ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2019/HC-A/355
އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން، 2019/HC-A/355
Ahmed Ismail v. Lateefaa Ali Hassan 2019/HC-A/355 (2019/HC-A/355, High Court of the Maldives, 18 June 2020)
އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށް، ޢިމާރާތްތައް ގޯތީގެ ވެރިފަރާތާ ޙަވާލުކުރުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.
މަރުދުވަހަށް ބެލުން ޝަރުޠުކޮށް ގޯތީގެ ޢިމާރާތްތައް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމަށް ޚިލާފުވެފައިވާތީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށް ގޯތިން ނެރެދިނުމަށް އެދި ގޯތީގެ ވެރިފަރާތުން ސިވިލް ކޯޓަށް ދަޢުވާ ކުރިއެވެ. ސިވިލް ކޯޓުން ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގެ ޤަވާޢިދާ ޚިލާފަށް ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރި ކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އިޖުރާއީ ނުކުތާއެއްގެ ގޮތުގައި ބުނީ އިސްތިއުނާފު ބަލައިގަތުމަށް ދިން ހުއްދައަކީ ސަރކިއުލަރއާއި ޤަވާޢިދާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު ދިން ހުއްދައަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2015/06/SC ސަރކިއުލަރއާއި 2015/05 ޢާއްމު ސިޓީއާއި ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދާ އެއްގޮތަށް ދިން ހުއްދައެއްތޯ، އަދި އެފަދަ މައްސަލައެއްގައި މައުޟޫޢާމެދު ޙުކުމެއް ކުރެވޭތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބަލައިގަތުމުގެ ހުއްދަ ޤަވާޢިދާ ޚިލާފު ކަމަށް ކަނޑައަޅައި، މައުޟޫޢާމެދު ޙުކުމެއް ނުކޮށް ނިންމި (ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބަދަލެއް ނުވެ)
ޙުކުމުގެ މަޢުލޫމާތު ލިބުނު ތާރީޚު (ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓު ނެގި ދުވަސް) އިން ފެށިގެން ގާތްގަނޑަކަށް 10 މަސް ފަހުން ހުއްދައަށް އެދުނު ކަމަށާއި، ރިޕޯޓުގެ އާ ކޮޕީއެއް ހުށަހަޅައިގެން އޮޅުވާލުމުގެ ތެރެއިން ހުއްދަ ހޯދި ކަމަށާއި، އެއީ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ނޫންކަމަށް ބަލައި، ހުއްދަ ދިނުމަކީ ޤަވާޢިދާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/52 ގައިވާ ފަދައިން މައުޟޫޢާމެދު ޙުކުމެއް ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ނިންމިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުގެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤަކީ ޤާނޫނުއަސާސީން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ޢާއްމު ޤާނޫނީ މަބްދައެކެވެ. ނަމަވެސް އެ ޙައްޤަކީ މައުޟޫޢީ ގޮތުންނާއި އިޚްތިޞާޞްގެ ގޮތުންނާއި ވަޤުތުގެ ގޮތުން ޤައިދުކުރެވިފައިވާ ޙައްޤެއް ކަމަށްވާތީ، ބޭނުންކުރެވޭނީ ޤާނޫނުން ކަނޑައަޅާ ޙުދޫދުގެ ތެރޭގައެވެ. ((ށ)، (ނ))
- އިސްތިއުނާފު މުއްދަތު ޢާއްމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ފެށެނީ ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުން ޙުކުމްކުރި ތާރީޚުންނެވެ. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2015/06/SC ސަރކިއުލަރ އާއި 2015/05 ޢާއްމު ސިޓީގެ ދަށުން މުއްދަތު ގުނަނީ މައްސަލަ ނިންމި ދުވަހުން ފެށިގެން، ސަރުކާރު ބަންދު ދުވަސްތައް ނުހިމަނައިގެންނެވެ. ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓު ލިބުނު ދުވަހުން ފެށިގެނެއް ނޫނެވެ. ރިޕޯޓު ނުލިބުނަސް މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ފޯމު ހުށަހަޅަންޖެހޭނެއެވެ. ((ރ)، (ބ)، (ތ))
- ޤާނޫނުގައިވާ އިސްތިއުނާފު މުއްދަތު ފާއިތުވުމުން އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު ގެއްލި ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ނިހާއީ ޙުކުމަކަށް ވެއެވެ. މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު ހުށަހަޅާ މައްސަލަ ބަލައިނުގަތުމަކީ ޚަޞްމެއްގެ ހުށަހެޅުމަކާ ނުލައިވެސް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. ((ބ))
- މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު އިސްތިއުނާފު ބަލައިގަތުމަށް ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދުގެ ދަށުން ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރަކީ މުޠްލަޤް އިޚްތިޔާރެއް ނޫނެވެ. އެ ބަލައިގަނެވޭނީ އަމިއްލަ ބާރުނުފޯރާފަދަ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް މެދުވެރިވިކަން ހުއްދައަށް އެދޭ ފަރާތުން ހައިކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރަށް ސާބިތުކޮށްދީފިނަމައެވެ. ((ފ)، (ތ))
- ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކޮށްފައިވާނަމަ، ޙުކުމުގެ މަޢުލޫމާތު އެނގޭ ހިސާބުން ފެށިގެން އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކޮށްފައިވާނަމަ އެއީ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މަޢުލޫމާތު ލިބުމަށްފަހު އެކަށީގެންނުވާ ދިގު މުއްދަތެއް (ގާތްގަނޑަކަށް 10 މަސް) ފާއިތުވުމަށްފަހު އިސްތިއުނާފުކުރުމަކީ އަމިއްލަ ބާރުނުފޯރާފަދަ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ((ތ))
- އިސްތިއުނާފަށް ނުވަތަ އިލްތިމާސަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއް ބަލައިގަތުމުގައި ޤާނޫނާއި އިޖުރާއަތުން ބޭރުން ކަމެއް ހިނގާފައިވާނަމަ، މައުޟޫޢާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ބަދަލުގައި މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅައި ނިންމިދާނެއެވެ. އެފަދަ މައްސަލައެއްގައި މައުޟޫޢާމެދު ޙުކުމްކުރުމަކީ ޤާނޫނީ މުއްދަތުތަކާ ފުށުއަރާ ޝަރީޢަތުގެ ބޭނުން ނަހަމަ ގޮތުގައި ހިފުމަށް ހުޅުވާލެވޭ ދޮރެކެވެ. ((ލ))
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު ބަޔާންކުރާ މާއްދާ (56 ވަނަ މާއްދާ) [ޕީޑީއެފްގައި '2. ވަނަ މާއްދާ']
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޢަދުލުވެރި ޝަރީޢަތަކަށް ހުރި ޙައްޤު ބަޔާންކުރާ މާއްދާ [ޕީޑީއެފްގައި '00 ވަނަ މާއްދާ']
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޙައްޤުތައް ޤައިދުކުރުމާ ބެހޭ މާއްދާ [ޕީޑީއެފްގައި '82 ވަނަ މާއްދާ']
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/06/SC ސަރކިއުލަރ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/05 ޢާއްމު ސިޓީ
- ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދުގެ މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު އިސްތިއުނާފު ބަލައިގަތުމާ ބެހޭ މާއްދާގެ (ނ) [ޕީޑީއެފްގައި '09 ވަނަ މާއްދާ']
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ އިސްތިއުނާފު މުއްދަތު ބަޔާންކުރާ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރު (90 ދުވަސް) [ޕީޑީއެފްގައި '0484/00' އަދި '00 ވަނަ މާއްދާ']
- ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވީގޮތުގެ ޤަވާޢިދު (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ ނުކުތާގައި)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/SC-A/52 ޤަޟިއްޔާ
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/SC-A/52 ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/HC-A/197 ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/HC-A/248 ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/HC-A/131 ޤަޟިއްޔާ (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދިން)
- ބެންޗު
- ޝުޖާޢު ޢުޘްމާން، މުޙައްމަދު ފައިޞަލް، ޙުސައިން ޝަހީދު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް