އަޙްމަދު ތައުފީޤު ވ. ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު

1މާލު / ދަފްތަރު ނަންބަރ 5378 ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު )ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑު ނަންބަރ ( )މީގެ ފަހުން "އިސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތް" ނުވަތަ " ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު"( އާއި މާލީ ތަޢުފީޤ )ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑު ނަންބަރ ( )މީގެ ފަހުން "އިސްތިއުނާފ ކުރު ފަރާތް" ނުވަތަ " އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް"(އ ދެމެދާ 01 އޮގަސްޓް 2006ގައިވެފައިވާ ބ.އޭދަފ ށ / ޕޭންޓ ލޭންޑް އަޙްމަދް ލަބީބްއަމިއްލަ ތަކެތީގައި […] އެވެ ކިޔާ ބަންޑާރަ ގޯތީގައި 05 )ފަހެއް( ބުރީގެ ޢެ މާރި ތުގ 04 )ހަތަރެއް( ވަނަ ބުރި

05 )ފަހެއް( ބުރި ޢިމާރާތްކޮށް ނިންމައި ދިނުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ތާރީޚުގެ ނިޔަލަށް ނިންމައި ޙަވާލުކޮށްފައިނުވާތީ އަޙްމަދު ތައުފީޤް އާއި އަޙާ މަދު ލަބީބް ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުން މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓުން ނިމެންދެން ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ގޮތުން ކުރަންޖެހޭ އެންމެހު މަސައްކަތުޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ކުރުމަށް ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އާއި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤުއާ ދެ މީހުން ދެމެދު 15 ޖުލައި 2012ގައި އެއްބަސްވުމެއް )މީގެ ފަހުން "ޤާނޫނީ ގޮތުން މަސައްކަތް ކޮށްދިނުމުގެ އެއްބަސްވުން" ވެފައިވެއެވެ.

2އިމާރާތްކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކޮށްފައިނުވާތީ، ކުލީގެ ގޮތުގައި ލިބެންޖެހޭ ފައިސާއާއި މި ފައިސާ ހޯދުމަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ކުރް މަސައްކަތަށް ޚް ރަދުވ ފައިސާ ހޯދުމަށް އަޙްމަދު ލަބީބްގެ މައްޗަށ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤ ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާކުރިއެވެ. މި ދަޢުވާ ސިވިލް ކޯޓުން ބަލާފައިވަނީ އެ ކޯޓުގެ ސިވިލް ކޯޓަށް "ވިޔަފާރިއާބެހޭ ބަޔަށް ދަޢުވާއާއި މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމް" ނަންބަރު 1324/Cv-C/2012 ޤަޟިއްޔާއިންނެވެ. މި މައްސަލަ ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދަނިކޮށް، ޢުމަރު ޒާހިރާޢަބްދުއްޞަމަދއަށް އެންގުމަކީ ނުލައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤ އަމިއްލައަށް މަސައްކަތް ހުއްޓުވާފައިވާތީ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއާ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދާ އ ދެމެދި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އަގު ހޯދުމަށް އެދްޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ ފަރާތުނި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ މައްޗަށް ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާކުރިއެވެ. އެ މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓުން ބަލާފައިވަނީ އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2053/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާއިންނެވެ.

3މިއީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2053/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ ގެ ނިންމުން ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ އެއްގޮތް ނުވާކަމަށް ބުނެ އެ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދެ […] / އަޙްމަދް ތަޢުފީޤްގ ފަރާތުނ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެވެ.

4މި ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވަނީ ދަފްތަރު ނަންބަރ 5378 / ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ މައްޗަށެވެ. ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމިގޮތް:

5ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2053/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ، "ދެންފަހެ، އިސްވެ ދެންނެވި ނުކުތާތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ދަފްތަރު ނަންބަރު 5378 / މާލެ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު )ދ.ރ.(ގެ ފަރާތުން […] / މާލެ އަޙްމަދު ތައުފީޤް )ދ.ރ.( ގެ މައްޗަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މިދަޢުވާގައިވ 100,000/- ރ) .އެއްލައްކަ ރުފިޔާ( އަކީ އަޙްމަދު ތައުފީޤްގެ ފަރާތުން ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުއަށް ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާއެއްކަން ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކުން ޝަރީޢަތަށް ޘާބިތުވާކަމުގައި ކަނޑައަޅައި، އިސްވެ ބުނެވިދިޔަ ފައިސާ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުއަށް ލިބިދިނުމުގެ ގޮތުން މިއަދ )25 ޖުލައި 2018މ(. ދުވަހުން ފެށިގެން 06 )ހައެއް( މަސް ދުވަހުގެ މުއްދަތުގައި ސިވިލް ކޯޓަށް ދައްކާ ޚަލާޞްކުރުމަށް ދަޢުވާލިބޭ […] / މާލެ އަޙްމަދު ތައުފީޤު )ދ.ރ.(އަށް އަންގައި ޙުކުމްކޮށްފީމެވެ. " މިފަދައިންނެވެ.

6ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2053/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާނިމިފައިވާގޮތް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނ ހަމަތަކާއެއްގޮތް ނުވާކަމަށެ ބުނެއ ނިންމުން އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށއެދް އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުނ ހ ށަހަޅާފައިވަނ 02 )ދޭއް( ނުކުތާއެވެ.އެގޮތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކަކީ:

6.1 ބ.އޭދަފުށީ ޕޭންޓްލޭންޑް އަޙްމަދު ލަބީބުއާއި އަޅުގަނޑު )ހ.މެންގޯހައުސް އަޙްމަދް ތައުފީޤު( އާއި ދެމީހުންގެ މެދުގައި […] ގޯތީގައި ފަސްބުރީގެ ޢިމާރާތެއްކޮށް ޢިމާރާތުގެ 3 ފްލޯރ އޭނާއަށް އަދި 2 ފްލޯރ ގޯތީގެ ވެރިފަރާތާ ކަމަށްވް އަޅުގަނޑަށް ހަމަޖެއްސުމަށް އެއްބަސްވެ އެ މަސައްކަތް ކުރުމާބެހޭގޮތުން ދެފަރާތުން ޤާއިމުކުރި އެއްބަސްވުމެ އަޙްމަދު ލަބީބު ޚިލާފުވެފައިވާތީ، ދެންނެވުނު އެއްބަސްވުމަށް ނިމުން ގެނެސް އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު މަސައްކަތާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމުގެ މަސައްކަތްކޮށްދިނުމަށް ދަފްތަރު ނަންބަރ 5378، މާލެ )އައިޑީކާޑ ނަންބަރު ( ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުއާއި ޙަވާލުކުރުމަށް އަޅުގަނޑާ އޭނާއާއި ވާހަކަދެކެވި ދެފަރާތުން އެއްބަސްވި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް އޭނާ އެކުލަވާލާ ތައްޔާރުކުރި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކޮށްދޭންޖެހޭ ޤާނޫނީ މަސައްކަތުގެ އަގަށް އަޅުގަނޑުގެ އަތުން 100,000/-ރ. )އެއްލައްކަ ރުފިޔާ( ހޯދުމަށް އޭނާ ހުށަހެޅި ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2053/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާގައި، އެކޯޓުން ޙުކުމްކުރެއްވުމުގައި އެ ފައިސާއަކީ އެފަރާތަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާއެއް ނޫންކަމާއި އަޅުގަނޑުގެ ނިކަމެތިކަމާއި ނުކުޅެދުންތެރިކަމުގެ ނާޖާއިޒް މަންފާ ހޯދުމަށް އޭނާކުރާ މ ސައްކަތެއްކަމާއި، އަދި އެ އެއްބަސްވުމަކީ ޞައްޙަ ނޫން އެއްބަސްވުމެއްކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް އަޅުގަނޑު ޝަރީޢަތުގައި ދެއްކި ވާހަކަތަކަށް ސިވިލ ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމެވުމުގައި ރިޢާޔަތް ނުކުރެއްވުމަކ ޤާނޫނީ ނަންބަރު 2010/13 )ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނެ ( ގ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ ) 1 ( ވަނަ ނަންބަރާ ޚިލާފު ޢަމަލެއްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި،

6.2 މަސައްކަތާއި ޚިދުމަތުގެ އަގު ހޯދުމަށްކަމަށްބުނެ ދަފްތަރު ނަންބަރު 5378، މާލް ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އަޅުގަނޑު )ހ.މެންގޯހައުސް އަޙްމަދް ތައުފީޤު(ގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކޮށް ސިވިލ ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ނަންބަރ 2053/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާއަކާ އޭނާއާ ޙަވާލުކުރެވިފައްވި މަސައްކަތު ފުރިހަމަކުރެއްވުމެއްނެތި ދެފަރާތުން ޤާއިމުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރި އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާއަކަށްވުމާއި، އަދި ޤާނޫނު ނަންބަރ 91/4 )ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު(ގެ 13 ވަނަ މާއްދާއާއި، 15 ވަނަ މާއްދާއާއި، 16 ވަނަ މާއްދާއާއި، 19 ވަނަ މާއްދާއާއި، 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(އާއި، 22 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެ ކޮންޓްރެކްޓަކީ ތަންފީޛު ނުކުރެވޭނެ ކޮންޓްރެކްޓަކަށްވުމާއެކު އަދި އެކަންކަމާ ބެހޭގޮތުން ޝަރީޢަތުގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދެއްކި ވާހަކަތަކަށް މައްސަލަ ނިންމެވުމުގައ ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވ ކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

7އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާ ތަފްޞީލުކުރަމުން އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނުޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދް އަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ބަލި ޙާލަތު ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގޭނެކަމަށާއި އަދި އަޙްމަދ ތަޢުފީޤްއަކީ ރަނގަޅަށް ލިޔަންކިޔަން ނޭނގޭ މީހެއްކަންވެސޭ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދއަށް އެނގޭ ކަމަށެވެ. ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަށް ވިސްނައިދެމުންދިޔައީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއި އަޙްމަދު ލަބީބުއާ ދެ މީހުނގިދެމެދު ޤާއިމުކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުން އަޙްމަދު ލަބީބުގެ ޢަމަލުތައް ހުރގޮތުގ ސަބަބުން އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަށް ލިބެމުންދާ ގެއްލުންތައް ހަމަޖައްސައިދީ، ބަދަލުހޯދައިދޭނެކަމަށެވެ. އެއިރު ދެފަރާތުން ވާހަކަދައްކާފައިވަނީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަށް ލިބުމުން، އޭގެ 15% )ފަނަރަ އިންސައްތަ( ޤާނޫނީ މަސައްކަތުގެ ގޮތުގައި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދއަށް ދޯގޮތަށް ކަމުގައިވީނަމަވެސް، އެއްބަސްވުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވަނީ އެއާ ޚިލާފަށް ފައިސާ ހދުމަށްކަނ އެނގިގެން ދިޔައީ ސިވިލް ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުން ކަމުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ބުނެފައިވެއެވެ. އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއިޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދއ ދެމެދާ 15 ޖުލައި 2012 ގ އ އެއްބަސްވުމެއް ޤާއިމަކޮށްފައިވީނަމަވެސް، އެއްބަސްވުނ ޤާއިމުކުރި މަޤުޞަދު ޙާޞިލުވާގޮތަށ އެއްވެސް ޚިދުމަތެއް ނުވަތް މަންފާއެއެ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދް ގ ފަރާތުނ ލިބިފައި ނުވާކަމަށެވެ.

8އިސްތިއުނާފީ ދެވަނެނުކުތާގެ ތަފްޞީލުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގ ފަރާތުން ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއާ ޙަވާލާދީބުނެފައިވަނީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ އެއި ފަރާތް ވާގަނެތި، ނަފްސާނީ ބައްޔަށްވެސ ބޭސްފަރުވ ކުރަމުންދާ މީހެއްކަމަށާއި، އަދުރަނގަޅަށް ލިޔަންކިޔަން ނޭނގޭ މީހަކަށްވެފައި، އެއް މަޢުޟޫއެއްގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ މައްޗަށް ދެ ދަޢުވާއެއް ކޮށްފައިވުމަކީ، އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުން ބޭރުގައި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދޭކުރުވާފައިވާ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ އިޚްތިޔާރުން ބޭރުން ހިންގާފައިވާ ގެއްލުން ދިނުމުގެ ޢަމަލުތަކެއްކަމުގައިވާތީ، މި އެއްބަސްވުމަކީ ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއްކަން އެނގެ ކަމަށެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުންއަންޑިއު އިންފްލުއެންސްގެ މަފް ހމ ގުޅިގެނާ ބުނެފައިވަނީ މީހަކީ ލައްވާ ނުރަނގަޅު ނުފޫޒެއް ފޯރުވުމަށް ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ފުރަތަމަ ރުކުނަކީ އެފަދަ ނުފޫޒެއް ފޯރުވޭފަދަ މަޤާމެއްގައި ހުރުންކަމަށާއި، ޤާނޫނ ވަކީލުންނަކީ އޭނާގެ މުވައްކިލުންނަށް ނުރު ނގަޅ ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ބާރު އޮތް ބަޔަކަށްވެފައި،ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުރީ ނުރަނގަޅު ނުފޫޒު ފޯރުވޭނެ މަޤާމެއްގައިކަމަށްވެފައި، އަދި އެ ނުފޫޒުން ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އެކަށގެނީނުވާވަރުގެ ބެޑޮ ފައިދާއެއް ހޯދުމގ މަސައްކަތްކުރަމުންދާތީ، މިއީ ބާޠިލުކުރަންޖެހފަދަ އެއްބަސްވުމެއްކަން ސާފުކޮށް އެނގޭކަމަށެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދަކޮށްފައިވާ ދަޢުވާއަކާ ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލާ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ނިކަމެތިކަމުގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ހޯދުމަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާއެއް ކަމަކަށްވާތީ، މި އެއްބަސްވުމަކީ ނިމުމަކަށް ގެނެވޭނެ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( އަށް ބަލާއިރު، އަޙްމަދު ލަބީބްއާއި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤާ އާ ދެމެދު ހަދާފައިވް އެއްބަސްވުމަށ ނިމުން އައިސްފައިވާތީ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއެ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދާ އާ ދ މެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ މިހާރު ތަންފީޒުކުރެވެންނެތ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ބަލަންޖެހޭނެކަމާއި، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( އަށް ޙަވާލާދީ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ 2012 ވަނަ އަހަރު ޤާއިމުކުރި ކޮންޓްރެކްޓަށް އެއްވެސް ޙައްލެއެ ނުލިބިވާތީ، ބަދަލު ދިނުމަށް ޙުކުމްކުރުމަކީ އިންސާފުވެރި ގޮތެއްނޫންކަމަށާއި، މި އެއްބަސްވުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގެ ދަށުނ މިހާރު ތަންފީޒުކރެވޭނުއެއްބަސްވުމަކަށޭންވާތީ، އ ގޒާތުގައި އެއްބަސްވުން ނިމި މިހާރު އެއީ ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއް ކަމުގައި ދެކޭކަމަށެވެ.

9އިސްތިއުނާފުކުރާ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2053/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާއަކީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެއްކަމަށް ކަނޑައަޅުއްވާ އެ މައްސަލަ ބާޠިލުކޮށްދިނުމަށެވެ.

10އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަނުކުތާގެ ޖަވާބުގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވުޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދގީފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2053/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ދެއްކި ވާހަކަތަކަށާއި، ހުށަހެޅުނު ލިޔުންތަކަށާއި، މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ޢަމަލުކުރެވޭ އެންމެހާ އުޞޫލުތަކާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިންކަން އެ ޤަޟިއްޔާ ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުން އެނގެން އޮންނަކަމަށާއި، އެ ޤަޟިއްޔާ ހިންގާ ނިމިފައވަނި އަޙްމަދް ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުނިޝަރީޢަތުގައި ދައްކަން ބޭނުންވާ ވާހަކަތައް ދައްކައި ހުށަހަޅަން ބޭނުންވާ ލިޔުންތަކެއް ހުށަހަޅާ ހެކިން ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަށްފަހުކަމަށާއ، އެ މައްސަލަ ނިންމުމުގައި ޤާނޫނު ނަންބަރ 2010/13 )ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު(ގ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރާއި ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނިނަމަވެސް ޚިލާފުވެފައިވާގޮތެއް ސާފުކޮށް ބުނެދީފައި ނުވާކަމަށެވެ.

11އިސްތިއުނާފީ ދެވަނަ ނުކުތާގެ ރައްދުގައު ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދް ގ ފަރާތުނ ބުނެފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2053/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ކޮންޓްރެކް ޓާބެހ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއާއި 15 ވަނަ މާއްދާއާއި 16 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނި މާއްދއާއާ 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( އަދ 22 ވަނި މާއްދާގަ ދަށުން ތަންފީޛުނިކުރެވޭނެ ކޮންޓްރެކްޓެއްކަމަށް ބުނެ ޝަރީޢަތުގައު ފާހަގަކޮށްފައިވާ ނުކުތާއަށް އެ ޤަޟިއްޔާ ނިންމެވުމުގައި ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ބުނި ނަމަވެސް އެ ވާހަކަތަކަކީ އެ ޤަޟިއްޔާގައި މުޙައްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިނުވާ ނުކުތާތަކެއްކަމަށާއި، ދެފަރާތގެ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގައިވު ގޮތުގިމަތިން ހެދިފައިވާ ވަރަށެ ސާފު ޞައްޙަ ކޮންޓްރެކްޓެއްކަމަށާއި، އެ އެއްބަސްވުން ހެދިއް ރ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ ބަލިޙލ ބޮޑު މީހެއް ނޫންކަމަށާއި، އެއްބަސްވުން ހެދިއިރު އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ ހިނގާބިނގާވެ އުޅޭ ގަދަވެ ސަލާމަތުން ހުރި ބޭފުޅެއ ކަމަށެވެ.

12އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެދެނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2053/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ ނިންމަވާފައިވަނީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާއި އުޞޫލުތަކާއި އެއްގޮތަށްކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށެވެ.

13ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2053/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ ނިމުން ގޮތުގެ ރިޕޯޓަށާއި، އެ މައްސަލަ އިސްތިއުނާފު ކުރމުނަ އަޙްމަދު ތައުފީޤްގާ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ނުކުތާތަކަށާއި، ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށާއި، މިމައްސަލައިގ އިސްތިއުނާފެ ރައްދުވު ޢުމަރު ޒާހިރެ ޢަބްދުއްޞަމދުގަ ފަރާތުނު ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށާއި، މައްސަލައަ ގުޅިގެނާ ހުށަހެޅިފައިވާ ލިޔެކިއުންތަކަށް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ނަޒަރަކެން ބަލާއިރު، މިމައްސަލ ބެލި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންނަށް އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވ. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ބުނާ ބުނުން

14މ ނުކުތާގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދައް އެކު އެއްބާސްވުނ ޤާއިމުކުރި މަޤްޞަދު ޙާޞިލުނުވާކަމަށާއި، މ އެއްބަސްވުމަކީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ ނުކުޅެދޭ ބަލި މީހަކަށްވާތީ، ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ މަކަރާއި ހީލަތުން އުފައްދާފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށާއި، މިކަންކަން ސިވިލް ކޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވީނަމަވެސް، މިކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާތީ، މއ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރާއި ޚިލާފުވނު ކަމަށެވެ.

15އަޙްމަދު ލަބީބްގެ މައްޗަށްއަޙްމަދު ތަޢުފީޤ ސިވިލް ކޯޓުގައި ހުށަހޅެ ފައިސި ހޯދުމުގެ މައްސަލައިގައި ޤާނޫނު ގޮތުން ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ކުރުމަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުއ ދެމެދާ 15 ޖުލައި 2012 ގައި އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2053/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާގައި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ބުނެއެވެ. އަދި މިފަދަ އެއްބަސްވުމެއް ސިވިލް ކޯޓަށް ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގައި ދެ ފަރާތުން އެއްބަސްވާ އަގަކީ -100,000/ރ )އެއްލައްކަ ރުފިޔާ( ކަމާއި، މި އެއްބަސްވުމުގަ ދަށުން މަސައްކަތް ޙަވާލުކުރުމަށްފަހ މައްސަލަ ދޫކޮށްލިނަމަވެސް، ނުވަތަ ޝަރީޢަތުން ބޭރުގައި ދެ ފަރާތުން ވާހަކަ ދައްކައިގެން މައްސަލަ ޙައްލުކުރިނަމަވެސ، އަދި މައްސަލަ ޙަވާލުކުރި ފަރާތުގެ އިހުމާލުން މައްސަލަ ބާޠިލުކުރިނަމަވެސް މަސައްކަތަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އަގު ދިނުމަށް އެއްބަސްވާކަމުގައ ބަޔާންކުރެއެވެ.

16ޕްރިސިޑެންސް 1ކެންޓި ރ ކްޓަކީ ޤާނޫނަކުން އެހެންގޮތެއް ކަނޑަނާޅާނަމަ، ވަކމިވެނި ގޮތަކަށް އޮތުން ލާޒިމު އެއްޗެއްނޫނެވެ. ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 )ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނެ (ގ 8 ވަން މާއްދާގަ )ހ( ގައި ބަޔާންކުރަނީ ހުށަހެޅުމެއް ޤަބޫލުކުރާކަން ކަނޑައެޅި ބުނެވިދާނެކަމަށާއި، ނުވަތަ ޢަމަލުކުރާ ގޮތަކުން ޤާބޫލުކުރާކަނ އެންގުނީކަމަށް ބެލިދާނެކަމަށާވެ. މި މާއްދާގެ )ނ(ގައިވާ ގޮތުނުހުށަހަޅާ ފަރާތަށް ޤަބޫލުކުރް ކަން އެންގުމުން، އެ ޤަބޫލް ކުރުން ފުރިހަމަވީއެވެ. އެހެންކަމުން، ހުށަހެޅުން ރ އްދުވި ފަރާތުން ޢަމަލުކުރާ ގޮތަކުން އެ ހުށަހެޅުން އެ ފަރާތުނ ޤަބޫލުކުރާކަން ހުށަހެޅި ފަރާތަށް އެނގޭނަމަ، ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި އެއްބަސްވުމެއް އުފެދޭނެއެވެ.ކޮންމެ ގޮތަކަށް ކޮންޓެ ރެކްޓެއް އޮތަސް،ބޭނުންވަނީ ދެފަރާތުގެ ރުހުމާއި ޤެ ބޫލެވެ. އެއީ ވަކި ކަމެއްގައި ދފަރާތުގ "ޤާނޫނީ ގޮތުން މަސައްކަތް ކޮށްދިނުމުގެ އެއްބަސްވުން" ގެ 1 ވަނަ މާއްދާ "ޤާނޫނީ ގޮތުން މަސައްކަތް ކޮށްދިނުމުގެ އެއްބަސްވުން" ގެ 7 ވަނަ މާއްދާ ޤާނޫނު ނަންބަރު 91/4 )ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 4 ވަނަ މާއްދާ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/39 )އިބްރާހިމް ރަޝީދު އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް ވ. ޢަބްދު ﷲ ޢަޒީޒު( ޤަޟިއްޔާއާއި އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2022/SC-A/27 )އިބްރާހީމް ނިޒާރު ވ. ޢަބްދުލްޙައްނާނ ޙަލީމް އިބްރާހީމް( ޤަޟިއްޔާގައި މި އުޞޫލު ބަޔާންކޮށްފައިވޭ އެއްބަސްވުމެވެ. ދފަރާތުނެކަނެ ކުރާ ގޮތުންވެސް ނުވަތަ ދްފަރާތުގެ ޢަމަލުތަކުންވެސް، ދެފަރތުގަދެމެދު އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަމަށް ދޭހި ކުރެވިދާނެއެވެ. ވަކިކަމަކަށް ދްފަރާތުގެ ވ ސްނުން އެއެގޮތްވެފައިވާކަނ ދެފަރާތުގެ ޢަމަލުތަކުން އެނގި ސާބިތުވާން އޮތްނަމަ، ދެ ފަރާތުގެ ދެމެދު އެއްބަސްވުމެއް އުފެދިފައިވާކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުންތަކުގައިވެސް އެކަށައަޅާފައިވެއެވެ.

17ޕްރިސިޑެންސް 2ހުށަހެޅުމާއި ޤަބޫލުކުރުން ފުރިހަމަވެ ޚަސްމުންގެ މެދުގައުކޮންޓްރެކްޓެއް އފެދުނުކަމާމެދު ސުވާލެއުފައްދާ ޙާލަތްތަކުގައި، އެއް ނިޔަތެއްގައި ދިފަރާތުން ޢަމަލޯ ތަކެއްކޮށް، ކޮންޓްރެކްޓަކަށް ދެފަރާތް ވާޞްލުވެފައިވޭތ ބެލުމަށްޓަކައި ކޯޓުތަކުން ބޭނުންކުރާނީ، ޝަރީޢަތުގައި ބޭރުފުށުން ކަންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށީ ފަނޑިޔާރުން ބޭނުންކުރާ މައުޟޫޢް ޓެސްޓކަމަށު ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/39 )އިބްރާހިމް ރަޝީދު އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް ވ. ޢަބްދުﷲ ޢަޒީޒް(ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މީގެ މާނައަކީ، ގޮތެއް ކ ނޑައެޅުމުގައި ކޯޓުން ބަލާނީ ޚަޞާ މުން ކަންކަން ކޮށްފައިވާ ގޮތަށާއެ ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށާއި، ލިޔެފައިވާ ލިޔުންތަކަށާއި، އަދި އެއިން ދޭހަކުރެވޭ ދޭހަކުރުންތަކުގ މައްޗަށްކަމަށު އާ، މި ޓެސްޓު ބޭނުންކުރުމާ ގެ ބޭނުމަކީ އެ ޙާލަތުގައި ދެފަރާތުން ކަންކަން ކޮށްފައިވެ ގޮތަށާއި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ބަލާއިރު ސަބަބުވެރި މީހެއެ ގ ނަޒަރުގައި އެ ޙާލަތުގައި ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ކޮންޓްރެކްޓެއް އުފެދިފައި އޮތްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭތޯނުވަތަ ނޫންތިބެލުނކަމުގައް މި ޤަޟިއްޔާގައިވެއެވެ.

18މިކަންކަމުގެ އަލީގައި، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ބަލާއިރު، 15 ޖުލައި 2012 ގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުއ ދެމެދާ ކޮންޓްރެކްޓެއް ވެފައިވާކަމަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް އެއްބަސްވެއެވެ. ދެފަރާތުގެ ދެމެދު 15 ޖުލައި 2012ގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ފަދައިން އަޙްމަދު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/39 )އިބްރާހީމް ރަޝީދު އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް ވ. ޢަބްދު ﷲ ޢަޒީޒު( ޤަޟިއްޔ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/39 )އިބްރާހީމް ރަޝީދު އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް ވ. ޢަބްދުﷲ ޢަޒީޒު( ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރެ ޢަތ ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 24 ވަނަ ޕެރެގްރާފް. ތަޢުފީޤް، އަޙްމަދު ލަބީބްގެ މައްޗަށް ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާކޮށްފައިވެއެވެ. މި ދަޢުވާއަކީ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއި އަޙްމަދު ލަބީބްއ ދެމެދާ 01 އޯގަސްޓް 2006 ގައި ވެފައިވް އެއްބަސްވުމުގައިވާ ފަދައިން […] އެވެކިޔ ގޯތީގައި އަޙްމަދު ލަބީބުގެ އަމިއްލަ ޚަރަދުގައި ހަދާ 05 ބުރި ޢިމރާތުގާ 04 ވަނަ ބުރިއާއި، 05 ވަނަ ބުރި ކޮމްޕްލީޓް ކުރުމަށްފަހު އަޙްމަދު ތައުފީޤަށް ދިނުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ތާރީޚު ކަމުގައިވާ 01 އޯގަސްޓް 2006 ދުވަހުން ފެށިގެން 16 މެއި 2012 ވަނަ ދުވަހުގެ ނިޔަލަށް 04 އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއް ފއިތުވެފައިވާއިރާ 02 ފްލޯރ ކޮމްޕްލޓީކުރުމަށްފަހ އަޙްމަދު ތައުފީޤްއާ ޙަވާލުކޮށްފައު ނުވާތީއާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2009/HC-A/134 ޤަޟިއްޔާއިން 27 ނޮވެންބަރު 2011 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން 07 މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި 02 ފްލޯރ ނ ންމުމަށްފަހ އަޙްމަދު ތައުފީޤްއާ ޙްވާލި ކުރުމަށް ޙުކުމްކޮށުފައާވީނަމަވެސް، އެ ޙުކމައެއްގޮތަށ އަޙްމަދް ލަބީބު ޢަމަލުކޮށްފައިނުވާތީ ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގި އ ވެފައިވާ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށްދެއްވައި ޢިމާރާތް ހުސްކޮށް އަޙްމަދު ތައުފީޤްއާ ޙަވާލުކުރުމަށާއި، އަދި މާ ފައިސާ ހޯދުމަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތަށް ޚަރަދުވި 100,000/- )އެއްލައްކަ ރުފިޔާ( އަޙްމަދު ލަބީބްގެ އަތުން ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައެއްކަން އެ މައްސަލައިގެ ދަޢުވާ ފޯމުން އެނގެއެވެ.އ ޤަޟިއްޔާގެ މައްސަލެ ހުށަހަޅަ ފޯމްގައި ޢައްޔަންކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކީ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއޞަމަދ ކަމުގައި ބަޔާންކުރެއެވެ.

19ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1324/Cv-C/2012 ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެނ ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔެކިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު،އަޙްމަދު ތަޢުފީޤގެ ފަރާތުން އަޙްމަދް ލަބީބުގެ މައްޗަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލާގައި ޝަރީޢަތަށި މިމައްސަލަ އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު1324/CVC/2012 ޤަޟިއްޔާއިން ބަލައިގެންފައިވަނީ 23 ޖުލައި 2012 ގައެވެ. "ވިޔަފާރިއާބެހޭ ބަޔަށް ދަޢުވާއާއި މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމް"ގެ 6 ވަނަ ނަންބަރުގައި ހުށަހަޅާދަޢުވ ނުވަތާ މޭ އްސަލައިގެ ޚުލާސާގައި މިކަން ބަޔާންކޮށްފައިވ "ވިޔަފާރިއާބެހޭ ބަޔަށް ދަޢުވާއާއި މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމް"ގެ 4 ވަނަ ނަންބަރު ވިޔަފާރިއާބެހޭ ބަޔަށް ދަޢުވާއާއި މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމް ޙާޟިރުވާނެ ފަރާތެއްގެގޮތުގައި ޢމަރުޒާހިރ ޢަބްދުއްޞަމަދު ހަމަޖައްސާފައިވެއެވެ. އަދި މައްސަލާގެ ޚލާޞާގައ ޤާނޫނި ގޮތުން ޚަރަދުކުރި 100,000/- )އެއްލައްކަ ރުފިޔާ( ހޯދުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާއިރު،ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދއ ދެމެދާ 15 ޖުލައި 2012 ގައީ ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގައިވެ ސ ބަޔާންކޮށްފައިވަނ 100,000/- )އެއްލައްކަ ރުފިޔާ( ކަނެ އެނގެއެވެ. އެ މައްސަލައިގެ ނިންމުމަށް ބަލާއިރު، އަޙްމަދް ތަޢުފީޤްގ ފަރާތުނަހުށަހަޅާފައިވ މައްސަލާ މިހިނދުކުރިއަށ ގެންދަން ބޭނުން ނުވާކް މަށް ބަޔާންކޮށް މައްސަލަ ބާޠިލު ކޮށްދެއްވުން އެދި އަޙްމަދު ތައުފީޤު 10 ޖަނަވަރީ 2016 ތާރީޚުގައި ސިޓީއަކުން ސިވިލް ކޯޓުގައި އެދިފައިވާތީ، އެގޮތުގމަތިނަމައްސަލައިގ ދަޢުވެ ފޯމާ ބާޠިލެ ކޮށް، މައްސަލަ އިތުރަށް ބަލު އ ކުރިއަށްގެންދާނ ތިނެއ ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައް މައްސަލައިގެ ޙުކުމްކޮށްފައވާކަން އެނގެއެވެ.

20ޕްރިސިޑެންސް 3އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގ އިސްތިއުނާފެ ފުރަތަމަ ނުކުތާގައި، ދ ފަރާތުގެ ދެމެދު 15 ޖުލައި 2012 ވަން ދުވަހު އެއްބަސްވުމެއްވެފައިވާކަމަށިއަޙމަދު ތަޢުފީޤް ބުނެފައިވުމާއި، 15 ޖުލައި 2012ގެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ފަދައިން އަޙްމަދު ލަބީބްގެ މައްޗަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤ ސިވިލް ކޯޓުގައި )ނަންބަރ 1324/Cv-C/2012 ޤަޟިއްޔާއިން( ދަޢުވާކުރުމާއި، މި ދަޢުވާގެ ދަޢުވާ ފޯމްގައި ޤާނޫނީގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތަށް ޚަރަދުވާ މިންވަރުކަމުގައ ބަޔާންކުރި 100,000/- )އެއް ލައްކަ ރުފިޔާ( އާއި 15 ޖުލައި 2012ގެ އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކުރާ ޢަދަދާއި ދިމާވާކަމާއި، އަޙްމަދު ލަބީބްގެ މައްޗަށް ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1324/Cv-C/2012 ޤަޟިއްޔާއިން ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާގައި، ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ގޮތުގައި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އޮތީ އޮތުމކަ މައުޟޫޢު ޓެސްޓުން ބަލާއިރު، ދެފަރާތެ ގ ދެމެދު އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާކަން ދަލާލާތުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1324/Cv-C/2012 ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމް "ވިޔަފާރިއާބެހޭ ބަޔަށް ދަޢުވާއާއި މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމް" ގެ 4 ވަނަ ނަންބަރު އަދި "މައްސަލަ ތަކުގައި ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ޢައްޔަންކުރުމަށް އެދޭ ފޯމް" އިން އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކީ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުކަނ އެނގެން އޮވެއެވެ.

21ޕްރިސިޑެންސް 4އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރަށް ޙަވާލާދީފައިވާތޭ،މ މާއްދި ތަޠުބީޤުކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން އަހުރެނ ދެކެ ގޮތް ބަޔާންކުރަމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގު ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނ ގެ 5 ވަނި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރަނީ ފަނޑިޔާރުން ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވާނެ މަސްދަރުތަކެވެ. އެއީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނެވެ. އަދި ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުގައި ވަކިގޮތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ކަންކަން ނިންމުމުގައި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އެކަމެއް ކނޑައަޅާފައިވ ގޮތަށް ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔާތްކުރުމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނ ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގައިވަނީ ފަނޑިޔާރުކަމުގެ މަސްޢޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެ ކަންކަމެވެ. މިކަންކަމުގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަ ކަމަކަށް އެ އަކުރގ 01 ވަނަ ނަންބަރުގައި ވަނީ "މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާ" މިފަދައިންނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އަށް ޙަވާލާދީ، ފަނޑިޔާރުންގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅޭ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައާ ނުވާކަމަށް ބުނި ނަމަ، ފަނޑިޔާރުން ރ ޢާޔަތްކޮށްފައިނުވ ޤާނޫނާ ކޮނެ ނުކުތާއަކާ ގުޅިގެން ހުށަހަޅާފައިވާ ކޮން ހެއްކަކަށްކަން ބުނެދިނުމަކީ އެހެން ބުނާ ފަރާތެއްގެ ޒިންމާއެއްކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުލްޙަމީދު ޤަޟިއްޔާ ގައި ފާހަގަކުރެއެވެ.

22މީގެއިތުރުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނެ ގެ 5 ވަން މާއްދާގައި އިޝާރާތްކުރަނީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޢަމަލުތައްބަހައްޓަންޖެހގޮތ ކަމުގައިވާއިރު، ފަނޑިޔާރުން ހެކި ވަޒަންކުރިގޮތް ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ 2019/SC-A/43 ގެ 19 ވަނަ ޕެރެގްރާފް ޚިލާފުވާނަމަ، ޚިލާފުވެފައިވަނީ ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ ކޮން އުޞޫލަކާކަން ބުނެދޭންވާނެކަމާއި، ފަނޑިޔާރެއްގެ ޢަމަލު ނުވަތު ސުލޫކާ ގުޅޭ މާއްދާތަކާއި، މައްސަލައެއްގައި ތަޠުބީޤުކުރަންޖެހޭ ފަންނީ ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ފަނޑިޔާރު ތަޠުބީޤުނުކުރެވުން ނުވަތަ ނުބައިކޮށް ތަޠަބީޤުކުރެވުމަކީ މުޅިން ތަފާތު ދ ކަމެއްކް މުގައ ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް )މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސް( ޤަޟިއްޔާގެ ފަނޑިޔާރު ޑރ. އަޒްމިރާލްދާ ޒާހެ ރުގެ ރައޔުގ 17 ވަނަ ޕެރެގްރާފްގައި ފާހަގަކުރައްވައެވެ.

23އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި، 15 ޖުލައި 2012ގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤުއާއި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދްއ ދެމެދާ އެއްބަސްވުމެއުވެފައިވީނަމަވެސް، މި އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކުރާ ނަތީޖާ ޙާޞިލުވާނެ އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ޢް މަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ކޮށްފައިނުވާކަމަށާއި، ހުށަހަޅާފައިވް މައްސަލާ ކޯޓުނަ ބޭރުކޮށްލުމުނ އެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ބޮޑު އުޖޫރައެއޮދިނުމަށ ޙުކުމް ކ ށްފައިވާތި އެކަންކަމަށް އެ ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކޮށްފައަ ނުވާކަމުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ބުނިނަމަވެސް، އެކަންކަމްށ ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަން ސިވިލް ކޯޓުގް ނިންމމުނައެނގެއެވެ. އަދި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ހުށަހެޅި ޖޭ ދަލގުޅ ގޮތުން، ސިވިލް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާކަން އެނގެއެވެ.

24ޕްރިސިޑެންސް 5ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ފަދައިން، މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވާ ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން ނުވަތަރި ޢާޔަތް ކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފާއ ނުވާކަމަށް ބުނޮބުނުމަކުން، ނުވަތަ ތިމަންނަގެ ފްރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކަ ށާފައި ނުވާކަމަށް ބުނީ ބުނުމަކުން އެ މައްސަލަ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރަން ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 )ދިވެހިރާއްޖޭގ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/98 ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-L/91 "މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު" ކޯޓުތަކުގެ ގާނޫނެ ( ގ 43 ވަނަ މާއްދާއިން ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ވ ޞާ ލުނުވެވނެއެވެ.ސިވިލް ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ވާޞަލުވެފައިވަނީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެންކަނ އެނގޭއިރު، ސިވިލް ކޯޓުން މައްސަލް ނިންމުމުގައިއަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވަނީ ކޮން ގޮތަކުންކަމެއް ނުވަތަ އޭގެ ނަތީޖާ ބަދަލުވާންވީގޮތެއ މައްސަލައިގެ ތަފްޞީލުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ސާފުކޮށްދީފައެއް ނުވެއެވެ. އަދިއަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތައް މި މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތަކަށް ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ގޯހެއް ހަދާފައިވަނީ ނުވަތަ ޤާނޫން އާ ޚިލާފުވެފައިވަނީ ކޮން ގޮތަކުންކަމެއް ނުވަތަ އެކަމުގައި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަމެއް ހާމަކޮށްދީފައެއ ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، މި މައްސަލައިގެ ގޮތް ނިންމުމުގައި ސިވިލް ކޯޓުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ )1( ވަނަ ނަންބަރާއި ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ނުދެކެމެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މައްދާއާއި، 15 ވަނަ މާއްދާއާއި، 16 ވަނަ މާއްދާއާއި، 19 ވަނަ މާއްދާއާއި، 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(އާއި އަދި 22 ވަނަ މާއްދާއާ ގުޅޭގޮތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަޔްކޮށްފައިނުވާކަމަށ ބުން ބުނުން ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާ

25ޕްރިސިޑެންސް 6ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ނޫން ގޮތަކަށް މީހަކު ނުވަތަ ބަޔަކު ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ބައިވެރިވެފައިވާނަމަ، އެއީ ބާޠިލު ކޮންޓްރެކްޓެއްކަމަށެވެ. މ )ހ( އިސްތިއުނާފުކުރުން ހުށަހަޅާ ޙުކުމް ނުވަތަ ނިންމުން ބިނާކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބުތަކެއް ހީރުނ ނުވަތް ޤާނޫނު ތަޠުބޤުކުރުމުގައ ނުވަތި ޤާނޫނަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ކަންކަން ހުރުން. މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ އަޙްމަދް ތަޢުފީޤްއަކީ އެއިފަރާތ ވާގިނެތިފައިވާ، އަދ ލިޔަންކިޔަން ދަންނަ މީހެއް ނޫންކަމަށާއި، ކަޑަކުޑަ އެއްބަސްވުމެއް ބާޠލި ކުރުމުށް މ މައްސަލގައާ ބަޔާންކުރި ޢަދަދަކީ އެކަށީގެންވާ ރަޒނަބަލް ޢު ދަދެއް ނޫންކަމަށެވެ.މިއީ ސިވިލް ކޯޓގައ ވެސް އަޙްމަދް ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކައެކެވެ. އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ އޭނާގެ ބަލިޙާލަތާއި ގުޅޭ ލިޔެކިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ "ހައިޕަރޓެންޝަން، ސެރެބްރޮވަސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް ވިތާވަސްކިއުލަރ ޑެމެންޝިއާ، ރިކަރެންޓް ޑިޕްރެސިވް ޑިސްއޯޑަރ، ސެރެބްރަލް އިންފާކްޝަން، ހްރޓް ފެއިލަރ، ހައިޕަރޕްލާޝިއަރ އޮފް ޕްރޮސްޓްރޭޓް، މިކްސްޑ ހައިޕަރލިޕިޑީމިއާ، ޑައިބެޓިސް، އޮބޭސިޓީ، ޕެރިފަރެލް ވަސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް، އެންޒައިޓީ، ގޯޓ" ކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިއީ 2016 އާއި 2021 ގެ ތާރީޚަށް ނިސްބަތްވާ ލިޔެކިޔުންތަކެއްކަމުން، އަޙްމަދް ތަޢުފީޤުއާއި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އާ ދ މެދު 15 ޖުލައި 2012 ގައު އެއްބަސްވުން ޤާއިމުކުރެވުނުއިރު، އަޙްމަދް ތަޢުފީޤްއަކީ އޭނާގެ ބަލި ޙާލަތާހުރ ގޮތުނި އެއްބަސްވުމެއް ޤާއިމުކުރުމަށް ނުކުޅެދޭ މީހެއްކަން ނުވަތަ އެއްބަސްވުމުގައިވާ އެއްޗެއް ފަހުމްވުމުގެ ޤބިލުކަނ ނެތް މީހެއްކަން އެނގޭކަށްނެތެވެ.އަދ މީގެއިތުރުންވެސް، މި ދެފަރާތގުދެމެދުވެފައިވ އެއްބަސްވުމަކާ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫން އެއްގޮތަށް ދެފަރާތުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކަށްވާއިރު، އެއަބަސްވުމުގެ ދަށުން މަސައްކަތް ޙް ވާލުކުރުމަށްފަހު މައްސަލަދޫކޮށްލިނަމަވެސ ނުވަތް ޝަރީޢަތުން ބޭރުގައި ދެފަރާތުން ވާހަކަ ދައްކައިގެން މައްސަލަ ޙައްލުކުރިނަމަވެސް މ ސައްކަތައް ކަނޑައެޅިފައިވާ އަގދިނުމަށ އަޙްމަދް ތައުފީޤު އެއްބަސްވެފައިވާކަން އެނގެން އޮވެއެވެ. އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ އުމުރަކީ 60 )ފަސްދޮޅަސް( އަހަރުކަމަށް 28 އޭޕްރިލް 2021ގައި ބަޔާންކޮށް ޑރ. އިޝާޤް ޝަފީޤް ދޫކޮށްފައިވާ ޔޫރޯ މެޑިކަލް ކެއަރގެ ލިޔުމާއި، 24 އޮގަސްޓް 2019ގައި ޑރ. އިޝާޤ ޝަފީޤް ދޫކޮށްފައިވާ ޔޫރޯ މެޑިކަލް ކެއަރގެ ލިޔުން.

26ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫން ގެ 16 ވަނި މާއްދާގައިވަނީ ކޮންޓްރެކްޓްގައި ބައިވެރިވާ މީހަކަށް އެނގޭގޮތުން، ނުވަތަ އެ މީހަކު ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުން، ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފުކަމެއް، ނުވަތަ އެއްޗެއް އެއީ ތެދެއްކަމުގައ މަކަރުވެރި ގޮތަކަށް ދެއްކުމުން ނުވަތަ ވަކާލާތުކުރުމުން، އަނެކަކު ނުވަތަ އެއެއްޗެއްގެ މައްޗަށް އިތުބާރުކޮށްގެން ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ބައިވެރި ވެއްޖެނަމަ، އެއީ ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލުމުގެ ޢަމަލު ހިނގީކަމަށް ބެލޭނެކަމުގައެވެ. އަދ މި ޤާނޫނ ގެ 12 ވަނަ މާއްދާގައިވަނީ، ބިރެއް ދައްކައިގެން، ނުވަތަ ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލައިގެން، ނުވަތަ ނުރަނގަޅު ގޮތަކަށް ނުފޫޛުގެ ބޭނުންކޮށްގެން، މީހަކު ނުވަތަ ބަޔަކު ބައިވެރިކުރުވާފައިވާ ކޮންޓްރެކްޓަކީ، އެ މީހެއްގެ ނުވަތަ އ ބައެއްގެ ނުވަތެ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި އްފއްދާފައިވާ ކޮންޓްރެކްޓެއް ނޫން ކަމަށެވެ.

27ޕްރިސިޑެންސް 7ކިންޓްރެކްޓުގ ޤާނޫނުގެ ޢު ލްމަށް ބަލި އިރު، އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުގައްޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލނު (misrepresentation) ކަމުގައި ބެލެވޭނީ : )1( އެކަމުގައި ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފު ކަމެއްވާކަނ އެއްވެސް އޮޅުމެއްނެތި އެނގެންއޮތުން (unambiguous) )2( ޙަޤީޤަތްކަމަށް ޙއްސާކުރިކުރުމަކީ ދޮގެއްކަމުގައިވުނި (false representation) )3( ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފް ކަން އަނގަބަހުން ނުވަތަ ލިޔުމުން ބަޔާންކޮށްފައިވުނ ނުވަތް ޢަމަލުނު ދެއްކުން (existence of a statement) )4( ވާޤިއާއެއް ނުވަތަ ޙަޤީޤަތެއް ބަޔާންކޮށްދީފައިވުން (statement to be one ‘of fact’) 28 th Ewan McKendrick, Contract Law: Text, Cases, And Materials (5 edn, Oxford University Press 2012) 578- )5( ޙަޤީޤަތްކަމަށް ޤަބޫލުކޮށް، އެއަށް ބަރޯސާވި ފަރާތަށް ނުވަތަ އެކަން ޤަބޫލުކުރި ފަރަތާށް ނިސްބަތް ކުރެވިފައިވާ ބުނުމަކަށްވުނ ނުވަތް ޢަމަލަށްވުން (statement ‘addressed to the party misled’) )6( އޮޅުވާލި އޮޅުވާލުން މުހިންމު ޙަޤީޤަތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވުން (the misrepresentation must be material) )7( ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފަށް ބުނި ބުނުމުގެ މައްޗަށް ނުވަތަ ކުޅަ ޢަމަލުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެ، ނުވަތަ އެކަން ޤަބޫލުކޮށްގެން އެއްބަސްވުމެއްވެފައިވާނަމައެވެ. (misrepresentation induced claimant to enter into a contract)

28މި އުންސުރުތަކުގެ އަލީގައި، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫން ގެ 16 ވަނަ މާއްދާ ތިލަކުރާއިރު، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ 32 31 ޤާނޫނ ގެ 16 ވަނަ މާއްދާ ޙަވާލާދެނީ މަކަރުވެރި އޮޅުވާލުން ތަކަށެވެ. މި މާއްދާއަށް ބަލާއިރު، މި މާއްދާ ބޭނުންކުރާ ފަރާތަކުން އަންނަނިވި ކަންކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. އެއީ: )1( ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ކަމެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް އޮތްކަން )2( އެއް ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ކަމެއް ނުވަތަ އެއްޗެއްކަން އެ ކަމެއް ހުށަހަޅާ މީހަކަށް އެނގިހުރެ ނުވަތަ ޤަބޫލުކޮށްހުރެ އެއީ ތެދެއްކަމަށް މަކަރުވެރި ގޮތަކަށް ދެއްކުން )3( އަދި އެކަމުގެ ނުވަތަ އެއެއްޗެއްގެ މައްޗަށް އިތުބރުކޮށްގެނާ ކޮންޓްރެކްޓްގެ އަނެއް ބައިވެރިޔާ ކޮންޓްރެކްޓްގައި ބައިވެރިވުމެވެ. ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފަށް ބުނި ބުނުމުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެ، ސަބަބުވެރި އިންސާނަކު އެއްބަސްވުމެއްވާނަމަ، އެ ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފު ވާޤިއާގެސަބަބުނ އެއްބަސްވުންވެފައިވާ ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ. އެ ޙާލަތުގައި އެއްބަސްވުމެއް ޤާއިމުކޮށްފައިވަނ ބުނީ ބުނުމުގެ މައްޗަށް ބަރސާވެގެނ ނޫންކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ އެ ސްޓޭޓްމަންޓް )ބުނުން( ބުނި ފަރާތުންނެވެ. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/44 )އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ. ޔޫސުފް ރިޟާ( ޤަޟިއްޔާ

29ބަޔާންވެދިޔަ ކަންކަން ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއަކަށް ޝަރީޢަތުގައި ސާބިތުކޮށްދެވިއްޖެނަމަ، އެއްބަސްވުން ބިނާވަނީ މަރަކުވެރި ގޮތަކަށް ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު އޮޅުވާލާ އޮޅުވާލުންތަކެއްގު މައްޗަށްކަން ކަނޑައަޅައި، 34 33 ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނ ގެ 12 ވަނަ މާއްދާއާއި އ ޤާނޫނު ގެ 13 ވަން މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ، ކޮންޓްރެކްޓެ ބާޠިލުކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނކަމަށ ސުޕްރީމް ކޯޓުގް ނަންބަރ 2020/SC-A/44 އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ. ޔޫސުފް ރިޟާ ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރެއެވެ.

30މި މައްސަލައިގައި 15 ޖުލައި 2012 ވަނަ ދުވަހު އެއްބަސްވުމެއް ވެވުނެކަމަށ އަޙްމަދް ތައުފީޤގ ފަރާތުން ދެއްކި ވާހަކަތަކުން އެނގެން އޮންނައިރު، ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އެއްބަސްވުމެއް އުފައްދު، އަޙްމަދ ތ ޢުފީޤުގެ ސޮއި އަރުވާ، އެއްބަސްވުމަށް ފައިސާ ހޯދުމަށް ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދަކޮށްފައިވާ މަސައްކަތަކީ ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލާ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ނިކަމެތިކަމުގެ ފައިދާ ހޯދުމށ ކޮށްފައިވް ކަމެއް ކަމުގައި ނުބެލެވެއެވެ. އަޙްމަދު ތަޢުފީޤު ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކުން ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ދެއްކީ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ވާހަކައެއް ނުވަތް ކުރަ ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފު ޢަމަލެއް، އަދި މި ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފު ވާހަކައަކީ ނުވަތަ ޢަމަލަކީ ތެދެއްކަމަށް މަކަރުވެރި ގޮތަކަށް ދައްކައި، އަދި މިކަމުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެ، މިއަށް އިތުބާރު ކޮށްގެނު ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އާއެކު އަޙްމަދު ތަޢުފީޤުއެއްބަސްވުމެއް ޤާއިމް ކޮށްފައިވާކަން އަޙްމަދު ތަޢުފީޤުއަށ ޝަރީޢަތަށް ސާފުކޮށްދެވިފައެއ ނުވެއެވެ. އަދި ސިވިލް ކޯޓުގައިވެސް މިފަދައިން ބުނިނަމަވެސް، އެކަން އެ މަރުޙަލާގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤއަށް ސާބިތުކު ށްދެވިފައެއްނުވެއެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދެ އާއި، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(އާއި، މި ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އަދި މި ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ(

31ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު ގެ 15 ވަނީ މާއްދާގައިވަނީ މީހެއްގެ މައްޗަށް ނުފޫޛެއ ހިންގައިގެން މީހަކު ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ބައިވެރިކުރުވުމަކ ނުރަނގަޅު ގޮތަކަށް ނުފޫޛުގެ ބޭނުންކުރުން ކަމަށްވާނެކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގެ ގޮތުގައި މި މާއްދާއާ ޙަވާލާދީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤގެ ފަރާތުނު ބުނެފައިވަނީޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދއަކީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤުގެ ވަކީލުކަމުން، ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދިހުރީ ނުފޫޒު ފޯރުވޭފަދަ މަޤާމެއްގައިކަމަށެވެ. މިއީ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ސިވިލް ކޯޓުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްދައްކާފައިވާ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ.

32ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު ގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ)ނ( ގައިވަނީ ޤާނޫނެއް ހިންގަން ޖެހުމުގެ ސަބެ ބުނީ ކޮންޓްރެކްޓްގައިވާ ގޮތުގމަތިނާ ޢަމަލުކުރެވެ ނ އަމުދުން ނެތްނަމަ، ނުވަތަ ކޮންޓްރެކްޓްގެ ބައިވެރިން ހީނުކުރެ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވް ގެން ކޮންޓްރެކްޓްގައިވާ ގޮތުގމަތިނ ޢަމަލުކުރެވެން ނެތްނަމަ، އެ ކޮންޓްރެކްޓަކީ އެ މައްޗަށް ޢަމަލުކޮށް ނިމިއްޖެ ކޮންޓްރެކްޓެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނެކަމެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނ ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގަ )ށ( ގައިވަނު ކޮންޓްރެކްޓެއް، އޭގެ ބައިވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމުކުރާކަމެއް ޚުދު އޭނާ ނުވަތަ އެހެން މީހަކު މެދުވެރިކޮށް ކުރެވިދާނެކަމަށާއި، މިއާ ޚިލާފަށް ކޮންޓްރެކްޓްގައި ކަނޑައެޅިގެން އެބައިވެރިޔަކ ކަމެއްކުރާން އޮވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ، ލިޔް ވިފައި ނެތަސް އެގޮތަށް އިޝާރާތކޮށްފައި އޮވެއްޖެނަމަ، އެކަމެއް ކުރަންވާނީ، ޚުދު އެބައިވެރިޔާކަމަށާއި، އަދި މި ޤނޫނ ގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގައިވަނީ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއަކަށް ލާޒިމުކުރާ ޢަމަލެއް ކުރެވެން ނެތްކަން އެނގުމުގެ ކުރީގައި، އޭނާއަށް ލިބެންއޮތް ފައިސާއެއް، ނުވަތަ އޭނާދިނ ފައިސާއެއް ހޯދުމަކީ ކުރެވިދާނެކަމެއް ކަމަށާއި، އަދި ޢަމަލެއް ކުރެވެން ނެތުމުގެފަހަކަށް، އޭނާގެ މައްޗަށް ލާޒިމުކުރާ ކަމެއްގައި އޭނާއެއ ނުބެނަ ދެވޭނީ ކަމަށެވެ.

33ޕްރިސިޑެންސް 8ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު ގެ 32 ވަނަ މާއްދާއިންވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި މައްސަލަ ބެލުމުގެ އުސޫލުތައް ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. މިގޮތުން މި މާއްދާގެ )ހ( އަދި )ށ( ގައި ވަނީ އަންނަނިވި ފަދައިންނެވެ.

32. )ހ( ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންނެވެ. )ށ( މި މާއްދާގެ )ހ( ގައި އެހެން ބުނެފައި އޮތުމަކީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިނުވާ ހެކި، އިސްތިއުނާފުގެ މަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅުމަށް ހުރަސްއަޅާނެކަމެއް ނޫނެވެ.

34މި މާއްދާގައި މިފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައިވުމުން، ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން، ދަށު މަރުޙަލާގައި ފާހަގަކޮށް، ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި، ދަށު މަރުޙަލާގައި ހުށަހަޅާފައިނުވާ ނުކުތާތައް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ނުބެލޭނެކަމަށް މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓާމައްސަލާގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމަވާފައިވެއެވެ. އަދި މި ނިންމެވުމަށް ދިވެހިރީއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ވެސް ތާއދުކުރައްވާފައިވެއެވެ.

35ވުމާއެކު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލްގައި ނިންމި ނިންމުމަކީ އަސާސްއެއްކަމަށްބަލައަގެންނެވެ. މައްސަލައެއްގައި ކަނި ހިނގާދިޔަގޮތް ކަށެވަރުކުރުމާއި، އައު ޤާނޫނީ ބަހުޘް އ ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ މުޅިން ތަފާތު ދެ ކަމެކެވެ. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ ސާފު އިބާރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙުކުމެއް ނުވަތަ ނިންމުމެއް މިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/HC-A/83 )މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ( ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2017/SC-A/41 )މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ( ޤަޟިއްޔާ ބިނާވާންވާނީ ދަށު ކޯޓުގެ ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުމުގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަމެއް ނުވަތަ ނިންމފައިވާ ނިންމުމެއްގެ މައްޗަށްކަން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

36ދަށު މަރުޙަލާގައި އެއްވެސް ވަރަކަށް ނުދެކެވޭ ވާހަކަތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގެ ސިފައިގައި މުޅިން އައު ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ހުޅުވާލުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނާހުއްދަކުރާ ކަމެއްނޫނެވެ. އެހެނީ އިސްތިއުނަ ފ މަރުޙަލާތައް ބިނާވަނީ އެއަށްވުރެ ދަށު މަރުޙަލާއިން ގޯހެއް ހަދާފައިވާނަމަ އެކަން ރަނގަޅުކުރުމަށަ ކަމަށްވާއިރު، ކޮންމެ އިސްތިއުނި ފީ މަރުޙަލާއެއްގައި އައު ވާހަކަ ދެކެވޭ އައު ޤާނޫނީ ބަހުސްތައް ހުށަހެޅުމަށް ކޯޓުތަކުގްޤާނޫނުގައި ތަޞު އްވަރުކުރެވިފައިވާ އިސަތިއުނާފީ ނިޒާމްގެ މަޤްޞަދު ޙާޞލުނުވާނެތީއެވެ.އެހެންކަމުން، ދަށު ކޯޓުގެ ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުން ޤާނނާއޫޚިލާފު ކަމުގައި ބެލެވޭ ސަބަބުތައް ވާންވި ނ އެ ސަބަބުތަކާމެދު ވާހަކަ ދެކެވި، އެ ސަބަބުތަކާމެދު ދަށު މރުޙަލާގައ އެއްޗެއް ބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިވާ ސަބަބުތަކަށެވެ.

37މިކަންކަމުގެ އަލީގައި، އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި ފަދައިން ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު ގެ 15 ވަން މާއްދއަށާ ޙަވާލާދީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤުއާއިޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދއ ދެމެދާ އޮތު ވަކީލް އަދި މުވައްކިލުގެ ގުޅުމާއި ގުޅޭގޮތުން، އަދި ދފަރާތުގ ގުޅުމުގެ ސަބަބުން ނުފޫޛު ފޯރުވުމުގެ މަޤާމެއް ވުޖޫދުވެފައިވާކަމަށ ބުނެއަޙްމަދު ތަޢުފީޤ އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަކީ، ސ ވިލް ކޯޓުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤި ގެ ފަރާތުނ ދައްކާފައިވ ވާހަކަތަކަށު ނުވާއިރު، މިއަށް އެކަށީގެންވާ ރައްދެއް ދިނުމުގެ ފުރުޞަތު އެ މަރުޙަލާގައިޢުމަރ ޒާހިރާ ޢަބްދުއްޞަމަދއަށް ލިބިފައިނުވާއިރު، މި މަރުޙަލާގައި މިކަންކަން ބަލައިގަންނަފަދަ އިސްތިސްނާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/66 )މޯލްޑިވްސ މެރިން ކޮންޓްރެކްޓިންގ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓ ލިމިޓެޑް ވ. އިތުރު ފަސްފަރާތެއ ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ( ޤަޟިއްޔ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެފައިވާ ކަމެއް ނުވަތަ ބަލައިގަނނަންވްސަބަބެއްވޔަސ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެދީފައިނުވާއިރު، މި ނުކުތާ މި މަރުޙަލާގައި ބަލައިގަންނަންޖެހޭ ކަމުގައި ނުދެކެމެވެ.

38ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝހީދުގަ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.

39ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.

40މި ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ޙުކުމްކުރުމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި މި ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު މައްސަލައިގެ ޚަސްމުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުނ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅޭނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމުން ނިންމާތާ 30 )ތިރީސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ. މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ޙަވާލުކޮށްފައިނުވާނަމަ، އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނަން ފަށާނީ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ޙަވާލުކުރި ކޯޓުން މައްސަލައިގެ ޙުކުމްކުރުމަށްފަހު، އެ ޙުކުމް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަމާއި، އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނެ ކޯޓާއި،އިސްތިއުނާފުކުރަންޖެހ ވަގުތު ޚަޞްމުންނަށް ސާފުކޮށްދޭންވާނެކަމާއި، އަދި މިކަން ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮންނަންވާނެކަމުގައ މަދަނު އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނ ނަންބަރު 2021/32(ގެ 268 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މިކަމުގައި ދެވޭ އިސްތިސްނާ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނ ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( # ,:- .,..,. ;.;,,,,,.._,.r r ✓✓ ,.,,..,.,,,,..,.,,,... o, C ~ .,, C , ¥ CCC ([ -:;"; .,,. 0 _,. C l ZOZ/Z£); t7 8Z ..-- --.,. .,.# ;.;, ,vorr r ✓✓ ([ -:;; ✓✓-, 6 17 C ~ ,,,,. C -, ,¥, CCC ,; 0 ,,,. C l ZOZ /Z£); t78Z ---- Y',....-4 ✓ ~,..,-{.,-, Y'i)::.~ CY'V'C~ C ,, 0 .,,,, ~cc.,,,,.~ c.,o.,c , , , e°£-:-4"°~ .-#",,- ;,,-,re- , ·- ,, cco .,,, .,,, ~ V'V'ol"~f," ✓ Y'ACA ✓ ~Ctf', 0 ~ C O C CO XO , , ~ ,, ✓ tf'ol" f," ✓✓ ,...-4<D<DV' ✓ ol"AC ✓ A,./°; V',1'V' , CV',....-4/ - ✓ ~,..,-{.,-,,..,-s- c.,,,.,,, ~cc .,,,.,,o ,o.,,,.,,,o., .,,,..,,,,..,,,. ,,,,,.o ,,,,,. ,,,,,,. 7 .,,,,. -:; C O 7 ,, ,, ,, ~ 7" :fre-',- 0"'[S:"._;, ,. XOA ✓ ,,,,,-~V'tf' ~ CCY'A.:' /0 ✓ -~/ / C✓ 7r ✓✓✓0 ," 0 7i'/ 77 ~,v,, C f." ,--,-4V'.,- ;:._:;.V' ✓ ~A ,C ✓ /,,:',./S-/V',....-4 , .,,, 0 ~ o c~ccc,o , Oc)"'C 0 V'.--4~ _,.,,,..,.,,., ,;.;;-,.,, ,,.,;;Jr 0, , ~oc,.,,,,. c) C , / ✓ /.;.~✓ V'tf'• C ,, , ~ , , , Q!, ~ ~ ,, ,, al",,(' ✓ ~;:. r ✓✓ tf'• V'/ ✓,....-4 , ~,vol" ✓C ✓ rol"r ,(' / ,-'-4 V'./ <9 ,./A,./ tf',....-4 ,, C 0 , , 0 , , 61' , , ,, 0 / .,,,,.0 C C XC 7 c~~,,,,,.o ~xo , o ~:rV'c,$'" ✓-- tf" ✓ r°" £6 lN<)H/l Z:OZ 9Z .,, .,,0 C C XO