ޙުސައިން ރަޝީދު ވ. ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް

1ލ.ގަން، މަތިމަރަދޫ. ނިކަގަސްދޮށުގެ ޙުސައިން ރަޝީދު )ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ( )މީގެ ފަހުން "ޙުސައިން ރަޝީދު" ނުވަތަ "އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް"( އާއަ ޅ.ކުރެންދޫ، […] ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް )ދިވެހިރައްޔިތެއްކން އަންގައިދޭ( )މީގެ ފަހުން "ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް" ނުވަތަ "އިސްތިއުނާފ ރައްދުވާ ފަރާތް"( އާ ދެމެދު 25 މެއި 2019 ގައާ ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމްއަށ ޙުސައިން ރަޝީދު ދޫކޮށްފައިވާ ފައިސާ އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމްގެ އެކައުންޓުން ދޫކޮށްފައިވާ ޗެކަށް ފައިސ ލިބޭގޮތްވެފައިނުވާތީއާއި، އެއްބަސްވުމާއި އެއްގޮތަށް ޙުސައިން ރަޝީދަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާއާއި، އެ ފައިސ ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން އަރާފައިވާ ޖޫރިމަނާ ޝަރީޢަތް މެދުވެރިކޮށް ހދުމަށ އެދް ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުނ ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރިއެވެ. އެ ދަޢުވާ ސިވިލް ކޯޓުގައި ބަލާފައިވަނީ އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާއިންނެވެ.

2މިއީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާ ނިމިފައިވާގޮތް ޝިރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކަ އެއްގޮތް ނުވާކަމަށް ބުނެ އެ ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދެ ޙުސައިން ރަޝީދް ގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގު ހައިކޯޓށަ ހުށަހެޅުމުން ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެވެ. މި ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަކީ ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމްއެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ "ދަޢުވާގެ ޚުލާޞާ" މައްސަލައިގައި ކަން ހިނގާފައިވާގޮތް

3ޙުސައިން ރަޝީދުއާއި ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމއ ދެމެދާ 25 މެއި 2019ގައި Agreement” Lending Money “Personal މި ނަމުގައި )މި ގެ ފަހުން "އެއްބަސްވުން"( އެއްބަސްވުމެއްވެފައިވެއެވެ. މ އެއްބަސްވުމުގައްޙުސައިން ރަޝީދު،ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމއަށ ދޭ 925,200/-ރ.)ނުވަލައްކަ ފަންސަވީސްހާސް ދުއިސައްތަ ރުފިޔާ(، މާ ފައިސާއިން ކުރާ ވިޔަފާރީގެ ފައިދާކަމުގައ ކަނޑައަޅާފައިވި 138,780/-ރ.)އެއްލައްކަ ތިރީސް އަށްހާސް ހަތްސަތޭކަ އަށްޑިހަ ރުފިޔާ( އާއެކު، ޖުމްލަ 1,063,980/-ރ. )އެއްމިލިއަނ ފަސްދޮޅަސް ތިންހާސް ނުވަސަތޭކަ އަށްޑިހަ ރުފިޔާ( 25 ޖުލައި 2019ގައް ނުވަތި އެ ދުވަހުގެ ކުރިންޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލޙަކީމ، ޙުސައިން ރަޝީދުއާ ޙަވާލުކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. މިގޮތުން 25 ޖުލައި 2019 ގައި ފައިސާ ނެގޭ ގޮތަށް ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމގެ ނަމުގައި ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ޕލކގައި ހުޅުވާފައިވާ ނަންބަރ 101 259149 7704 އެކައުންޓުގެ ނަންބަރު 000514 ޑޭޓެޑް ޗެކު ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ނަމުގައި ދޫކޮށްފައި ވެއެވެ.

4ޙުސައިން ރަޝީދުއާއި ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް އާ ދެމެދު ސޮއިކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުންޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމއަށް އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް 925,200/-ރ. ) ނުވަލައްކަ ފަންސަވީސްހާސީ ދުއިސައްތަ ރުފިޔާ ( ދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައިވީނަމަވެސް، މި ފައިސާ އެއްބަސްވިގޮތަށް އެކި އެއްފަހަރާ ދީފައިނުވާކަމަށާއި، ބައި ބަޔަށް ބަހައިގެން އެކި ފަހަރު މަތިން ފައިސާ ދެމުން ދިޔަ ނަމަވެސް އ އަދަދު ހަމައަށް އަދާކޮށް ނިންމިކަން ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމގެ ރެކޯޑުން އެނގެން ނެތް ކަމަށް ބުނެ، އެއްބަސްވުމުގެ 2 ވަނަ މާއްދާއާއި، 5 ވަނަ މާއްދާއާއި، 6 ވަނަ މާއްދާ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 4 ވަނަ ނުކުތާގެ )ހ( ޙުސައިން ރަޝީދު އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް ދިންކަމަށް ބުނާ ފައިސާގެ ޢަދަދަށް ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް ސިވިލް ކޯޓުގައި އިންކާރުކޮށްފައިވެއެވެ.

5ސިވިލް ކޯޓު ގެ ނަންބަރ 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާ އެ ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ، " ދެންފަހެ އިސްވެފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާތަކަށާއި ހުށަހެޅިފައިވާ ބަޔާންތަކާއި ލިޔުންތަކުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކށޮ ބަލާއިރު، 25 މެއި 2019 އިން ފެށިގެން 60 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި 138,780/-ރ.)އެއްލައްކަ ތިރީސްއަށްހާސް ހަތްސަތޭކަ އަށްޑިހަ ރުފިޔާ( ގެ ފއިދާއަކާއިއެކު ޖުމްލަ 1,063,980/- ރ. )އެއްމިލިޔަން ފަސްދޮޅަސްތިންހާސް ނުވަސަތޭކަ އަށްޑިހަ ރުފިޔާ( އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް ޖުމްލަ 925,200/-ރ. )ނުވަލައްކަ ފަނސަވީސްހާސްދުއިސައްތަ ރުފިޔާ( ލ.ގަން މަތިމަރަދޫ. ނިކަގަސްދޮށުގެ ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ޅ.ކުރެންދޫ ދޭލިޔާގެ ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް ދޫކުރުމަށް މިދެފަރާތުގެ ދެމެދު 25 މެއި 2019 ގައީ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރެވިފައިވާކަމާއި، ބަޔާންވެދިޔަ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް ދައުވާލިބޭ ޢަބްދުލަ ޣަން ޢަބްދުލްޙަކީމްއަށް ޖުމްލަ 799,600/-ރ. )ހަތްލައްކަ ނުވަދިހަ ނުވަހާސް ހަސަތޭކަ ދިވެހި ރުފިޔާ( އާއި US$8,000.00 )އަށްހާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު( ދަޢުވާކުރާ ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ދީފައިވާކަން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ އިޢުތިރާފުންނާއި ހުށަހެޅިފައިވާ ލިޔުންތަކުން އެނގެނާ އޮތްކަމާއި، ބަޔާންވެދިޔަ ފައިސާ އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން ދަޢުވާލިބޭ ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމުގެ ފަރާތުނ ޙުސައިން ރަޝީދަށް ފައިސާގެ އެއްވެސް މިންވަރެއް ދީފައިވާކަމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ބުނެފައިނުވާތ ދަޢުވާކުރީ ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ދަޢުވާލިބޭ ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމަށް އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް ދީފައިވާ 799,600/-ރ. )ހަތްލައްކަ ނުވަދިހ ނުވަހާސް ހަސަތޭކަ ދިވެހި ރުފިޔާ( އާއި US$8,000.00 )އަށްހާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު( އަކީ ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމުގެ ފަރާތުން ޙުސައިން ރަޝީދުއަށް ދޭންޖެހި ނުދީވާ ފައު ސާއެއްކަނ މަދަން މިންގަނޑުން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވެއްޖެކަމަށް ކަނޑައަޅައި ބަޔާންވެދިޔަ ފައިސާ ލ.ގަން މަތިމަރަދޫ. ނިކަގަސްދޮށުގެ ޙުސައިން ރަޝީދު )އައިޑީކާޑ ނަންބަރު ( އަށް ލިބިދިނުމުގެ ގޮތުނ 28 އޮކްޓބަރޯ 2020 މިދުވަހުނ ފެށިގެން މަދުވެގެން އެމަހަކަށް ޖެހޭވަރު އެމަހަކު ސިވިލް ކޯޓަށް ފައިސާ ދައްކަމުންގޮސް މީލާދީ 02 )ދޭއް( މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި 799,600/-ރ. )ހަތްލައްކަ ނުވަދިހަ ނުވަހާސް ހަސަތޭކަ ދިވެހި ރުފިޔާ( އާއި US$8,000.00 )އަށްހާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު( ދައްކާ ޚަލާސްކުރުމަށް ޅ.ކުރެންދޫ ދޭލިޔާގެ ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް )އައިޑީކާޑ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 4 ވަނަ ނުކުތާގެ )ށ( ނަންބަރު ( އަށް އަންގައި އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ފައިސާ ފިޔަވައި ދަޢުވާކުރާ ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން މިދަޢުވާގައ ހޯދުމަށިއެދިފައިވާ ފައިސާއަކީ ޝަރީޢަތުން ނަގައިދެވޭނެ ފައިސާއެއް ނޫންކަމަށް ކަނޑައަޅައި ޙުކުމްކޮށްފީމެވ". މިފަދައިންނެވެ.

6ސިވލި ކޯޓު ގެ ނަންބަރ 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާނިމިފައިވާގޮތް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާއެއްގޮތ ނުވާކަމަށާބުނެ އެޤަޟިއްޔް އިސްތިއުނާފުކުރުމަށ އެދޭ ޙުސައިން ރަޝީދުގެފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވަނީ 2 )ދޭއް( ނުކުތާއެވެ. އެގޮތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކަކީ:

6.1 އިސްތިއުނާފު ކުރު ފަރާތުން، ސިވިލް ކޯޓުގ ނަންބަރ 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ދެ ފަރާތުގެ ދެމެދުގައި 25 މެއި 2019 ގައި ޤާއިމުކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމާއި އަދި ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅނޭއެއްބަސްވުމާއި، ޗެކާއި އެހެނިހެން ލިޔެކިޔުންތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރެއްވުމެއްނެތި ސިވިލް ކޯޓުގެ އިސްތިއުނާފުކުރެވު މި ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމް ކުރައްވަފައިވާތީ، އެ ޙުކުމަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރ 2010/13 )ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު(ގ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ 1 ވަނަ މާއްދާއާއި ޚިލާފަށް ކުރައްވާފައިވާ ޙުކުމެއްކަމުގައި ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި،

6.2 އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ދެ ފަރާތުގެ ދެމެދުގައި 25 މެއި 2019ގައި ޤާއިމުކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމާއި ކަނޑައެޅިގެން އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތުން ޚިލާފވު ފައިވާއިރު، އެކަމަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރ 91/4 )ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު(ގެ 20 ވަނަ މާއްދާއާއި، 21 ވަނަ މާއްދާއާއި، 23 ވަނަ މާއްދާއާއި ޚިލާފު ޢަމަލެއްކަން ހުށަހެޅިފައިވާ ލިޔެކިޔުންތަކުންނާއި، އިސްތިއުނާފުރައްދުވ ފަރާތުގާ އިޢުތިރާފުން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވާއިރު މައްސަލަ ނިންމެވުމުގައި އެކަންކަމުގި މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކުރައްވާފައިނުވާކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅ ނުކުތާއެވެ.

7އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާގެ ތަފްޞީލުގައި ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/13 )ދިވެހިރާއްޖޭގ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު(ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރުގައި ފަނޑިޔާރު މައްސަލި ނިންމުމުގައި ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާ ގަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ވަކި ގޮތަކަށް އެއްބަސްވެގެން އިސްތިއުނާފުރައްދުވ ފަރާތުގާ ވިޔަފާރީގައި ބޭނުންކުރުމަށް 799,600/-ރ. )ހަތްލައްކަ ނުވަދިހަ ނުވަހާސް ހަސަތޭކަ ރުފިޔާ( ރުފިޔާއާއި 8,000 US$ )އަށްހާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު( އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތާއި ޙަވާލުކޮށްފައިވަނީ 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި 138,780/-ރ. )އެއްލައްކަ ތިރީސް އަށްހާސް ހަތްސަތޭކަ އަށްޑިހަ ރުފިޔާ( އާއު ޕްރިންސިޕަލް އަދަދު ދިނުމަށް އެއްބަސްވެގެންކަމަށާއި، ފައިސާ އަނބުރާ އަދާކުރާނެކަމުގެ ކަށަވަރުކަން ދިނުމުގެ ގޮތުން އިސްތިއުނާފު ރައްދު ވ ފަރާތުން ޗެކެއް ދީ، އެކައުންޓްގައި ފައިސު ނެތުމުގެ ސަބަބުން އެ ޗެކް ރިޓަރންވެފައިވާކަމަށާއި، އެހެންކަމުން، މި މްޢމަލާތަކ ދީ ފަރާތުނ ވަކި ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާ މުޢާމަލާތަކަށްވާއިރު، ދެފަރާތް ދެމެދު ވެފައިވާއެއްބަސްވުމާ އިސްތުއުނި ފ ރައްދުވު ފަރާތުން ޚިލާފުވެފައިވުމާއި އަދި އެއްބަސްވުމުގައިވާގޮތަށ އެއްވެސް ފައިސާއެއް ދައްކާފައިން ވާކަމަށް ބަޔާންކުރިނަމަވެސް، ސިވިލ ކޯޓުގ ނިންމެވުމުގައި ހުށަހެޅުނު ލިޔެކިޔުންތަކަށް ޝަރުޢީ އަދި ޤާންނީ ހަމަތަކާ އެއްގޮތަށް ރިޢާޔަތްކުރައްވާފައިނުވާކަނ ސާފުކޮށް އެނގޭކަމަށެވެ.

8އިސްތިއުނާފެ ދެވަނަ ނުކުތާގެ ތަފްޞީލުގައި ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަން މާއްދާގަ )ހ( އަށް ޙަވާލާދީ، ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން މި މައްސަލައިގައި އެއްވެސ ލުޔެއް ދީފައިނުވަނީސް ޝަރީޢަތުން ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމެ އަށް ލުޔެއް ލިބޭ ގޮތަށް ނިންމާފައިވަނީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ 7 6 ޤާނޫނުގެ މި މާއްދާގެ އަސާސްއާ ޚިލާފަށްކަމަށާއި، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 21 ވަނި މާއްދާގައި )ހ( ގައި ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން ލާޒިމުކުރާ ކަންތައްތައް، އޭގެ ބައިވެރިން އެއްބަސްވެގެން، ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި ނިމުމަކަށް ގެނެވިދާނެކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، މީއެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ހަމައެކަނި ޕްރިންސިޕަލް އަދަދު ނަގައިދްއިތުރު ފައިސާއެއް ނަގައިދެވެން ނެތްކަމަށް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ ކަނޑައެޅގެނި ޤާނޫނާއި ޚިލާފު ނިންމުމެއްކަމަށާއި، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވް މުގު ސަބަބުން ބަދަލު ދޭންޖެހޭނެ ގެއްލުމަކީ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ސީދާ ލިބޭ ގެއްލުމާއި، އަދި އެފަދަ ޢަމަލެއް ކުރުމުން ލިބިދާނެކަން ކޮންޓްރެކްޓްގެ ބައިވެރިންނަށް އެނގިފައިވާ ގެއްލުންކަމަށްވާއިރު، އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ މ މައްސަލައިގައި ކޮންޓްރެކްޓާ އެއްގޮތަށް ފައިސާ އަދާނުކުރެވިއްޖެނަމަ ލިބޭނެ ގެއްލުން އަންދާޒާކޮށް އަދި އ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނެގޭނެގޮތަށް އެއްބަސްވުމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވަނިކޮށް، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2012/HC-A/350 ޤަޟިއްޔާއާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2017/SC-A/28 ޤަޟިއްޔާއާ ޚިލާފަށްކަމަށެވެ.

9ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ ؛ "ސިވިލ ކޯޓުގް ނަންބަރ 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމުގައި 25 މެއި 2019 އިން ފެށިގެން 60 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި 138,780/-ރ. )އެއްލައްކަ ތިރީސް އަށްހާސް ހަތްސަތޭކަ އަށްޑިހަ ރުފިޔާ( ގެ ފައިދާއާއި އެކު ޖުމްލަ 1,063,980/- ރ. )އެއް ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކާއި ޓްރައިބިއުނަލްތަކުން ނިންމާ ނިންމުންތައް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފޯމް"ގެ 10 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވޭ. މިލިއަން ފަސްދޮޅަސް ތިންހާސް ނުވަ ސަތޭކަ އަށްޑިހަ ރުފިޔާ( އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް ޖުމްލަ 925,200/-ރ. )ނުވަލައްކަ ފަންސަވީސ ހާސް ދުއިސައްތަ ރުފިޔާ( ލ.ގަން، މަތިމަރަދޫ/ނިކަގަސްދޮށުގެ، ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ޅ.ކުރެންދޫ/ ދޭލިޔާގެ، ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމަށ ދޫކުރުމަށް މި ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި 25 މެއި 2019 ގައި އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރެވިފައިވާކަމަށާއި، ބަޔާންވެދިޔަ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް ދަޢުވާލިބޭ ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމްއަށް 799,600/-ރ.)ހަތްލައްކަ ނުވަދހ ނުވަ ހާސް ހަސަތޭކަ ރުފިޔާ( އާއި US$8,000.00 )އަށްހާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު( ދަޢުވާކުރާ ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ދީފައިވާކަނަދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަ ގެ އިޢުތިރާފުންނާއި ހުށަހެޅިފައިވާ ލިޔުންތަކުން އެނގެން އޮތްކާ މާއި، ބަޔާނވެދިޔް ފައިސ އަދާކުރުމުގެ ގޮތުންދަޢުވާލިބޭ ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމުގެ ފަރާތުން ޙުސައިން ރަޝީދަށް ފައިސާގެ އެއްވެސް މިންވަރެއްދީފައިވާކަމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ބުނެފައިނުވތާ ދަޢުވާކުރީ ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ދަޢުވާލިބޭ ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމަށް އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް ދީފައިވާ 799,600/-ރ. )ހަތްލައްކަ ނުވަދިހަނުވަ ހާސް ހަސަތޭކަ ރުފިޔާ (އާއި US$8,000.00 )އައްހާސ އެމެރިކާ ޑޮލަރު ( އަކާ ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމްގެ ފަރާތުން ޙުސައިން ރަޝީދަށް ދޭންޖެހި ނުދީވާ ފައިސާއެއްކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވެއްޖެކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ބަޔާންވެދިޔަ ފައިސ ލ.ގަން،މަތިމަރަދޫ/ނިކަގަސްދޮށުގެ، ޙުސައިން ރަޝީދަށް )އައިޑީ ކާޑު ނަންބަރ ( އަށް ލިބިދިނުމުގެ ގޮތުން 28 އޮކްޓޫބަރު 2020 މިދުވަހުނ ފެށިގެން މަދުވެގެން އެމަހަކަށް ޖެހޭވަރު އެމަހަކު ސިވިލް ކޯޓަށް ފައިސާ ދައްކަމުން ގޮސް މީލާދީ (02) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި 799,600.00 )ހަތްލައްކަ ނުވަދިހަނުވަ ހާސް ހަސަތޭކަ ރުފިޔާ( އާއި US$8,000.00 )އައް ހާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު( ދައްކާ ޚަލާސް ކުރުމަށް ޅ.ކުރެންދޫ/ދޭލިޔާގެ، ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް )އައިޑީ ކާޑު ނަންބަރ ( އަށް އަންގައި، ކުރައްވާފައިވާ ޙުކުމުގެ ފަހަތުބައިގައި "އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ފައިސާ ފިޔަވައި ދަޢުވާކުރާ ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުނީ މިދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ފައިސާއަކީ ޝަރީޢަތުން ނަގައިދެވޭނެ ފައިސާއެއް ނޫންކަމަށް ކަނޑައަޅައި ޙުކުމް ކުރުން." މިގޮތަށް ލިޔެ ބަޔާންކޮށްފައިވާ ބަޔަކު ޝަރުޢީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ ޚިލާފަށް ނިންމަވާފައިވާ ބައެއްކަމަށް ކަނޑައަޅުއްވައިދެއްވައި، ސިވިލްކޯޓުގެ ނަންބަރު 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން އެދިފައިވާ ގޮތުގެމަތީން ފައިދާގެ ގޮތުގައި ދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާ މިންވަރާއި، އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ފައިސާ ނުދައްކައިފިނަމަ ޝަރުޠު ޖަޒާއީއެއްގ ގޮތުގައެ ދެއްކުމަށް އެއްބަސްވި މިންވަރު މަމއްސަލަ ޝަރީޢަތުންނިމޭ ތާރީޚާއި ހަމައަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް އަންގާ ޙުކުމް ކޮށްދެވުން އެދި." މިފަދައިންނެވެ.

10އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާގެ ރައްދުގައި ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރާއި ޚިލާފަށަ މައްސަލް ނިންމެވިކަމަށް ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނާ ބުނުމަށް އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި ލިޔެފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ބަލާއިރު، މައްސަލަ ނިންމެވުމުގައ ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވަނީ ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ކޮން ލިޔުމަކަށްކަނ ސާފުކޮށްދީފައނުވާކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ޗެކްގެ ވާހަކަ ލިޔެފައިވާތީ، އެކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން ފާހަގަކުރަނ އޮތް މިއީ ޗެކް ބައުންސްވުމުން ޗެކަށްވާ ފައިސާ ހޯދުމަށް ހުށަހެޅި މައްސަލައެއްނޫންކަން ސ ވިލާ ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ ފޯމްގެ 4 ވަނަ ނަންބަރުގައި ދީފައިވާ މަޢުލޫމާތުން ސާފުކޮށް އެނގޭކަމަށެވެ.

11އިސްތިއުނާފީ ދެވަނަ ނުކުތާގެ ރައްދުގައި ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމި ގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަން އެއްބަސްވުމުގައ ދެ ފަރާތުން އެއްބަސްވެފައިވާގޮތަށް ޙުސައިން ރަޝީދު ފައިސު ދީފައިނުވާކަމަށާއި، ޙުސައިން ރަޝީދު ދިން ފައިސާގެ އަދަދާމެދުވެސް ސުވާލު އުފެދިފައިވާއިރު، އެއްބަސްވިގޮތަށް ފައިސާ ދީފައިނުވާކަން ޙުސައިން ރަޝީދު ޝަރީޢަތަށް ދިން މަޢުލޫމާތުން އެނގޭކަމަށާއި، މިކަން ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ ފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާތަކުގެ )ށ( އަދި )ބ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމަށާއި، ސިވިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމުގައި މި ފައިސާއަކީ ލޯނެއްކަމަށ ކަނޑައަޅާފައިވާކަމަށާއި، އަދި ލޯނެއް ދިނުމަށްފަހް އިންޓިރެސްޓް ނެގުމަކީ ޢާންމު ފަރުދުންނަށ ކުރެވޭނެކަމެއް ނޫންކަމަށާއި، "އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ފައް ސ ފިޔަވައި ދަޢުވާކުރާ ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން މިދަޢުވާގައ ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ފައިސާއަކީ ޝަރީޢަތުން ނަގައިދެވޭނެ ފައިސާއެއް ނޫންކަމަށް" މިފަދައިން ޝަރީޢަތުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުން ބަދަލުކުރަންޖެހޭ ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރތުނ ދައްކާފައިނުވާކަމަށާއި، މިފަދައިން ޝަރީޢަތުން ނިންމާފައިވަނީ އެއްބަސްވުން މާނަކުރުމަށްފަހު ކަމުން، އެއްބަސްވުން މާނަކުރި ގޮތް ގޯސްކަނ ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ވާހަކަތަކުން ސާފުނުވާކަމަށެވެ.

12ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމީ ގ ފަރާތުނު އެދެން ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި އެކޯޓުން ކުރައްވާފައިވާ ޙުކުމަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް ގެންނަންޖެހް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމައެއްވިޔަސް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅާ މައްސަލަ ނިނމައިދިނުމަށެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގެ ނިންމުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރާއި ޚިލާފުކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނާ ބުނުން

13ޕްރިސިޑެންސް 1ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރަނީ ފަނޑިޔާރުން ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވާނެ މަސްދަރުތަކެވެ. އެއީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނެވެ. އަދި ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުގައި ވަކިގޮތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ކަންކަން ނިންމުމުގައި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އެކަމެއް ކަނޑއަޅާފައިވ ގޮތަށާ ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކުރުމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގައިވަނީ ފަނޑިޔާރުކަމުގެ މަސްޢޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނ ކަންކަމެވެ. މިކަންކަމުގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަ ކަމަކަށް އެ އަކުރުގެ 01 ވަނަ ނަންބަރުގައި ވަނީ "މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާ" މިފަދައިންނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަން މާއްދާގެ )ށ( އަށް ޙަވާލާދީ، ފަނޑިޔާރުންގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅޭ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށ ބުނާނަމަ، ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާ ޤާނޫނީ ކޮން ނުކުތާއަކާ ގުޅިގެން ހުށަހަޅާފައިވާ ކޮން ހެއްކަކަށްކަން ބުނެދިނުމަކީ އެހެން ބުނާ ފ ރާތެއްގެ ޒިންމާއެއްކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގަ އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުލްޙަމީދެ ޤަޟިއްޔާގައި ފާހަގަކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަން މާއްދާގައި އިޝާރާތްކުރަނީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޢަމަލުތައް ބ ހައްޓަންޖެހޭ ގޮތަށަ ކަމުގައިވާއިރު، ފަނޑިޔާރުން ހެކި ވަޒަންކުރިގޮތް ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފުވާނަމަ، ޚިލާފުވެފައިވަނީ ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ ކޮން އުޞޫލަކާކަން ބުނެދޭންވާނކަމަށާއި،ފަނޑިޔާރެއްގެ ޢަމަލު ނުވަތަ ސުލޫކާ ގުޅޭ މާއްދާތަކާއި، މައްސަލައެއްގައި ތަޠުބީޤުކި ރަންޖެހޭ ފަންނީ ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ފަނޑިޔާރު ތަޠުބީޤުނުކުރެވުން ނުވަތަ ނުބައިކޮށް ތަޠުބީޤުކުރެވުމަކީ މުޅިން ތަފާތު ދެ ކަމެއްކަމުގައި ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް )މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސް( ޤަޟިއްޔާގެ ފަނޑިޔާރު ޑރ. އަޒްމިރާލްދާ ޒާހިރުގެ ރައުޔުގާ 17 ވަނަ ޕެރެގްރާފްގައި ފާހަގަކުރައްވައެވެ.

14މި މައްސަލައިގައި ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވް އިސްތިއުނާފީ ފޯމުގައި ސިވިލް ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވަނީ ކޮން ހެއްކަކަށެކަނ ބަޔާންކޮށްފައެއްނުވެއެވެ. އެހެނަސް، ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން 27 ސެޕްޓެންބަރު 2021ގައި ބޭއްވުނު ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި، ޙުސައިން ރަޝީދުއާއި ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމްއާ ދެ މީހުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަށާއި އަދި ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ޗެކަށް ދށަ ކޯޓނު ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމުގައި ބުނެފައިވެއެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަލާއިރު،ސިވިލް ކޯޓަށް ޙުސައިން ރަޝީދު ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައަކީ އެއްބަސްވުމާއި އެއްގޮތަށް ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް، ޙުސައިން ރަޝީދުއަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާއާއި ޖޫރިމަނާ ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައެއްކަން އެނގެއެވެ. އ މައްސަލައަކީ ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް ދީފައިވާ ޗެކަށް ފައިސާ ހޯދުމުގެ މައްސަލައަކަށްނުވާއިރު، ސިވިލް SC 43 ]2021[ ގެ 19 ވަނަ ޕެރެގްރާފް ޤާނޫނު ނަންބަރ 2010/13 [2021] SC 58 ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމނު ބިނާކޮށްފައިވަނީ ދެ ފަރާތް ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ތެރެއިންޢަބްދުލްޣަނ ޢަބްދުލްޙަކީމާއަށ ޙުސައިން ރަޝީދު ދީފައިވާކަން ދެ ފަރާތުގެ ބަހުން އެނގެން އޮތް ފައިސާގެ މިންވަރުގެ މައްޗަށެވެ.ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމްއަށް ލިބިފައިވާ ފައިސާގެ އަދަދުން ޙުސައިން ރަޝީދުއަށ އާ މިންވަރަށް ފައިސެޙަވާލުކުރުމަށް އަންގައި މައްސަލަ ނިންމާފައިވާކަން އެ ނިންމުމުން އެނގެއެވެ.

15ޕްރިސިޑެންސް 2ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ފަދައިން، މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވާ ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން ނުވަތަ ރިޢާޔަތަ ކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފް އ ނުވާކަމަށް ބުނާބުނުމަކުން، ނުވަތަ ތިމަންނަގެ ފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކް ށ ފައި ނުވާކަމަށް ބުނާބުނުމަކުން 20 19 އެ މައްސަލަ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ގާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާއިން ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ވާސިލުނުވެވނެއެވެ. ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ދަށު ކޯޓުން މި މައްސަލަ ނިންމމުގައު ހުށަހެޅުނު ހެއްކަށި ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވަނީ ކިހިނަކުންކަމެއ މައްސަލައިގް ތަފްޞީލުގައި ސާފުކޮށްދީފައެއްނުވެއެވެ. އަދ ހުށަހަޅާފައިވް ހެކި މި މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތަކަށް ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ގޯހެއް ހަދާފައިވަނީ ނުވަތަ ޤާނޫނާއި ޚިލާފުވެފައިވަނީ ކޮން ގޮތަކުންކަމެއް ނުވަތަ އެކަމުގައި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަމެއް ހާމަކޮށްދީފައެއްނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، މި މައްސަލައިގެ ގޮތް ނިންމުމުގައި ސިވިލް ކޯޓުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ )1( ވަނަ ނަންބަރާއި ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ނުދެކެމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-L/91 "މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު" )ހ( އިސްތިއުނާފުކުރުން ހުށަހަޅާ ޙުކުމް ނުވަތަ ނިންމުން ބިނާކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބުތަކެއް ހުރުން ނުވަތަ ޤާނޫނ ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ކަންކަން ހުރުން. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެއްބަސްވުމާއި ޚިލާފުވެފައިވާއިރު، އެކަމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާއާއި، 21 ވަނަ މާއްދާއާއި އަދި 23 ވަނަ މާއްދާއާއި ޚިލާފު ޢަމަލެއްކަމުގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނާ ބުނުން

16ޕްރިސިޑެންސް 3ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނީ މާއްދާގަ )ހ( ގައިވަނީ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާ ކަންތައްތައް ކުރަންވާނާ،އެ ކޮންޓްރެކްޓެއްގައިވާ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިންކަމަށާއި، މިއާ ޚިލާފު ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރެވޭނީ، އެ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ އަނެއް ބައިވެރިޔަ،އޭނާ ގެ މައްޗުށް ލާޒިމުވާ ކަމަކަށް ލ ޔެއްދީފިނަމަކަމާއި، ނުވަތަ އޭނާ ކޮންމެވެސް އެހެން ގޮތަކަށް އަމަލުކުރަން އެ އްބަސްވެއްޖެނަމަކަމެވެ. މ ޤާނޫނުގެ 21 ވެނ މާއްދާގަ )ހ( ގައި ވަނީ ކޮންޓްރެކްޓެއް ގެދަށުން ލާޒިމުކުރާ ކަންތައްތައް، އޭގެ ބައިވެރިން އެއްބަސްވެގނ، ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި ނިމުމަކަށް ގެނެވޭނެކަމެވެ.

17މ އެއްބަސްވުމުގި ދަށުން ޙުސައިން ރަޝީދު، ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމއަށ ދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާ 925,200/-ރ. )ނުވަލައްކަ ފަންސަވީސްހާސް ދުއިސައްތަ ރުފިޔޮ ( ރައްދުކުރެވުނުގތްޙުސައިން ރަޝީދު ދަށު ކޯޓުގައި ބަޔާނކޮށދީފައިވެއެވެ. އެއީ 26 މެއި 2019ގައި -500,000/ރ. )ފަސްލައްކަ ރުފިޔާ ( އާއި، 31 މެއި 2019ގައި US$8,000 )އައްހާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު( އާއި، 19 ޖޫން 2019ގައި 125,000/-ރ. )އެއްލައްކަ ފަންސަވީސްހާސް ރުފިޔި ( އަދ 3 ޖުލައި 2019ގައި 174,600/-ރ. )އެއްލައްކަ ހަތްދިހަ ހަތަރުހާސ ހަސަތޭކަ ރުފިޔާ (އެވެ. މއ ޖުމްލަ 799,600/-ރ. )ހަތްލައްކަ ނުވަދިހަނުވަހާސ ހަސަތޭކ ރުފިޔާ ( އާއި US$8,000 )އައްހާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު(އެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޙުސައިން ޤާނޫނު ނަންބަރ 91/4 ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން 2 މާރިޗް 2020ގައި ހުށަހަޅާފައިވި ބަޔާނުގެ 5 ވަނަ ނުކުތާއާއި، ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުނ 19 ޖުލައި 2020ގައި ހުށަހަޅާފައިވި ޚުލާޞާ ބަޔާނުގެ 4 ވަނަ ނުކުތާގައި ރަޝީދު، ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމއަށ 925,200/-ރ. )ނުވަލައްކަ ފަންސަވީސްހާސް ދުއިސައްތަ ރުފިޔާ( ދޭން އޮތްއިރު، ޙުސައިން ރަޝީދު ދީފައިވަނީ 799,600/- ރ. )ހަތްލައްކަ ނުވަދިހަ ނުވަހާސް ހަސަތޭކ ރުފިޔާ( އާއި US$8,000 )އެއްހާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު( ކަން ދެ ފަރާތުގެ ބަހުން އެނގެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ދފަރާތުގެ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގައި ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް،ޙުސައިން ރަޝީދުއ ފައިސާ ޙަވާލުކޮށްފައިނުވާކަން އެނގެއެވެ. މގެން އެނގެނިދެ ފަރާތުން އެއްބަސްވި ޢަދަދަށް ޙުސައިން ރަޝީދު، ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމްއ ފައިސާ ޙަވާލުކޮށްފައިނުވާކަމަށާއް،އަދި ދެ ފަރާތުން އެއްބަސްވިގޮތަށް އެ މުއްދަތުގައި ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް،ޙުސައިން ރަޝީދުއަށް ފައިސާ ރައްދުކޮށްފައިނުވާކަމެވެ. ދަށު ކޯޓުން މިކަން ފާހަގަކޮށް، ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމއަށް އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް ދީފައިވާކަން މަދަނީ މިންގަނޑުތަކުން ސާބިތުވާ 799,600/- ރ. )ހަތްލައްކަ ނުވަދިހަ ނުވަހާސް ހަސަތޭކަ ރުފިޔާ( އާއި US$8,000 )އައްހާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު( ޙުސައިން ރަޝީދުއަށް ދިނުމަށް އަންގާފައިވަނީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާއާ 21 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކުރުމެއްނެތިކަމުގައި ބެލެވޭނެ ހަމައެއްނެތެވެ.

