ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/243
މުޙައްމަދު ޞަބާޙް ވ. ޢާއިޝަތު ނަފީސާ، 2018/HC-A/243
Mohamed Sabaah v. Aishath Nafeesaa 2018/HC-A/243 (2018/HC-A/243, High Court of the Maldives, 17 March 2020)
މުޙައްމަދު ޞަބާޙް ވ. ޢާއިޝަތު ނަފީސާ
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން ޢިމާރާތުގައި 4 ބެހެނިވެރިންގެ ޙައްޤު ހަމަހަމަ ކަމަށާއި، ހުށަހެޅި ގޮތަށް ފްލޯރ ޢައްޔަންކޮށްފިނަމަ ވަކި ބެހެނިވެރިއެއްގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން އަތުވާނެތީ އެގޮތަށް ޢައްޔަން ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.
4 ބެހެނިވެރިއެއްގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ މާލޭގެ ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްގައިވާ ޢިމާރާތުގެ ފްލޯރތައް ބައިކޮށް ބެހެނިވެރިންގެ މެދުގައި ޢައްޔަންކޮށްދިނުމަށް ބެހެނިވެރިއަކު ދަޢުވާކުރިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ޙައްޤު ހަމަހަމަވާ ކަމަށް ނިންމި ޝަރުޢީ ޤާނޫނީ ހަމަ ބަޔާން ނުކުރާތީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 އާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްގެ ބެހެނިވެރިންގެ ޙައްޤު ހަމަހަމަ ކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ހުށަހެޅި ގޮތަށް ފްލޯރ ޢައްޔަންކޮށްނުދިން ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާއާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ބަންޑާރަ ބިން ތަރިކައިގެ އުޞޫލުން ނޫން ހަމަހަމަކޮށް ބެހޭ އުޞޫލާއި، ކުރީގެ ތަރިކަ ބެހި ޙުކުމްތަކާއި މުނިސިޕަލްޓީގެ ސިޓީތަކުން ބިން 4 ވާރިޘުންގެ ނަމުގައި ހަމަހަމަކޮށް ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައިވާކަން އެނގޭތީ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރުން ޢަމަލުކުރާނީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނަށެވެ؛ ދަށުކޯޓުން ކުރީގެ ތަރިކަ ބެހި ޙުކުމްތަކަށާއި ގޯއްޗަކީ ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްކަމަށް ޙަވާލާދީފައިވާނަމަ، ހަމަހަމަ އުޞޫލުން ބެހިގެންވާ ކަމަށް ނިންމި ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަ ސާފުވާތީ 142 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފެއް ނުވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު ހ)
- ބަންޑާރަ ބިމަކީ ތަރިކައިގެ އުޞޫލުން ބަހައިދެވޭ، ތަރިކަ ދޫކުރި މީހާގެ މުދަލެއް ނޫނެވެ. ތަރިކައިގައި ހިމެނޭ ނުއުފުލޭ މުދާ ހުރި ބިން ވާރިޘުންގެ މެދުގައި ބަހައިދެނީ ޤާނޫނާއި ޤަވާއިދުގެ ތެރެއިން ބިމުން ލިބިދެވޭނެ މީހުންގެ މެދުގައި ހަމަހަމަކޮށެވެ (ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާ، ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާބެހޭ ޤަވާއިދު، އަދި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތައް). (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު ހ)
- ދައުލަތުގެ ބަންޑާރަ ބިމެއް ދިރިއުޅުމަށް ޙަވާލުކުރުމަކީ މިލްކުކޮށްދިނުން ނޫނެވެ؛ އެއީ ބިމުގެ ނާޡިރު ދީފައިވާ ޤާނޫނީ ޙައްޤެއްކަމުން ވާރިޘުންނަށް ނަޤުލުވާނީ ތަރިކަ ބެހުމުގެ އުޞޫލުން ނޫން، ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ (2009/SC-A/26، 2010/SC-A/18، 2011/HC-A/25، 2014/HC-A/211). (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު ހ)
- ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅި ލިޔުންތައް ވަޒަންކުރި ގޮތުގެ ތަފްޞީލު ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ނުހިމެނުނަސް، ޙުކުމް ކުރެވިފައިވަނީ ޙަވާލާދީފައިވާ ޙުކުމްތަކާއި ލިޔުންތަކާ އެއްގޮތަށްކަން ހައިކޯޓުން ބެލުމުން އެނގޭނަމަ، ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ގެ (1) ގެ އުޞޫލުތަކަށް ޢަމަލުނުކުރާ ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު ށ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގެ (1)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާ
- ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާބެހޭ ޤަވާއިދު
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2009/SC-A/26 (މުއުމިނާ ޙަސަން ވ. އަޙްމަދު ޢަބްދުﷲ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/18 (މުޙައްމަދު އަބޫބަކުރު ވ. ޙައްވާ ޢަލީ)
- ހައިކޯޓުގެ 2011/HC-A/25 (ސަކީނާ ޙަސަން ވ. އަޙްމަދު ޙަސަން)
- ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/211 (ސާނިޔާ ޢަލީ ވ. ޢަބްދުﷲ ޙަސަން)
- ކޯޓް ނަންބަރު 4 ގެ 4/93-252/JC
- މަދަނީ ކޯޓުގެ 612/MC/2005
- ބެންޗު
- ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، މުޙައްމަދު ނިޔާޒު، މުޙައްމަދު ފައިޞަލް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް