ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2016/HC-A/294
2016/HC-A/294، 2016/HC-A/294
2016/HC-A/294 (2016/HC-A/294, High Court of the Maldives, 24 April 2017)
2016/HC-A/294
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ހެކިންގެ ހެކިބަހުން ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 59 (ހ) އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/90 ގެ 6 (ށ) ގެ ދަށުން 10 އަހަރުގެ ޖަލު ޙުކުމެއް ކުރިއެވެ.
"މޭޑޭ" މުޒާހަރާގެ ކުރިން ދެމީހެއްގެ ގާތުގައި މުޒާހަރާގައި ކަމެއް ގޯސްވިޔަ ނުދިނުމަށް ބުނެ ދެ ފިސްތޯލައާއި ވަޒަން ދައްކައި ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއް ހިންގިކަމަށް ދައުލަތުން ދަޢުވާކުރިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ހިޔާޒަތުން ހަތިޔާރެއް ނުފެނި ބަޔަކު ބުނާ ބުނުމެއްގެ މައްޗަށް ޙުކުމްކުރި ކަމަށާއި، ފިސްތޯލައެއްކަން ނުވަތަ ސިޔާސީ މަޤްޞަދުގައި ބިރުވެރިކަން އުފެއްދިކަން ސާބިތުނުވާ ކަމަށާއި، ހެކި ބަލައިގަތީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށް ކަމަށާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 (ބ) ގެ ޙައްޤު ނުދޭ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/90 ގެ ދަށުން ޓެރަރިޒަމްގެ ކުށުން ކުށްވެރިކުރި ޙުކުމް ޞައްޙަތޯ: ހަތިޔާރު ހިޔާޒަތުން ނުފެނި ހެކިވެރިންގެ ބަސްމަތީގައި ކުށް ސާބިތުކުރެވޭތޯ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 (ބ) ގެ ޙައްޤު ލިބިދީފައިވޭތޯ އަދި ހެކި ބަލައިގަތީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
މުޠުލަޤު މަސްއޫލިއްޔަތުގެ ޤަޟިއްޔާތަކަކީ މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލަތަކެއް ކަމަށާއި، ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމާއި ޚުލާޞާ ބަޔާނަށް ފުރުޞަތު ދީފައިވާތީ 51 (ބ) ގެ ޙައްޤު ލިބިދީފައިވާކަމަށާއި، ހެކި ބަލައިގަތުމުގައި ޚިލާފުވި ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ބުނެދީފައިނުވާކަމަށާއި، ދައުލަތުގެ ތިން ހެކިންގެ ހެކިބަހުން ދަޢުވާގެ ސީޣާގައިވާ ކަންކަން ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް މީހެއްގެ އަތުން ފެންނަ ޙާލަތްތަކުގައި އެ ފެނުމަކީ އިސްތިސްނާއެއް ނެތި "މުޠުލަޤު މަސްއޫލިއްޔަތު" ޤާނޫނީ ގޮތުން އުފުލަންޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ޤަޟިއްޔާތަކަކީ މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލަތަކެއް ކަމުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/90 (ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ކުރާ ޓެރަރިޒަމްގެ ކުށަކީ މުޠުލަޤު މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ޒާތުގެ ކުށެއްކަން އެ ޤަޟިއްޔާތަކުން އެނގެން ނެތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5(ށ))
- ކުށެއް ކުރިކަމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ ކޮންމެ މީހަކުމެ ކުށުން ބަރީޢަވުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ވަގުތާއި އެކަށީގެންވާ ވަޞީލަތް ލިބުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އިން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ޙައްޤެއް ކަމާއި، އެޙައްޤު އެފަދައިން ލިބިދިނުމަކީ ޢަދުލުވެރިކަމާއެކު ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގެ މުހިއްމު އެއް އަސާސެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5(ނ))
- ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ދިފާޢު ބިނާކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތްތައް ލިބިދިނުމުގެ ތެރޭގައި އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މާއްދީ ހެކިތަކާއި ޝަފަހީ އަދި ކިތާބީ ހެކިތައް ދެނެގަނެ އެހެކިތަކާއި ގުޅޭ ގޮތުން ސުވާލުކުރެވި، ހެކި ޠަޢުނުކުރުމުގެ މަގު ތަނަވަސްވެފައި އޮންނަންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5(ނ))
- ދަޢުވާ އިއްވުމަށްފަހު ވަކީލަކާއެކު ކުރިއަށް ދިއުމަށް އެދުނު ފުރުޞަތު ދީ، ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ، ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާނަމަ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އިން ލިބިދޭ ކުށުގެ ތުހުމަތުން ބަރީޢަވުމަށް އެކަށީގެންވާ ވަގުތާއި އެކަށީގެންވާ ވަޞީލަތް ލިބިދީފައިނުވާކަމަށް ބެލެވޭނެ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5(ނ))
- ޤާނޫނީ އިޞްތިލާޙުގައި ހެކިދިނުމަކީ މީހަކު އޭނާގެ އަމިއްލަ ލޮލުން ދުށް ނުވަތަ އަޑުއެހި، ނުވަތަ އޭނާގެ ފަސް ޙިއްސުގެ ތެރެއިން ޙިއްސަކަށް އެނގިފައިވާ ކަމަކާމެދު އިޤްރާރުވުމެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5(ރ))
- ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި ހުށަހެޅޭ ހެކިތަކާއި ދަލީލުތައް މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރު ތަޤްޔީމް (evaluation) ކޮށް ވަޒަންކުރުމަށްފަހު، އެފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ހެކިތަކާއި ދަލީލުތަކާއި، އެހެކިތަކާއި ދަލީލުތަކުން ނުކުންނަ ނަތީޖާތަކުގެ މައްޗަށް ބުރަވެހުރެ، ޔަޤީނާ ގާތްކުރާ މިންވަރަށް އިޤްތިނާޢު (convince) ވެގެން މެނުވީ ކުށެއް ސާބިތުވެއްޖެކަމަށް ޖިނާއީ މައްސަލައެއްގައި ޙުކުމް ކޮށްގެން ނުވާނެކަމީ ޤަރީނަތުލް ބަރާއާ (presumption of innocence) ގެ ޢާންމު ޤާނޫނީ މަބްދައުގެ އެންމެ މުހިއްމު އެއް ޚާއްޞިއްޔަތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5(ރ))
- ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި ކޯޓުން ކުރާ ޙުކުމް ބިނާވާންޖެހޭނީ އަބަދުވެސް ޤާނޫނީ ގޮތުން ޞައްޙަ ދަލީލުތަކާއި ޤަރީނާތަކުގެ މައްޗަށެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5(ރ))
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/90 (ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ރ) އަދި (ކ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/90 (ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2012/SC-A/01
- ހައިކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2013/HC-A/163
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2008/SC-A/08
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2010/SC-A/07
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2010/SC-A/24
- ހައިކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2009/HC-A/212
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް