުރުމުގެ ތެރެއިން ޓެސްޓް ކުރެވިފައިވާއިރު، މިއިން އެއްވެސް މީހެއްގެ ހެކިބަހުން، އެފޮތުގެ ތެރެއިން ފެނުނު މަސްތުވާތަކެތި ބަންދުކޮށްފައިވާ ރަބަރުގަނޑެ ކނަ ޑައި ހުޅިވި ކަމާމެދު ދިފާޢުއަށް ޝައްކެއް އުފެއްދިފައެއް ނެތެވެ. އަދި އެޕާރުސަލ ކުރިން އޮތް ގޮތަށް އަލުން ބަންދުކުރީވެސް ޑީ.އެޗް.އެލްގެ މުވައްޒަފުގެ ޙާޟިރުގައި ކަސްޓަމްސްގެ ފަރާތުންކަން ހެކިންގެ ބަހުން އެނގޭއިރު، އެޕާރުސަލްގެ ތެރެއަށް އިތުރު އެހެން އެއްވެސް އެއްޗެއް ލީކަމާމެދ ޝައްކު އުފެއްދިފައެއްނެތެވެ. މިޕާރުސަލް ކަސްޓަމްސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި އޮތް އޮތުން:

84ކަސްޓަމްސްއިން މިޕާރުސަލާމެދު ޢަމަލުކުރިގޮތް ކިޔައިދެނީ އެކަމުގައި ޝާމިލުވި ކަސްޓަމްސްގެ އޮފިސަރުންގެ ހެކި ބަހުންނާއި އެތަނުގައި ހުރި ޑީ. އެޗް. އެލްގެ މުވައްޒަފުގެ ހެކިބަހުންނެވެ. އެކަން ހަނި ގާދިޔަ ގޮތް ހެކިންގެބަހުނ އެނގެން އޮތް އަންނަނިވި ގޮތަށެވެ؛

1.84. ޑީ .އެޗް.އެލް ކުރިއަރ ސަރވިސް މެދުވެރިކޮށް ރާއްޖެ އެތެރެކުރި ކުރިއަރ ބޭގ ގައް އޮތި ޕާރުސަލެއްގައި އެއްޗެއް ފޮރުވާފައި އޮތްކަން އެބޭގް ސްކޭނ ކުރް ކަސްޓަމްސްގެ ސީނިއަރ ކަސްޓަމްސް އޮފިސަރ މޫސާ އަޙްމަދަށް ޝައްކުވިއެވެ. މިބޭގް އެކްސްރޭ ކުރީ ޑީ.އެޗް. އެލް ކާގޯ ކްލިއަރެންސް އެސިސްޓެންޓެއް ކަމުގައިވާ ބނަގްލާދޭޝްގެ ރައްޔިތެއް ކަމަށްވާ މުޙައްމަދު ސަޖިބްގެ ޙާޟިރުގައެވެ.

2.84. މޫސާ އަޙްމަދު އެކަން އެންގީ، އޭރު ޑިއުޓީގައި ހުރި އެންމެ އިސްފަރާތ ޗީފް ކަސްޓަމްސް އޮފިސަރ އާދަމް ލ ޠީފަށެވެ. އާދަމް ލަޠީފު މިމަޢުލޫމާތު ޗީފް ކަސްޓަމްސް އޮފިސަރ އަޙްމަދު ހަފީޡްއަށް ޙިއްސާ ކުރިއެވެ. އެއަށްފަހު މިދެއޮފިސަރުނ އެތަނަށް ޙާޟިރުވިއެވެ.

3.84. އާދަމް ލަޠީފު އާއި އަޙްމަދު ޙަފީޡާ އާއް މުޙައްމަދު ސަޖިބްގެ ޙާޟިރުގައި މިޕާރުސަލް މޫސާ އަޙްމަދު ކެނޑިއެވެ. އެޕާރުސަލް ކެނޑިއިރ އޮތު ފޮތެކެވެ. އެފޮތް ހުޅުވިއިރު، އެފޮތުގެ ބައިންޑ ކޮށްފައިވް ދިމާ ފޮތުގެ މެދުން ހިމަދިގުކޮށް ގަޑުތައް ކަޑައި އެތަނުގެ ތެރޭގައި މަސްތުވާތަކެތިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ރަބަރު އޮޅާފައި ފޮރުވާފައި އޮއްވާ ފެނިގެން ދިޔައެވެ. އެވަގުތު އާދަމް ލަޠީފް އިރުޝާދު ދިނީ، ފުލުހުންނާއި ގުޅިގެން ކުރިއަށް ގެންދާނެގޮތެއް ނިންމާނީ ކަމަށެވެ. އެހެންވެ، އެފޮތުގެ ތެރޭގައި އެއޮތް ރަބަރު އޮޅާފައ އޮތި އެތި، ނުނަގާ އެ ފޮތް ލެއްޕުމަށްފަހު ކުރިން އޮތް ގޮތަށް އެޕާރުސަލް ބަންދުކުރުމަށްފަހު އާދަމް ލަޠީފް އާ ޙަވާލު ކުރީއެވެ.

4.84. އާދަމް ލަޠީފު އެޕާރުސަލ ގެންގޮސް ލީ ކަސްޓަމްސްގައި އެކަމަށް ޚާއްޞަކޮށްފައިވާ ލޮކަރަކަށެވެ. އެލޮކަރަށް އެޕާރުސަލ ގެންގޮސް ލީއިރު، އެތަން ދެކެނީ އަޙްމަދް ޙަފީޡް ހުއްޓެވެ.

5.84. އެލޮކަރުން އެޕާރުސަލ ދެން ނެގީ، 09 މާރޗް 2021 ވަނަ ދުވަހު ފުލުހުންނާ ޙަވާލު ކުރުމަށެވެ. ފުލުހުންގެ ފަރާތުން އެޕާރުސަލާއ ޙަވާލުވި ކޯޕްރަލް އަޙްމަދު ޝަނާޙު އެވެ.

85ހެކިބަސް ދެމުން އާދަމް ލަޠީފް މިޕާރުސަލ ގެންގުޅުން ގޮތާއި ގުޅޭ ގޮތުން ބުނެފައިވަނީ، ކަސްޓަމސްގް ބެލުމުގައި ދަށުގައި މިޕެކޭޖ ބެހެއްޓުމަށް ފުލުހުން އިރުޝާދު ދިނުމުން، އެޕެކޭޖާއި އާދަމް ލަޠީފު ޙަވާލުވެ، ކަސްޓަމްސްގައި އިން ލޮކަރެއްގެ ތެރެއަށް ލައި މިޕެކޭޖް ބޭއްވީ ކަމަށެވެ. އޭގެފަހުން، ކޮންޓްރޯލް ޑެލިވަރީއަށް ފުލުހުން ދާންވެގެނ އައުމުން އެޕެކޭޖް ފ ލުހުންނާއ ޙަވާލުކުރި އާދަމް ލަޠީފު ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ކަސްޓަމްސްގެ ބެލުގައ ދަށުގައި އޮތްއިރު، މިޕެކޭޖްގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ތައްޔާރުކުރެވުނުތޯ ކުރި ސުވާލާއި ގުޅިގެން ބުނެފައިވަނީ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ތައްޔާރުކޮށްފައި އޮންނާނެ ކަމަށެވެ.

86މިހެކިވރިޔެ ކޮރޮސް -އެގްޒަމިން ކުރުމަށް ދިފާ ޢުއަށ ދިން ފުރުޞަތުގައި، މިޕާރުސަލް ކެޑިތޯ ކުރި ސުވާލާއި ގުޅިގެން، އެޕާރުސަލް ކެނޑީ އާދަމް ލަޠީފުގެ ޙާޟިރުގައި ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. މިޕާރުސަލް ލާފައި އޮތް ލޮކަރާއ ގުޅި ގޮތުން ދިފާޢުން ސުވާލު ކުރުމުން، އެލޮކަރަކީ ކަސްޓަމްއިން މިކަހަލަ އެއްޗެހި ބަހައްޓަން ހަމަ ބަންދުކޮށްފައި ވަކިން ބަންދު ކުރެވޭ ގޮތަށް އިންނަ ލޮކަރެއްކަމަށް ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވެއެވެ. ދެން އެވަގުތުން ފެށިގެން އެލޮކަރުގެ ތަޅުދަނޑި އޮތީ އާދަމް ލަޠީފުގ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ކަމަށް ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވެއެވެ. އިތުރު މީހަކަށް އެކްސެސް ވެވޭނެތޯ ނޫނީ އިތުރު މީހަކަށް އެތަނަށް ވަދެވޭނެތޯ ދިފާޢނު ކުރި ސުވާލާއި ގުޅިގެން، ނުވަދެވޭނެ ކަމަށާއި އެހިސާބުން ފެށިގެން އާދަމް ލަޠީފުގެ ޙަވާލުގައި އޭތި ހުރިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ވީމާ، އެލޮކަރު އެހެން ބަޔަކު ހުޅުވައިގެން އޭގެތެރޭގައި އޮތް ޕާރސަލްގެ ތެރެއަށް އެއްޗެއު ލީކަމަށް ބެލުމަކީ ލިބުނު ހެކިންގެ ހެކިބަހާއި މާދުރު އިހުތިމާލެކެވެ.

87ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ބަލަހައްޓާ ގޮތާއި ގުޅޭ ގޮތުން ދިފާޢުން ކުރި ސުވާލާއި ގުޅިގެން، ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވަނީ، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއަކީ މިކަހަލަ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގައިވެސް ކަސްޓަމްސްއިން ބަލަހައްޓް 08 ސެޕްޓެންބަރު 2021 ދުވަހު ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ދީފައިވާ ހެކިބަސް އެއްޗެއް ކަމަށެވެ. އެކަކު އަނެކަކުގެ އަތުން ހަވާލުވަމުން ދާގޮތ އަބަދުވެސް ކޮންމެ މައްސަލައެއްގައިވެސް ހަދާ ކަމަށް ބުނެފައި ވެއެވެ. ފުލުހުންނާއި ހަމައަށް ހަވާލު ކުރެވެންދެން ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ބަލހައްޓަ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އެތަނަކީ ކެމެރާ ހަރުކޮށް މޮނިޓަރ ކުރެވޭ ގޮތަށް ހުންނަ ތަނެއްކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

88އާދަމް ލަޠީފުގެ ހެކިބަހުގައި މިމައްސަލައާއި ގުޅިގެން ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ތައްޔާރުކުރެވުނުކަމަށް ބުނިއިރު، އެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ކޮބާތޯ ދިފާޢުން ސުވާލެއް ނުއުފައްދައެވެ. އަދި ކެމެރާ ހަރުކުރެވި އެތަނަކީ މޮނިޓަރ ކުރެވޭ ތަނެއްކަމަށް ބުނެފައިވާއިރު، އެތަނުގެ ކެމެރާ ފުޓޭޖް ހުށަނާޅާ އޮވެގެން ސުވާލެއް ނުއުފައްދައެވެ.

89ހެކިބަސްދިނުމުގައި ޗީފް ކަސްޓަމްސް އޮފިސަރ އަޙްމަދު ޙަފީޡް ބުނެފައިވަނީ، އާދަމް ލަޠީފުގެ ބެލުމުގެ ދަށުން "ސެކުއަރޑް އޭރިއާއަކަށް އެޕެކޭޖް މޫވް ކޮށްފައި" ވާކަމަށެވެ. އެތަނަކީ ކިހާ ސެކުއަރޑް ތަނެއްކަން ހެކިވެރިޔާ ބަޔާން ކޮށްދެމުން ބުނެފައިވަނީ "އެއީ ހަމަ ކަސްޓަމްސް ކޮންޓްރޯލް ސަރަޙައްދުގެ އެމްއޭސީއލްގައެ ހަމަ ކަސްޓަމްސްއަށް ޑިޓެންޝަން ލިބިފައި އިންނަ ރޫމެއް ކަމަށެވެ. ދެން އެތާ ހަމަ ތަޅެއް އިންނާނެ އޭގެ އިތުރުން ސީސީޓީވީ ކެމެރާ ހަމަ ކަވަރު ކުރާނެ އެތަން. އޭގެ އިތުރުން ހަމަ ލޮގް ބެލެހެއްޓި ދެން މިޕެކޭޖް ވަނުމަށްފަހު ހަމަ ޗީފް ކަސްޓަމްސް އޮފިސަރ އާދަމް ލަޠީފްގެ ބެލުމުގެ ދަށުން އެތަން އޯޕަން ކުރެވިގެން ދާނީ. ދެން އެފަރާތުގައި ޕެކޭޖް ވަނުމާ ދެން އޭގެ އިތުރުން ޕޮލިހުންނާ ޙަވާލުކުރަން ދެކަ ށ ޕެކޭޖް އޮންނާނީ އާދަމް ލަޠީފްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި އެފަރާތުގެ ހަމަ އަތުގައި ތަޅުދަނޑިއާ އެއްޗެހިވެސް އޮންނާނީ." މިފަދައިންނެވެ. މީގެ އިތުރުން އެތަނަށް ކޮންމެ ކޮންމެ މީހަކަށް ވަދެވޭނެތޯ ސުވާލު ކުރުމުން، އެތަނަށް ކޮންމެ ކޮންމެ މީހަކަށް ނުވަދެވޭނެ ކަމަށް ހެކިބަސް ދެމުން ބުނެފައިވެއެވެ. 08 ސެޕްޓެންބަރު 2021 ދުވަހު ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ދީފައިވާ ހެކިބަސް އބމ

90ހެކިވެރިޔާ އަޙްމަދު ހަފީޡުގެ ހެކިބަސް ކުރޮސް -އެގްޒަމިން ކުރުމަށް ދިފާޢުއަށ ދިން ފުރުޞަތގައު ކުރި ސުވާލުތަކާއި ގުޅިގެން، މިޕާރުސަލް ކެޑިތޯ އެހުމުން، ފޮތްތެރޭގައ ފޮރުވާފައި އޮތި މަސްތުވާތަކެތި ރައްކާކޮށްފައިވާ ރަބަރު ޕެކް ނުކަޑާކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އެކަމަށް ދިފާޢުން ޖަދަލެއް ނުއުފައްދައެވެ.

91މީގެ އިތުރުން، މިޕާރުސަލް ސެކއު ރ ޑް ލޮކޭޝަނަށް މޫވް ކުރިއިރު، އެތަނުގައި ހާޟިރުވެ ހުރިކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ދެން އެޕާރުސަލާމެދު ކަންކުރެވިގެނ ދިޔަގޮތް ބޮޑަށް އެނގޭނީ އާދަމް ލަޠީފުއަށް ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. މީގެއިތުރުން، މިޕާރުސަލާއި ގުޅިގެން، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީވެސް އޮންނާނެ ކަމަށާއި، ހަމަ އޭގެ އިތުރުން، ސެކުއަރޑް ލޮކޭޝަންއަށް މޫވްކުރުމަށްވެސް ހަމަ ޑޮކިއުމެންޓެއް ކުރިއޭޓ ކުރެވިގެން ދިޔަ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ދެން ހަމަ އެޕާރުސަލ އެތަނުން ނެރުމަށްޓަކައިވެސް ޑޮކިއުމެންޓްތައް ރަންވެގެން ދިޔަ ކަމަށް ހެކިބަސް ދެމުން ބުނެފައިވެއެވެ.

92ޕްރިސިޑެންސް 9އިސް ތިއުނާފީ ޖަވާބުގައި، މިދެހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި، އެކަކު ބަޔާންކުރަނީ ލޮކަރެއްގެ ވާހަކަ ކަމާއި އަނެކަކު ބަޔާންކުރަނީ ރޫމެއްގެ ވާހަކަ ކަމަށް ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން ބުނާ ބުނުމަށް ބަލާއިރު، މިޕާރުސަލް ސެކިއރަ ޑް ލޮކޭޝަނަށް މޫވް ކުރިއިރު، އަޙްމަދު ޙަފީޡް އެތަނުގައި ހުރިކަމަށް ބުނެ ހެކިބަސްދީފައިވާއިރު، އެތަނަކީ އެހެން މީހަކަށް ނުދެވޭނެ އަދި އާދަމް ލަޠީފުގ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތަޅުދަނޑި އޮންނަ ތަނެއް ކަމަށް ބުނެ ހެކިބަސްދީފައިވާތީ، އެހެން ބަޔަކަށް ނުވަދެވޭނެ ތަނެއްގައި އެޕާރުސަލް ރައްކާކުރިކަމަށ ނަމަވެސް އެހެން ބަޔަކަށް އެތަނަށް ވަދެވިދާނެކަމަށ ބުން ބުނުމަކީ ހަމައެކަނި ބުނާނުމަކުން ޝައްކުއުފެއްދޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެންބަޔަކު އެތަނަށްވަދެ އެޕާރުސަލްގައ ހުރި މަސްތުވާތަކެތި ގަނޑުބަޑު ކުރިކަން އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ދިފާޢުން ހެކި ދައްކައިގެން ބަޔާން ކޮށްދޭންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ.

93މިޕާރުސަލ އަލުން ބަންދުކުރުމަށްފަހު، ކަސްޓަމްސްގެ ފަރާތުން އެރައްކާކޮށްފައ ބޭއްވި އެހެނީ މީހުންނަށް ނުވަދެވޭ ތަނެއްގައި ހުރި އަދި އެޕާރުސަލާއި ކަސްޓަމްސްގެ ފަރާތުން ޙަވާލުވި އޮފިސަރުގެ އެކަނި ބެލުމުގެ ދަށުގައި ހުރި ލޮކަރެއްގައިކަނ ހެކިބަސް ދިން ހެކިންގި ބަހުން އެވަނީ ސާބިތުވެފައެވެ. ހެކިބަސްދިން ހެކިންގެ ބަހުން ސާފުކޮށް އެނގޭ ގޮތުގައި، މިޕާރުސަލް ކުރއިރ ބޭގުން ނެގއީސުރެ، ކޮންޓްރޯލް ޑެލިވަރީއަށް ފުލުހުންނާއި ޙަވާލު ކުރެވެންދެން މިޕާރުސަލް ރައްކާކޮށްފައި އޮތީ، އެހެން މީހަކަށް އެޕާރުސަލް އޮތްތނަށަ ނުވަދެވޭނެ ތަނެއްގައިކަން ސާފުވެއެވެ. އަދި މިޕާރުސަލ ކަސްޓަމްސްއިން ގެންގުޅުން ގޮތުގު ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ލިޔެކިޔުމުން ބަލަހައްޓާފައި އޮތްކަން ހެކިންގެ ބަހުން އެނގެއެވެ. ކްރޮސް-އެގްޒަމިން ކުރުމުގެ ތެރެއިން، މިލޮކަރު އެހެން އެއްވެސް މީހަކު ހުޅިވިކަން ނުވަތަ އެހެން މީހަކަށް ހުޅުވުމުގެ ފުރުޞަތުއޮތްކަމާމެދ ސުވާލު އުފެއްދިފައެއް ނެތެވެ.

94ހެކިން ކްރޮސް -އެގްޒަމިން ކުރުމުގެ ތެރެއިން، ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން ކޮށްފައިވާ ސުވާލަކީ، މި ޕާރުސަލް ގެންގުޅުނު ގޮތުގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ބެލެހެއްޓުނު ތޯއެވެ؟ މިސުވާލާއ ގުޅިގެނި ހެކިން ދީފައިވާ ޖަވާބުން، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ލިޔުމުން ބަލަހައްޓާފައިވާނ ކަމަށެ ބުން ޖަވާބު ދީފައިވެއެވެ. މިޖަވާބާއި ގުޅިގެން، މިޕާރުސަލްގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގެ ލިޔެކިޔުންތައް ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅިތޯ ނުވަތަ ހުށަނާޅާނަމަ، އެލިޔުންތައް ހުށައަޅާފައި ނެތިގެން ޢަލީ އަކްބަރު ގެ ފަރާތުން ދަށު ކޯޓުގައި ސުވާލެއް ނުއުފައްދައެވެ. ހުށަހެޅިފައިވާ ލިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު، މިޕާރުސަލްގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ލިޔެކިޔުމުން ބެލެހެއްޓި ގޮތުގެ ލިޔުންތައް ފެންނާން އެބަހުއްޓެވެ.

95މަތީގައިވާ ހެކިންގެ ހެކިބސްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށަ ދެން އޮތް ސުވާލަކީ މި ޕާރުސަލް ކަސްޓަމްސްއިން ބެލެހެއްޓީ އޭގެ އިންޓެގްރިޓީއާމެދ ސުވާލު އުފެދޭ ގޮތަކަށް ހެއްޔެވެ؟ މަތީގައި ބަޔާންކުރެވުނު ހެކިންގެ ހެކިބަސްތަކަށު ފުރަތަމަ ނަޒަރުން ބަލާއިރުވެސް، ކަސްޓަމްސްއިން ބެލެހެއްޓި ޕާރުސަލް އަދި ޕާރުސަލްގެ އެތެރޭގައި އޮތް އެއްޗެއްގެ އިންޓަގްރިޓީ ގެއްލިދާނެކަމަށ ޝައްކެއް އުފެދޭނެ ވާޤިއީ ކަމެއް ދިފާޢުން ހުށަހަޅާފައި ނެތެވެ.

96ނަމަވެސް ދަށް ކޯޓުނު މިހކިތައް ވަޒަންކުރިއިރު، ފާހަގަ ކުރި އެއްކަމަކީ ސީސީޓީވީ ހަރުކޮށްފައި ހުރިކަމަށެ ހެކިން ބުނާ ތަނެއްގެ ސީސީޓީވީ ފޫޓޭޖް ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައި ނެތްކަމަށެވެ. އެކަމުގެ ސަބަބުން ދަޢުވާގައެ ބަޔާންކުރާ ޕާރުސަލްގައި ރައްކާކޮށްފައިވާކަމަށ ބުން މަސްތުވާތަކެތީގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރު ނުކުރެވޭ ކަމަށެވެ. ސީސީޓީވީ ފުޓޭޖް ހުށަހަޅާފައި ނެތުމަކީ ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކިތަކުން ފާޅުވެ ސާފުވެގެންދާ ކަންކަން ނަފީ ކުރެވެނޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ސީސީޓީވީ ފުޓޭޖް ހުށަހެޅިނަމަ ވާނެ ގޮތަކީ ހެކިބަސްދިން ހެކިންގެ ހެކިބަހަށް އިތުރު ބުރަދަނެއް ލިބިގެން ދިއުމެވެ. ނޫނީ އެމީހުންގެ ހެކިބަހަށް ދޭންޖެހޭ ބުރަދަން ލުއިވެގެން ދިއުމެވެ. މިސަބަބު ދައްކައިގެން ހެކިތައް މުޅިން ނަފީކުރުމަކީ ކުރެވޭނެކަމެއް ނޫނެވެ.

97ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރި ޕާރުސަލްގައި ހުރި މަސްތުވާތަކެތި ހެކީގެ ގޮތުގައި ބަލައި ނުގަތުމަށް ނިންމުމަށް ދަށު ކޯޓުން ޙަވާލާދިން ޤަވާއިދު ގެ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ؛ ކަސްޓަމްސްއިން ހިފަހައްޓާ 7. (ހ) މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 151 ވަނަ މާއްދާއާއި، 152 ވަނަ މާއްދާއާއި، ތަކެތި 153 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނެވޭ ތަކެތީގެ ތެރެއިން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުށެއް ކުރިކަން ސާބިތުކުރުމަށް ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ އަދި ފަސޭހަކަމާއެކު އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންދެވޭނެ އެންމެހައި ތަކެތި، ލަސްނުކޮށް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއާ ޙަ ވާލުކުރަންވާނެއެވެ.

98މަތީގައިވާ ޤަވާޢިދާ ޙަވާލާދީ، ދަށު ކޯޓުން މިދަޢުވާ ސާބިތު ނުވާކަމަށް ނިންމި މައިގަނޑު އަސާސަކީ، ކޮންޓްރޯލް ޑެލީވަރީ ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ދިވެހެ ފުލުހުންނާއި މިޕާރުސަލ ޙަވާލުނުކޮށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި މިޕާރުސަލް ބާއްވާފައި އޮތް މުއްދަތު ދިގުވެ ލަސްވެގެން ދިއުމެވެ. އަދި އެޕާރުސަލްގައ ހުރި މަސްތުވާތަކެތީގެ އިންޓެގްރީ އާއި ޞައްޙަކާމެދު އުފައްދާ ސުވާލުވެސް ބިނާކޮށްފައިވނަ މި ލަސްވި ލަސްވުމުގެ މައްޗަށެވެ. އެހެންގޮތަކަށް ބުނާނަމަ، ފަސޭހަކަމާއެކު އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ގެންދެވޭނެ ޕާރުސަލެއެ "ލަސް ނުކޮށް" ޙަވާލު ކުރަންޖެހޭނެކަން މިޤަވާޢިދުން އނެ ގެން އޮތްއިރު، މިޕާރުސަލް ކަސްޓަސްމްގެ ފަރާތުން، ދިވެހި ފުލުހުންނާއި ޙަވާލުކރު ކުރުން ލަސްވެގެން ދިއުމަކީ، އެޕާރުސަލްގެ ތެރޭގައި ގަވާއިދު ނަންބަރު 230/2015-R (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލަތަކުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދު) ރައްކާކޮށްފައި ހުރި މަސްތުވާތަކެތީގެ އިންޓެގްރިޓީ ގެއްލި އޭގެ ޞައްޙަކަން ގެއްލޭނެ ކަމެއްކަމަށް ދަށު ކޯޓުން ބުރަވެފައި ވެއެވެ.

99ޕްރިސިޑެންސް 8ދަށު ކޯޓުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ މަތީގައިވާ ނުކުތާތަކަށް ބަލާއިރު، ޙަވާލާދެވޭ ޤަވާޢިދުގެ މަޤްޞަދު ބަޔާންކުރުމުގައި އެޤަވާޢިދުގެ 7 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސްގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނެވޭ ތަކެތީގެ ތެރެއިން، މިޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުށެއް ކުރިކަން ސާބިތުކުރުމަށް ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ އަދި ފަސޭހަކަމާއެކު އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންދެވޭނެ އެންމެހައި ތަކެތި، "ލަސްނުކޮށް" މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއ ޙަވާލާ ކުރަންވާނެ" ކަމަށް އޮތް ޢިބާރާތް މާނަކޮށްފައިވަނީ އެ ޤަވާޢިދުގެ މުޅި މަޤްޞަދު ހަނިވެގެންދާ ގޮތަށް، އެންމެ އަމާޒަކަށް މިސްރާބު ބެހެއްޓިގެންނެވެ. އެއީ "ލަސްނުކޮށް" މިހެން އޮތް ޢިބާރާތަށް ދެވިފައިވާ ލަފްޒީ ތަރުމަޖާއެއްގެ ނަތީޖާއެކެވެ.

100ޖިނާއީ ކުށަކާއި ގުޅިގެން ތަޙްޤީޤީ އިދާރާ އަކުން ހޯދާ ހެކި ތަޙްލީލު ކުރުމަށް ޙަވާލުކުރަންޖެހޭ ފަރާތަކާއި ޙަވާލުކުރުން ލަސްވެގެން ދިއުމަކީ އޭގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ މެދުކެނޑިއްޖެކަމަށް ނިންމޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. މިކަމުގައި ޝަރީޢަތުން ބަލަންޖެހޭ އަސާސަކީ، ހެކީގެ ގޮތުގައި ތަޙްޤީޤީ އިދާރާއަކުން ހޯދާތަކެތި އެޙަވާލު ކުރަންޖެހޭ ފަރާތަކާއި ޙަވާލުނުކޮށް އެދެމެދުގައި ފާއިތުވެގެން ލަސްވެގެން އެދާ ވަގުތަކީ ސަބަބެއް ނެތި ބަޔާންކޮށް ނުދެވޭގޮތަށް ހިނގާދިޔަ ލަސްވުމެއްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެވެ؟ ވީމާ، ކޮންމެ ލަސްވުމެއްގެ ސަބަބުން ތަޙްޤީޤީ އިދާރާއަކުން ހޯދާ ނުވަތަ އެއިދާރާގ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެންނަން ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވިދާނެ ތަކެއްޗަކީ ޤާނޫނީ ޞައްޙަކަން ގެއްލިފައިވާ ތަކެތިކަމަށް އޮޓަމޓެ ކުނި ބެލިދާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ތަންފީޛީ އިދާރާގެ އޮފޝިލުންނަށ އެއެއްޗެއް ޙަވާލުކުރަންޖެހޭ ފަރާތަކާ ޙަވާލުކުރުން ލަސްވެގެންދިޔ ސަބަބުނަ އެކަށީގެންވާ ހަމައަކުން ބަޔާންކޮށްދެވި، އެތަކެތީގެ އިންޓެގްރިޓީ އާއި އެތަކެތިން ލިބިދޭން ހެކީގެ ބުރަދަނަށް ބަދަލެއް ނާންނަކަށް ސާބި ތުކޮށްދޭނަމަ، އެކަމުގައި އިޖުރާއީ މައްސަލައެއް އޮތްކަމަށް ނުވާނެވެ.

101ވީމާ، ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވޭނެ އެއްޗެއް އެ ޙަވާލުކުރަންޖެހޭ ފަރާތަކާއި ޙަވާލުކުރުން ލަސްވެއްޖެކަމަށް ޝަރީޢަތުން ބަލަންވާނީ، ކޮންމެ މައްސަލައެއްވެސް ވަކިން އެމައްސަލައެއްގެ ޙަޤީޤަތްތަކާއި ޙާލަތްތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ. ލަސްވެއްޖެކަމަށ ކަނޑައެޅުމަށް ބަލާނެ، ހުރިހާ ޙާލަތަކަށް ފެތޭނެ އަދި އެމައްޗަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހފަދޭ ބަދަލުނުވާނެ ޖ މިދ އުޞޫލެއް ކަނޑައެޅުމަކީ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ބައެއް މައްސަލަތަކުގައި، އެންމެ ދުވަހެއްގެ ލަސްވމަކީވެސު އެމައްސަލައެއް އަނެއް ކޮޅަށް އަބުރާލާވަރުގެ ގޯހެއް ކަމަށް އެމައްސަލައެއްގެ ވާޤިއާތަކާއި ޙާ ލަތަށ ބެލުމުން ބަލަން ޖެހިދާނެއެވެ. ހަމައެއާއެކު ހަތަރެއް، ފަހެއް އަދި ހައެއްކަ ދުވަހަކީ ލަސްވުމެއް ނޫންކަމަށްވެސް އެމައްސަލައެއްގެ ވާޤިއާތަކާއި ޙަލާތަ ށ ބަލާއިރް ބަލަންޖެހިދާނެއެވެ. ވީމާ، ލަސްވާ ކޮންމެ ލަސްވުމެއްގެ މާނަ ދެވިގެން ދާންވާނީ އެ ވަކި މައްސަލައެއްގެ ޙަޤީޤަތްތަކާއި ޙާލަތްތަކުގެ މައްޗަށް ބަލައިގެންނެވެ.

102ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ޕާރުސަލަކީ ޝައްކުކުރެވޭ ޕާރުސަލެއްކަން ލަސްނުކޮށް، ކަސްޓަމްސްއިން ފުލުހުން ނަށް ހުށަހެޅިކަން ސާބިތުވާން އޮވެއެވެ. މިމައްސަލައަކީ ކޮންޓްރޯލް ޑެލިވަރީގެ އިޖުރާއަތު ހިންގައިގެން، ޕާރުސަލް ޙަވާލުވާ ފަރާތެއް ބަލަންޖެހޭ ޒާތުގެ މައްސަލައެއކަމަށްބުނެ، އެކަމަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން، މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ޕާރުސަލް ބޭއްވުމަށް ފުލުހުން އިރުޝާދު ދިންކަންވެސ އެނގެން އޮވެއެވެ. މިވާހަކަތައް ދަށު ކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ބަޔާންކޮށްދީފައި އޮތުމުން، ލަސްނުކޮށް، ޙަވާލު ކުރަންޖެހޭ އެއްޗެއް ލަސްކުރީ ކީއްވެގެންކަން އެކަށީގެންވާ ގޮތަކަށް އެވަނީ ބަޔާން ކށްދީފައެވެ. ވީމާ، މަތީގައިވާ ޤަވާޢިދާއި ޙަވާލާދީ މިޕާރުސަލް ފުލުހުންނާއި ޙަވާލު ކުރިކުރުން ލަސްވީކަމަށް ދަށު ކޯޓުން ނިންމީ ރނަ ގަޅަކަށް ނޫނެވެ.

103މީގެ އިތުރުން، މިޕާރުސަލް ކަސްޓަމްސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި އޮތް ދުވަހުގެ ޢަދަދުން ބަލާއިރުވެސް، އެކަށީގެން ނުވާހާ ދިގު މުއްދަތެއް ހޭދަވެފައެއް ނެތެވެ. ސަބަބަކީ، މިޕާރުސަލް ކަސްޓަމްސްގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނައީ، 04 މާރިޗް 2021 ވަނަ ދުވުގެ 15:30 ހާއިރު ކަމަށްވެފައި، 09 މާރޗް 2021 ގެ ހެނދުނު 9:30 ހާއިރު ފުލުހުންނާ މިޕާރުސަލ ޙަވާލުކުރިކަން އެނގޭތީ، ކަސްޓަމްސްގެ ބެލުގެ ދށުގައަ އޮތީ، ފުރިހަމަ 04 ދުވަހުކަނ އެނގެން އޮތީމައެވެ. ކޮންޓްރޯލް ޑެލިވަރީ އޮޕަރޭޝަނަކާއި ގުޅިގެން ހިންގަންޖެހޭ ކަންކަން ހިންގުމަށް 04 ދުވަސް ދިގުކަމަށް ނިންމާންވާނީ، މިމައްސަލައިގެ ވަށައިގެން ހިނގާދިޔަ ކަންކަން ބެލުމަށްފަހު ގައެވެ. ވީމާ، ވަގުތުގެ ގޮތުނު އެކަމެއް ކުރުން ލަސްވެއްޖެކަމަށް ބަލާއިރު އެކަން އެކަށީގެންވުމާއި ނުވުން ވަޒަންކުރަންޖެހޭނީ މިފަދަ ކަންކަމަށް ނަޒަރު ކޮށްގެންނެވެ.

104ހަމައެހެންމެ، ކުށަކާއިގުޅިގެން ހެކީގެ ގޮތުގައި ހޯދާތަކެތި، ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ހުރުމާއި މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސަސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ހުރުމާއި އެތަކެތީގެ އަޞްލު ގެއްލުމާއި އޮތް ގުޅުން ދަށު ކޯޓުން ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ޙަވާލާދެވޭ ޤަވާޢިދުގެ މަޤްޞަދާއި އެއްގޮތަކަށް ނޫނެވެ. ކުށަކާއިގުޅިގެން ތަޙްޤީޤީ އިދާރައަކުން ހޯދާ ހެކިތަކުގެ އަޞްލު ގެއްލުމާއި އެހެކިތަކުގެ ޞައްޙަކަމަށް އަސަރުކުރުން ބިނާވެގެންދަނީ އެވަގުތަކު އެތަކެތި ބެލެހެއްޓުމާއި ޙަވާލުވާ ތަޙްޤީޤީ އިދާރާއަކަށްވުރެ، އެތަކެތި އެބަޔަކު ބަލަހައްޓަން އޮންނަ އިޖުރާއަތާއި އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމާއި ނުކުރުމުގެ މައްޗަށެވެ. ނޫނީ ހެކީގެ ގޮތުގައި ހޯދާފައިވާ އެއްޗެއްގެ ތަބީޢަތަށް ބެލެވިގެންނެވެ.

105ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ފަރާތުން ހޯދާ ހެކިތައް ބެލެހެއްޓުމަށް އޮތް އިޖުރާއަތު ކަސްޓަމްސްއިން އެފަދަ ހެކި ބަލަހައްޓަން އޮތް އިޖުރާއަތަށްވުރެ ފުރިހަމަ ވެދާނެއެވެ. މިސާލަކަށް ހެކި ރައްކާކޮށް ބަލަހަންޓަނ ފުލުހުން ގެންގުޅޭ ވަޞީލަތްތަކަކީ ކަސްޓަމްސް އިން ހެކި ރައްކާކޮށް ބަލަހައްޓަން ގެންގުޅޭ ވަޞީލަތްތަކަށްވުރެ ކުރިއަރާފައިވާ ޒަމާނީ ވަޞީލަތް ތަކަކަށް ވެދާނެއެވެ. ހެކި ރައްކާކޮށް ފުލުހުން ބަލަހައްޓާ ގޮތް ރނަ ގަޅުވުމަކީ ކަސްޓަމްސްއިން ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތާއި އެއްގޮތަށް ބެލެހެއްޓި ހެއްކެއްގެ ޞައްޙަކަން ދަށްވެގެން ދާގޮތަށް މާނަ ކުރެވޭނެ ހަމައެއް ނޫނެވެ.

106ވީމާ މިކަމުގައި ޝަރީޢަތުން ބަލަންޖެހޭ ކަމަކީ، ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ އިރުޝާދުގެ ދަށުން މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި، އެޕާރުސަލް ބޭއްވި މުއްދަތުގައި އޮތީ ގަވާއިދު ނަންބަރު 230/2015-R (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލަތަކުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދު) ގައި ބަޔާންކުރާ އިޖުރާއަތާއި އެއްގޮތަށް ތޯއެވެ. މިޤަވާއިދުގެ 8 ވަނަ މާއްދާގއަ ކަނޑައަޅާފައިވި އިޖުރާއަތުގެ ދަށުން އެތަކެތި ފުލުހުން ބަލަހައްޓަންޖެހެނީ، މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް އިން ހިފައްޓާތަކެތި، ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތާ ޙަވާލުކުރުމުންނެވެ. އޭގެ ކުރިން، އެތަކެތީގެ އިންޓެގްރިޓީ އޮތް ނެތް ގޮތް ކަށަވަރު ކުރާނީ، ކަސްޓަމްސްއނި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތަށް ކަސްޓަމްސްއިން ތަބާވެފައިވޭތޯ ބަލައިގެންނެވެ. ޙަވާލާދެވޭ ޤަވާއިދުގައި ކަސްޓަމްސް އިން ތަކެތި ބަލަޖައްޓަންޖެހޭ ގޮތް ކަމަށް ބަޔާންކުރަނީ؛ ކަސްޓަމްސްއިން 7. (ނ) މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، ހިފަހައްޓާ ތަކެތި މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްއިން ހިފަހައްޓާ ތަކެތި، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއާ ޙަވާލުކުރުމުގެ ކުރިން، މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްއިން އިޖުރާއީ ގޮތުން ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ކުރުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.

(ރ) މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްއިން ހިފަހައްޓާ ތަކެތި، އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް، ގެންދަންވާނީ، ނުވަތަ އެކަކު އަތުން އަނެކަކު އަތަށް ބަދަލުކުރަންވާނީ، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އިން ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފަހައްޓާ ތަކެއްޗާމެދު އަމަލުކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ރެކޯޑްކުރުމާއެކުގައެވެ.

107ވީމާ، ކަސްޓަމްސް އިން ހިފެހެއްޓި ތަކެތި އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންދިއުމާއި އެކަކު އަތުން އަނެކަކު އަތަށް ބަދަލު ކުރިއިރު ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ރެކޯޑް، ކަސްޓަމްސްއިން އެފަދަ ތަކެތި ރައްކާކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ތަނެއްގައި ބަހައްޓައިގެން ބެލެހެއްޓުމަކީ، ކަސްޓަމްސްއިން އެޕާރުސަލް ބެލެހެއްޓިގޮތް ގޯސްވެ އޭގައިވާ އެއްޗެއްގެ އިންޓަގްރިޓީ ގެއްލޭނެ ޤާނޫނީ ސަބަބެއްނޫނެވެ. ޤަވާޢިދު ނަންބަރު: 230-2015/R ގެ މ.9(ށ) މި ޕާރުސަލާއިގުޅޭ ގޮތުން "އުލްފާ"ގެ ނަމުގައި ދެއްކި ބައެއް ވާހަކަ:

108މިޕާރުސަލަކ ޢަލީ އަކްބަރުގެ އެއްޗެއް ނޫންކަމަށް ބުނެ، އިންކާރުކޮށްފައި ވާއިރު، މިޕާރުސަލާއި ޙަވާލުވީ ޢަލީ އަކްބަރުކަނ ކުރިން ބަޔާންކުރެވިފައި ވާނެއެވެ. އަދި މިޕާރުސަލާއ ގުޅި ގޮތުން "އުލްފާ"ގެ ނަމުގައި ޑީ.އެޗް.އެލްގެ މުވައްޒަފާއި ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔަ ޗެޓް ލޮގް ފެނިފައިވަނީ ޢަލީ އަކބަރުގެ އަތުން ފެނުން ފޯނަކުނ ކަމަށްވެސް ބަޔާންކޮށްފައި ވާނެއެވެ. މިޗެޓް ލޮގުން ފާހަގަކުރެވޭ ދެކެވުނު ބައެއް ވާހަކަތައް ތިރީގައި ނަކަލުކޮށްފައި އެވަނީއެވެ؛

109މި ޗެޓް ލޮގަށް ބެލުމުން، މި ޕާރުސަލްގެ ތެރޭގައި އޮތީ ހަމައެކަނި ޓެކްސްޓް ފޮތެއް ކަމަށް ސަބަބުވެރި އިންސާނަކު ޤަބޫލެއް ނުކުރާނެއެވެ. އެހެނީ އެޕާރުސަލްގެ ތެރޭގައި އޮތީ ހަމައެކަނި ބައިލޮޖިކަލް ސައިންސް ފޮތެއްނަމަ، އެޕާރުސަލް ރައްދުކޮށްދޭ މަތިން، -/000،15ރ (ފަނަރަ ހާސްރުފިޔާ) ދިނުމަށް ޢަލީ އަކބަރް ހުށަހެޅުމަކީ އިންސާނީ ހަމަ ބުއްދި އާ ތަޢާރުޟުވާ ކަމެކެވެ. މިއިން ދަލީލުކޮށްދޭ ކަމަކީ، މިޕާރުސަލްގެ ތެރޭގައި ބައިލޮޖިކަލ ސައިންސް ފޮތް ނނ އަގުހުރި ކޮންމެވެސް އެހެން އެއްޗެއް އޮންނާނެކަން އެޕާރުސަލް ދިވެހިރާއްޖެ އެތެރެވުމުގެ ކުރިންވެސް ޢަލީ އަކް ބަރަށް އެނގިފައި އޮތްކަމެވެ. އެއަގުހުރި އެއްޗަކީ މަސްތުވާތަކެތިކަން މިވަނީ ހާމަވެގެން ގޮސްފައެވެ.

110ކަންމިހެން ހުރިއިރު، ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި އެންމެހައި ހެކިތައް އެކީއެކަށްޗަކަށް ބަލައި ވަޒަންކުރުމުން، ޢަލީ އަކްބަރު ގެ ފަރާތުން ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމުގެ ތެރެއިން އުފެއްދި ސުވާލުން، އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް އުފެދިގެނެއް ނުދެއެވެ. ބައިލޮޖިކަލ ސައިންސް ފޮތެއްގެ ތެރޭގައި މަސްތުވާތަކެތި ރައްކާކޮށް، އެފޮތް ޕާރުސަލްކޮށްގެން ރާއްޖެ އެތެރެކުރި މީހަކީ ޢަލީ އަކްބަރު ފިޔަވައި ދެވަނަ އެހެން މީހެއްކަމަށް ބަލަންޖެހޭ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް އުފެއްދިފައެއް ނެތެވެ. ފުލުހުން ތަޙްޤީޤުކުރީ އެޕާރުސަލްގެ ތެރެއިން ފެނުނު މަސްތުވާތަކެއްޗެވެ.

111ކޮންޓްރޯލް ޑެލިވަރީ ހިންގިއިރު، ޢަލީ އަކް ބަރާއި ހަމައިން މިމަސައްކަތް ފުލުހުން ހުއްޓާލުމުން، މިޕާރުސަލް އަޞްލު ރައްދުކުރަންވ ފަރާތާ ހޯދިފައި ނޯވެދާނެކަމަށ ބުން ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތނު ދަށު ކޯޓުގައި ވާހަކަ ދައްކާފައިވެއެވެ. ބަހުޘްގެ ބޭނުމަށް، އެކަމުގައި ޙަޤީޤަތެއް އޮވެދާނެ ތޯ ބެލުމަކީވެސް ކުރާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ، މި ޕާރުސަލަށް ޢަލީ އަކްބަރު އިންކް ރ ކޮށްފައިވުމާއެކު، ދިވެހިރާއްޖެއިން މި ޕާރުސަލާއި ޙަވާލުވީ ޢަލީ އަކްބަރު ކަމަށްވާތީއެވެ. ޢަލީ އަކްބަރު މިޕާރުސަލާއި ޙަވާލުވުމަށްފަހު، ފުލުހުންކަން އެނާއަށ އެނގުން ހިސާބުން މިޕާރުސަލަކީ އޭނާގެ އެއްޗެއް ނޫންކަމަށްބުނެ ދޫކޮށްލުމަށްފަހު، މިޕާރުސަލާއި ގުޅޭ ގޮތުން އިތުރުއެއްވެސ މަޢުލޫމާތެއް އޭނާ ދީފައި ނުވެއެވެ. މިއީ ކޮންމެވެސް އެހެން މީހަކު ބުނެގެން އެމީހަކަށް ކޮށްދިން ކަމެއް ކަމަށް ޢަލީ އަކް ބަރު ސުވާލު އުފައްދަން އެދާ ނަމަ، އެކަނ އެކަށީގެންވާ ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްދީ އެޕާރުސަލާއި ޙަވާލުވާން ހުރިކަމަށް ޢަލީ އަކްބަރު އެސުވާލު އުފައްދާ މީހަކީ ކާކުކަން ބުނެދިނުމަކީ ޢަލީ އަކްބަރު އަދާކުރަން އޮތް ޤާނޫނީ ޒިންމާއެކެވެ. މިދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ޕްރޮސިކުއުޝަނުން ހުށަހަޅާފައިވާ އެންމެހައި އެހެކިތައް މިނާ ވަޒަންކުރާއިރު، ޢަލީ އަކްބަރުގެ ދިފާޢުގައި އެއްވެސް ހެއްކެއް ހުށަހެޅުމަކާއި ނުލައި، ހަމަ ދުލުކޮޅުން ބުނެލާ ބަހަކުން ދިފާޢީ ގޮތުން ޢަލީ އަކބަރް އުފުލާންޖެހޭ ޤާނޫނީ ޒިންމާ އުފުލިއްޖެކަމަށް ނުނިންމޭނެއެވެ.

112ބަޔާންވެދިޔަ ސަބަބުތައް އެހެން ހުރުމުން، ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އުފުލާފައިވާ ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާތީ އެކުށުގެ ޢުޤޫބާތް އޭނާގެ މައްޗަށް ކަނޑައަޅަންޖެހެއެވެ.

113ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ޝަޚްސު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށާއި، ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވުމާއި ގުޅިގެން، ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 137 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) އަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، މިމައްސަލައިގައި ދަޢުވާލިބޭ ޢަލީ އަކްބަރުއަކީ ބަންދުގައި ހުރި މީހެއްކަމުގައި ނުވާތީ، އަދި އޭނާގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅިދާނެ އަދަބަކީ ބަންދުގެ އަދަބެއްކަމަށްވާތީ، އިސްތިއުނާފު މިކުރެވޭ މައްސަލައިގެ ޙުކުމް އިއްވަންދެން ނުވަތަ މިކުށް ސާބިތުވިކަމަށް ކަނޑައެޅި ދުވަހުން (20 މޭ 2025) ފެށިގެން 10 (ދިހައެއް) ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޢަލީ އަކްބަރު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މައްޗަށް އަމުރުކުރަމެވެ. އަދި ޢަލީ އަކްބަރުއަކީ މިހާރު ދޫވެފައިވާ ފަރާތެއްކަމުގައިވާތީ، އޭނާ ހައްޔަރުކޮށް ބަންދުގައި ބަހައްޓައިގެން މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއާ ޙަވާލުކުރުމަށް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މައްޗަށް އަމުރުކުރަމެވެ. އަދަބު ކަނޑައެޅުން:

114މި މައްސަލައިގައި އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން، އަދަބާއިމެދ ވާހަކު ދެއްކުމަށް ދެފަރާތަށް ދިން ފުރުސަތުގައި ޝަޚްސު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށާއި ގުޅިގެން ޕްރޮސިކިއުޝަނުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ މިއީ ޖުނަހުގެ 1 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެއްކަމަށާއި، މި ކުށުގެ އަސާސީ އަދަބަކީ 04 (ހަތަރެއް) މަހާއި 24 (ސައުވީސް) ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށް ލުމަށްކަމަށެވެ. އަދި މި މައްސަލައިގައި ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅޭ އަސާސީ އަދަބު މަތިކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް އަދި ދަށްކުރަންޖެހޭ ޙާލަތެއް ނެތްކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އެދެނީ މި ކުށާއި ގުޅިގެން ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް 04 (ހަތަރެއް) މަހާއި 24 (ސައުވީސް) ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށް ލުމުގެ އަދަބެއް ކަނޑައަޅައި ދިނުމަށެވެ.

115ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި މިކްސްކޮން އަދަބު ކަނޑައަޅައި ދިނުމަށާއި ފަނޑިޔާރުންނަށް ލިބިފައިވާ އިޙްތިޔާރުގެ ދަށުން އަދަބު ލުއި ކޮންދިނުމަށެވެ.

116ޕްރޮސިކިއުޝަނުގެ ފަރާތުން ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ސާބިތުވެފައިވާ ޖަދުވަލު 01 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރމުގ ކުށުގެ ދައުވު އާ ގުޅިގެން ޕްރޮސިކިއުޝަނުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް މި ކުށުގެ ދަޢުވާކޮށްފައިވަނީ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 112 ވަނަ މާއްދާއާ ހަވާލާދީ އެމާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުންކަމަށާއި، ބުނެވުނު މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ އުމުރަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/000،100ރ. (އެއްލައްކަ ރުފިޔާ) އިން ފެށިގެން- /000،000،10ރ. (ދިހަ މިލިއަން ރުފިޔާ) އާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުންކަމަށެވެ. ޕްރިސިކިއުޝަނުނ އެދެން ޢަލީ އަކްބަރު އުމުރަށް ޖަލަށް ލމާއެކު -/000،100ރ. (އެއްލައްކަ ރުފިޔާ) އިން ޖޫރިމަނާކޮށްދިނުމަށެވެ. އަދި ޢަލީ އަކްބަރު މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން ބަންދުގައި ހުރި މުއްދަތު ބުނެވިދިޔަ މުއްދަތުގެ ތެރެއިން އުނިކޮށްދެއްވުމަށެވެ.

117މި ކުށުގެ އަދަބާއި ގުޅިގެން ޢަލީ އަކްބަރުގެ ފަރާތުން ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ހުޅަހެޅުމަށް އިތުރު ހުޅަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާފައެއްނުވެއެވެ. ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅޭނެ އަދަބު:

118ޕްރިސިޑެންސް 11މި ޤަޟިއްޔާގައި ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ސާބިތުވެފައިވާ ޝަޙްސު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 312 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) އާއި 2 ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) އާއި ހަވާލާދީ އެމާއްދާގެ (ނ) ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުންނެވެ. ބުނެވުނު މާއްދާގައި މކުށި ދަރަޖަކޮށްފައިވަނީ ޖުނަޙްގެ 1 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ޖުނަހުގެ 1 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށަކަށް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ އަދަބު ފެންނާން އޮތީ، މި ޤާނޫނުގެ 1002 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ތާވަލުގައެވެ. އެ ތާވަލު ބަޔާންކުރާ ގޮތުން، ޖުނަހުގެ 1 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށަކަށް އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ އަސާސީ މިންގަނޑަކީ 04 (ހަތަރެއް) މަހާއި 24 (ސައުވީސް) ދުވަހުގެ ޖަލު އަދަބެކެވެ. ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބުނެފައިވަނީ މި އަދަބު މަތި ކުރަންޖެހޭ އަދި ލުއިކުރަންޖެހޭފަދަ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށެވެ.

119މި ދައުވާއާ ގުޅިގެން ބަޔާންކުރާ ކުށަކީ ދުރާލައި އިންތިޒާމްކޮށްގެން ހިންގާފައިވާ ކުށެކެވެ. އެހެން މީހެއްކަމަށް ދެއްކިގެން ދިވެހިރާއްޖެއަށް މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކުރުމެވެ. އެހެންކަމުން، މި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ބަލައި ޝަޚްސު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާއާ ގުޅިގެން ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ އަދަބަކަ 04 (ހަތަރެއް) މަހާއި 24 (ސައުވީސް) ދުވަހުގެ ޖަލަށްލުމާއެކު، އަދަބަށް ޝަރީޢަތުން ބަދަލު ގެންނަނަ ގެހޭނެ ތަނއެ ން ތ ވެ.

120ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ސާބިތުވި ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާކޮށްފައިވަނީ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 112 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ހަވާލާދީ އެމާއްދާގެ

(ނ) ގެ ދަށުންނެވެ. ބުނެވުނު މާއްދާގެ (ހ) ގައި ޖަދުވަލެ 1 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމަކީ ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުކުރުމަކީ ކުށެއްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، މިކުށް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ އުމަރަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/000،100ރ. (އެއްލައްކަ ރުފިޔާ) އިން ފެށިގެން -/000،،00010ރ. (ދިހަ މިލިއަން ރުފިޔާ) އާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ޖޫރިމަނާކުރުންކަމަށް އެމާއްދާގެ

(ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

121އެހެންކަމުން، ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވއާއާ ގުޅިގެން ޢަލީ އަކްބަރުގެ މައްޗަށް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ އަދަބަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 112 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ހަވާލާދީ އެމާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ޢަލީ އަކްބަރު އުމުރަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/000،001ރ. (އެއްލައްކަ ރުފިޔާ) އިން ޖޫރިމަނާކުރުންކަމުގައި ދެކެމެވެ. އަދި މި މުއްދަތުން، މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން ޢަލީ އަކްބަރު ބަންދުގައި 361 (ތިންސަތޭކަ ފަސްދޮޅަސް އެކެއް ) ދުވަސް ހޭދަކޮށްފައިވާކަމަށ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބުނެފައިވާތީ އެމުއްދަތު އުނިކުރަންޖެހޭކަމުގައި ދެކެމެވެ. އަދި މިކޯޓުގެ ނަންބަރު B2/CHT/2025/2072-95 ބަންދު އަމުރާ އ ގުޅިގެނި ހޭދަކުރި މުއްދަތުވެސް އުނިކުރަންޖެހެއެވެ.

122ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާޢީދު ކުރަމެވެ.

123ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާޢީދު ކުރަމެވެ.

ދެންފަހެ، ބަޔާންވެދިޔަ ސަބަބުތައް އެހެން ހުރުމުން، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު: 262/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ އާއި އެކޯޓުގެ ނަންބަރު:462/Cr-C/2021 ޤަޟިއްޔާ ގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަކީ ޤާނޫނާއި އެއްގޮތަށް ކޮށްފައިވާ ޙުކުމެއް ނޫންކަމަށްވާތީ، އެ ދެ ޤަޟިއްޔާއިން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމްތައް މި ދެޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ބެލި ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހުގެ އިއްތިފާޤުން ބާޠިލުކޮށް؛ ސ،ހިތަދޫ، ދުގެތިމާގެ / ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަންގެ މައްޗަށް ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްއުޤޫބާތު) ގެ 312 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) އާއި 2 ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) އާއި ހަވާލާދީ އެމާއްދާގެ (ނ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ކޮށްފައިވާ ޝަޚްސު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއްނެތި ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވާތީ، ޝަޚްސު އޮޅުވާލުމުގެ ކުށުން ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަން ކުށްވެރވެއްޖެކަމަށް ކަނޑައަޅައި މި ކުށުގެ ޢުޤޫބާތެއްގެ ގޮތުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްއުޤޫބާތު) ގ 312 ވަނަ މާއްދާގެ

(ނ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރަށް ޙަވާލާދީ، އެ ޤާނޫނުގެ 1002 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން، 04 (ހަތަރެއް) މަހާއި 24 (ސައުވީސް) ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޢަލީ އަކުބަރު ޖަލަށް ލުމަށް ޙުކުމް ކޮށް، އަދި ސ.ހިތަދޫ، […] / ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަންގ މައްޗަށް ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/17 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 112 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޙަވާލާދީ، އެމާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ކޮށްފައިވާ ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާ އެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖއަށެ އެތެރެކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢވު އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއްނެތި ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވާތީ، ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާ އެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ ކުށުން ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަން ކުށްވެރިވެއްޖެކަމަށް ކަނޑައަޅައި، މިކުށުގެ ޢުޤޫބާތެއްގެ ގޮތުން ޢަލީ އަކްބަރު ޙަސަން އުމުރަށް ޖލަށްލުމަ އިއެކާ -/000،001ރ. (އެއްލައްކަ ރުފިޔާ) އިން ޖޫރިމަނާކޮށް، މި ދމައްސަލައ ގުޅިގެނާ ޢަލީ އަކްބަރެ ޙަސަން ބަންދުގައި ހޭދަކޮށްފައިވާ މުއްދަތު ޖަލު ޙުކުމުގެ މުއްދަތު ތަކުނ އުނިކުރުމަށް އަމުރުކޮށް، އަދި ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ މިއަދު 26 މޭ 2025