މުޞްޢަބް ޢަބްދުﷲ ވ. ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން

8ޕްރިސިޑެންސް 1ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމާ މެދު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢަމަލުކުރެވޭ ޤާނޫނީ ނައްސަކީ "ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދު 6" ގެ 256 ވަނަ މާއްދާއެވެ. ހައިކޯޓުގެ ޚަދީޖާ ޢަބްދުއްޞަމަދު ޢަބްދުﷲ ވ ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން މައްސަލައިގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ފަދައިން ޝަރުޢީ ކޯޓަކަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ވަގުތީ އަމުރެއް ނުވަތަ ވަގުތީ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިދޭ ހާލަތްތަކަކީ، މައްސަލައިގައި ޙުކުމް ކުރެވޭއިރު، އެޙުކުމުގެ މަގުސަދު ހާސިލު ނުވެ ހިނގައިދާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތަކެއް ހުރެ އެކަން ހުއްޓުވުމާއި ނުވަތަ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ލިބިގެންދާނެކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭ ގެއްލުމެއް ހުއްޓުވަން ޖެހޭ ފަދަ ހާލަތްތަކެވެ.

9ޕްރިސިޑެންސް 2މިހާލަތްތަކުގައި ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގައި އެމައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ކަންތައްތަކަށާއި، ޒާތަށާއި، ބާވަތަށާއި، ޙާލަތަށާއި، މައްސަލާގައި ވަގުތީ އަމުރަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމުގެ މައްޗަށް ބައްލަވައި ވަގުތީ އަމުރެއް ނުވަތަ ވަގުތީ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމަކީ އެމައްސަލަ ބައްލަވާ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރެއް ނަމަވެސް އެބާރަކީ މުޠުލަޤު ބާރެއްނޫންކަމަށް ހައިކޯޓުގެ ދިވެހި ދައުލަތް (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ) ވ ވިލާ އެއަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވެއެވެ.

10ޕްރިސިޑެންސް 3ވަގުތީ އަމުރުތައް ނެރުމުގައި ކޯޓުން ފުރިހަމަވޭތޯ ބަލަންޖެހޭ އާންމު ޝަރުޠުތަކެއްވާކަން ތަފާތު ޤާނޫނީ ޖުރިސްޑިކްޝަންތަކުން ޤަބޫލުކުރާ އިޖްރާއީ އާންމު އުޞޫލުތަކަކަށް ބެލުމުން އެނގެން އޮންނައިރު، އެޝަރުޠުތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން ވ ކޮމިޝަން ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް މައްސަލައިގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ރިޢާޔަތްކުރެވޭ ކަންތައްތައް ތިރީގައި ފާހަގަކުރެވިފައިއެވަނީއެވެ.

1.10. "ވަގުތީ އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަށް، ޤާނޫނީ ގޮތުން ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ޤާއިމްވެގެންވުން"

2.10. "ވަޤުތީ އަމުރު ނެރުމަކާނުލައި އަސްލު މައުޟޫޢީ ދަޢުވާ ލަސްވެގެން ހިނގއްޖަ ނަމަ ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކަލެއް އޮތުން"،

3.10. "ވަގުތީ އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަކީ އެފަދަ އަމުރަކަށް އެދުމުގެ ޞިފަތު ނުވަތަ ޙައިޘިއްޔަތު ޤާނޫނީ ގޮތުން ލިބިގެންވާ ފަރާތެއްކަމުގައިވުން" A/100-HC/2017 ފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާ 4 ގެ (ށ) 2012/SC-A/21 ޤާނޫނީ އޞު ލުތައް މިމައްސަލައަށް ތަޠޫ ބ ގ ކުރުނު

