ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/178
ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް، 2018/HC-A/178
Abdhuﷲ Saeed v. Prosecutor General 2018/HC-A/178 (2018/HC-A/178, High Court of the Maldives, 7 June 2018)
ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ކުށް ސާބިތުކޮށް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 533 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި 1002 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން 4 މަހާއި 26 ދުވަހުގެ ޖަލު އަދަބު ކަނޑައެޅި.
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޖެމްސް ޚިދުމަތް ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުން ފޮނުވާ ލިޔުންތައް އެކްސެސް ނުވާގޮތަށް 2018 ފެބްރުއަރީގައި ކަނޑާލުމަށާއި ގުޅުމަށް މުވައްޒަފުންނަށް އެންގިކަމަށް ބުނެ، އޭރުގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރުގެ މައްޗަށް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 533 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދައުލަތުގެ މަސައްކަތަށް ހުރަސްއެޅުމުގެ ދަޢުވާ ކުރި.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން 13 ނުކުތާ ހުށަހެޅި، ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ ޙިމާޔަތާއި ޙައްޤުތައް ނުދިނުމާއި، ފަނޑިޔާރު ބަދަލުވުމާއި، ލިޔުންތައް ސިއްރުކުރުމާއި، ސިއްރު ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގި ގޮތާއި، ދަޢުވާ ފޯމާއި، ހެކި ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުމާއި، ދިފާޢީ ހެކިން ހާޟިރުނުކުރުމާއި، ޢަމަލު ތަޖްރީމުކޮށްފައިނުވުމާއި ނިޔަތު ސާބިތުނުވުމަށް ބިނާކޮށް.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޖެމްސް ޚިދުމަތް ކަނޑާލަން އެންގުމުން ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 533 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދައުލަތުގެ މަސައްކަތަށް ހުރަސްއެޅުމުގެ ކުށް ސާބިތުވޭތޯ؛ އަދި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ ޙިމާޔަތާއި، ފަނޑިޔާރު ބަދަލުވުމާއި، ހެކި ހާމަކުރުމާއި ސިއްރު ހެކިންގެ ހެކިބަހާއި، ދަޢުވާ ފޯމާއި، ދިފާޢީ ހެކިންނާބެހޭ އިޖުރާއީ ޙައްޤުތަކާ ޚިލާފަށް ޝަރީޢަތް ހިންގިތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ޖެމްސް ކަނޑާލަން އެންގުމަކީ ފަނޑިޔާރުކަމުގެ ވާޖިބުގެ ތެރެއިން ކުރާ ކަމެއް ނޫން؛ ފަނޑިޔާރު ބަދަލުވީ ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން؛ ހެކި ސިއްރުކުރުމާއި ސިއްރު ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގުމުގައި ޠަޢުނުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައި؛ ދަޢުވާ ފޯމު ޤާނޫނާ އެއްގޮތް؛ ކުށުގެ ޢަމަލުގައި ބައިވެރިވި ބައެއްގެ ހެކިބަސް ބޭނުންކުރުމަކީ ޤަބޫލުކުރެވިފައިވާ އުޞޫލެއް؛ ހެކިންގެ ހެކިބަހާއި ލޮގްތަކުން ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 533 ވަނަ މާއްދާގެ ޢުންޞުރުތައް ސާބިތުވާތީ ޙުކުމް ޤާއިމްކުރި.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ފަނޑިޔާރަކު އޭނާގެ މަޤާމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތާއި ވާޖިބު އަދާކުރުމުގައި ދިން ރައުޔަކާ، ކުރި އަމުރަކާ ނުވަތަ ކުރި ޙުކުމަކާ ގުޅިގެން، ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންވެގެންވާ އުޞޫލުތަކުގެ ބޭރުން އެއްވެސް ފަރާތެއްގައި ޖަވާބުދާރީއެއް ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، ޝަރީޢަތުގެ ކަންކަމަށް މަތިކުރެވިފައިވާ ފަރާތަކުން ޝަރީޢަތުގެ ކަންކަމުގެ ބޭރުން ކުރާ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ޢަމަލެއް ކޮށްފައިވާކަމަށް ތަޙްޤީޤަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އެކަމެއްގައި ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމަކީ މީގެ ކުރިންވެސް ކުރަމުން އައިސްފައިވާ ގޮތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 4 (ހ))
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ފަނޑިޔާރު ބަދަލުވުމާބެހޭ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ޝަރީޢަތް ފެށި ހިނގަމުންދަނިކޮށް ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުން ނިމި، ޙުކުމް އިއްވަން ވެފައިވަނިކޮށް ފަނޑިޔާރަކު ބަދަލުކުރަންޖެހިއްޖެނަމަ ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތެވެ. މައްސަލަ ބައްލަވަމުން ގެންދެވި ފަނޑިޔާރު ބަދަލުވެފައިވަނީ މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގައިނަމަ، އެ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކޮށްފައިވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 4 (ށ))
- ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ލިޔުންތަކެއް ސިއްރުކޮށްދިނުމަށް ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން އެ ލިޔުންތައް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ޙަވާލުކުރެވިއްޖެނަމަ ހެކި ސިއްރުކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގެ މަޤްޞަދު ގެއްލި ހިނގާދާނެތީ، ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން އެފަދަ ލިޔުމެއް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ޙަވާލުނުކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 84 ވަނަ މާއްދާއާއި 131 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވުމެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 4 (ނ))
- ހެކިބަސް ނަގަންވާނީ ޢާންމުކޮށް ހުޅުވާލެވިފައިވާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަކަށް ހެކިން ހާޟިރުކޮށް ހުވައިމަތީގައި ސުވާލުކޮށްގެން ކަމަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، ހެކިބަސް ދޭމީހުން ޙިމާޔަތްކޮށް، ރައްކާތެރިކުރެވޭނެ ގޮތަށް ހެކިބަސް ނެގުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތަކަށް ހެކިބަސް ނެގުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 4 (ރ))
- ކުށެއް ކުރިކަމަށް ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހަކު ކުށުން ބަރީޢަވުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ވަގުތާއި، އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތްތައް ލިބުމަކީ، ޢަދުލުވެރިކަމާއެކު ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގެ މުހިއްމު އެއް އަސާސެވެ. ދިފާޢު ބިނާކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތްތައް ލިބިދިނުމުގެ ތެރޭގައި އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މާއްދީ ހެކިތަކާއި، ޝަފަހީ އަދި ކިތާބީ ހެކިތައް ދެނެގަނެ އެ ހެކިތަކާ ގުޅޭގޮތުން ސުވާލުކުރެވި، ހެކި ޠަޢުނުކުރުމުގެ މަގު ތަނަވަސްވެފައި އޮންނަންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 4 (ރ))
- މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ތަޙްޤީޤަށް ދީފައިވާ ބަޔާނަކީ ދަޢުވާ އުފުލުމަށް ނުވަތަ ދަޢުވާ ބިނާކުރުމަށް މުހިންމު އެއްޗެއްކަމުގައި ވީނަމަވެސް ޝަރީޢަތުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ބެލޭނީ ހެކިން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދޭ ހެކިބަހެވެ. އެހެންކަމުން، ހެކިން ތަޙްޤީޤަށް ދީފައިވާ ބަޔާންތައް އޭގެ ޒާތުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ނުލިބުނު ކަމުގައިވީނަމަވެސް، ހެކިންގެ ހެކިބަސް ޠަޢުނުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ގެއްލިގެންދާނެ ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 4 (ރ))
- ދަޢުވާ ފޯމުގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތެއް ސޮއިކުރާނަމަ، އެމީހަކު އެކަން ކޮށްފައިވަނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުއްދަދީގެންކަން ކޯޓަށް ކަށަވަރުކުރެވުމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 81 ވަނަ މާއްދާގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުވީކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 4 (ބ))
- ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކުރާ ދަޢުވާއެއްގައި ކުށް ބަޔާންކުރުމުގެ އިތުރުން، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާ ހިންގިކަމަށް ބުނާ ޢަމަލާއި، އޭނާ އެ ކުށްކުރިކަމަށް ބުނާ ވަގުތާއި ތަން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ؛ މި ކަންކަން ދަޢުވާގައި ހިމެނިފައިވާނަމަ އެއީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ދަޢުވާއެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 4 (ޅ))
- ކުށުގެ ބާވަތާއި ކުށް ކޮށްފައިވާ ޙާލަތަށް ބަލައި، ކުށުގެ ޢަމަލުތަކުގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން ހެކިންގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ހިފިދާނެ ބައެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާނުކޮށް، އެކުށުގެ އެންމެ ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވާ މީހާގެ ނުވަތަ ބައެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ނިންމުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމް ބަލައިގެންފައިވާ އުޞޫލެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 4 (އ))
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) އިން ކުށެއް ކުރިކަމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހަކަށް ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ޙައްޤުތަކަކީ ދަޢުވާ ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ހާޟިރުކުރާ ހެކީންނާ ސުވާލުކުރުމާއި، އެމީހަކު ބޭނުންވާ ހެކީން ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށް ކޯޓުގައި އެދުމާއި، އެ ހެކީންނާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ސުވާލުކުރުމުގެ ޙައްޤެވެ؛ ދިފާޢީ ހެކިންނަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ފޮނުވުމަށްފަހުވެސް ހާޟިރުނުވުމުން އެމީހުންގެ ހެކިބަސް ނުނެގުމަކީ އެ މާއްދާއާ ޚިލާފުވުމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 4 (ވ))
- ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކާ ދެމެދު ލިޔެކިޔުން ބަދަލުކުރުމަށް ޤާއިމްކޮށްފައިވާ "ގަވަރމަންޓް އީ-ލެޓަރ މެނޭޖްމަންޓް ސިސްޓަމް" (ޖެމްސް) ގެ ޚިދުމަތް ކަނޑާލުމަށް އަންގައި، އެ އެންގުމާ އެއްގޮތަށް މުވައްޒަފުން ޢަމަލުކުރުމަކީ، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 533 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ތިމާއަށް އެނގިހުރެ ޤާނޫނުގެ ބާރު ހިންގުމަށް ނުވަތަ ދައުލަތުގެ މަސައްކަތްކުރުމަށް، މާއްދީ ގޮތުން ހުއްޓުވައިގެން ނުވަތަ ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތި ކުރުވައިގެން ނުވަތަ ރަސްމީ ވާޖިބަކާ ޚިލާފުވެގެން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ހުއްދަ ނޫން ޢަމަލެއްކޮށްގެން ދައުލަތުގެ މަސައްކަތަށް ހުރަސްއެޅުމެވެ. މި ކުށަކީ ޖުނަޙްގެ 1 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެއްކަމާއި، އޭގެ އަދަބަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1002 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ތާވަލުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން 4 މަހާއި 26 ދުވަހުގެ ޖަލު އަދަބެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 4 (ރ)، 4 (މ))
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 533 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1)، (2) ގެ (i) އަދި (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1002 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) އަދި (ކ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) — ފަނޑިޔާރުން ޖަވާބުދާރީ ނުކުރެވޭނެކަމުގެ މާއްދާ (ނަންބަރު PDF ގައި ހަލަބޮލި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 81 ވަނަ މާއްދާ، 82 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، 84 ވަނަ މާއްދާ، 131 ވަނަ މާއްދާ (މި ނަންބަރުތައް ގުޅުންހުރި 2018/HC-A/182 ގެ އެއް ޢިބާރާތުން ކަށަވަރުކުރެވިފައި)؛ ހެކިބަސް ނެގުމާއި ހެކިން ރައްކާތެރިކުރުމާއި ފަނޑިޔާރު ބަދަލުވުމާބެހޭ މާއްދާތައް (ނަންބަރުތައް PDF ގައި ހަލަބޮލި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2008 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނު)
- ހައިކޯޓުގެ 2012/HC-A/120
- ހައިކޯޓުގެ 2013/HC-A/163
- ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/181
- ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/182
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/52
- ބެންޗު
- ޢަބްދުލްޣަނީ މުޙައްމަދު، ޝުޖާޢު ޢުޘްމާން، ޙަސަން ޢަލީ
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް