އަޙްމަދު ތައުފީޤު ވ. ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު

1މާލެ ދަފްތަރު ނަންބަރު 5378 ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު )ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑު ނަންބަރ ( )މީގެ ފަހުން "އިސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތް" ނުވަތަ " ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދ(" އާއި މާލެ […] އަޙްމަދް ތަޢުފީޤ )ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑު ނަންބަރ ( )މީގެ ފަހުން "އިސްތިއުނާފ ކުރު ފަރާތް" ނުވަތަ " އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް"( އާ ދ މެދު 28 މެއި 2007ގައި ވެފައިވާ ބ.އޭދަފުށި ޕޭންޓ-ލޭންޑް އަޙްމަދު ލަބީބި އަމިއްލަ ތަކެތީގައި […] އެވެ ކިޔާ ބަންޑާރަ ގޯތީގައި 05 )ފަހެއް( ބުރީގެ އިމާރާތެއްގެ ފައުންޑޭޝަނެއް އަޅައި އިމާރާތް ކޮށްދިނުމަށް ވެވުނު އެއްބަސްވުމުގް ދަށުން އަޙްމަދު ތަޢުފީޤާ އަށް ލިބެންޖެހޭ ފައިސާ ހޯދުމަށް އަޙްމަދު ލަބީބްގެ މައްޗަށ ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާކުރާ ފައިސާ ހޯދުމުގެ މައްސަލައިގައި ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ގޮތުން ކުރަންޖެހޭ އެންމެހާ މަސައްކަތު ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުކުރުމަށް ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އާއާ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤުއ ދެމެދު 29 މެއި 2012ގައި "ޤާނޫނީ ގޮތުން މަސައްކަތް ކޮށްދިނުމުގެ އެއްބަސްވުން" ވެފައިވެއެވެ.

2އިމާރާތްކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކޮށްފައިނުވާތީ، ކުލީގެ ގޮތުގައި ލިބެންޖެހޭ ފައިސާއާއި މި ފައިސް ހޯދުމަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތަށް ޚް ރަދުވ ފައިސާ ހޯދުމަށް އަޙްމަދު ލަބީބްގެ މައްޗަށ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤ ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާކުރިއެވެ. މި ދަޢުވާ ސިވިލް ކޯޓުން ބަލާފައިވަނީ އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1007/Cv-C/2012 ޤަޟިއްޔާއިންނެވެ. މި މައްސަލަ ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދަނިކޮށް،ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދއަށް އެންގުމާ ނުލައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤ އަމިއްލައަށް މަސައްކަތް ހުއްޓުވާފައިވާތީ )އަޙްމަދު ސިވިލް ކޯޓަށް "ވިޔަފާރިއާބެހޭ ބަޔަށް ދަޢުވާއާއި މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމް" ތަޢުފީޤ ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވުމުގެ ސަބަބުން މައްސަލަ ބާޠިލުކޮށްފައިވާތީ( އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދި އާ ދެ މީހުން ދެމެދު ވެފައިވާ އެއު ބަސްވުމުގައ ކަނޑައަޅާފައިވި އަގާ ހޯދުމަށް އެދްޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ ފަރާތުން އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ މައްޗަށް ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާކުރިއެވެ. އެ މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓުން ބަލާފައިވަނީ އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާއިންނެވެ.

3މިއީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2054/Cv-C/2017 ޤްޟިއްޔގެ ނިންމުނާ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ އެއްގޮތް ނުވާކަމަށް ބުން އެ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދެ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުނ ދިވެހިރާއްޖޭގ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެވެ.

4މި ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވަނީ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ މައްޗަށެވެ. ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމިގޮތް:

5ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ، "ދެންފަހެ، ބުނެވިދިޔަ ކަންކަން އެގޮތުގައި ހުރުމާއެކު، ދަފްތަރު. ނަންބަރު 5378 / މާލެ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ ފަރާތުން […] / މާލެ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކޮށް ހުށަހަޅާފައިވާ މި މައްސަލާގައި،ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުނ ބުނެފައިވާ ފަދައިން، ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގ 7 ވަނަ މާއްދާއާ ޙަވާލާދީ އެ އެއްބަސްވުމުގެ 1 ވަނަ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާގެ "ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓް"ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވޭ . ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ ނިމުނުތާ 10 )ދިހައެއް( މަސް ފަހުން ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުނު ހުށަހެޅިއެވެ. ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ HC-1H/2019/77 )09 އޮކްޓބަރޯ 2019( "އިސްތިއުނާފުކުރުމަށ ހުއްދައަށް އެދް ހުށަހެޅި މައްސަލައާމެދު ނިންމި ގޮތް" މި ނިންމުމުގައިވަނީ އިސްތިއުނާފު މުއްދަތުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރާނެކަމެއް ކުރިމަތިވެފައިވާކމެއ އެނގެން ނެތުމުންނާއި، އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައިނުވާތީ، އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހުއްދަ ދެވެން ނެތްކަމަށެވެ. މި މައްސަލައަކީ ހައިކޯޓަށް ބަލައިގަންނަންޖެހ މައްސަލައެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް 14 އެޕްރިލް 2021 ގައި ހުށަހެޅިއެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހުއްދައަށް އެދި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ހައިކޯޓުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް، ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 29 ވަނި މާއްދާގަ )ނ(ގެ ދަށު ނ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުގެ ހުއްދަ ދޭންޖެހޭ ފަދަ މަޤުބޫލު ސަބަބުތަކެއް ހުރި މައްސަލައެއް ކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2021/SC-HCL/16 )10 މެއި 2021 ( "އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހުއްދައާމެދު ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިމުނުގޮތް" ނިންމުމުން ނިންމާފައިވެއެވެ. މއ، މި ނިންމުމާއެކު މި މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބަލާފައިވާ މައްސަލައެކެވެ. މާއްދާގައި ބަޔާންވެގެންވާ 260,000/- ރ. )ދެލައްކަ ފަސްދޮޅަސްހާސް ރުފިޔާ( ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ފައިސާއެއްކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ބުނެވުނު ފައިސާ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ލިބިދިނުމުގެ ގޮތުން 16 އޮކްޓޯބަރު 2018 އިން ފެށިގެން 30 )ތިރީސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މިފައިސާ ސިވިލް ކޯޓަށް ދައްކައި، މިދަރަނި ޚަލާޞްކުރުމަށް ދަޢުވާލިބުނު […] / މާލެ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަށް އަންގައި، މިގޮތުގެމަތީން ޙުކުމްކޮށްފީމެވެ." މިފަދައިންނެވެ.

6ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ ނިމިފައިވާގޮތް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނ ހަމަތަކާއެއްގޮތް ނުވާކަމަށެ ބުނެ އ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުކުރުމަށ އެދްއިސްތއުނާފުކުރި ފަރާތުނ ހ ށަހަޅާފައިވަނ 02 )ދޭއް( ނުކުތާއެވެ. އެގޮތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކަކީ:

6.1 ބ.އޭދަފުށީ ޕޭންޓްލޭންޑް އަޙްމަދު ލަބީބްއާއި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާ ދެ މީހުންގެ މެދުގައި […] އުސ ގޯތގައ 5 )ފަހެއް( ބުރީގެ އިމާރާތެއްކޮށެ އމާރާތުގ 3 )ތިނެއް( ވަނަފްލޯރ އަޙްމަދު ލަބީބްއަށ ކުއްޔަށް ދިނުމަށް އަދި 2 )ދޭއް( ފްލޯރ ގޯތީގެ ވެރިފަރތްކަމުގައިވި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަށ ހަމަޖެއްސުމަށް އެއްބަސްވެ އެ މަސައްކަތްކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ދެ ފަރާތުން ޤާއިމުކުރި އެއބަސްވުމާއި އަޙްމަދު ލަބީބް ޚިލާފުވެފައިވާތީ، މި އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް ގެނެސް، އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމުގެ ޤާނޫނީ މަސައްކަތާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ކޮށްދިނުމަށްޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އާ ޙަވާލުކުރުމަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާ ވާހަކަދެކެވި ދެ ފަރާތުން އެއްބަސްވި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ތައްޔާރުކުރި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކޮށްދޭންޖެހޭ ޤާނޫނީ މަސައްކަތުގެ އަގަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ އަތުން -/260,000 )ދެލައްކަ ފަސްދޮޅަސްހާސް ރުފިޔާ( ހޯދުމަށް ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހެޅު ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާގައި، އެ ކޯޓުން ޙުކުމް ކުރެއްވުމުގައި އެ ފައިސާއަކީ އެ ފަރާތަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާއެއް ނޫންކަމާއި، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ނިކަމެތިކަމާއި ނުކުޅެދުންތެރިކަމުގެ ނާޖާއިޒް މަންފާ ހޯދުމަށް އޭ ނ ކުރާ މަސައްކަތެއްކަމާއި، އަދި އެ އެއްބަސްވުމަކީ ޞައްޙަ ނޫން އެއްބަސްވުމެއްކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ޝަރީޢަތުގައި ދެއްކި ވާހަކަތަކަށް މައްސަލަ ނިންމެވުމުގައި ރިޢާޔަތްނުކުރެއްވުމަކ ޤާނޫނު ނަންބަރ 2010/13 )ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު(ގެ 5 ވަނަ މއްދާގާ )ށ(ގ 1 ވަނަ ނަންބަރާއި ޚިލާފު ޢަމަލެއްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި،

6.2 މަސައްކަތާއި ޚިދުމަތުގެ އަގު ހޯދުމަށްކަމަށް ބުނެ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ގެ ފަރާތުން އަޙްމަދ ތަޢުފީޤްގެ މައްޗަށު ދަޢުވާކޮށް ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅ ނަންބަރ 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާއަކީ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އާ ޙަވާލުކޮށްފައިވާ މަސައްކަތާ ފުރިހަމަ ކުރެއްވުމެއްނެތި ދެ ފަރާތުން ޤާއިމްކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރި އެއްބަސްވުމާވެސ ޚިލާފަށް ކޮށްފައިވް ދަޢުވާއަކަށްވުމާއި، އަދި ޤާނޫނު ނަންބަރ 91/4 )ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު(ގެ 13 ވަނަ މާއްދާއާއި 15 ވަނަ މާއްދާއާއި، 16 ވަނަ މާއްދާއާއި، 19 ވަނަ މާއްދާއާއި، 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(އާއި، 22 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެ ކޮންޓްރެކްޓަކީ ތަންފީޒުނުކުރެވޭނެ ކޮންޓްރެކްޓަކަށްވުމާއެކު އަދި އެކަންކަމާބެހޭ ގޮތުން ޝަރީޢަތުގައި އަޙްމަދު ތަޢާފީޤްގެ ފަރާތުން ދެއްކި ވާހަކަތަކަށް މައްސަލަ ނިންމެވުމުގައި ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވ ކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

7އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާ ތަފްޞީލުކުރަމުން އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނުޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދް އަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ބަލި ޙާލަތު ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގޭނެކަމަށާއި އަދި އަޙްމަދ ތަޢުފީޤްއަކީ ރަނގަޅަށް ލިޔަންކިޔަން ނޭނގޭ މީހެއްކަންވެސ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުއަށް އެނގޭކަމަށެވެ. ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަށް ވިސްނައިދެމުން ދިޔައީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއި އަޙްމަދ ލަބީބުއާ ދެ މީހުން ދެމެދު ޤާއިމުކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުން އަޙްމަދު ލަބީބުގެ ޢަމަލުތައް ހުރް ގޮތުގެ ސަބަބުނ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަށް ލިބެމުންދާ ގެއްލުންތައް ހަމަޖައްސައިދީ، ބަދަލު ހޯދައިދޭނެކަމަށެވެ. އެއިރު ދެ ފަރާތުނ ވާހކަދައްކާފައިވަނީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަށް ލިބުމުން، އޭގެ 15% )ފަނަރަ އިންސައްތަ( ޤާނޫނީ މަސައްކަތުގެ ގޮތުގައި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދް އަށް ދޭ ގޮތަށް ކަމުގައިވީނަމަވެސް، އެއްބަސްވުނ ތައްޔާރުކޮށްފައިވަނީ އެއާ ޚިލާފަށް ފައިސާ ހޯދުމަށްކަން އެނގިގެންދިޔައީ ސިވިލް ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުން ކަމުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ބުނެފައިވެއެވެ.އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދއ ދެމެދާ 15 ޖުލައި 2012ގައި އެއްބަސްވުމެއް ޤާއިމްކޮށްފައިވީނަމަވެސް، އެއްބަސްވުން ޤާއިމުކުރި މަޤްޞަދު ޙާޞިލުވުގޮތަށ އެއްވެސް ޚިދުމަތެއް ނުވަތް މަންފާއެއް ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ ފަރާތުނ ލިބިފައިނުވާއިރު، ދެ ފަރާތް ދެމެދު ވެފައިވަނީ އެންމެ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށާއި، 29 މެއި 2012ގެ ތާރީޚުގައި ތައްޔާރުކޮށްފައިވ އެއްބަސްވުމަކާ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ސޮއި ކޮންމެވެސް ގޮތަކުން ހިމަނައިގެން ކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށާއި، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ ނުކުޅެދޭ ބަލި މީހަކަށްވާތީ، މި އެއްބަސްވުންތަކަކ ނާޖާއިޒް ގޮތެއްގައި މަކަރާ ހީލަތުން ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ކޮށްފައިވް އެއްބަސްވުމެއް ކަމުގައި ބެލެވޭކަމުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވެއެވެ. މިއީ ސިވިލް ކޯޓުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުނ ފާހަގަކޮށްފައިވާ ވާހަކަތައް ކަމުގައިވީނަމަވެސް، މިއިން އެއްވެސް ސަބަބަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމުގައ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވެއެވެ.

8އިސްތިއުނާފީ ދެވަނެނުކުތާގެ ތަފްޞީލުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގ ފަރާތުން ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއާ ޙަވާލާދީ ބުނެފައިވަނީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކ އެއީ ފަރާތް ވާގިނެތި، ނަފްސާނީ ބައްޔަށްވެސް ބޭސްފަރުވާ ކުރިމުންދާ މީހެއްކަމަށާއި، އަދ ރަނގަޅަށް ލިޔަންކިޔަން ނޭނގޭ މީހަކަށްވެފައި، އެއް މަޢުޟޫއެއްގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ މައްޗަށް ދެ ދަޢުވާއެއް ކޮށްފައިވުމަކީ، އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުން ބޭރުގައި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ކުރުވާފައިވާ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ އިޚްތިޔާރުން ބޭރުން ހިންގާފައިވާ ގެއްލުން ދިނުމުގެ ޢަމަލުތަކެއްކަމުގައިވާތީ، މި އެއްބަސްވުމަކީ ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއްކަން އެނގެ ކަމަށެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން އަންޑިއް އިންފްލުއެންސްގެ މަފްޙޫމ ގުޅިގެނާ ބުނެފައިވަނީ މީހަކީ ލައްވާ ނުރަނގަޅު ނުފޫޒެއް ފޯރުވުމަށް ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ފުރަތަމަ ރުކުނަކީ އެފަދަ ނުފޫޒެއް ފޯރުވޭފަދަ މަޤާމެއްގައި ހުރުންކަމަށާއި، ޤާނޫނ ވަކީލުންނަކީ އޭނާގެ މުވައްކިލުންނަށ ނުރަނގަޅު ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ބާރު އޮތް ބަޔަކަށްވެފައި،ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުރީ ނުރަނގަޅު ނުފޫޒު ފޯރުވޭނެ މަޤާމެއްގައިކަމަށްވެފައި، އަދި އެ ނުފޫޒުން ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދޮއެކަށުގެންނުވާވަރުގެ ބީ ޑެ ފައިދާއެއް ހޯދުމގ މަސައްކަތްކުރަމުންދާތީ،މިއީ ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ފަދަ އެއްބަސްވުމެއްކަން ސާފުކޮށް އެނގޭކަމަށެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނީ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުކޮށްފައިވ ދަޢުވާއަކާ ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލާ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ނިކަމެތިކަމުގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ހޯދުމަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާއެއް ކަމަކަށްވާތީ، މި އެއްބަސްވުމަކީ ނިމުމަކަށް ގެނެވޭނެ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 19 ވަން މާއްދާގެ )ނ( އަށް ބަލާއިރު، އަޙްމަދު ލަބީބްއާއި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއ ދެމެދާ ހަދާފައިވާ އެއްބަސްވުމަށް ނިމުނު އައިސްފައިވާތީ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއުޢމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އާ ދެ މެދު ވެފައިވެ އެއްބަސްވުމަކީ މިހާރު ތަންފީޒުކުރެވެންނެތ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ބަލަންޖެހޭނެކަމާއި، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނީ މާއްދާގެ )ނ( އަށް ޙަވާލާދީ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ 2012 ވަން އަހަރު ޤާއިމުކުރި ކޮންޓްރެކްޓަށް އެއްވެސް ޙައްލެއްނުލިބިވާތީ، ބަދަލު ދިނުމަށް ޙުކުމްކުރުމަކީ އިންސާފުވެރި ގޮތެއްނޫންކަމަށާއި، މ އެއްބަސްވުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގެ ދަށުން މިހާރު ތަންފީޒުކުރެވޭނެ އެއްބަސްވުމަކަށްވާތީ، އޭގެ ޒާތުގައި އެއްބަސްވުނ ނިމި މިހާރު އެއީ ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއްކަމުގައ ދެކޭކަމަށެވެ.

9އިސްތިއުނާފުކުރާ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުންއެދިފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާއަކީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެއްކަމަށ ކަނޑައަޅުއްވާ އެ މައްސަލަ ބާޠިލުކޮށްދިނުމަށެވެ.

10އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަނުކުތާގެ ޖަވާބުގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވެޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ގީފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ދެއްކި ވާހަކަތަކަށާއި، ހުށަހެޅުނު ލިޔުންތަކަށާއި، މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ޢަމަލުކުރެވޭ އެންމެހާ އުޞޫލުތަކާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިންކަން އެ ޤީ ޟިއްޔާ ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުން އެނގެން އޮންނަކަމަށާއި، އ ޤަޟިއްޔާ ހިންގާ ނިމިފައވަނި އަޙްމަދް ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުނިޝަރީޢަތުގައި ދައްކަން ބޭނުންވާ ވާހަކަތައް ދައްކައި ހުށަހަޅަން ބޭނުންވާ ލިޔުންތަކެއް ހުށަހަޅާ ހެކިން ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަށްފަހުކަމަށާއ، އެ މައްސަލަ ނިންމުމުގައި ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/13 )ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު(ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރާއި ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނިނަމަވެސް ޚިލާފުވެފައިވާގޮތެއް ސާފުކޮށް ބުނެދީފައިނުވާކަމަށެވެ.

11އިސްތިއުނާފީ ދެވަނަނކުތާގު ރައްދުގައި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ގ ފަރާތުނ ބުނެފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާ އާއި 15 ވަނަ މާއްދާ އާއި 16 ވަނަ މާއްދާ އާއި 19 ވަނަ މާއްދާ އާއި 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( އަދ 22 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ތަންފިޒުނުކުރެވޭނީ ކޮންޓްރެކްޓެއްކަމަށް ބުނެ ޝަރީޢަތުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ނުކުތާއަށް އެ ޤަޟިއްޔާ ނިންމެވުމުގައި ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ބުނި ނަމަވެސް އެ ވާހަކަތަކަކީ އެ ޤަޟިއްޔާގައި މުޙައްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިނުވާ ނުކުތާތަކެއްކަމަށާއި، ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބަ ހ ޤާނޫނުގައިވާގޮތުގެ މަތިން ހެދިފައިވާ ވަރަށް ސާފެ ޞައްޙަ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށާއި، އެ އެއްބަސްވުން ހެދިއިރު އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ ބަލި ހާލު ބޮޑު މީހެއްނޫންކަމަށާއި، އެއްބަސްވުން ހެދިއިރު އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ ހިނގާބިނގާވެ އުޅޭ ގަދަވެ ސަލާމަތުން ހުރި މީހެއްކަމަށެވެ.

12އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެދެނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ ނިންމަވާފައިވަނީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާއި އުޞޫލުތަކާއި އެއްގޮތަށްކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށެވެ. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ބުނާ ބުނުން

13މ ނުކުތާގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދް އ އެކު އެއްބަސްވުނ ޤާއިމުކުރި މަޤްޞަދު ހާސިލުނުވާކަމަށާއި، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުއ ދެމެދާ ސޮއިކޮށްފައިވަނީ އެންމެ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށާއި، އެއް 15 ޖުލައި 2012ގެ އެއްބަސްވުންކަމަށާއި، މި ދެ އެއްބަސްވުމަށް ބެލުމުން )އެއީ 29 މެއި 2012 ގެ އެއްބަސްވުމާއި 15 ޖުލައި 2012 ގެ އެއްބަސްވުން(، މި ދެ އެއްބަސްވުމަކީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ ނުކުޅެދޭ ބަލި މީހަކަށްވާތީ، ޢުމަރު ޒާހިރި ޢަބްދުއްޞަމަދުގެ މަކަރާއި ހީލަތުން އުފައްދާފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށާއި، މިކަންކަން ސިވިލް ކޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވީނަމަވެސް، މިކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާތީ، މިއީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގ 1 ވަނަ ނަންބަރާއި ޚްލާފުވި ންކަމަށެވެ.

14އަޙްމަދު ލަބީބްގެ މައްޗަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤ ސިވިލް ކޯޓުގައި ހުށަހަ ޅ ފައިސި ހޯދުމުގެ މައްސަލައިގައި ޤާނޫނު ގޮތުން ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ކުރުމަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުއ ދެމެދާ 29 މެއި 2012 ގައި އެއްބަސްވުމެއްވެފައިވާކަމަށ ސިވިލް ކޯޓުގް ނަންބަރ 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާގައި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ބުނެއެވެ. އަދި މިފަދަ އެއްބަސްވުމެއް ސިވިލް ކޯޓަށް ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.މ އެއްބަސްވުމުގައި ދެ ފަރާތުން އެއްބަސްވާ އަގކަ 260,000/- ރ. )ދެލައްކަ ފަސްދޮޅަސްހާސް ރުފިޔާ( ކަމާއި، މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން މަސައްކަތް ޙަވާލުކުރުމަށްފަހު މައްސަލި ދޫކޮށްލިނަމަވެސް، ނުވަތަ ޝަރީޢަތުން ބޭރުގައި ދެ ފަރާތުން ވާހަކަ ދައްކައިގެން މައްސަލަ ޙައްލުކުރިނަމަވެސް، އަދި މައްސަލަ ޙަވާލުކުރް ފަރާތުގެ އިހުމާލުން މައްސަލަ ބާޠިލުކުރިނަމަވި ސ މަސައްކަތަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އަގު ދިނުމަށް އެއްބަސްވާކަމުގައ ބަޔާންކުރެއެވެ.

15ޕްރިސިޑެންސް 1ކޮންޓްރެކްޓަކީ ޤާނޫނަކުން އެހެން ގޮތެއް ކަނޑަނާޅާނަމަ، ވަކި މިވެނި ގޮތަކަށް އޮތުން ލާޒިމު އެއްޗެއްނޫނެވެ. ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 )ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނެ (ގ 8 ވަން މާއްދާގަ )ހ( ގައި ބަޔާންކުރަނީ ހުށަހެޅުމެއް ޤަބޫލުކުރާކަން ކަނޑައެޅި ބުނެވިދާނެކަމަށާއި، ނުވަތަ ޢަމަލުކުރާ ގޮތަކުން ޤަބޫލުކުރާކަން އެންގުނީކަމަށް ބެލިދާނެކަމަށެވެ. މި މާއްދާގެ )ނ(ގައިވާ ގޮތުނަހުށަހަޅާ ފަރާތަށްޤަބޫލުކުރާކން އެންގުމުން، އެ ޤަބޫލުކުރުން ފުރިހަމަވީއެވެ. އެހެންކަމުން، ހުށަހެޅުން ރައްދުވި ފަރާތުން ޢަމަލުކުރާ ގޮތަކުން އެ ހުށަހެޅުން އެ ފަރާތުނ ޤަބޫލުކުރާކަން ހުށަހެޅި ފަރާތަށް އެނގޭނަމަ، ދެ ފަރާތުގެ ދެމެދުގައި އެއްބަސްވުމެއް އުފެދޭނެއެވެ.ކޮންމެ ގޮތަކަށް ކޮންޓާރެކްޓެއް އޮތަސް، ބޭނުންވަނީ ދެ ފަރާތުގެ ރުހުމާއި ޤަބޫލެވެ. އެއީ ވަކި ކަމެއްގައި ދެ ފަރާތުގެ އެއްބަސްވުމެވެ. ދެ ފަރާތުން ކަން ކުރާ ގޮތުންވެސް ނުވަތަ ދެ ފަރާތުގެ ޢަމަލުތަކުންވެސް، ދެ ފަރތުގާ ދެމެދް އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަމަށް ދޭހަކުރެވިދާނެއެވެ. ވަކިކަމަކަށް ދެ ފަރާތުގެ ވިސްނުން އެއްގޮތްވެފައިވާކަނ "ޤާނޫނީ ގޮތުން މަސައްކަތް ކޮށްދިނުމުގެ އެއްބަސްވުން" ގެ 1 ވަނަ މާއްދާ "ޤާނޫނީ ގޮތުން މަސައްކަތް ކޮށްދިނުމުގެ އެއްބަސްވުން" ގެ 7 ވަނަ މާއްދާ ޤާނޫނު ނަންބަރު 91/4 )ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 4 ވަނަ މާއްދާ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/39 )އިބްރާހިމް ރަޝީދު އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް ވ. ޢަބްދުﷲ ޢަޒީޒު( ޤަޟިއްޔާއާއި އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2022/SC-A/27 )އިބްރާހީމް ނިޒާރު ވ. ޢަބްދުލްޙައްނާނ ޙަލީމް އިބްރާހީމް( ޤަޟިއްޔާގައި މި އުޞޫލު ބަޔާންކޮށްފައިވޭ ދެ ފަރާތުގެ ޢަމަލުތަކުން އެނގި ސާބިތުވާން އޮތްނަމަ، ދެ ފަރާތުގެ ދެމެދު އެއްބަސްވުމެއް އުފެދިފައިވާކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުންތަކުގައިވެސް އެކަށައަޅާފައިވެއެވެ.

16ޕްރިސިޑެންސް 2ހުށަހެޅުމާއި ޤަބޫލުކުރުން ފުރިހަމަވެ ޚަސްމުންގެ މެދުގައި ކޮންޓްރެކްޓެއް އެފެދުނުކަމާމެދ ސުވާލު އުފައްދާ ޙާލަތްތަކުގައި، އެއް ނިޔަތެއްގައި ދެ ފަރާތުން ޢަމަލުތަކެއްކޮށް، ކޮންޓްރެކްޓަކަށް ދެ ފަރާތް ވާސިލުވެފައިވޭތ ބެލުމަށްޓަކައި ކޯޓުތަކުން ބޭނުންކުރާނީ، ޝަރީޢަތުގައި ބޭރުފުށުން ކަންކަން ކަށަވާ ރުކުރުމަށ ފަނޑިޔާރުން ބޭނުންކުރީ މައުޟޫޢްޓެސްޓކަމަށު ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/39 )އިބްރާހިމް ރަޝީދއަދު އިތުރު 2 ފަރާތެއް ވ. ޢަބްދުﷲ ޢަޒީޒް( ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މީގެ މާނައަކީ، ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގައި ކޯޓުން ބަލާނީ ޚަސްމުން ކަންކަން ކޮށްފައިވާ ގޮތަށާއި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށާއި، ލިޔެފައިވާ ލިޔުންތަކަށާއި، އަދި އެއިން ދޭހަކުރެވޭ ދޭހަކުރުންތަކުގު މައްޗަށްކަމަށާއި، މި ޓެސްޓު ބޭނުންކުރުމި ގެ ބޭނުމަކީ އެ ޙާލަތުގައި ދެ ފަރާތުން ކަންކަން ކޮށްފައިވާ ގޮތަށާއި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ބަލާއިރު ސަބަބުވެރި މީހެއްގެ ނަޒަރުގައި އެ ޙާލަތުގައި ދެ ފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ކޮންޓްރެކްޓެއް އުފެދިފައި އޮތްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބެލުނކަމުގައް މި ޤޟިއްޔާގައިވެއެވެ.

17މިކަންކަމުގެ އަލީގައި، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ބަލާއިރު، 29 މެއި 2012 ގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއާޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދއ ދެމެދު ކޮންޓްރެކްޓެއްވެފައިވާ ކަމާމެދު ދެ ގޮތަކަށް ވާހަކަ ދައްކާފައިވެއެވެ. އަޙްމަދު ތަޢެ ފީޤްގު ވާހަކަތަކުން މި ތާރީޚުގައި ދ ފަރާތުގެ ދެމެދު ކޮންޓްރެކްޓެއް ވެފައިވާކަމާމެދު މުޅިން އިންކާރުކޮށްފައިވެއެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް މި އެއްބަސްވުމަކީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/39 )އިބްރާހީމް ރަޝީދު އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް ވ. ޢަބްދު ﷲ ޢަޒީޒު( ޤަޟިއްޔ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/39 )އިބްރާހީމް ރަޝީދު އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް ވ. ޢަބްދު ﷲ ޢަޒީޒު( ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 24 ވަނަ ޕެރެގްރާފް. "ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކާއި ޓްރައިބިއުނަލްތަކުން ނިންމާ ނިންމުންތައް އިސްތއުނާފުކުރުމަށ އެދް ހުށަހަޅި ފޯމް" ގ .18 ވަނަ ނަންބަރުގެ )ބ( ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން 26 އޮކްޓބަރޯ 2017 ގައި ހުށަހަޅާފައިވާ "ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ނުކުޅެދޭ ބަލި މީހަކަށްވާތީ، ނާޖާއިޒު ގޮތެއްގައި މަކަރާ ހީލަތުންޢުމަރު ޒާހިރުޢަބްދުއްޞމަދްކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމެއކަމަށު ބެލެވޭކަމުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ބުނެއެވެ.ދެ ފަރާތގު ދެމެދު 29 މެއި 2012 ގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ފަދައިން އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް، އަޙްމަދު ލަބީބްގެ މައްޗަށް ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާކޮށްފައިވެއެވެ.މި ދަޢުވާއަކީ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާއި އަޙްމަދު ލަބީބްއ ދެމެދާ ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ފަދައިން […] އެވެކިޔ ގޯތީގައި ހަދާފައިވާ 2 )ދޭއް( ފްލޯރ ޢި މާރާތްކުރުމަށްފަހު، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާ ޙަވާލުކޮށްފައިނުވާތީ، ފާއިތުވެފައިވާ މުއްދަތުގައި ކުލަގ ގޮތުގައެ ޖުމްލަ 1,726,000/-ރ. )އެއްމިލިއަން ހަތްލައްކަ ސައްބީސްހާސް ރުފިޔާ( ހޯދުމަށާއި، އަދި މި ފައިސާ ހޯދުމަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތަށް ޚަރަދުވި 260,000/- )ދެލައްކަ ފަސްދޮޅަސްހާސް ރުފިޔާ( އަޙްމަދް ލަބީބްގެ އަތުން ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައެއްކަން އެ މައްސަލައިގެ ދަޢުވާ ފޯމުން އެނގެއެވެ. އެ ޤަޟިއްޔާގެ މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމްގައި ޢައްޔަންކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކީ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުކަމުގައި ބަޔާންކުރެއެވެ.

18ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1007/Cv-C/2012 ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން ބަޔާންތައް ހުށަހަޅާފައިވާކަން އެނގެއެވެ. އަދި މައްސަލައިގެ ލިޔެކިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް އާއި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އާ ދެމެދު 29 މެއި 2012ގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުންވެސ ހުށަހަޅާފައިވާކަން އެނގެއެވެ. ހުށަހަޅާ ބަޔާން" ގެ 2 ވަނި ނަންބަރގައު، އަދި ހަމަ އެ ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެނ 12 ޑިސެމްބަރު 2017 ގައި ހުށަހަޅާފައިވާ "ދަޢުވާ ލިބޭފަރާތުން ހުށަހަޅާ ބަޔާން" ގ 5 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރޭ މިމައްސަލަ އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1007/Cv-C/2012 ޤަޟިއްޔާއިން ބަލައިގެންފައިވަނީ 30 މެއި 2012 ގައެވެ. އަދި މައްސަލަ ރަޖީ ސްޓްރީވި ތާރީޚުގި ގޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނ 07 ޖޫން 2012 އެވެ. "ވިޔަފާރިއާބެހޭ ބަޔަށް ދަޢުވާއާއި މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމް"ގެ 11 ވަނަ ނަންބަރުގައި ދަޢުވާ ނުވަތަ މައްސަލަ ހުށަހަޅާފަރާތުން އެދޭގޮތުގައި މިކަން ބަޔާންކޮށްފައިވ "ވިޔަފާރިއާބެހޭ ބަޔަށް ދަޢުވާއާއި މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމް"ގ 4 ވަނަ ނަންބަރު 15 ސެޕްޓެމްބަރ 2012 ގައި "އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ބަޔާން -1"، 22 އޭޕްރިލް 2013 ގައި "އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ބަޔާން - 2،" 05 ޖެނުއަރީ 2014 ގައި "އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ޚުލާޞާ ބަޔާން" އަދި 11 މާރިޗް 2015 ގައި "އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ބަޔާން" އެ މައްސަލައި ގެ ނިންމުމަށް ބަލާއިރު، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާ ޙަވާލުކުރުމަށްޓަކައި ފޮނުވުނު އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 1/2015/1235-CR-B2 )02 ސެޕްޓެމްބަރ 2015 ( ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ރައްދުވެ އަމުރުގައިވާ ތާރީޚާއި ގަޑިއަށް ޙާޟިރުވެފައިނުވާތީ، އެ މައްސަލި ކުރިއަށް ގެންދާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި މައްސަލައިގެ ޙުކުމްކޮށްފައިވާކަން އެނގެއެވެ.

19ޕްރިސިޑެންސް 3އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގ އިސްތިއުނާފެ ފުރަތަމަ ނުކުތާގައި، ދެ ފަރާތުގު ދެމެދު 29 މެއި 2012ގައި އެއްބަސްވުމެއްވެފައިނުވާކަމުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ބުނެފައިވީނަމަވެސް، 29 މެއި 2012 ގެ އެއްބުސްވުމުގައިވަ ފަދައިން އަޙްމަދު ލަބީބްގެ މައްޗަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤ ސިވިލް ކޯޓުގައި )ނަންބަރ 1007/Cv-C/2012 ޤަޟިއްޔާއިން( ދަޢުވާކުރިކަމާއި، މި ދަޢުވާގެ ދަޢުވާ ފޯމްގައި ޤާނޫނީގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތަށް ޚަރަދުވާ މިންވަރުކަމުގައ ބަޔާންކުރި 260,000/- )ދެލައްކަ ފަސްދޮޅަސްހާސް ރުފިޔާ( އާއި 29 މެއި 2012 ގެ އެއްބަސްވުމުގައވ ބަޔާންކުރާ ޢަދަދާއި ދިމާވާކަމާއި، އަޙްމަދު ލަބީބްގެ މައްޗަށް ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1007/Cv-C/2012 ޤަޟިއްޔާއިން ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާގައި، ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ގޮތުގައިޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއޞަމަދ އޮތް އޮތުމަކީ މައުޟޫޢީޓެސްޓުން ބަލާއިރު، ދެ ފަރާތު ގ ދެމެދު އެއްބަސްވުމެއްވެފައިވާކަން ދަލާލާތުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

20ޕްރިސިޑެންސް 4އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރަށް ޙަވާލާދީފައިވާތީ، މި މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރުމާ ގުޅޭ ގޮތުން އަހުރެން ދެކޭ ގޮތް ބަޔާންކުރަމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގު ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނ ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރަނީ ފަނޑިޔާރުން ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި މި އަމުރު އެޑްރެސްކޮށްފައިވަނީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަ ށްކަން މި އަމުރުން އެނގެން އޮވެއެވެ. "ވިޔަފާރިއާބެހޭ ބަޔަށް ދަޢުވާއާއި މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމް" ގެ 4 ވަނަ ނަންބަރު އަދި "މައްސަލަ ތަކުގައި ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ޢައްޔަންކުރުމަށް އެދޭ ފޯމް" އިން އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކީ ޢމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުކަނ އެނގެން އޮވެއެވެ. ޢަމަލުކުރަންވާނެ މަސްދަރުތަކެވެ. އެއީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނެވެ. އަދި ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުގައި ވަކިގޮތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ކަންކަން ނިންމުމުގައި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އެކަމެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތަށް ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔާތްކުރުމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނ ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގައިވަނީ ފަނޑިޔާރުކަމުގެ މަސްޢޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެ ކަންކަމެވެ. މިކަންކަމުގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަ ކަމަކަށް އެ އަކުރުގެ 01 ވަނަ ނަންބަރުގައި ވަނީ "މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާ" މިފަދައިނނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު ގެ 5 ވަން މާއްދާގެ )ށ( އަށް ޙަވާލާދީ، ފަނޑިޔާރުންގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅޭ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށ ބުނާނަމަ، ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާ ޤާނޫނީ ކޮން ނުކުތާއަކާ ގުޅިގެން ހުށަހަޅާފައިވާ ކ ނ ހެއްކަކަށްކަން ބުނެދިނުމަކީ އެހެން ބުނާ ފަރާތެއްގެ ޒިންމާއެއްކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގު އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުލްޙަމީދު ޤަޟިއްޔާގައި ފާހަގަކުރެއެވެ.

21މީގެ އިތުރުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގައި އިޝާރާތްކުރަނީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޢަމަލުތައް ބަހައްޓަންޖެހޭ ގޮތެ ކަމުގައިވާއިރު، ފަނޑިޔާރުން ހެކި ވަޒަންކުރިގޮތް ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފުވާނަމަ، ޚިލާފުވެފައިވަނީ ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ ކޮން އުޞޫލަކާކަން ބުނެދޭންވާނެކަމާއި، ފަނޑިޔާރެއްގެ ޢަމަލް ނުވި ތ ސުލޫކާ ގުޅޭ މާއްދާތަކާއި، މައްސަލައެއްގައި ތަޠުބީޤުކުރަންޖެހޭ ފަންނީ ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ފަނޑިޔާރް ތަޠުބީޤުނުކުރެވުން ނުވަތަ ނުބައިކޮށް ތަޠުބީޤުކުރެވުމަކީ މުޅިން ތަފާތު ދެ ކަމެއްކަމުގައި ފެކްޓް 2019/SC-A/43 ގެ 19 ވަނަ ޕެރެގްރާފް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް )މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް( ޤަޟިއްޔާގައި

22އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި، 29 މެއި 2012ގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤު އާއިޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އާ ދެމެދު އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިނުވާކަމާއި، މި އެއްބަސްވުމަކީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ ނުކުޅެދޭ ބަލި މީހަކަށްވާތީ، ޢުމަރު ޒާހިރަޢަބްދުއްޞަމަދުގެ މަކަރާއި ހީލަތުން އުފައްދާފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަމ ގުޅާ ގޮތުން ސިވިލް ކޯޓުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކް ތަކަށް އެ ކޯޓުނ ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ބުނިނަމަވެސް، އެކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަން ސިވިލ ކޯޓުގް ނިންމމުނާއެނގެއެވެ. އަދި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤ ހުށަހެޅް ޖދަލަ ގުޅޭ ގޮތުން، ސިވިލް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާކަން އެނގެއެވެ.

23ޕްރިސިޑެންސް 5ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ފަދައިން، މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވާ ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން ނުވަތަރި ޢާޔަތް ކުރަންޖެހި މިންވަރަށް ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފާއަ ނުވާކަމަށް ބުންބުނުމަކުން، ނުވަތަ ތިމަންނަގެ ފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮ ށާފައި ނުވާކަމަށް ބުނީ ބުނުމަކުން އެ މައްސަލަ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރަން ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 )ދިވެހިރާއްޖޭގު ކޯޓުތަކުގެ ގާނޫނެ (ގ 43 ވަނަ މާއްދާ އިން ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ވާސިލުނުވެވނެއެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވެފައިވަނީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެންކަނ ދިވެހިރާއްޖޭގު ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2019/SC-A/98 ޤަޟިއްޔާ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާގެ "ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓް"ގެ )ށ(، )ނ( އަދި )ބ( ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-L/91 "މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު" )ހ( އިސްތިއުނާފުކުރުން ހުށަހަޅާ ޙުކުމް ނުވަތަ ނިންމުން ބިނާކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބުތަކެއް ހުރުން ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ކަންކަން ހުރުން. އެނގޭއިރު، ސިވިލް ކޯޓުން މައްސަލަނިންމުމުގައި އަޙްމަދް ތަޢްފީޤް ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވަނީ ކޮން ގޮތަކުންކަމެއް ނުވަތަ އޭގެ ނަތީޖާ ބަދަލުވާންވީގޮތެއ މައްސަލައިގެ ތަފްޞީލުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ސާފުކޮށްދީފައެއް ނުވެއެވެ. އަދިއަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތައް މި މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތަކަށް ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ގޯހެއް ހަދާފައިވަނީ ނުވަތަ ޤާނޫނާއި ޚިލާފުވެފައިވަނީ ކޮން ގޮތަކުންކަމެއް ނުވަތަ އެކަމުގައި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަމެއް ހާމަކޮށްދީފައެއްނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، މި މައްސަލައިގައ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2054/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ އިން ގޮތް ނިންމުމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ(ގެ )1( ވަނަ ނަންބަރާއި ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ނުދެކެމެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މައްދާއާއި، 15 ވަނަ މާއްދާއާއި، 16 ވަނަ މާއްދާއާއި، 19 ވަނަ މާއްދާއާއި، 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(އާއި އަދި 22 ވަނަ މާއްދާއާ ގުޅޭ ގޮތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަޔްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ބުނާ ބުނުން ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާ

24ޕްރިސިޑެންސް 6ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ނޫން ގޮތަކަށް މީހަކާ ނުވަތު ބަޔަކު ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ބައިވެރިވެފައިވާނަމަ، އެއީ ބާޠިލު ކޮންޓްރެކްޓެއްކަމަށެވެ. މި މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކ އެއީ ފަރާތް ވާގިނެތިފައިވ މީހް ކަށްވެފައި، އަދި ލިޔަންކިޔަން ދަންނަ މީހަކަށްނުވާތީ، މި އެއްބަސްވުމަކީ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި އަޙްމަދ ތަޢުފީޤ ވެފައިވް އެއްބަސްވުމެއްނޫންކަމަށެވެ. މިއީ ސިވިލް ކޯޓުގައިވެސް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުނ ދައްކާފައިވާ ވާހަކައެކެވެ. އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތނ ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވް އޭނާގެ ބަލިޙާލަތާއި ގުޅު ލިޔެކިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ "ހައިޕަރޓެންޝަން، ސެރެބްރޮވަސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް ވިތާ ވަސްކިއުލަރ ޑެމެންޝިއާ، ރިކަރެންޓް ޑިޕްރެސިވް ޑިސްއޯޑަރ، ސެރެބްރަލް އިންފާކްޝަން، ހާރޓް ފެއިލަރ، ހައިޕަރޕްލާޝިއަރ އޮފް ޕްރޮސްޓްރޭޓް، މިކްސްޑް ހައިޕަރލިޕިޑީމިއާ، ޑައިބެޓިސް، އޮބޭސިޓީ، ޕެރިފަރެލ ވަސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް، އެންޒައިޓީ، ގްއޓ" ކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިއީ 2016 އާއި 2021 ގެ އަހަރުގެ ތާރީޚުތަކަށު ނިސްބަތްވާ ލިޔެކިޔުންތަކެއްކަމުން، އަޙްމަދް ތަޢުފީޤު އާއި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އާ ދެ މެދު 29 މެއި 2012 ގައި އެއްބަސްވުން ޤާއިމުކުރެވުނުއިރު، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ އޭނާގެ ބަލި ޙާލަތު ހުރާ ގޮތުނި އެއްބަސްވުމެއް ޤާއިމުކުރުމަށް ނުކުޅެދޭ މީހެއްކަން ނުވަތަ އެއްބަސްވުމުގައިވާ އެއްޗެއް ފަހުމްވުމުގެ ޤް ބިލުކަނ ނެތް މީހެއްކަން އެނގޭކަށްނެތެވެ. އަދި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަކީ ލިޔަންކިޔަން އެނގޭ މީހެއްނޫންކަމަށ އނި ބުނާ ބުނުން ފިޔަވައި މިކަމަށް ބާރުދޭ ހެއްކެއް ނުވަތަ ގަރީނާއެއް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުނ ހުށަހަޅާފައެއްނުވެއެވެ.

25ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު ގެ 16 ވަނި މާއްދާގައިވަނީ ކޮންޓްރެކްޓްގައި ބައިވެރިވާ މީހަކަށް އެނގޭގޮތުން، ނުވަތެ އެ މީހަކު ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުން، ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފުކަމެއް، ނުވަތަ އެއްޗެއް އެއީ ތެދެއްކަމުގައ މަކަރުވެރި ގޮތަކަށް ދެއްކުމުން ނުވަތް ވަކާލާތުކުރުމުން، އަނެކަކު ނުވަތަ އެއެއްޗެއްގެ މައްޗަށް އިތުބާރުކޮށްގެން ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ބައިވެރި ވެއްޖެނަމަ، އެއީ ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލުމުގެ ޢަމަލު ހިނގީކަމަށް ބެލޭނެކަމުގައެވެ. އަދ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ އުމުރަކީ 60 )ފަސްދޮޅަސް( އަހަރުކަމަށް 28 އޭޕްރިލް 2021ގައި ބަޔާންކޮށް ޑރ. އިޝާޤ ޝަފީޤް ދޫކޮށްފައިވާ ޔޫރޯ މެޑިކަލް ކެއަރގެ ލިޔުމާއި، 24 އޮގަސްޓް 2019ގައި ޑރ. އިޝާޤ ޝަފީޤް ދޫކޮށްފައިވާ ޔޫރޯ މެޑިކަލް ކެއަރގެ ލިޔުން. މި ޤާނޫނު ގެ 12 ވަނަ މާއްދާގައިވަނީ، ބިރެއް ދައްކައިގެން، ނުވަތަ ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލައިގެން، ނުވަތަ ނުރަނގަޅު ގޮތަކަށް ނުފޫޛުގެ ބޭނުންކޮށްގެން، މީހަކު ނުވަތަ ބަޔަކު ބައިވެރިކުރުވާފައިވާ ކޮންޓްރެކްޓަކީ، އ މީހެއްގ ނުވަތެ އެ ބައެއްގެ ނުވަތަ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި އފއްދާފައިވާ ކޮންޓްރެކްޓެއްނޫން ކަމަށެވެ.

26ޕްރިސިޑެންސް 7ކާންޓްރެކި ޓުގ ޤާނޫނުގެ އިލްމަށް ބަލާއިރު، އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުގައްޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލނު (misrepresentation) ކަމުގައި ބެލެވޭނީ : )1( އެކަމުގައި ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފު ކަމެއްވާކަނ އެއްވެސް އޮޅުމެއްނެތި އެނގެންއޮތުން (unambiguous) )2( ޙަޤީޤަތްކަމަށް ހިއްސާކުރިކުރުމަކީ ދޮގެއްކަމުގައިވުން (false representation) )3( ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފު ކަން އަނގަބަހުން ނުވަތަ ލިޔުމުން ބަޔާންކޮށްފައިވުނ ނުވަތް ޢަމަލުން ދެއްކުން (existence of a statement) )4( ވާޤިއާއެއް ނުވަތަ ޙަޤީޤަތެއް ބަޔާންކޮށްދީފައިވުން (statement to be one ‘of fact’) )5( ޙްޤީޤަތްކަމަށް ޤަބޫލުކޮށް، އެއަށް ބަރޯސާވި ފަރާތަށް ނުވަތަ އެކަން ޤަބޫލުކުރި ފަރަތާށް ނިސްބަތްކުރެވިފައިވާ ބުނުމަކަށްވުނ ނުވަތް ޢަމަލަށްވުން (statement ‘addressed to the party misled’) )6( އޮޅުވާލި އޮޅުވާލުން މުހިންމު ޙަޤީޤަތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވުން (the misrepresentation must be material) 33 th Ewan McKendrick, Contract Law: Text, Cases, And Materials (5 edn, Oxford University Press 2012) 578- ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފަށް ބުނި ބުނުމުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެ، ސަބަބުވެރި އިންސާނަކު އެއްބަސްވުމެއްވާނަމަ، އެ ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފު ވާޤިއާގެ ސަބަބުނ އެއްބަސްވުންވެފައިވާ ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ. އެ ޙާލަތުގައި އެއްބަސްވުމެއް ޤާއިމުކޮށްފައިވަނ ބުނީ ބުނުމުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެ ގެން ނޫންކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ އެ ސްޓޭޓްމަންޓް )ބުނުން( ބުނި ފަރާތުންނެވެ. )7( ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފަށް ބުނި ބުނުމުގެ މައްޗަށް ނުވަތަ ކުޅަ ޢަމަލުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެ، ނުވަތަ އެކަން ޤަބޫލުކޮށްގެން އެއްބަސްވުމެއްވެފައިވާނަމައެވެ. (misrepresentation induced claimant to enter into a contract)

27މި އުންސުރުތަކުގެ އަލީގައި، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނ ގެ 16 ވަނަ މާއްދާ ތިލަކުރާއިރު، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ 37 36 ޤާނޫނ ގެ 16 ވަނަ މާއްދާ ޙަވާލާދެނީ މަކަރުވެރި އޮޅުވާލުން ތަކަށެވެ. މި މާއްދާއަށް ބަލާއިރު، މި މާއްދާ ބޭނުންކުރާ ފަރާތަކުން އަންނަނިވި ކަންކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. އެއީ: )1( ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ކަމެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް އޮތްކަން )2( އެއް ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ކަމެއް ނުވަތަ އެއްޗެއްކަން އެ ކަމެއް ހުށަހަޅާ މީހަކަށް އެނގިހުރެ ނުވަތަ ޤަބޫލުކޮށްހުރެ އެއީ ތެދެއްކަމަށް މަކަރުވެރި ގޮތަކަށް ދެއްކުން )3( އަދި އެކަމުގެ ނުވަތަ އެއެއްޗެއްގެ މައްޗަށް އިތުބާރުކޮށްގެން ކޮންޓްރެކްޓްގެ އަނެއް ބައިވެރިޔާ ކޮންޓްރެކްޓްގައި ބައިވެރިވުމެވެ.

28ބަޔާންވެދިޔަ ކަންކަނަ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއަކަށް ޝަރީޢަތުގައި ސާބިތުކޮށްދެވިއްޖެނަމަ، އެއްބަސްވުން ބިނާވަނީ މަރަކުވެރި ގޮތު ކަށް ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު އޮޅުވާލާ އޮޅުވާލުންތަކެއްގެ މައްޗަށްކަން ކަނޑައަޅައި، 39 38 ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނ ގެ 12 ވަނަ މާއްދާއާއި އ ޤާނޫނު ގެ 13 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ، ކޮންޓްރެކްޓް ބާޠިލުކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެ ކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2020/SC-A/44 އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ. ޔޫސުފް ރިޟާ ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/44 )އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ. ޔޫސުފް ރިޟާ( ޤަޟިއްޔާ

29މ މައްސަލައިގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ އަޙްމަދު ލަބީބްއާއި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވނުނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ ކަންކަން ކުރުމަށް އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ދެއްކި ވާހަކަތަކާއި ގުޅިގެން ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު 02 )ދޭއް( އެއްބަސްވުމެއް އުފައްދާ، އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ސޮއި އަރުވާ، 02 )ދޭއް( އެއްބަސްވުމަށް ފައިސާ ހޯދުމަށް ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދް ކ ށްފައިވ މަސައްކަތަކީ ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލާ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ނިކަމެތިކަމުގެ ފައިދާ ހޯދުމަށް ކޮށްފައިވާ ކަމެއް ކަމުގައެވެ. އަޙްމަދު ތަޢުފީޤ ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކުނ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދާދެއްކި ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ވާހަކައެއް ނުވަތަ ކުރި ޙަޤީޤަތާއި ޚިލް ފ ޢަމަލެއް، އަދި މި ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފު ވާހަކައަކީ ނުވަތަ ޢަމަލަކީ ތެދެއްކަމަށް މަކަރުވެރި ގޮތަކަށް ދައްކައި، އަދި މިކަމުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެ، މިއަށް އިތުބާރު ކޮށްގެން ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އާއެކު އަޙްމަދު ތަޢުފީޤ އެއްބަސްވުމެއް ޤާއިމުކޮށްފައިވާކަން އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަށް ޝަރީޢަތަށް ސާފުކޮށްދެވިފައެއްނުވެއެވެ. އަދި ސިވިލް ކޯޓުގައިވެސް މިފަދައިން ބުނިނަމަވެސް، އެކަން އެ މަރުޙަލާގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްއަށް ސާބިތުކޮށްދެވިފައެއްނުވެއެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާއާއި، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނނުގ 19 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(އާއި، މި ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އަދި މި ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ(

30ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު ގެ 15 ވަނީ މާއްދާގައިވަނީ މީހެއްގެ މައްޗަށް ނުފޫޛެއ ހިންގައިގެން މީހަކު ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ބައިވެރިކުރުވުމަކ ނުރަނގަޅީ ގޮތަކަށް ނުފޫޛުގެ ބޭނުން ކުރުން ކަމަށް ވާނެކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ނުކުތާއެއްގެ ގޮތުގައި މި މާއްދާއާ ޙަވާލާދީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނުޢުމަރ ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދުއަކީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ވަކީލުކަމުން، ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ހުރީ ނުފޒޫ ފޯރުވޭފަދަ މަޤާމެއްގައިކަމަށެވެ. މިއީ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ސިވިލް ކޯޓުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް ދައްކާފައިވާ ވާހަކައެއްނޫނެވެ.

31ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު ގެ 19 ވަން މާއްދާގަ )ނ( ގައިވަނީ ޤާނޫނެއް ހިންގަން ޖެހުމުގެ ސަބަބުން ކޮންޓްރެކްޓްގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ޢަމަލުކުރެވޭނެ އަމުދުން ނެތްނަމަ، ނުވަތަ ކޮންޓްރެކްޓްގެ ބައިވެރިން ހީނުކުރާ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެގެން ކޮންޓްރެކްޓްގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ޢަމަލުކުރެވެންނެތްނަމަ، އެ ކޮންޓްރެކްޓަކީ އ މައްޗަށު ޢަމަލުކޮށް ނިމިއްޖެ ކޮންޓްރެކްޓެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނެކަމެވެ. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނ ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގަ )ށ( ގައިވަނު ކޮންޓްރެކްޓެއް، އޭގެ ބައިވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމުކުރާކަމެއް ޚުދު އޭނާ ނުވަތަ އެހެން މީހަކު މެދުވެރިކޮށް ކުރެވިދާނެކަމަށާއި، މިއާ ޚިލާފަށް ކޮންޓްރެކްޓްގައި ކަނޑައެޅިގެން އެބައިވެރިޔަކ ކަމެއްކުރާން އޮވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ، ލިޔެވިފައި ނެތަސް އެގޮތަށް އިޝާރާތް ކޮށްފައި އޮވެއްޖެނަމަ، އެކަމެއްކުރަންވާނީ، ޚުދު އެބައިވެރިޔާކަމަށާއި، އަދި މި ޤާނޫނ ގެ 22 ވޭނ މާއްދާގަ )ރ( ގައިވަނީ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއަކަށް ލާޒިމުކުރާ ޢަމަލެއް ކުރެވެންނެތްކަން އެނގުމުގެ ކުރީގައި، އެ ނާއަށ ލިބެންއޮތް ފައިސާއެއް، ނުވަތަ އޭނާދިނ ފައިސާއެއް ހޯދުމަކީ ކުރެވިދާނެކަމެއް ކަމަށާއި، އަދި ޢަމަލެއް ކުރެވެން ނެތުމުގެ ފަހަކަށް، އޭނާގެ މައްޗަށް ލާޒިމުކުރާ ކަމެއްގައި އޭނާއެއނުބަ ނުދެވޭނެކަމަށެވެ.

32ޕްރިސިޑެންސް 8ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު ގެ 32 ވަނަ މާއްދާއންވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި މައްސަލަ ބެލުމުގި އުސޫލުތައް ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. މިގޮތުން މި މާއްދާގެ )ހ( އަދި )ށ( ގައި ވަނީ އަންނަނިވި ފަދައިންނެވެ.

32. )ހ( ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންނެވެ. )ށ( މި މާއްދާގެ )ހ( ގައި އެހެން ބުނެފައި އޮތުމަކީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިނުވާ ހެކި، އިސްތިއުނާފުގެ މަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅުމަށް ހުރަސްއަޅާނެކަމެއް ނޫނެވެ.

33މި މާއްދާގައި މިފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައިވުމުން، ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން، ދަށު މަރުޙަލާގައި ފާހަގަކޮށް، ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި، ދަށު މަރުޙަލާގައި ހުށަހަޅާފައިނުވާ ނުކުތާތައް އިސްތިއުނާފީ މަރި ޙް ލާގައ ނުބެލޭނެކަމަށް މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓެ މައްސަލާގައި ދިވެހިރާއްޖް ގޭ ހައިކޯޓުން ނިންމަވާފައިވެއެވެ. އަދި މި ނިންމެވުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުންވެސް ތާއިދުކުރައްވާފައިވެއެވ.

34ވުމާއެކު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލްގައި ނިންމި ނިންމުމަކީ އަސާސްއެއްކަމަށ ބަލައިގެންނެވެ. މައްސަލައެއްގައި ކަން ހިނގާދިޔަގޮތް ކަށަވަރުކުރުމާއި، އައު ޤާނޫނެ ބަހުސެއް ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ މުޅިން ތަފާތު ދެ ކަމެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނ ގެ 32 ވަން މާއްދާގަ ސާފު އިބާރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާ ފުކުރެވާ ޙުކުމެއް ނުވަތަ ނިންމުމެއް ބިނާވާންވާނީ ދަށު ކޯޓުގެ ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުމުގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަމެއް ނުވަތަ ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއްގެ މައްޗަށްކަން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

35ދަށު މަރުޙަލާގައި އެއްވެސް ވަރަކަށް ނުދެކެވޭ ވާހަކަތަކެއްގެމައްޗަށ ބިނާކޮށް އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގެ ސިފައިގައި މުޅިން އައު ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ހުޅުވާލުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ކަމެއްނޫނެވެ. އެހެނ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާތައް ބިނާވަނީ އެއަށް ވުރެ ދަށު މަރުޙަލާއިން ގޯހެއް ހޯދާފައިވާނަމަ އެކަން ރަނގަޅުކުރުމަށްކަމަށްވާއިރު، ކޮންމެ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާއެއްގައި އައު ވާހަކަ ދެކެވޭ މިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/HC-A/83 )މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ( ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2017/SC-A/41 )މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ( ޤަޟިއްޔ އައު ޤާނޫނީ ބަހުސްތައް ހުށަހެޅުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގައި ތަސައްވަރުކުރެވިފައިވ އިސްތިއުނާފީ ނިޒާމްގެ މަޤްޞަދު ހާސިލުނުވާނެތީއެވެ. އެހެ ންކަމުން، ދަށު ކޯޓުގެ ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުން ޤާނޫނާއި ޚިލާފު ކަމުގައި ބެލެވޭ ސަބަބުތައް ވާންވަނީ އެ ސަބަބުތަކާމެދު ވާހަކަ ދެކެވި، އ ސަބަބުތަކާމެދު ދަށު މަރުޙަލާގައި އެއްޗެއް ބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިވާ ސަބަބުތަކަށެވެ.

36މިކަންކަމުގެ އަލީގައި، އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި ފަދައިން ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނ ގެ 15 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤުއާއި ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު އާ ދެމެދު އޮތް ވަކީލް އަދި މުވައްކިލުގެ ގުޅުމާއި ގުޅޭ ގޮތުން، އަދި ދެ ފަރާތުގެ ގުޅުމުގެ ސަބަބުން ނުފޫޛު ފޯރުވުމުގެ މަޤާމެއް ވުޖޫދުވެފައިވާކަމަށ ބުނެ އަޙްމަދު ތަޢުފީޤް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަކީ، ސިވިލް ކޯޓުގައި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށްނުވާއިރު، އަދި މިއަށް އެކަށީގެންވާ ރައްދެއް ދިނުމުގެ ފުރުޞަތު އެ މަރުޙަލުގައ ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދއަށް ލިބިފައިނުވާއިރު، އިސްތިއުނާފީ މި މަރުޙަލާގައި މިކަންކަން ބަލައިގަންނަފަދަ އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެފައިވާ ކަމެއް ނުވަތަ ބަލައިގަނނަންވް ސަބަބެއްވޔަސި އަޙްމަދު ތަޢުފީޤްގެ ފަރާތުން ބުނެދީފައިނުވތީ، މި ނުކުތާ މި މަރުޙަލާގައި ބަލައިގަންނަންޖެހޭ ކަމުގައި ނުދެކެމެވެ.

37ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދު ގ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/66 )މޯލްޑިވްސ މެރިން ކޮންޓްރެކްޓިންގ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އިތުރު ފަސްފަރާތެއް ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ( ޤަޟިއްޔ ޤާނޫނު ނަންބަރ 91/4

38ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމް ދުގަ ރައުޔަށް އަހުރެނ ތާއީދު ކުރަމެވެ.

39މި ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ޙުކުމްކުރުމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި މި ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު މައްސަލައިގެ ޚަސްމުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުނ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅޭނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމުން ނިންމާތާ 30 )ތިރީސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ.މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ޙަވާލުކޮށްފައިނުވާނަމަ، އިސްތިއުނާފކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނަން ފަށާނީ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ޙަވާލުކުރާ ތަރީޚުން ފެށިގެންނެވެ. އެހެނަސް، ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ ޚުލާޞާއަށް ބިނާކޮށްވެސް އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. ކޯޓުން މައްސަލައިގެ ޙުކުމްކުރުމަށްފަހު، އެ ޙުކުމް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަމާއި، އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނެ ކޯޓާއި،އިސްތިއުނާފުކުރަންޖެހ ވަގުތު ޚަޞްމުންނަށް ސާފުކޮށްދޭންވާނެކަމާއި، އަދި މިކަން ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ބ ޔާންކޮށްފައ އޮންނަންވާނެކަމުގައި މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނ ނަންބަރު 2021/32(ގެ 268 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މިކަމުގައި ދެވޭ އިސްތިސްނާ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރ 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(