18ޕްރިސިޑެންސް 4މަދަނީ މުޢާމަލާތެއްގައި، ބަދަލަ (damages) އަކީ ގެއްލުންވީ ފަރާތަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގައި ދެވޭ ފައިސާގެ ޢަދަދެވެ. މި ފައިސާ ނަގައި ދޭނީ ގެއްލުން ލިބުނު ފަރާތަށް )ނުވަތަ އޭނާގެ ޙައްޤަކަށް ނުވަތަ އޭނާގެ މުދަލަކަށް( ގެއްލުނީ ދިން ފަރާތުގެ ކިބައިންނެވެ. ކޮންޓްރެކްޓުތަކ ގުޅިގެނާ މިފަދަ ބަދަލު ލިބިދެވެނީ ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ، ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވި ފަރާތުގެ ކިބައިންނެވެ. މިކަން ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަދަލުދޭންޖެހޭ ގެއްލުމަކީ؛ )1( ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ސީދާ ލިބޭ ގެއްލުން ޤާނޫނު ނަންބަރާ 91/4 )2( އފަދެ ޚިލާފަ ޢަމަލެއް ކުރުމުން ލިބިދާނެކަން ކޮންޓްރެކްޓްގްބައިވެރިންނަށް އެނގިފައިވާ ގެއްލުން. މިއެވެ. މިހެން މިކަން އޮތްނަމަވެސް، އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ރައްކާތެރިނުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމަށް ރައްކާތެރިނުވި ފަރާތަށް ބަދަލުދިނުމެއް ނޯންނާނެއެވެ.

19ޕްރިސިޑެންސް 5ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ޖޫރިމަނާގެ ފައިސ ލިބިގަތުމަށް އެދިފައިވާތީ، މިކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން މިހާރު ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫލު ހާމަކުރަންޖެހޭނެ ކަމުގައި ދެކެމެވެ.ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާއާ ގުޅޭ ގޮތުން ކުރިން ދިވެހު ރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމަމުން އައި ގޮތާއި ދުރަށް ދިޔުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ނަންބަރ 2020/SC-A/28 ޙަސަން ޢަލިމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙްޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. މި ޤަޟްއްޔާގައ ފަނޑިޔާރި ޢާއިޝާ ޝުޖޫން މުޙައްމަދުގެ ރައުޔުގައި ފާހަގަކުރައްވަނީ އަންނަނިވި ފަދައިންނެވެ. ..." ވިޔަފާރީގެ އެއްބަސްވުންތަކުގައި ލިކުއިޑޭޓަޑް ޑެމެޖަސްގެ މާއްދާތައް މަގުބޫލުވެފައިވަނީ، އެފަދަ މާއްދާއެއްގެ ދަށުން ބަދަލު ލިބިގަތުމަށްޓަކައި ގެއްލުން ތަހައްމަލުކުރަނ ޖެހުން ލާޒިމުނުވާތް އެވެ. ދެ ފަރާތުގެ މެދުގައި ލިކުއިޑޭޓަޑް ޑެމެޖަސްއަށ އެއްބަސްވެ، އެކަމަށް އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިން ރުހި ގަބޫލުވެފައިވާނަމަ، ލިކުއިޑޭޓަޑް ޑެމެޖަސްގެ ގޮތުގައި ލިބިދެވޭނެކަމަށް އެއްބަސްވުމުގައި ބުނާ ފައިސާ ލިބިގަތުމަށްޓަކައި ކޯޓުގައި ސާބިތުކުރަން ޖެހޭނީ ހަމައެކަނި އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެފައިވާ ކަމާއި، އ ޚިލާފުގެ ސަބަބުން އެއްބަސްވުމުގައި ބުނާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ލިބިދޭންޖެހޭ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެފައިވާ ކަމެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ބަދަލު ލިބިގަތުމަކީ އާންމުކޮށް އެހާ ފަސޭހައިން ވާކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ބައެއް ޙާލަތްތަކަކް އުނގަދޫ ޙާލަތްތަކަށް ވުމެވެ. އަދި ބަދަލު ލިބިދިނުމަކީ އޮޅުންބޮޅުނ ބޮޑް ކަމަކަށް ވުމެވެ. އަދި މިގޮތުން، ބަދަލު ލިބިގަތުމަށް ބަރޯސާވަނީ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒް (penalty clause) އެއް ނުވަތަ އުގޫބާތެއްގ ގޮތުގައެ ބެލެވި މާއްދާއެއްގެ މައްޗަށް ކަމުގައިވާނަމަ، އާންމު އުސޫލުން އެފަދަ ބަދަލެއް ނަގައި ނުދެވެއެވެ. އަދި އެކަމުގެ މައްޗަށް އެއްބަސްވެފައިވާ ނަމަވެސް، އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ކުރިން، ލިބިދެވޭނެ ކަމަށް އެއްބަސްވެފައިވާ މިންވަރަކީ ޕެނަލްޓީއެއްކަން )އުގޫބާތެއް ކަން( ނުވަތަ ނޫންކަން ކޯޓުނ ވަޒަންކުރަން ޖެހެއެވެ." ޤާނޫނު ނަންބަރު 91/4 )ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނެ (ގ 23 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ޤާނޫނު ނަންބަރު 91/4 )ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނެ (ގ 24 ވަނަ މާއްދާ

20އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާއަކީ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއްކަނ ނުވަތް ނޫންކަން ވަޒަންކުރުމުގައި ކޯޓުތަކުން ބަލައިގަންނަ މިންގަނޑުތަކެއް ހުރިކް މާއި،އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވާ ހާލަތުގައި، ލިކުއިޑޭޓަޑެޑެމޭޖަސގ ގޮތުގައާ ފައިސާގެ މިންވަރެއް ލިބިދިނުމަށް އެއްބަސްވުމުގް ބައިވެރިން އެއްބަސްވެފައިވާ ނަމަވެސް، އެ މިންވަރަށް ކޯޓުން ފައިސ ނަގައިދޭނީ، އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކުރާ މިންވަރަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުން ފޫބެއްދުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާނ މިންވަރުގެ އެކަށޭނަ އެސްޓިމޭޓެއް ބަޔާންކުރާ މާއްދާއެއް ކަމުގައިވާނަމަ )ނުވަތަ އެ މާއްދާއަކީ ލިކުއިޑޭޓަޑް ޑެމެޖަސް ލިބިދޭ މާއްދާއެއް ކަމުގައި ވާނަމަ( ކަމާއި، އެފަދައިން ބަދަލު ނަގައިދެވޭނީ estimate of loss-genuine pre )ލިބުނ ގެއްލުނު ކަމަށް އަންދާޒާ ކުރެވޭ އަދަދެއްކަމުގައިވުން( އާއި interest legitimate އެއް )ނުވަތަ ލިބުނު ގެއްލުމަށް ވުރެ ބޮޑު އަދަދެއް އެއީ ވިޔަފާރީގެ ޞައްޙަ މަޞްލަޙަތަށްޓަކައި ނެގިދާނެ އަދަދެއްކަމަށް( ސާބިތުކޮށްދެވޭނަމައެވެ.

21ޕްރިސިޑެންސް 6އެއްބަސްވުން ނުވަތަ އެއްބަސްވުމުގެ ވަކި މާއްދާއެއް ނުވަތަ މާއްދާތަކެއް ތަންފީޒުކުމަށް ހުރަސްއެޅޭ ފަދަ ސަބަބެއ ނުވަތް ސަބަބުތަކެއް ހުރިނަމަ، އެއްބަސްވުމުގައި އަދ ވަކުގޮތަކަށް ލިޔެފައި އޮތެއްކަމަކު އެ އެއްބަސްވުމެއް ނުވަތް އެއްބަސްވުމުގަ ވަކި މާއްދާއެއް ނ ވަތަ މާއްދާތަކެއް ތަންފީޒުކުރަން ނުޖެހޭނެކަމަށް ނިންމުމުގެ އިޚްތިޔާރަކީ ކޯޓަށް ލިބިފައިވާ އިޚްތިޔާރެއްކަމުގައ މި ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2019/HC-A/294 އަޙްމަދު ފިރާޟް ވ. ޙަސަން އިޤުބާލްޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މި މައްސަލައިގައި ދެ ފަރާތް ދެމެދު ފައިދގ ގޮތުގައެ ލިބޭނެކަމަށް ލަފާކޮށް ދެ ފަރާތް ދެމެދު ސޮއިކުރެވުނު އެއްބަސްވުމުގައިވާ ފައިސާއަކީ އަދަދު ބަޔާންކޮށްފައިވް ފައިސާއެއްކަމަށްވާއިރު،ޙުސައިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ދަރަންޏަށް ދިން ފައިސާއިން ވިޔަފް ރިކޮށްގެނ ފައިސާއެއް ލިބިފައިނުވާކަމުގައްޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމގެ ފަރާތުނ ބުނެފައި ވާއިރު، އަދި ފައިދާއެއް ލިބިފައިވާކަން ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔެކިޔުންތަކުން އެނގެން ނެތުމުން، އެ ފައިސާ ވެގެންދާނީ ދަރަނީގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/28 ޙަސަން ޢަލިމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް ޤަޟިއްޔާގައި އާއް މި ޤަޟިއްޔާ ތަފްޞީލުކޮށް، ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވާ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/70 ކަރަލްގޭޓ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އައިމާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤޟިއްޔަ ތެރެއަށް އިތުރު ކުރެވޭ ފައިސާއެއް ނުވަތަ އިންޓްރެސްޓް ހިމެނޭ ލޯނަކަށްކަމުގައި ދަށު ކޯޓުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.މ ފައިސާއާއި ޖޫރިމަނާގެ ގޮތުގައި އެއްބަސްވުމުގައިވާ މާއްދާތައް ތަންފީޒުކޮށް ނުދޭން ނިންމިޤާނޫނީ އަސާސް ސާފުކޮށް އެ ނިންމުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެއީ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދުގެ 6 ގެ 91 ވަނީ މާއްދާކަނުޝަރް ޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓނ އެނގެއެވެ.

22އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގާ ޝަކުވާއަކީ އެ ނިންމި ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނެ ކުރާ ޝަކުވާއެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، އެ ފަރާތުގެ ޝަކުވާއަކީ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ފައިސާ ނަގައދީފައިނުވާކަމަށ ބުން ކުރެ ޝަކުވާއެކެވެ. އެހެންކަމުން، މި ނުކުތާގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް އޮތްކަމަކަށް ނުފެނެއެވެ.

23ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.

24ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ. ސވިލ ކޯޓުގް ނަންބަރ 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 4 ވަނަ ނުކުތާގެ )ރ( ސވިލ ކޯޓުގް ނަންބަރ 4563/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 4 ވަނަ ނުކުތާގެ )ރ( އަދި )ބ( އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު ބަޔާންކޮށްދިނުން

25މ ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ޙުކުމްކުރުމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި މި ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު މައްސަލައިގެ ޚަޞްމުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުނ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅޭނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމުން ނިންމާތާ 30 )ތިރީސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ. މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރ ޕޯޓި ޙަވާލުކޮށްފައިނުވާނަމަ، އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނަން ފަށާނީ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ޙަވާލުކުރި ތަރީޚުން ފެށިގެންނެވެ. އެހެނަސް، ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ ޚުލާޞާއަށް ބިނާކޮށްވެސް އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. ކޯޓުނު މައްސަލައިގް ޙުކުމްކުރުމަށްފަހު، އެ ޙުކުމް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު ލ ބިގެންވާކަމާއި، އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނެ ކޯޓާއި، އިސްތިއުނާފުކުރަންޖެހޭ ވަގުތި ޚަޞްމުންނަށް ސާފުކޮށްދޭންވާނެކަމާއ، އަދި މިކަން ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮންނަންވާނެކަމުގައި މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރ 2021/32(ގެ 268 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މިކަމުގައި ދެވޭ އިސްތިސްނާ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(