11ޕްރިސިޑެންސް 4ޤާނޫނީގޮތުން ޙމާޔަތްކުރަންޖެހޭ ފަދި ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު ޤާއިމްވެގެންވާ ކަމުގައި ބެލެވޭނީ އެޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް ޙިމާޔަތްކުރާ ޤާނޫނީ ޤާއދާއެއިއޮތުމުގެ އިތުރުން، ވަގުތީ އަމުރަށް އެދި ހުށަހަޅާ ވަޤާއިޢުތަކަކީ އެފަދަ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއްވާކަމުގެ އިޙްތިމާލު ޤާއިމުވެގެންވާކަމުގައި ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރުގެ ކާފީ ވަޤާއިޢުތަކަށްވމުނު ކަމަށް އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން ވ ކޮމިޝަން ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވެއެވެ . މިމައްސަލައިގައި ދެފަރާތު ގެ ބަހުންވެސް މުޞްޢަބު ޢަބްދުﷲ އަދާކުރަމުންދިޔަ ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށްފައިވާކަން އެނގެއެވެ. މުޞްޢަބު ޢަބްދުﷲ ގެ ފަރާތުން މައުޟޫޢީ ދަޢުވާގައި އެދޭ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ވަޒީފާ އަނބުރާ ލިބުމަށް އެދިފައިވެއެވެ. އެހެންކަމުން މިމައްސަލައިގެ ގޮތެއް ނިމޭއިރު ވަޒީފާ އަނބުރާ އިޢާދަކުރަން ނިންމަވާ ހާލަތެއްގައި އެމަޤާމަށް ދާއިމީ މުވައްޒަފަކު ނެގިފައިވުމަކީ އެފަދަ ޙުކުމެއް އެގޮތަށް ތަންފީޛުކުރަން އެޅިދާނެ ހުރަހެއް ކަމުގައިބެލެވިދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނުގެ ޤާނނުގޫ 56 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ޕާރމަނަންޓް ސެކްރެޓަރީން ޢައްޔަންކުރެވެނީ 5 އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށް ވުމުން އެމަޤާމަށް ދާއިމީ މުވައްޒަފަކު ނެގުމުގެ އިޙްތިމާލެއް ނެތް ކަން އެނގޭކަމާއިއަދި އެމަޤާމަށް އިތުރަށް މީހަކު ނެގިފައިވާ ހާލަތެއްގައިވެސް މިރައޔުގު 12 ވަނަ ނުކުތާގައި ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ކަންތައްތަކަށް ބަލައި ވަޒީފާގެ މުއްދަތަށް ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ފުރުސަތު އޮތުމުން ވަގުތީ އަމުރުން ޙިމާޔަތްކުރަން އުޅޭ ޙައްޤު، ވަގުތީ އަމުރާ ނުލައި ވެސް، ޙިމާޔަތްކުރެވުމުގެ ފުރުސަތު އޮތްކަމަށް އަހުރެން ދެކެމެވެ.

12ޕްރިސިޑެންސް 5މައުޟޫޢީ ދޢަ ވާ އާދު އިގެ އިޖްރާއަތުގެ ދަށުން ފުރިހަމަކޮށްފިނަމަ، ތަދާރުކު ނުކުރެވޭފަދަ އަދި އިޢާދަ ނުކުރެވޭފަދަ ނުރައްކަލާއި ނުވަތަ ގެއްލުމަކާ، އެދަޢުވާއ ގުޅިގެނާ ވަގުތީ އަމުރަށް އެދޭ ފރާތުނަ ކުރިމަތިލާންޖެހުން، މިއުންސަރަށް ބަލާއިރު، ޕާރމަނަންޓް ސެކެރެޓަރީގެ މަޤާމަކީ 5 (ފަހެއް) އހަރުގަ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން ވަގުތީ މަޤާމެއްކަމަށްވުމުން ޤާނޫނާ ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށްފައިވާކަމަށް ކަނޑައެޅޭ ހާލަތެއްގައި ވެސް ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ނަގައިދެވޭނީ އެ 5 (ފަހެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރެއިން ބާކީ ހުރި މުއްދަތުގެ މުސާރައާއި އިނާޔަތްކަމާއި އެހެންކަމުން ވަގުތީ އަމުރު ނުނެރުމުން ލިބިދާނެ ގެއްލުންކަމަށި ފާހަގަކުރައްވާފައިވާ ގެއްލުމަކީ ތަދާރުކުނުކުރެވޭ އަދ އިޢާދަނުކުރެވޭނެ ގެއްލުމެއް ކަމުގައި ނުދެކެމެވެ.

1.12. އަދި ހަމައެފަދައިން، ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގައި، އެއަމުރެއް ނެރުމާއި ނުނެރުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ގެއްލުން ބޮޑަށް އުފުލާ ތަހައްމަލްކުރަން ޖެހޭނީ ވަގުތީ އަމުރަށް އެދުނުފަރާތުން ތޯ ނުވަތަ ވަގުތީ އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތުން ތޯ ބަލަންޖެހއިރޭ މިގެއްލުންތައ ވަޒަންކޮށް ގެއްލުން އެންމެ ކުޑަވާ ގޮތަކަށް އަމުރު ނެރުމުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ. މުޞްޢަބު ޢަބްދުﷲ އެދިފައިވާ ވަގުތީ އަމުރަކީ އެފަރާތުން ވަޒީފާ އަދާކުރަމުންދިޔަ ޕާރމަނަންޓް ސެކްރެޓަރީގެ މަޤާމަށް ދާއިމީ މީހަކު ނުނެގުމުގެ އަމުރަކަށް ވާއިރު، ދެފަރާތުގެ ބަހުންވެސް މިހާރު އެމަޤާމަށް މުވައްޒަފަކު ނެގިފައިވާކަނ އެނގެން އޮތުމުގެ އިތުރަށް ޕާރމަނަންޓް ސެކްރެޓެރީންނަކީ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުގެ ދަށުން އެމިނިސްޓްރީއެއް ހިންގުމުގެ ބޮޑެތި ޒިންމާތަށް މަތިކުރުވާފައިވާ ފަރާތްތަކެއްކަމުގައި ވީއިރު، މމި ޤާމަ ށ މީހަކު ޢައްޔަން ނުކޮށް ހުއްޓުވއަފިކަމުގައި ވާނަމަ، ދައުލަތުން ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ބުރޫ އަރައިގެންދާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭކަމާއި، މިމައްސަލާގައި ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުން ޙމާޔަތި ކުރެވޭ 2020/HC-A/99 ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނުގެ ޤާނޫނުގެ 55 ވަނަ މާއްދާ މުޞްޢަބު ޢަބްދުﷲ ގެ މަސްލަހަތަށްވުރެ، އެއަމުރު ނުނެރުމުން ޙިމާޔަތްކޮށް، ރައްކާކުރެވޭ ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނުގެ މަސްލަހަތު ބޮޑުކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

13ޕްރިސިޑެންސް 6ޕްރިސިޑެންސް 7ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައާ ގުޅިގެން ނެރެދެވޭ ވަގުތީ އަމުރުގައި، އަސްލު މައްސަލގައ ހިމެނި މައުޟޫޢާ ޙައްޤަށް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒަށް އަސަރުކުރަނިވި ފަދަ ގޮތަކަށް ނުވަތަ އެޙައްޤު ސާބިތުކޮށް ނުވަތަ ނަފީކޮށް ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެން ނުވާކަމއާ އެހެން ނޫންނަމަ، އެވާނީ އެމައްސަލަ ބެލުމުގެ ކުރިން، އެމައްސަލާގައި ހިމެނޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤަށް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒަށް ދާއިމީ ޙމާޔި ތ ކުރިއަލާއި ދެވުންކަމަށަ ސުޕްރީމު ކޯޓުގެ އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން ވ ކޮމިޝަން ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް ބަޔާންކުރައްވާފައިވއެވެ.

1.13. މިމައްސަލައިގައި ސިވިލް ކޯޓުން ވަގުތީ އަމުރާމެދު ގޮތެއް ނިންމެވުމުގައި ވަގުތީ އމުރެއަ ނެރެދީފިނަމަ، މިދޢަ ވާގު މައުޟޫޢުގައި ދުރާލާ ވަގުތީ އަމުރުގައި މައުޟޫޢީ ދޢަވާއަށ ގޮތެއް ކަނޑައެޅިގެން ދާނެކަމަށް ޝަރީޢަތަށް ބުރަވެވޭކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެފަދް އަމރަކުނު މައުޟޫޢީ ދަޢުވާއާގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅިގެންދ ގޮތާ ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވެ އެވެ.

2.13. ވަޒީފާއާ ބެހޭ މައްސަލަތަކުގައި، ހާއްސަކޮށް ވޒީފަ އަނބުރާ ލިބިގަތުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކުގައި އެމަޤާމަށް މުވައްޒަފަކު ނެގުން އެހިނދަށް މަޑުޖައްސާލަން ވަގުތީ އަމުރު ނެރެ ދެވޭ ކަމާއި، އެގޮތަށް ވަގުތީ އަމުރު ނެރެދެވެނީ އެމައްސަލައެއްގެ ވަށައިގެންވާ އެންމެހައި ކަންތައްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްކަމާއި، މިގޮތުން ވަޒީފާގެ ބާވަތާއި، އެ މަޤާމުގެ ޒިންމާތަކަށާއި، އެމުއައްސަސާއެއްގައި އެމަޤާމުގެ މުހިއްމުކަމަށާއި، މަޤާމަށް މުވައްޒަފު ނެގުން ހުއްޓުވައިފިނަމަ ވަޒީފާ ދިން ފަރާތަށް ލިބޭނެ ގެއްލުމާއި އަދި އެމަޤާމަށް މުވައްޒަފަކު ނަގައިފިނަމަ އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަށް ލިބޭނެ ގެއްލުން ވަޒަންކޮށް ބެލެންސްކުރެވުމުގެ އިތުރަށް ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނާއި ޤަވާއިދާ ޚިލާފަށް ކަމަށް ދަލާލަތުކޮށްދޭ - ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/21-SC/2012 ހެކިހުރި މިންވަރު ފަދަ ކަންތައްތަކަށް ބެލިގެންކަމާއި އެހެންކަމުން އެފަދަ ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެވުމުން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނއާ ޚިލާފަށް ކަމަށް ކަނޑައެޅުނީ ކަމުގައި ބެލެވިގެންވާނެކަމުގައި ނުދެކެމެވެ. މިމައްސަލައިގައި މައުޟޫޢީ ދޢަ ވާއ މެދާ ގޮތެއު ކަނޑައެޅޭގޮތ ސާފުކޮށް އެނގެން ނެތުމުން ދަށު ކޯޓުން އެގޮތަށް ނިންމަވާފައިވަނީ އެންމެ ރަނގަޅަށް ކަމުގައި އަހުރެން ނުދެކެމެވެ.

3.13. އަދި އެފަދަ އަމުރަކުން މައުޟޫޢީ ދޢަ ވާއަށ ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭތޯ ނިމިގެންދަނީ ބުނެވިދޔަ ފަދައިނި މައްސަލައިގައި ވަށައިގެންވާ ކަންތައްތަކަށް ބެލުމަށްފަހުގައިކަމަށްވާތީ، އެކޯޓުގެ އެއް ޤަޟިއްޔާއެއްގައި އެފަދަ އަމުރެއް ނެރެދެއްވާފައިވުމީ، އަނެއް ޤަޟިއްޔާގައިވެސް އެފަދަ އަމުރެއް ނެރެން ޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ހަމައެފަދައިން އަމުރު ނެރުމުގައި ތަފާތެއް އައުމަކީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ

(ށ) އާ ޚިލާފުވުންކަމުގައިވެސ އަހުރެން ނުދެކެމެވެ. އެހެނީ، އެމާއްދާގެ ދަށުން މައްސަލައާ އެއްފަދަ އެހެން މައްސަލަތަކުގައި އެ ކޯޓުން ކުރިން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހުމަކީ އެޙުކުމާއި އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރަން ފަނޑިޔާރަށް ލާޒިމުވާ ކަމެއް ނޫންކަމާއި މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ އެންމެހައި ކަންތައްތަކަށް ބަލައި ދެމައްސަލަ ފަރަޤު ކުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮތުމުންނެވެ.

14ބުނެވިދިޔަ އެންމެހައި ކަންތައްތައް އެހެން ހުރުމުން، މިޤަޟިއްޔާ ބެލި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުން ދެކެނީ، މިމައްސަލައިގައި ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުން މައްސަލއިގައަ މައުޟޫޢީ ދަޢުވާއާ މެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭގޮތ ދަށް ކޯޓުގު ނިންމުމުގައި ސާފުކޮށް އެނގެން ނެތުމުން ދަށު ކޯޓުން އެގޮތަށް ނިންމަވާފައިވަނީ އެންމެ ރަނގަޅަށް ކަމުގައި ނުވިނަމަވެސް، ވަގުތީ އަމުރުތައް ނެރުމުގައި ކޯޓުން ފުރިހަމަވޭތޯ ބަލަންޖެހޭ އާންމު ޝަރުޠުތައް މިމައްސަލައިގައި ފުރިހަމަވކަމަށާއާ އަދި ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު C/2019-Cv/3648 ޤަޟިއްޔާގައި ހިނގަމުންދިޔަ މައްސަލަ މަޢުޟޫއީ ގޮތުން ބަލައި ޙުކުމް ކޮށްފައިވާތީ، މިހާރު މިކޯޓުގައި