ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2021/HC-A/277
ދ. ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލްގެ އިދާރާ ވ. އިސްމާޢީލް ރަޝީދު، 2021/HC-A/277
Dh. Kudahuvadhoo Council Office v. Ismail Rasheed 2021/HC-A/277 (2021/HC-A/277, High Court of the Maldives, 2 December 2021)
ދ. ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލްގެ އިދާރާ ވ. އިސްމާޢީލް ރަޝީދު
މައިގަނޑު ސުވާލު
މުއްދަތު ހަމަވެފައިވާ ބިން ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމެއް ދެމިއޮތްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ދަޢުވާއެއްގައި، ބިމާ ގުޅޭ ގޮތުން ތިންވަނަ ފަރާތަކާ މުޢާމަލާތް ނުކުރުމަށާއި އިންވެސްޓްމަންޓް ހުއްޓާލުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނެރުނު ވަގުތީ އަމުރު، ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ވަގުތީ އަމުރުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވެގެން ނެރެފައިވާ އަމުރެއްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ނިންމުމުގެ ބައި ލިޔުމުގައި ނެތް (ތަޙުލީލުން ފެންނަނީ ވަގުތީ އަމުރުގެ ފުރަތަމަ ޝަރުޠު ފުރިހަމަނުވާ ކަމަށް)
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރުމަށް ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޢާއްމު ޝަރުޠުތަކަކީ: (1) އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރްކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ޤާއިމުވުން، (2) ވަގުތީ އަމުރަކާ ނުލައި އަޞްލު ދަޢުވާ ލަސްވެއްޖެނަމަ ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކަލެއް އޮތުން، (3) އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަކީ އެފަދަ އަމުރަކަށް އެދުމުގެ ޞިފަތު ނުވަތަ ހައިސިއްޔަތު ޤާނޫނީ ގޮތުން ލިބިފައިވާ ފަރާތަކަށް ވުމެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 42)
- ވަގުތީ އަމުރެއް ކާމިޔާބުކުރުމަށް އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަކީ މި ތިން ޝަރުޠު ފުރިހަމަވާ ފަރާތަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 43)
- މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި އޮތްކަން ދައްކުވައިދިނުމަށް، އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތުން މަދުވެގެން ދައްކުވައިދޭންޖެހޭނީ ދަޢުވާ ކާމިޔާބުވާނެކަމުގެ އަސާސީ އަދި ޙަޤީޤީ އިޙްތިމާލެއް އޮތްކަމެވެ؛ ކާމިޔާބީގެ އިޙްތިމާލު ކުޑަނަމަ އެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަނުވާނެއިރު، އެ ޙާލަތުގައި ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެވިދާނެކަމަކަށް ނުދެކެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 44-45)
- ދަޢުވާގައި ޚުޞޫމަތު އުފެދިފައިވަނީ ދަޢުވާ ބިނާކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުން ދެމިއޮތް ކަމާއި ނޫންކަމާމެދު ކަމަށްވާއިރު، އެފަދަ އެއްބަސްވުމެއް ވުޖޫދުގައި އޮތްކަން ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ނޭނގޭނަމަ، އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި އޮތްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ އެހެންކަމުން މި ޝަރުޠު ހަމަވާކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 46)
- ތަދާރުކު ނުކުރެވޭ ގެއްލުމަކީ ފޫނުބެއްދޭ ވަރުގެ ނުވަތަ އިޞްލާޙުކޮށް ރަނގަޅު ނުކުރެވޭނެފަދަ ގެއްލުމެވެ؛ ގެއްލުމުގެ ބަދަލަކީ އެކަށީގެންވާ ފަރުވާއެއްނަމަ، ދަޢުވާ ކިތަންމެ ވަރުގަދަ ކަމަށް ފެނުނަސް ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމަށް އާންމުކޮށް ހުރަސްއެޅޭނެއެވެ؛ އެހެނީ ވަގުތީ އަމުރު ނެރެވެނީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ދިނުން އެކަށީގެން ނުވާ ޙާލަތްތަކުގައެވެ؛ މިހެންކަމުން، ބަދަލު އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ނުދެވޭފަދަ ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަން އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތުން ދައްކުވައިދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 47-49)
- ފުރަތަމަ ޝަރުޠު (މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި އޮތުން) ފުރިހަމަ ނުވާނަމަ، ގެއްލުމަކީ ތަދާރުކު ނުކުރެވޭ ގެއްލުމެއްތޯ ބެލުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 49)
1މިއީ،ސިވިލް ކޯޓުގު ނަންބަރ B2-CR1/VA/2021/03 ވަގުތު އަމުރުއިސްތިއުނާފި ކރުމަށު އެދް ދެ. ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލްގެ އިދާރޯގްފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކަ ޓަށ ހުށަހެޅުމުން ބާ ލ ފައިވ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. މި ޤަޟިއްޔާގައ އިސްތިއުނާފރައްދުވާ ފަރާތަކީ،ދީ. ކ ޑަހުވަދޫ / ބީޗްހެވަން، އިސްމާޢުލ 2 1 ރަޝީދއެވެ. އަދި މި ޤަޟިއްޔާއަށް ދ.ކުޑަހުވަދޫ / ސީނިއަސުރުމާގެ، މިންނާ ޢަބްދުއްލަޠީފް ތަދައްޚުލުވެފައިވެއެވެ.
22007 ޖޫން 17 ދުވަހު ނިލަންދެއަތޮޅު ދެކުނުބުރީ އަތޮޅު އޮފީހާއި ދ. ކުޑަހުވަދޫ / ބުޗްހެވަނ އިސްމާޢީލް ރަޝީދެއާއ ދެމެދި ނިލަންދެ އަތޮޅު ދެކުނުބުރީ އަތޮޅު އޮފީހުގެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށްފައިވެއެވެ.
3ބުނެވުނު އެއްބަސްވުމަކީ 10 )ދިހައެއް( އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ހެދިފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަން އ އެއްބަސްވުމުގ 2 ވަނަ މާއްދާއިނީއެނގެން އޮވެއެވެ. ބިން ކުއްޔަށް ހިފި ތާރީޚަކީ 17 ޖޫން 2007 ކަމާއި އަދި ބިން ކުއްޔަށް ހިފި މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީޚަކީ 16 ޖޫން 2017 ކަން އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދީބާޖއިނާ އެނގެންއޮވެއެވެ.
4ކުއްޔަށް ދީފައިވާ ބިން އިތުރަށް ކ އްޔަށު ހިފަން ބޭނުންނަމަ، އެއްބެ ސްވުމުގ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ 06 )ހައެއް( މަސްދުވަސް ކުރިން ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ކުއްޔަށް ދޫކުރި ފަރާތަށް ލިޔުމަކުން ހުށަހަޅަންވާނެކަމަށ އައިޑީއައިޑީއެކިއެކި ބޮޑެތި މަސައްކަތްތަކާއި، ކަންތައްތަކަށް ރާއްޖެތެރޭގެ މީހުން އުޅޭ ރަށްރަށުނ ބިން ދޫކުރުމުގެ އެއްބަސްވުން )ނަންބަރު -8)D-(M (M/2007/10 އެ އެއްބަސްވުމުގެ 14 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.އަދި މުއްދަތު އިތުރުކޮށް ނުދެވޭނަމަ އުކަނ އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ 02 )ދޭއް( މަސްދުވަހުގެ ކުރިން ބިން ކުއްޔަށް ހިފިފަރާތަށް އަންގަންވާނީ ކަމަށި އެމާއްދާގައ ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.
5އިސްތިއާނާފުކުރެވިފައް ވ މައްސަލގައާ އިސްތިއުނާފި ރައްދުވު ފަރާތުނ 16 ޖަނަވަރީ 2017 ގައި ދ.ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލަށް ފޮނުވާފައިވިސިޓީގައި "މެބިމުގައި ކުރިއަށް އޮތް ދުވަސްތަކުގައިވެސ އަޅުގަނޑުމެން ވިޔަފާރިކުރުމަށް ބޭނުންވާތީ، މި ބިމުގެ މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދެއްވުން އެދެމެވެ." މިފަދައިން ބަޔާންކޮށް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.
6އީ ސިޓީގެ ޖަވާބުގައި ދ.ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލްގެ ސިޓގައުބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އިސްތް އުނާފިރައްދުވާ ފަރާތުނ ހުށަހެޅު ހުށަހެޅުމާއި ގުޅޭގޮތުން ބަލަންޖެހޭ އެންމެހައި ކަން ކަން ބަލައި ބިމާއި މެދު ޢަމަލު ކުރާނޭ ގޮތެއް ނިންމުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށްދާ ކަމަށާއި، ބިމުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ 02 )ދޭއް( މްސްދުވަސްކުރިނ ކައުނޮ ސިލް އިދެރާއިނ ގޮތެއް އަންގަން ބަޔާންކިށްފައިވާތީ، އުތާރީޚުގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅައި އިސްތިއުނާފަ ރައްދުވަ ފ ރާތުށް އެންގިފައިނުވި ނަމަވެސް އެއްވެސް ސަބަބަކާ ހުރާ އިސްތިއުނާފްރައްދުވ ފަރާތަށިދޫކޮށްފުއުވާ ބިމުގެ މުއްދަތު އިތުރުކޮށް ނުދިނުމަށް ނުވަތަ އިތުރިކޮށްދިނުމަށް ކައްންސްލްއިދާރާއިނ ނިންމި ކަމުގައިވީނަމަވެސް،އެނިންމި ގޮތެއް އަންގާ ތ ރީޚުނ ފެށިގެން ނިންމަންޖެހޭ އެންމެހާ ކަންކަން ނިންމުމަށް 02 )ދޭއް( މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތެއް ދިނުމަށް ކައުންސިލްގެ މ ޝްވަރާއިން ނިންމާފައިވާކަމުގ އާއި، އްދިކައުންސިލުނުނިންމާގޮތެއް ނިންމައާ އިސްތިއުނާފާރައްދުވްފަރާތަށް އެންގުމާ ހަމައަށް މިހާރުވެސް ޢަމަލުކުރަމުންދާ އެއްބަސްވުމޮއެއްގޮތަށް ކރިޔަށ ގެންދެވޭނެކަމަށް ބަޔާންކށްފައިވެއެވެ.
7އިސްވެ ބުނެވުނު ސިޓީ ފޮނުވިތާ 04 )ހަތަރެއް( އަހަރު ފަހުން، 2021 މާރިޗް 17 ގައި ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލްގެ އިދާރާގެ ނަންބަރ B-381/MIS/2021/56 ސިޓީ ނ ކުއްޔަށް ދޫކިށްފައިވާޢާ މުރާތުގައިވ އިސްތިއުނާފރައްދުވާ ފަރާތުގެ އެންމެހައި ތަކެތި )ތަނުގައި ހަރުކޮށްގެން ދިގުމުއްދަތަށ ބޭނުންކުރެވޭ ތަކެތި ދ.ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލްގެ ނަންބަރ 381/MIS/2017/63-B )21 މާރިޗް 2017(ސިޓީ ފިޔަވައި( 26 އޕްރީލެ 2021 ގ ނިޔަލަށް ނެރެޢާ މާރާތ ސާފުކެ ރުމަށްފަހ ކައުންސިލު އިދާރާއާ ޙަވާލުކުރުމަށް އަންގާފައިވެއެވެ.
8ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލްގެ ނަންބަރު B-381/MIS/2021/56 ސުޓީއ ގުޅިގެނާ އިސްތިއުނާ ފ ރައްދުވާ ފަރާތުނ 12 އެޕްރީލް 2021 ދުވަހު އެއްބަސްވުމުގެ 14 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތަށް މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ 02 )ދޭއް( މީސްދުވަސ ކުރިން މުއްދަތް އިތުރު ނުކޮށްދެވޭނެކަން އަނާގާފައިނުވާތައާއި، ކުއްޔަށް ހިފާފައިވ ބިމުގައި ބޮޑެތި ޚަރި ދުތަކެއ ކޮށްގެން ހަދާފައިވެ ޢަމާރާތް އަތުލައިފިނަމަ ހީނުކުރާވަރުގެ ގެއްލުންތަކެއް ވާނީ ކަމް ށ ބަޔާންކޮށް ކައުންސިލަށް ސިޓީއެއް ފޮނުވާފައިވެއެވެ.
9އަދިއެ ސިޓްއިގުޅިގެނު އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތަށް ދޫކޮށްފައިވާ ބިމުގެ މުއްދަތު 2017 ވަނަ އަހަރަ ހަމަވެފައިވާ ކަމާއި، މުއްދަތު އިތުރުކުރެވެން ނެތްކަމާއި، ސަބަބް ކ އަލިން އެ ބިން ކުއްޔަށްދިނުމަށް އ ޢިލާންކޮށް އ ޖާބަދިނ ފަރާތްތައް އިވެލުއޭޓްކޮށް ބިން ލިބޭނެ ފަރާތެކަނޑެ އެޅި އްފަރާތަށ އްކަން އަންގާފައިވާކަމަށ ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލް އިދާރާގެ ނަންބަރ B-381/J-2021/22 )26 އެޕްރީލް 2021( ސިޓޮންބަޔާންކށފައިވެއެވެ.
10އިސްވެ ބުނެވީ ނ ސިޓުއާ ގުޅިގެންއިސްތިއުނާފރައްދުވާ ފަރާތުނ 09 މެއި 2021 ގައިކައުންސިލަށ ސިޓީއެއް ފްނުވާފައިވެއެވެ. އަދި އެ ސިޓު ގައި ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ މުއާދަތ އިތުރުވެފައިވަކަމުގައި ދެކޭކަމާއި، ސަބަބާ ކ އެއްބަސްވުމުގްއ ކަނޑައަޅާފައިވި އުޞޫލުތަކެއެއްގޮތަށ ޢަމަލުކުރުމުން އާކަނ ކައުންސިލް އިދާރާއިން ޤަބޫލުކޮށް ކުއްޔާ ޙަވާލުވަމުން ދިއުމާއި، އެއްބަސްވުމުގައ ބުނެފައިވް ގޮތުގެ މަތިން އެއްބަސްވުން ބިޠިލުކަން އނަ ގާފައ ނުވާތީކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.
11އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތުނ 09 މެއި 2021 ގައިފޮނުވި ސިޓީއާ ގުޅިގެނ 07 ޖޫން 2021 ގައި ކައުން ސލްގެ ސިޓީން ޢި މާރާތ ހުސްކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ މުއްދަތު އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތަށް ދެވިފައިވާކަމާއި، ޢިމާރާތް އަލށ ލިބުން ފަރާތާއި 15 ޖޫން 2021 ވަނަ ދުވަހު އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއި ދ.ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލްގެ އިދާރާގެ ނަންބަރ 381/MIS/2021/109-B ސިޓީ ކުރުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާކަމާއި، 2021 ޖޫން 10 ވަނަ ދުވަހުގެ 14:00 ގެ ކުރިން ދަޢާވާކުރ ފަރާތުގާ ބެލުމުގައިވާޢަމާރާތ ކައުންސިލް އިދާރާއޙ ވާލުކުރުމަށ އަންގާފައިވެއެވެ.
12ދެފަރާތު ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ ޞައްޙަ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައިދެއްވުމަށާއި، އަދ އެއު ބަސްވުމ ގުޅިގެން އިސްތިއުނާފް ރައްދުވާ ފަރާތަށް ލިބެމުންދާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް އެދި ސިވިލ ކޯޓަށު އިސްމާޢީލް ރަޝީދިމައްސަލަ ހުށަހެޅިއެވެ. އަދައެމައްސލާގައި ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދިފައިވެއެވެ.
13ބުނެވިދިޔަ ވަގުތީ އަމުރު ނެރެދީފައި ވާތީ،ދ. ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލްގެ އިދާރާއިން އެ ނިންމުން ދިވެހިރާއޖޭގ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފީކުރިއެވެ. މއ، އެގޮތުން ބެލެވޭ އިސްތިއުނާފީ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ.
14އުސްތިއުނިފިރައްދުވާ ފަރާތުނ ސިވިލް ކޯޓުގައި އެދިފައިވަނީ: " ދ.ކުޑަހުވަދަ ބީޗްހެވަނ އިސްމާޢީލް ރަޝީދު ދ. ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލް އިދާރާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކޮށްފައިވާ މައްސަލާގައި ޝަރީޢަތުން ވ ކިގޮތަކަށް ކަނޑައަޅަންދެން، ދީ.ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލް އިދާރާއިން ދ.ކުޑަހުވަދޫ އިސްމާޢިލް ރަޝީދުއަށ ކުއްޔަށްދީފައި ވްބަނދަރުމަތީގައިވާ ޢެމާރާތަށް ވަދެނުކުތުމަށް ހަދާފައިވާ ދޮރުތައް ބަނި ދުވެގެންދާގޮތަށް އަދި އ ބިމާ ޢް މާރާތުގައ ކުއްޔަށް ހިފާފައިވާ ފަރާތުން ކުރަމުން އަންނަ އެއްވެސް ކަމަކަށް އުނިކަމެއް އަންނަފަދަ ޢަމަލެއް، އެއްވެސް ފަރާތަކުން ކޮށްގެން ނުވާނޭކަމަށާ ދަޢި ވަލިބޭ ފަރާތަށާއި، އަދިވެސް ގުޅުންހުރި އެންމެހާ ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް އަމުރުކޮށްދެއްވުމަށާއި، އަދ ދ.ކުޑަ ހުވަދޫ ކައުންސިލް އިދާރާއިން ދ.ކުޑަހުވަދޫ އިސްމާޢީލް ރަޝީދުއަށް ކުއްޔަށްދީފައިވާ ބިމާމެދު ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލަ ވަކި ގޮތަކަށް ނިމެންދެން، ބުނެވިދިޔަ ބ މާއި ގުޅޭ ގޮތުން ތިންވަނަ ފަރާތަކާއި އ ބިމާގުޅޭ އެއްވެސ މުޢާމަލާތެއް ނުހިންގުމަށް ދ.ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލް އިދާރާގެ މައްޗަށް އަމުރުކޮށްދެއްވުން." މިފަދައިންކަނ އެނގެން އޮވެއެވެ. ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ވަގުތީ އަމުރަށް އެދޭ ފޯމުގެ 7 ވަނަ ނަންބަރު ސިވިލް ކޯޓުން ނެރެފައިވާ ވަގުތީ އަމުރު "ދެންފަހެ، ބުނެވިދިޔަ ކަންކަން އެފަދައިން ހުރުމާއިއެކު ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2396/Cv-C/2021 ޤަޟިއްޔާގައި ޝަރީޢަތުން ޙުކުމެއް ކުރެވެންދެން ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ފަރާތުން އެހެން ގޮތަކަށް އަންގަންދެން، ނިލަންދެ އަތޮޅު ދެކުނުބުރީ އަތޮޅު އޮފީހުގެ ނަންބަރު M/2007/10-8)D-(M އެއްބަސްވުމް ގެ ދަށުނަދ.ކުޑްހުވަދޫ ބަނދަރު ސަރަޙައްދުން ދ.ކުޑަހުވަދޫ ބީޗްހެވަނ އިސްމާޢީލް ރަޝީދުއަށް ކުއްޔަށްދީފައިވާ ބިމުގައި ނުވަތަ އެ ބިމުގައި ހުރި ޢިމާރާތުގައި 03 ވަނަ ފަރާތެއްގެ މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭގޮތަށް އިތުރު އެއްވެސް އިންވެސްޓްމެންޓެއްނުކޮށް މަޑުކޮށްލުމަށާއ އަދި އެ ތަނުގައި އެފަދަ ކަމެއް މިހާރު ހިނގަމުންދާނަމަ އެ ކަމެއަވަގުތީ ގޮތުން ހުއްޓާލުމަށް ދ.ކުޑަހުވަދޫ ކއުންސިލްގ އިދާރާގެ މައްޗަށާއި، މިކަމުގައި ޝާމިލްވެގެންވާ އެންމެހާ ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް އަންގާ އަމުރުކޮށްފީމެވެ ." މިފަދައިންނެވެ.
15ސިވިލް ކޯޓުގު ނަންބަރ B2-CR1/VA/2021/03 ވަގުތު އަމުރުއިސްތިއުނާފިކުރުމަށ އެދޫ ދެ.ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލްގެ އިދާރާގިފަރާތުނާ އަންނަނިވ ނުކުތާތައެހުށަހަޅާ އާނުކުތް ތަކެބެހޭ ގޮތުނި ދިވެހިރާއްޖޭގ ހައިކޯޓުގ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައްވކާލާތުކޮށޮ ފައިވެއެވެ.އެގތުނީ،ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކަކީ:
15.1 މުއްދަތު ހަމަވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކެށް،އުއެއްބަސްވުނ ދެމިއޮތްކަމުގެ ޚުޞޫމީ ތުގެ މައްޗަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާއެއްގައި ނެރެދިނުމަށް އެދާނ ވަގުތު އަމުރު، ކޮންޓްރެކްޓެ ބެހޭ ޤާނޫނުގެ 2 ވަނަ މާއްދާ އާއި 8 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގްއެސްޕީއެޗ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޖުމެއިރާ މެނޭޖްމަންޓް ސަރވިސަސް )މޯލްޑިވްސް( ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ގެ މައްސަލާގައި ޤާއިމެ ކޮށްފައިވާ ބެލެންސް އޮފް ކޮންވީނިއެންސް ޓެސްޓަށް ބެލީ މުގެ ހަމައަށް ނުބައްލަވައި ދ.ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލްގެ އިދާރާގެ މައްޗަށް ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރުއްވާފައިވާކަމަށ ބުން ހުށަހެޅި ނުކުތާ އާއި
15.2 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގްނެކްސްބިޒ ލިމިޓެޑް )އޮސްޓްރޭލިއާ( ވ. އެންޓިކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނަމައްސަލީ ގާއި ވަގުތީ އަމުރް ނެރުމުގައި ރިޢޮޔަތްކުރަންޖެހޭނެކަމަށ ބަޔާންކޭށްފައިވާ ހަމަތައް އިސްމާޢް ލ ރަޝީދު އެދުނުގޮތަށް ވަގުތީ އަމުރު ނެރެވޮނެ ގޮތަށް މާނަކި ށްގެނ އިސްމާޢީލް ރަޝީދު ނެރެދިނުމަށް އެދިފައިވެސް ނުވުކަމެއްގެ މައްޗަށް އަދ ތަންފީޒީ ވެސް ކުރެވެންނެތް ކަމެއްގެ މައްޗް ށ ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެދެއްވާފައިވަނުބަދަލެއ ދޭންޖެހިއްޖެނަމަ ބަދަލުދިނުމުގެ ޤބިލި ކަން ދ. ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލް އިދާރާގެ ކިބައިގައި ހުރިކަމަށް ޝަރީޢަތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނިކޮށާއަދި ތިން ވަނަ ފަރާތަކަށް ލިބޭނެ ގެއްލުމުގެ ޒިންމވެސް ވަގުތީ އަމުރު ރައްދްވި ދާ.ކުޑަހުވަދޫ ކައުންސިލް އިދާރަގެ މައްޗަށް މަތިވާގޮތަށ ކމަށ ބުން ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.
16އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ: "ސިވިލ ކޯޓުގް ނަންބަރ B2-CR1/VA/2021/03 ވަގުތާ އަމުރަކީޤާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކަޚިލާފަށ ނެރުއްވާފއިވ ވަގުތާ އަމުރަކަށްވާތީ އެ އަމުރަކީ ބާޠިލު އަމުރެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅުއްވައި ދެއްވުންއެދި." މިފަދައިންކަނ އެނގެން އޮވެއެވެ. އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކާމެދު ދެފަރާތުގެ ޖަދަލު އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކާމެދު އިސްތިއުނަފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރި ކަންކނަ އިސްތިއުނާފު ފޯމުގެ 10 ވަނަ ނަންބަރު އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާއާ ގުޅިގެން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރި ކަންކަން
17އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ އ އްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުނ ކުރިން ދެއްކާކުލި ދެއްކުމުން ކުލި ބަލައިގަތުމުން ކުރިން އޮތް އެއްބަސްވުން އޮތްގޮތަށް އްއެއްބަސްވުމުގައިވ މުއްދަތަށް އަދި ކުރީގެ ޝަރުޠތަކާއ އެކި އެގޮތަށް ދެމިގެންދާނެ އުޞޫލެއް ނޯންނާނެކަމަށެވެ.
18އަދި އެގޮތަށް ކުލި ބަލައިގަނެކުއްޔަށް ހިފާފައިވ ތަން ބޭނުންކުރުމުގެ ފަރުސަތު ދީފިނަމަ އޭގެ މާނަ އަކީ ކުލި ދެއްކި މެހަށ ތަން ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރުސެ ތ އުފަރާތަށް އޮތްކަންކަމެވެ. އަދި އެގޮތަށް ކިތަންމެދިގ މުއްދަތަކަށްވެސް ދެވިދާނެކަމާއި، ނަމަވެސް ކުރިން އޮތް އެއްބަސްވުމެއް އެއެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތަށް އައު އެއްބަސްވުމާ އްގައާސޮއިނުކުރާހްހިނދަކު އިޢް ދައެއެނުވާނެކަމާއ މިއި ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގައި އުކަނ ޤާއިމުވެފައި އޮންނަ ހަމައެއްކަމެވެ.
19ބިން އިތުރަށް ކުއްޔަށްހިފަން ބޭނުންވާނަމަ އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ 06 )ހައެއް( މިސްދުވަސްކުރިނ ކުއްޔަށްހިފްފަރާތުނ ކުއްޔަށް ދޫކުރި ފަރާތަށް ލިޔުމަކުން ހުށަހަޅަންވާނެ ކަމަށް،ޚުޞޫމަތު އުފެދިފައިވާ، އެއްބަސްވުމުގ 14 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކެށްފައ ވީނަމަވެސް މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ 06 )ހައެއް( މަސްދުވަސްކުރިއަށްވާނ ތާރީޚަކީ 16 ޑިސެންބަރު 2016 ކަމަށް ވީނަމަވެސް ބިމުގެ މުއްދްތުއިތުރ ކުރުމަށު އިސްތިއުނާފރައްދުވާ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ 16 ޖެނުއަރީ 2017 ގައި ކަމުން އެއީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެދިފައިވާ އެދުމެއް ނޫންކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.
20އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތަން އެންމެ ފަހުން ކުލީ ދައްކާފައިވނ 31 މެއި 2021 ގ ނިޔަލަށްކަމަށާއި އެ ފަރާތަށް ދޫކް ށްފައިވ ބިނާ އަލުން ކުއްޔަށްދިނުމަށިއިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުނުއޮޢީލާނުކށްފައިވަނ 30 ނޮވެންބަރު 2020 ގައިކަމަށާއި އެ ތަން ހުސްކުރުމަށް 17 މާރިޗް 2021 ގައި އަދި 07 ޖޫން 2021 ގައި އ ންގއ އަދި 10 ޖޫން 2021 ގައި ޢާމާރާތުގައި ނޯޓިސް ތައްކުރެވިފައިވާނި ކަމަށއާ އަދި 15 ޖޫން 2021 ގައި އެ ތަނުގައި ހުރި ނަމަ ހުރަ އެއްޗެއް ނޯޓް ކޮށް ވަކި ތަނާ ކަށް ބަދަލުކުރެވިފައިވާކަމަށ އިސްތިއުނާފުކުރ ފަރާތުން ފާހަގުކަށްފައިވެއެވެ. އަދި އެ ތާރީޚުގު އ ބިން ކ އްޔަށްދޫކުރުމަށް އިޢެ ލާނުކުރުމ ގުޅިގެނާ ބިޑް ކާމިޔާބުކުރި ފަރާތާއިއި ކ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށްފްއަވާކަނޮފާހަގެކށްފައިވެއެވ.
21އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުނިމްނުކުތާގައޮ އިތުރަށް ފާހަގީކ ށްފައިވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެއެސްޕީއެޗ ޕްރައް ވ ޓަ ލިމިޓެޑް ވ. ޖުމެއިރާ މެނޭޖްމަންޓް ސަރވިސަސް )މޯލްޑިވްސް( ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާމި އްސަލު ގައި ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމަކާ ނ ލުއައަސްލ މައުޟޫޢު ދަޢް ވާ ލަސްވެގެން ހިނގައްޖެނަމަ ކުރިމްތިވެދާނ ކަމަށެ ލަފާކުރާ ނުރައާކަލާއި ގެއްލުން ވަޒަންކުރާއިރު ހަމައެކަނި އަމުރަށް އެދި ފަރާތަށް ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކަލޭ އ ގެއްލުމަށް ބެލުމަކީ ހަމަޖެހްކަމޭ ކަށާނުވާނިކަމަށއ، ބެލެންސް އޮފް ކޮނި ވީނިއެންސް ޓެސްޓްގައި މައްސަލގައ ހިމެނޭ އެންމެހައި ފަރާތްތަކަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުން ވަޒެން ކުރަންޖހޭނެކަމެވ.
22އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައާވި މައްސަލެ ގައި ޚުޞޫމަތު އުފެދިފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ ނެތް އެއްޗަކަށްވާއިރު އ އެއްބަސްވުމުގެ ދ ށުނ ކުއްޔަށް ދެވުނު ބިން އަލުން ކުއްޔަށްދިނުމަށްޓަކައި ބިޑު ކުރެވި އެ ބިޑުގައ އިސްތިއުނާފުރައްދުވި ފަރާތްވެސް ބައިވެފައިވާކެ މާއި، ނަމަވެސް އެ ބިޑް ކާމިޔާބުކުރީ އެހި ނ ފަރާތަކުން ކަމަށާއި އަދި ބިޑުކާމިޔާބ ކުރު ފަރާތުން ބިން ކުއްޔަށްދިނި މުގެ އެއްބަސްވުމުގައ 15 ޖޫން 2021 ގައި ސޮއިކޮށްފައިވާކަނޮފާހަގެކިށްފައިވެއެވެ. އަދި އެ ބިމުގައިވާ ޢާމާރާތުގައި ވިޔަފާރިކުރުމަށްޓަކައި އެތަނަށް މުދާ ވައްދައި އުތަން ތައްޔާރުކޮށްފައިވެކަމާއި، ބިމުގެ ކ ލީގ ގޮތުގައެ އެ ފަރާތުން މިހާރްއ ތަނަށް 30,000/-ރ.)ތިރީސ ހާސް ރުފިޔާ( ދެއްކަންޖެހޭއިރު އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ ވަގުތީ އަމުރާއި ގުޅިގެން އ ބިމުގެ ބޭނުން އިފަރާތަށް ކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނެތި އިރު ބިޑު ކާމުޔާބ ކުރު ފަރާތާއި އިސްތިއުނާފަ ކުރާ ފަރާތް ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދައްކަންޖެހޭ ކުލި މްޑް ނުޖެހި ހިނގަމުންދާކަމަށާއި، މަސައްކަތް ހުއްޓާލައިގެން ތިބެ ކުލި ދައްކަންޖެހުމުން އިސްތިއުނާފުރައްދުވި ފަރާތަށް ލިބޭ ގެއުލުމަށްވުރެ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ބިޑް ކާމިޔާބުކުރި ފަރާތށަ ލިބިގެންދާނެކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.
އިސްތިއުނާފީ ދެވަނަ ނުކުތާއާ ގުޅިގެން ފާހަގަކުރި ކަންކަން
23އިސްތިއުނާފުކުރެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސޕްރީމު ކޯޓުގްނެކްސްބިޒ ލިމިޓެޑް )އޮސްޓްރޭލިއާ( ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނި މައްސަލީ ގައު ވަގުތީ އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަށް، ޤާނޫނ ގޮތުން ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރްކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ޤާއިމުވެގެންވޭތޯ ބަލަންޖެހޭ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާކަމެވެ.
24އެ ގޮތުނާ، އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައް ވި މައްސަލގައާ ވަގުތީ އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަށް ޤާނޫނީ ގޮތުނ ޙިމާޔަތްލިބެންޖެހޭ މައުޟޫއީ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް އޮތްތޯ ބަލާއިރު، އިސްތިއުނާފް ރައްދުވާ ފަރާތުން އެދިފައިވާ ވަގުތީ އަމުރާއި ދަޢުވާގެ މައުޟޫޢުގައި އެދިފައިވަނީ އެއްކަމެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށ ފާހަގކަ ށްފައިވެއެވެ.
25އަދި އިސްތިއުނާފރައްދުވު ފަރާތުން އ ދިފައިވ ވަގުތާ އަމުރުގައި ޚުޞް މަތު އުފެދިފައިވާ ބިމާއިގުޅިގެނ ތިންވަނަ ފަރާތަކާއިއެކ މުޢާމަލާތު ނުކުރުމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް އަމުރު ކުރުމަށް އެދިފައިވާއިރު، އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތެންވެސް ބައިވެރިވި ބިޑެއްގައި ބިން އެހެން ފަރާތަކަށް އެވޯޑުކުރެވ އެ ފަރާތުން އ ތަނަށް އިންވެސްޓްކޮށްގެން ބޭނުންކުރަމުންގެންދާކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.
26އިސްވެ ފާހަގު ކުރެވުނު ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާގެ ފާހަގަ ކުރެވުނު ނުކުތާތަކގ 05 ވަނި ނަންބަރުގެ )ބ( ގައީވަގު ތ އަމުރާނެރުމުގައީ އިސްތިޤްރާރުވެފައިވ ޤާނޫނެ އުޞޫލުތަކުގޭ ތެރޭގައި ހިމެން އެއް އަޞްލަކީ، ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭމައްސަލައަކާގުޅިގެން ނެރެވޭ ވ ގީތީ އަމުރުގައި، އަސްލު މައްސަލާގައި ހިމެނޭ މައުޟޫޢު ޙައްޤަށް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒަށް އަސަރުކުރުވަނިވި ފަދާގޮތަކަށ ނުވަތް އެ ޙައްޤް ސ ބިތުކޮށ ނުވަތަ ނަފީކޮށް ވގަ ތެއަމުރު ނެރުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެން ނުވާކެ މަށާއި އެހެންނޫންނަމަ އެ ވާނީ އ މައްސަލަ ބެލުމުގެ ކުރިން، އ މައްސަލާގައި ހިމެނި މައުޟޫޢީ ޙައްޤަށް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒަށް ދާއިމީ ޙިމާޔަތް ކުރިއާލައެދެވުންކަމަށ ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވ.
27އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތާއި އިސްތިއުނާފީކުރާ ފަރާތުދެމެދު މި މައްސަލާގައި ޚުޞޫމަތު އުފެދިފައިވަނީ ދަޢުވަ ބިނާކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުން ދެމިއޮތް ކަމުގެ ނުވަތަ ނޫނު ކަމުގެ މައްޗަށްކަމުން އެ ޚުޞޫމްތާއިމެދ ގޮތެއު ކަނޑައެޅޭނީ އަސްލު މައުޟޫއީ ދަޢުވާގެ ތެރެއިންކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.
28ވަގުތީ އަމަ ރ ނެރުމަކާއުނުލައި އަސްލު މ އޟޫޢ ދަޢުވީ ލަސްވެގެން ހިނގައްޖެނަމަ، އިޢާދަ ނުކުރެވޭފަދަ ގެއްލުމެއް ވެދާނެތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބަލާއިރު، ވަގުތީ އަމުރު ނުނެރެފިނަމައިސްތިއުނާފުރައްދުވ ފަރާތަށެ ލިބނޭ ގެއްލުމުގެ ގޮތުގައި 3 )ތިނެއް( ކެމެއަ އ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، އެއީ؛ )1( ޢިމާރާތަށް ވްނުމަށާއި، ޢިމާރާތް ބޭނުންކުރުން 10 ޖޫން 2021 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން މަނާވެގެން ދިޔުމާއި، ވިޔަފާރި ހުއްޓުމަކަށް އައުމުން އެ ތަނުން ލިބެމުން އަންނަ މަންފާ )އެވްރެޖްކޮށ ދުވާލަކަށް /-2000ރ( ހުއްޓުމާއި، )2( ވިޔަފާރިކުރުމަށްޓަކައި ގެނި ސްފައިވެ މުދަލިއް ޢިމާރާތުގައި ބޭނުންކުރަމުންއަންނ މުދަ ގެއްލޭ ހަލާކުވެގެނި ދިޔުމ އަދ )3 ( މުދާ ބަދަލުކުރާނެ ނުވަތަ ރައްކާކުރާ ނ ތަނެއް ނެތްކަމެވެ.
29ނަމަވެސްޚުޞޫމަތްއުފެދިފައިވ އެއްބަސްވުމުގާ ދަށުން ދޫކުރެވުނު ބިން ހުޅުވާލެވިފައިވާ ބިޑެއްގެ ތެރެއިން އެހެން ފަރާތަކަށު ކުއްޔަށްދީގެން އެތަން ކުއްޔަށްހިފުމަށ އެގްރީމެންޓް ކްރި ފަރާތުން އެ ތަން ޑިވެލޮޕްކޮށ އިތަނަށް މުދާ ވައްދައެ ވިޔަފާރަ ހިނގަމުންދަނިކޮށް އ ފަރާތުން ކުރް މަސްއްކަތް ވަގުތީ އަމުރެއްގެ ދަށުނ ހުއްޓުވުމުންއިސްތިއުނާފެ ރައްދުވާ ފަރާތަށެ ލިބޭންކަމަށ ބުން ގެއްލުމަށް ވުރެ ބޮޑު ގެއްލުމެއް އްތަނ މިހާރު ކުއްޔަށޫ ނަގައިގެން އުޅޭ ފަރާތަށާއި ދ. ކުޑަހުވަދެރައްޔިތުންނަށް ލ ބޭނކަމަށް ފާހަގި ކޮށްފައިވެއެވެ. އަދ އިސްތިއުނާފިރައްދުވާފަރާތުން ކުރްން އޭންއަށ ކުއްޔަށްދީފައިވާ ބިމުން ދުވާލަކަށް 2,000/-ރ. )ދެ ހާސް ރުފިޔާ( ގެއްލުން ލިބެމުންދާ ކަމަށް ބުނާއިރު، މިއީ އ ފަރާތުން ހަމައެކަނި ބުނު ބުނުމެއްކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފް ރައްދުވްފަރާތަށުކުރިނާކުއްޔަށްދޫކުރެވުނ ބިމަށް އެންމެފަހުން ކުލި ނެގި ތރީޚ 31 މެއި 2021 ގްފަހުން އ ފަރާތުން ބިނިބޭނުންކުރުމުގ ޤާނޫނެ އެއިވެސް ހައެސެ އްޔަތެއް ނޯންނާނަ ކަމުން އ ތ ނުން ލިބޭކަމަށް ބުނެ ގެއްލުމަކާޙަޤީޤަތެއްގަމައްޗަށް ބިނާކޮށްފައިވް ޢް ދަދެއުނޫނ ކަމަށާ އިސްތިއުނާފުކުރ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.
30ވަގުތީ އަމުރާގުޅޭގޮތުނ ބޭއްވުން އަޑުއެހުމުގައާއިސްތިއުނާފް ރައްދުވް ފަރާތަށަ ބަދަލެއް ދިނުމަށް ކަނޑައަޅެއިފިނަމަ އ ބަދަލާ އ ޝަރީޢަތުން ކަނޑައަޅް ގޮތެއްގެ މަތީން ދައްކާނެ ކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރ ފަރާތުނު ބުނެފައިވާއިރު،ސާބިތުވެސް ވެފައިނުވާ މުސްތަޤުބަލުގައި ލިބިދާނެ ކަމަށް އަންދާޒާކޮ ރ ގެއްލުމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކްށް ވަގުތީ އަމުރެއްގެ ދަށުން މިހާރު އެ ބިން ކުއްޔަށް ނަގާފައިވާ ފަރާތަށް އ ތަން ބޭނުން ކުރުން ހުއްޓުވުމުން އިޢާދަނުކުރެވޭނެ ގެއްލުމެއް ލިބިގެންދާނީ މިހާރު ކުއްޔަށް ހިފާފައިވާ ފަރާތަށަ ކަމަށާއި، ސަބަބކ، އެފަރާތުން އެ ބިމުގައި ހުރި ޢް މާރާތަށް ނުހަނު ބޮޑު އިންވެސެޓްމެންޓެއްކޮށް އ ތަން ތަރައްޤީކޮށްފައިވާކަމަށވާތީ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.
31އިސް ތާއުނާފުކުރް ފަރަ ތުނުޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ޢަމާލުކުރުމުން އިސްތިއުނާފްރައްދުވ ފަރާތަށެ ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމަ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއިން އެ ގެއްލުމުގެބަދަލު ހޯދުމުގެ ފުރުސަތު އޮންނާނުކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފރައްދުވާ ފަރާތުން ވަގުތީ އަމުރަށް އެދޭ ފޯމުގައެބަޔާންކްށްފައިވަނީ އ ފަރާތަށު ލިބޭނެ ކަމަށ ބެލެވ މާލޭ ގެއްލުންތަކަށްވަމުނ މާލް ގެއްލުމަކީ އަބަދުވެސް މިންކުރެވ ވަޒަންކުރެވި އެއްޗަކަށްވާތާއެފަދ ގެއްލުމެއް އިޢާދަކުރުމުށް އިސްތިއުނާފުކުރަ ފަރާތަށް ހުރަހެއް ނެތްކަމުން މ އ ޟޫޢީ ދަޢިވ ލަސްވާ ކަމުގައިވިއަސް އާ ސްތިއުނާފުރައްދަވާ ފަރާތަށް އިޢުދެނުކް ރެވޭ ވަރުގެ ގެއްލުމެއް ނުލިބޭނަ ކަމަށ ފާހަގކޮށްފައިވެއެވެ.
32އަދި މިހާރު ބިން ކުއްޔަށް ނަގާފައިވާ ފަރާތުން ކުއްޔަށް ނަގާފައިވަނީ މަހަކު 30,143.35 ރ.)ތިރީސްހާސް އެއެ ސަތޭކަ ސާޅީސް ފަސް ރުފިޔާ ތިރީސަފަސް ލާރި( ގެ ކުއްޔަށްކަމަށާއި، އާ ފަރާތާއި އިސްތިއުނާފުކުރ ފްރާތާއ ދެމެދި އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއި ކުރި ދުވަހުން ފެށިގެން އެއްބަސްވުމަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށޭ ކަމަށާއި، އެހެންކަމުނ، އެ ކުއްޔަށް ލިބޭ ފައިސާ އަކީ ދަ.ކުޑަހުވަދޫ ގެ ތަރައްޤީއަށ ބޭނުންކުރުމަށް ލިބް އެއްޗްކަށްވާއިރު، އެ ފައިސާ ލިބުން ހުއްޓިއްޖެނަމަ ގެއްލުންވާނީ ދ.ކުޑަހުވަދޫ ގެ ހުރިހާ ރައާޔިތުންނަށ ކަމުން މި މައްސަލްގައު ތިން ވަނަ ފަރާތެއްގެ މަޞްލަޙަތޮއިންތިހާއަށ ބޮޑުކަމަށް ފާހަގެކށްފައިވެއެވ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރި ކަންކަން އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާއާ ގުޅިގެނު ފާހަގަކުރި ކަންކަން
33އިސްތިއނާފުކުރު ފަރާތާއި އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފ ރާތާއ ދެމެދި ޤާނޫނާ ގޮތުން ތަބާވުން ލާޒިމު ކުރި އެއްބަސްވެ މެއް އޮތްކަމާއި، އުކްމުގެ ޙުއްޖަތަކީ މުއްދަތުހަމަވިކަމަށ ބުން ތާރީޚްގެ ފަހުންވެސް ކުއްޔަށް ދޫކޮށްފައިވާ ބިމަށް ދައްކަމުނަ އައް ކުލި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފރާތުނ ބަލައިގަންނަމުން އައިސްފައިވާކަމެވެ. އެހެންކަމުނ، އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ ވަގުތީ އަމުރު ނެރެފައިވަނީ ކޮންޓްރެކްޓާ ބެހޭ ޤާނޫނުގެ 2 ވަނި މާއދާއާއް 8 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( އާ ޚލާފަށި ކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނީ ބުނުމަކީ ހޤީޤަތާ ޚިލާފު ބުނުމެކެވެ.
34އިސްތިއުނާފު ރައްދުވު ފަރާތުން ސިވިލ ކޯޓަށު ހުށަހެޅް ޤަޟިއްޔާގެ މައި ޟޫޢު ގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އެދިފައިވަނީ އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތަށް ކުއްޔަށްދޫކޮށްފައިވާ ބިމާގުޅޭ އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު 16 ޖޫން 2017 އެށްހަމަވިފަހުންވެސް އެ ބިމަށް ދައްކަންޖެހޭ ކުލި ދެއްކުމުން އެކުލި ބަލައިގަތުމަކީ ދެފަރާތުގެ ދެމދުގައި ބަނދެވިފައިވާ ޞައްޙި އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަމަށް ބެލެވޭ ޙާލަތެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށާއި، އަދ އާ އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތީހަމަވ ތާރީޚަކީ 16 ޖޫން 2027 ކަމުގައި ކަނޑައަޅާ އ އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުނު އަންގާފައިވަ އެންމެހާ އެންގުންތަކަކީ ބާޠިލުއެންގުތަކެއްކަމަށް ކަނޑައަޅާ އ އިސްތިއުނާފުރައްދުވ ފަރާތުގާ މުދަލަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަ ނ ގެއްލުންތަކެއް ދީފައިވް ތ ލިބުނީ ގެއްލުމުގެ ބިދަލ ހޯދުނު ކަމަށް ވާއިރު، މަކަންކަމުންވެސް އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ އަމުރު ނުރެފައިވަނީ މީއި ޟޫޢާ ޤަޟީއްޔ ލަސްވެއްޖެނަމަ އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތަށް ލިބޭ ގެއްލުން އިތުރަށް ބޮޑުވެގެން ހިނގައިދާނެތެއާއ އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުން ބޮޑުވެ އިސްތެ އުނާފުކުރާ ފަރާތަށްވެސް ގާއްލުމުގެ ބަދަލު ދޭންޖެހިއްޖ ޙީ ލަތެއްގައި ބޮޑު ތަކުލީފަކަށ ވާނަ ކަމުގައިވާތަކަމޮށް ފާހަގކށްފައިވެއެވެ. އިސްތިއުނު ފީ ދެވަނަ ނުކުތާއާއި ގުޅިގެން ފާހަގަކުރިކަންކަން
35އިސްތިއެނު ފީ ދެވަނަ ނުކުތާއާ ގުޅިގާ ން އިސްތިއުނާފުރައްދުވ ފަރާތްން ބުނެފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުން ވަގުތީ އަމުރު ނެރެފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕު ރީމ ކޯޓުގް ނަންބަރ 2012/SC-A/21 ޤޟިއްޔަ އާއަހައިކޯޓުގ ނަންބަރ 2017/HC-A/443 ޤްޟައި ޔާގައި ކަނޑި އަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކާއި އެއްގޮތޭ ވާ ގޮތުގެ މަތިން އަދ ޝަރީޢަތްކުރުމާ ބެހޭގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދު ގ 6 ގެ 295 ވަނަ މުއްދަ ފުރިހަމައަށް ތ ޠުބެ ޤާ ކޮށް އ މާއްދާގައި ބަޔް ންކާ ށްފައިވ އެންމެހާ އުޞޫލުތަކަށޮރިޢ ޔަތްކށްގެންކަމުގައެވެ.
36އެގޮތުން،ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގައި ފުރިހަމް ވާނަ ޖެހޭ ފުރަތަމަ ޝަރިޠު ކަމުގައިވާ ވަގުތީ އަމުރަށް ޙުމާޔަތްލިބެންޖެހޭ މ އަޟޫޢަޙި އްޤެއް ނުވަތުޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް އޮތުމުގެ އަޙެ ތިމާލު އޮތް ތޯ ބ ލާއިރު، އ ފަރާތުގައި އެފަދަޙއްޤެއް އޮތްކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.ސަބަބކު،ދަޢުވާގެ މ އަޟުޢާ ގައި އިސްތިއުނާފް ރައްދުވާ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ހިފައިގެން ބަރާބަރަށެކުލި ދައްކަމުން އައި ބިމެއް، އާ އްބަސްވުމެއް ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ނުވާކަމަށް ބުނެ ބިން އިސްތިއުނާފުރައްދުވިފަރާތުގެ ކިބައިން ނިގުޅައިގަނެފައުއޮތުމެވެ. އިސްތިއާ ނެފުކުރްފަރާތުނ އެއްބަސްވުމެއް ވުޖޫދުގައި ނެތްކަމަށް ބުނިނަމަވެސް އ ފަރާތުން ކުލި ބަލައިގަންނަމުން އައިކަމަށް އިންކާރުކޮށްފައިނުވާކަމާއ އަދި ކުލި ބަލައިގަންނަމުން އުއަ ސްފައިވަނީ ކޮން އަސާސެއްގެ ދަށްނ ކަމަށް ބުނެދެވިފައިނުވާކަ ންފާހގަކޮށފައިވެއެވެ.
37ދެވަނަ ޝަރުޠު ކަމުގައިވާ ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމަކާއ ނުލައި އަޞްލު ދަޢުވާ ލަސްވެގެން ހިނގައްޖެނަމަ ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކަލެއް އޮތުން މި ޝަރުޠު ވެސް ފުރިހަމަވާކަމަށް ފާހެކޮށް ފައިވެއެވު. ވަގުތީ އަމުރަށް އެދުނުއިރު އިސާތިއުނާފަ ރައްދުވާ ފަރާތަށް އިޢަދޮ ނުކުރެވޭނެ ގެއްލުންތިއް ބަޔާންކށްފައިވާނެކަމާއް،އެ ގޮތުނ، ބިން އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފރާތުނަ އަތުލައިގަނ އެހެނެ ތިނަވަނަ ފަރަ ތ ކ ށ ކުއްޔަށް ދީފައިވާކަން ފާހަގކީށްފައިވެއެވެ. އަދި ވަގުތު އަމުރު ނެރުމަކެ އ ނުލައި އަސްލު ދަޢް ވާ ލަސްވެއްޖެނަމަ ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކަލަށަބަލާއިރު، ދަޢުވުގެ މޮއަޟޫޢުގައ ކޯޓި މެދުވެރިކޫށް ފ ރުވާ ހޯދުމަށް އެދިފައިވަނީ ޚުޞެމަތ އުފެދިފައިވާ ބިމެއް އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށް އަތުލައިގަތުމ ގުޅިގެނާ އާބިމ ގުޅާ އެންމެހައް މުޢމަލާތްތައ ހުއްޓުވުމަށ އެދުން އަމުރަކަށް ވާއިރު، އެފަދަ އަމަރެއ ކޯޓުން ނ ނެރެދީފިނަމަ މ އްޟޫޢީ ދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ފަރުވާކަމުގައިވާ އެއްބަސްވުމާއި ގުޅިގެން ލިބޭ ގެއްލުންތައ ހޯދުމަށް އިސްތިއުނާފރައްދުވާ ފަރާތަށް ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކާ އޮތްކަމުގައި ފާހަގކްށްފައިވެއެވެ.އަދި އެފަދަ އަމުރެއް ނުނެރެދީފިނަމަ،މައްސަލައިގެ މީއާ ޟޫޢުގައި އެދިފައިވާ ނަތު ޖާއިން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް އިޢެ ދަނުކުރެވޭ ވަރުގެ ގެއްލުން ލިބިދާނެކަމުގެ އިޙތިމާލުވެސ ހިމެން ކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.
38ތިންވަނަ ޝަރުޠުކަމަށްވ ވަގުތާ އަމުރަށް އެދޭފަރާތަކީ އެފަދަ އަމުރަކަށް އެދުމުގެ ސިފަތު ނިވަތ ހައިސު އްޔަތު އޮތް ފަރާތެއް ތޯ ބަލާއިރު އާ ޝަރުޠަވެސް ފުރިހަމަވާކަމަށު އ، ސަބަބި ކ ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާއި އެއްގޮތަށް ބިން ބޭނުންކުރަމުން އައިސްފައިވާތީ އަދި އެ ބިމަށް ދައްކަންޖެހޭ ކުލި ދެއްކުމުން އުކުލް އިސްތިއުނާފެކުރާ ފަރާތުނ ބަލައިގަންނަމުން އައި އައުމެވ. އަދި ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައ ބަދަލު ކުރެވިފައިވްލިޔުންތަކުނ ވެސް އެފަދް ހައިސްއްޔަތެއެލިބިގެންވާކަނ ސާބިތުވާކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވ.
39އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ: " ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު CR1/VA/2021/03-B2 ވަގުތީ އަމުރަށް ބަދަލުގެންނަޖެހޭ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައިދެއްވުންއެދެމެވ." މިފަދައިންކަން އެނގެން އޮވެއެވެ. ތަދައްޚުލުވި ފަރާތުން ދެއްކި ވާހަކަތައް އިސްތިއުނާފު ފޯމުގެ 10 ވަނަ ނަންބަރ
40އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ ވަގުތީ އަމުރު ނެރުނު ސިވިލް ކޯޓުން ބަލަމުންގެންދ އާ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2396/Cv-C/2021 ޤަޟިއްޔިއަކާ އެކުއެކީ ބޮޑެތި މަސައްކަތްތަކާއި، ކަންތައްތަކަށް ރާއްޖެތެރޭގެ މީހުން އުޅޭ ރަށަރަށު ނ ބިން ދޫކުރުމުގެ އެއްބަސްވް މ ގެ ދަށުނ 16 ޖޫން 2007 ގައު ދަ.ކުޑަހުވަދޫ ބަނދަރު ސަރަހްއްދުނުއިސު ތިއޮ ނާފި ރައްދުވާ ފަރާތަށް ދޫކި ށްފައިވާ ބިމަކާއ ގުޅި މައްސަލައެއްކަމާއި، އަދި އެ ބިމުގައި ކޮށްފައަވާ ޢިމާރާތާއި ވަޅު ފަދަ ތަންތިނަކީ ނުއުފުލޭ މުދާ ކަމުން އިސްވެ ބުނެވުނު ސިވިލް ކޯޓުގެ ޤީ ޟި އްޔާއަކ ބިމަކާއި އެ ބ މުގައި ހުރި ނުއުފުލޭ މުދަލާއި ގުޅޭ މައްސަލައެއކަމުން ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނާގެ ދަށުން އެ މައްސަލައަކީ ސިވިލް ކޯޓަށް ބެލުމުގެ އިޙްތިޞާޞް އޮތް މައްސަލައެއް ނޫންކަމަށް ބުނެ އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވ މައްސަލައަށް ތަދައްޚުލުވި ފަރާތުން އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޒެއް ފާހަގކޮށްފައިވެއެވެ.
41އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ މައްސަލައަށް ތަދައްޚުލުވި ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ: "ސިވިލ ކޯޓުގް ނަންބަރު 2396/Cv-C/2021 ޤި ޟަ އްޔާގ މައްސަލެ ބާޠިލުކޮށްދެއްވައި މި މައްސަލަ ބެލުމުގެ ޤާނޫނ އިޙްތިޞާޞް ސިވިލް ކޯޓަށް ލިބިގެން ނުވާކަމަށް ކަނޑައަޅުއްވައި ދެއްވައި ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ B2-CR1/VA/2021/03 ވަގުތާ އަމުރަކީޤާނޫނަޚިލާފަށް ނެރެފައިވ ޣައިރު ޤާނޫނީ އަމުރެއްކަމަށް ކަނޑައަޅުއްވައ ދެއްވައި އެ ވަގުތީ އަމުރު ބާޠިލުކޮށްދެއްވުނ އެދް މި މައްސަލައަށް ތަދައްޚުލުވެފައިވ ފަރާތާ އަދި ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ CR1/VA/2021/03-B2 ވަގުތީ އަމުރާއި ގުޅިގެން އެންމެބޮޑަށް ގިއްލުންވަމުން ދ ފަރާތުގާ ހައސއްޔަތުން އެދެމެވެ." މިފަދައިންނެވެ. ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 22 ނޮވެންބަރު 2021 ގައި ތަދައްޚުލުވި ފަރާތުން ހުށަހެޅި އިޖުރާއީއިޢުތެރާޟްގައި އ ފަރާތުން އެދޭގޮތު އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކާމެދު ޝަރީޢަތުން ރިޢާޔަތްކޮށް ފައިވާ ގޮތް
42ޕްރިސިޑެންސް 1ވަގުތީ އަމުރަ ނެރުމުގާއި ބަލަންޖެހުޢުންމު ޝަރެޠްތަކެއ ސުޕްރީމް ކޯޓުގް ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް )އޮސްޓްރޭލިއާ( ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. އެ ޝަރުޠުތަކަކީ:
42.1 ވަގުތީ އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަށް، ޤާނޫނީގޮތުނ ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހީމައުޟްޢުޙައްޤެއ ނުވަތު ޤާނޫނަ މަރްކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ޤާއިމުވެގެންވުން؛
42.2 ވަގުތީއަމުރަނެރުމަކިނުލޫ އީއަސްލު މައުޟ ޢ ދަޢުވާ ލަސްވެގެން ހިނގައްޖެނަމަ، ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކަލެއް އޮތުން؛ އަދި
42.3 ވަގުތީ އަމުރަށައެދޭ ފަރާތަކީ އެފަދަ އަމުރި ކަށް އެދުމުގެ "ޞިފަތު" ނުވަތު ހައިސިއްޔަތު ޤާނޫނީ ގޮތުން ލިބިފައިވާ ފަރާތެއްކަމުގައވުން ކަންއެނގެން އޮވެއެވެ.
43ޕްރިސިޑެންސް 2ނެރެދިނުމަށްހުށަހަޅ ވަގުތު އަމުރު ކާމިޔާބެ ކުރުމަށްޓަކައި،އާ އަމުރަށްއެދީހުށަހަޅްފަރާތަކ ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް )އޮސްޓްރޭލިއާ( ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރާ 3 )ތިނެއް( ޝަރެ ޠ ފުރިހަމަވި ފަރާތަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. އެގޮތުން، އެއިން ކޮންމެ ޝަރުޠަކަށް ވަކިވަކިން ނަޒަރުކުރާއިރު އަންނަނިވ ކަންކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ޤާނޫ ނީގޮތުނ ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟ ޢުޙައްޤެއ ނުވަތް ޤާނޫނަ މަރްކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލް ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ޤާއިމުވެގެންވޭތޯ ބެލުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2012/SC-A/21 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2012/SC-A/21
44ޕްރިސިޑެންސް 3ޤާނޫނީ ގޮތުން ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟ ޢު ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރްކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލިފާޅުކަނ ބޮޑުގޮތެއްގައި އޮތްކަން ހާމަކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުނެ، އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތުން ދައްކުވައިދޭން ޖެހޭހައިވެސް ކަމަކީ، ދަޢުވާ އޭނާއަށް ކާމިޔާބުވާނެކަމުގެ އަސާސީ އަދި ޙަޤީޤީ އިޙްތިމާލެއް އޮތްކަން ދައްކުވައިދިނުމެވ.
45އަމުރަށްއެދ ފަރާތުގު ކާމިޔބީގާ އިޙްތިމާލު ކުޑަނަމަ، އަސާސީ އަދ ޙަޤީޤްއިޙްތިމާލެއެ އޮތްކަމަށް ބެލެވިދާނެ ކަމަކަށް ޤަބޫލެއްނުކުރެވެއެވެ. އެހެންކަމުން، އީ ޙާލަތުގައް ވަގުތްއަމުރެއެ ނެރެދެވިދާނެކަމަކަށ ނުދެކެމެވެ. އެހެނީ، އީޙާލަތުގައޫ ޤާނޫނީގޮތުން ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟާޢީ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤނޫނ މަރުކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު "ފާޅުކަން ބޮޑަ " ކަމަށް ބުނެވިދާނެފަދްޙާލަތެއް އޮތުމަށްވުރެ ނެތުން ގާތްކަމަށް ފެންނާތީއެވެ. އަދި އެ ޙާލަތުގައި ކާމިޔާބުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ޙަޤީޤަތުގައި އޮތްކަމަށް ބުނެވިދާންކަމަށެބެލެވެނ ނެތަތީއެވެ.
46ޕްރިސިޑެންސް 4އަމުރަށް އެދުނު ފަރާތަށް ޤާނޫނީ ގޮތުންޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟ ޢް ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރު ކަޒެއ އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލެފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައީމ ޤަޟިއްޔާގައި އޮތްތޯ ބަލާއިރު، ދަޢުވާ ކާމިޔާބުވާނެކަމުގ އިޙްތިމާލެއް ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ފެންނަން އޮތްކަން އެނގޭކަށްނެތެވެ. އެހެނ،ދަޢުވާ ކާމިޔާބުވާނެކަމުގެ އަސާސީ އަދި ޙަޤީޤީ އިޙްތިމާލެއް އޮތްކަން އަމުރަށް އެދުނު ފަރާތަށް ބަޔާންކޮށްދެވިފައި ނެތި ތީއެވެ. އިސްތިއުނާފަ ރައްދުވު ފަރާތާއި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާއި ދެމެދު ޚުޞޫމަތު އުފެދިފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވް ބިނާކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުން ދެމިއޮތކަމުގ ނުވަތެ ނޫން ކަމުގެ މައްޗަށްކަން އެނގެއެވެ.އެހެންކަމުން، ދަޢުވާގައި ބުނާ ފަދަ އެއްބަސްވުމެއް ވ ޖޫދުގައި އޮތްކަން ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި އެނގެން ނެތީސް، އ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް "ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި" އޮތްކަން އެނގެން ނެތްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އެހެންކަމުން، މި ޝަރުޠު ހަމަވާކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންނި ނިންމުން ރަނގަޅު ކަމަކަށް އަހުރެންނުދެކެމެވެ.
47ޕްރިސިޑެންސް 5ތަދާރުކު ނުކުރެވޭ ގެއްލުމަކީ ފޫނުބެއްދޭ ވަރުގެ ގެއްލުން ނުވަތަ އިސްލާހުކޮށް، ރަނގަޅު ނުކުރެވޭނެފަދަ ގެއްލުންކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ރިޖްވުޑް ހޮޓެލްސް އެންޑް ސުއިޓްސް ޕްރިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު ޞަދީފް ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.
48އެކަށީގެންވާ ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ދެވޭނަމަ، އާންމު ގޮތެއްގައި، ދަޢުވާކަރ ފަރާތުގާ ދަޢުވު އެ މަރުޙަލާގައި ކިތަންމެ ވަރުގަދަ ކަމަށް ފެންނަން އޮތް ނަމަވެސީ،ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެ ދިނުމަށް ހުރަސްއެޅޭނެކަމަށް ޤަބޫކުރެވެއެވެ. އެހެނެ، ވަގުތީ އަމުރު ނެރެވެނީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ދިނުން އެކަށީގެން ނުވާ ޙާލަތްތަކުގައި ކަމުގައި ވާތީއެވެ.
49ޕްރިސިޑެންސް 6އެގޮތުން، ދަޢުވާރައްދުވަފަރާތުގެޢް މަލުގެ ސަބަބުނު ގެއްލުމުގާބަދަލި އެކަށީގެންވޭ ގޮތެއްގައަނުދެވް ފަދަ ގެއްލުންތަކެއްލިބިދާނެކަން، އަމުރަށް އެދި ހުށަހެޅް ފަރާތުންދައްކުވައިދޭނެޖެހޭނެކަމަށ ދެކެމެވ. މި ޙާލަތުގައި،ޤާނޫނީގޮތުން ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟ ޢެ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލް"ފާޅުކަން ބޮޑު" ގޮތެއްގައި އޮތްކަމަށަ ފެންނަން ނެތްކަން އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން، ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް އޮތްކަން އެނގެންނެތީސް ގެއްލުމަކީ ތަދާރުކު ނުކުރެވޭ ގެއްލުމެއްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބެލުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތްކަމުގައި ދެކެމެވެ.
50ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދުމުގެ ހައިސިއްޔަތު އަމުރަށް އެދުނު ފަރާތަށް އޮތްކަމާމެދު އެއްވެސް ދެބަސްވުމެއް ނެތްކަން އެނގެއެވެ. ތަދައްޚުލުވި ފަރާތުގެ ހުށަހެޅުމާމެދު ޝަރީޢަތަށް ފާހަގަވާކަންކަން
51އިސްތިއުނާ ފ ކުރާވިފައިވު ޤަޟިއްޔާއަށްތަދައްޚު ލުވި ފަރާތުނުހުށަހެޅި އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟަށް ބަލާއިރު، އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވ އަމުރާ ނެރުނު ސިވިލް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާގައި ހިނގަމުންދާ މައްސަލައަކީ އެފަރާތުނ ފާހަގަކުރިގޮތަށް ބިމާ ގުޅޭ ގޮތުން ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއަކަށްނުވެފައި އެ ދަޢުވާއަކީ އެއްބްސްވުމަކާއ ގުޅިގެނ [2021] SC 73 ގެ 31 ވަނަ ޕެރެގްރާފް
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް (އޮސްޓްރޭލިއާ) ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން، ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2012/SC-A/21
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ރިޒްވުޑް ހޮޓެލްސް އެންޑް ސުއިޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު ޞަދީފް ޤަޟިއްޔާ
- [2021] SC 73 ގެ 31 ވަނަ ޕެރެގްރާފް
- ބެންޗު
- ޙަސަން ޝަފީޢު، ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް
- ރައުޔު ލިޔުނު ފަނޑިޔާރު
- ޙަސަން ޝަފީޢު · ތާއީދުކުރެއްވީ: ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް