ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2017/HC-A/180
ނަޞްރުﷲ ކަމާލުއްދީން ވ. އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު، 2017/HC-A/180
Nasruﷲ Kamaluddin v. Ismail Shuja 2017/HC-A/180 (2017/HC-A/180, High Court of the Maldives, 17 July 2019)
ނަޞްރުﷲ ކަމާލުއްދީން ވ. އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އެއްބަސްވުމަކީ ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ކަނޑައަޅާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ޙުކުމްކުރި.
މއ. ހުރަވީގޭގެ ގްރައުންޑް ފްލޯރާއި ފުރަތަމަ ބުރީގެ އެއް އެޕާޓްމަންޓް ފިޔަވައި ދެންހުރި ތަންތަން، 2012 ވަނަ އަހަރު ވެވުނު އެއްބަސްވުމަކުން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތަށް ކުއްޔަށް ދިނުމުގައި، އިތުރުކުރާ 15 އަހަރަށް ކުލީގެ ގޮތުގައި 100,000 ރުފިޔާ ކަނޑައަޅާފައިވި. ކުލީގެ ވެރިފަރާތުން ބުނީ މަންމައާއި ދަރިފުޅު ބަލިވެ ފައިސާއަށް މަޖުބޫރުވެގެން އެއްބަސްވީކަމަށް.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ނުފޫޛު ބޭނުންކޮށްގެން އެއްބަސްވުން ވެވުނުކަމަށާއި، ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި ތަފާތު ހަމަތަކެއް ގެންގުޅުނުކަމަށާއި، އެކަށީގެންވާ މުޤާބިލެއް ނެތްކަމަށާއި، ތިންވަނަ ފަރާތްތަކުގެ ޢިމާރާތްތައް ހިމެނޭކަމަށާއި، ކުރީގެ އެއްބަސްވުމުގެ ޙައްޤުތައް ދޫކޮށްލުމުގައި (novation) އޮޅުން އަރާފައިވާކަމަށް.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ގޭގެ ފަންގިފިލާތައް ކުއްޔަށް ދިނުމަށް ވެވުނު އެއްބަސްވުމަކީ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ނުރަނގަޅު ނުފޫޛު ބޭނުންކޮށްގެން، ނުވަތަ ކުލީގެ ވެރިފަރާތް މަޖުބޫރުވެގެން، ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ މުޤާބިލެއް ނެތި ވެވުނު ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ހެކިބަހުން ނުފޫޛެއް ނުވަތަ މަޖުބޫރުކުރުމެއް ސާބިތުނުވާ؛ 4 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ޝަކުވާއެއް ނުކުރޭ؛ ނުފޫޛުގެ މަޤާމެއްގައި ހުރިކަން ސާބިތުނުވާ؛ އަގެއްހުރި މުޤާބިލެއް ލިބިފައިވާތީ މުޤާބިލު މަދުކަމަކީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރާނެ ސަބަބެއް ނޫން.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- އެއްބަސްވުމެއް ވެވުނީ މަޖުބޫރުވެގެން ނުވަތަ ނުފޫޛު ބޭނުންކޮށްގެންކަން ސާބިތުނުވާނަމަ، އަދި އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިޔާ އެއްވެސް ޝަކުވާއެއް ނުކޮށް އެއްބަސްވުމަށް 4 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ފާއިތުވުމަށްފަހު ޝަކުވާ ހުށަހަޅާނަމަ، އެ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށްދެވޭނެ ހަމައެއް ނެތެވެ. (އިސްފަނޑިޔާރު ޝުޖާޢު ޢުޘްމާން އާއި ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޢަލީގެ ރައުޔު)
- ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުރަނގަޅު ނުފޫޛު (undue influence) ބޭނުންކޮށްގެން ވެވޭ އެއްބަސްވުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއް ނޫން ނަމަވެސް، ގެއްލުން ލިބުނު ފަރާތް ޚިޔާރުކޮށްފިނަމަ ބާޠިލުކުރެވިދާނެ (voidable) އެއްބަސްވުމެކެވެ؛ އެކަން ސާބިތުވުމަށް ނުފޫޛު ހިންގޭ މަޤާމެއްގައި ހުރުމާއި، އެ މަޤާމުގެ ނުފޫޛު ބޭނުންކުރުމާއި، މުޢާމަލާތަކީ އަނެއް ފަރާތަށް ގެއްލުންހުރި މުޢާމަލާތަކަށްވުން ސާބިތުވާންޖެހެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒުގެ ރައުޔު)
- ނުސީދާ (presumed) ނުރަނގަޅު ނުފޫޛުގެ ދަޢުވާއެއްގައި، ފުރަތަމަ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ހުރީ އޭނާގެ އިޚްތިޔާރަށް ނުފޫޛު ފޯރުވޭ މަޤާމެއްގައި (އަމުރުކުރަނިވި ބާރު، ފިޑިއުޝަރީ ގުޅުން، ނުވަތަ ބުއްދީގެ ތަޞައްރުފު ނުފުދުން) ކަން ސާބިތުކުރަންޖެހެއެވެ؛ އެކަމާއި ގެއްލުންހުރި މުޢާމަލާތެއްކަން ސާބިތުވުމުން، ނުފޫޛު ނުފޯރުވާކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ފުރޮޅެއެވެ. ފައިސާއަށް ބޭނުންވެ އަތްމަތި ދަތިވުމަކީ އަނެއް ފަރާތް ނުފޫޛުގެ މަޤާމެއްގައި ހުރިކަން ދައްކާ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒުގެ ރައުޔު)
- ނުރަނގަޅު ނުފޫޛުގެ ޤާޢިދާއަކީ މީހަކު އަމިއްލައަށް ވިސްނުން ކުޑަކޮށް ކުރާ ކަމަކުން ކުރިމަތިވާ ދެރަތަކުން ސަލާމަތްކުރުމަށް ހިންގޭ ޤާޢިދާއެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ގަދަބާރުން، ހީލަތުން ނުވަތަ އޮޅުވާލައިގެން މުދާ އަތުލެވިފައިވާ ފަރާތްތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ޤާޢިދާއެކެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒުގެ ރައުޔު)
- މުޤާބިލަކީ އެއްބަސްވުމެއް ޞައްޙަވުމުގެ އަސާސީ އުންސުރެއް ނަމަވެސް، މުޤާބިލު އެކަށީގެންވޭތޯ ކަނޑައަޅަނީ އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިންނެވެ؛ މުޤާބިލުގެ ގޮތުގައި ޤާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި އަގެއްހުރި އެއްޗެއް ދީފައިވާނަމަ، ވަޢުދަކީ ލިބުނު އަގަށްވުރެ ބޮޑު އެއްޗެއްތޯ ނުވަތަ އެއްބަސްވުމަކީ އެއްފަރާތަކަށް ޖެހިފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްތޯ ކޯޓުން ނުބަލައެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒުގެ ރައުޔު)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ އަދި 15 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1)
- 2010/HC-A/278
- 2012/HC-A/139
- 2015/HC-A/164
- 2010/SC-A/02
- 2013/HC-A/363
- 2015/SC-SJ/14
- 2014/SC-A/10
- 2008/SC-A/09
- ބެންޗު
- ޝުޖާޢު ޢުޘްމާން، ޙަސަން ޢަލީ، މުޙައްމަދު ނިޔާޒު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް