ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2019/HC-A/427
ޢަބްދުލްޣަނީ ވ. ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ނޭޝަނަލް ރަޖިސްޓްރޭޝަން، 2019/HC-A/427
Abdhulghanee v. Dipaatmant of National Rajistreyshan 2019/HC-A/427 (2019/HC-A/427, High Court of the Maldives, 10 April 2022)
ޢަބްދުލްޣަނީ ވ. ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ނޭޝަނަލް ރަޖިސްޓްރޭޝަން
މައިގަނޑު ސުވާލު
އައިޑީކާޑުގައި ލިޔެފައިވާ އުފަންތާރީޚު ބަދަލުކޮށް ކާވެނީގެ ސެޓްފިކެޓުގައިވާ ޢުމުރަށް ބިނާކޮށް އުފަންތާރީޚު ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދުނު ދަޢުވާގައި، ހުށަހެޅުނު ޝަފަހީ ހެކިބަހާއި ލިޔުންތަކުން އައިޑީކާޑުގައިވާ ތާރީޚު ނަފީވޭތޯ، އަދި ސިވިލް ކޯޓުން ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 03/2016 ޢާއްމު ސިޓީއަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވޭތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 03/2016 ޢާއްމު ސިޓީ ބުނާގޮތުން، އުފަންތާރީޚު ނުވަތަ ޢުމުރު ބަދަލުކުރުމަށް އެދޭ މައްސަލަތަކުގައި ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ބަލަންވާނީ އުފަންތާރީޚު އަންގައިދޭ ރަސްމީ ލިޔުމަކަށެވެ؛ ތަފާތު މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭ ގިނަ ލިޔުން ހުރިނަމަ އެންމެ ޞައްޙަކަން ބޮޑު ލިޔުމަށެވެ؛ އޭގެ ތެރެއިން ލިޔުމަކީ ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ލިޔުމެއްނަމަ އެ ލިޔުމަށެވެ؛ ރަސްމީ ލިޔުމެއް ނެތްނަމަ ހެކިންގެ ހެކިބަހަށެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 7)
- ބޭބެއަށްވުރެ ކޮއްކޮ ދޮށިވުން ނުވަތަ މައިންބަފައިންނާއި ދަރިފުޅުގެ ޢުމުރު ދާދި އެއްވަރުވުން ފަދަ، ރަސްމީ ލިޔުމެއްގައިވާ ޢުމުރަކީ އަސްލު ޢުމުރު ނޫންކަން ސަލާމަތް ބުއްދިއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ޙާލަތްތަކުގައި، ޢުމުރާބެހޭ ގޮތް ނިންމާނީ ބަދަލުކުރަން ހުށަހަޅާ ސަބަބުތަކަށް ބެލުމަށްފަހު ހެކިންގެ ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 8)
- ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާ އުފަންތާރީޚު އަންގައިދޭ ރަސްމީ ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ބެލިދާނީ ފޫޅުމާ ފޯމު، ވިހެއުމާއި މަރުވުމާއި އުފަންވުމުގެ ރަޖިސްޓްރީ، އުފަންދުވަހުގެ ސެޓްފިކެޓު، އައިޑީ ކާޑު އަދި ޕާސްޕޯޓު ފަދަ ލިޔުންތަކަށެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 10)
- އުފަންތާރީޚު އަންގައިދޭ ރަސްމީ ލިޔުމެއް އޮތްނަމަ އުފަންދުވަސް ކަނޑައެޅުމުގައި ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލަންވާނީ އެ ލިޔުމަށް ކަމުން، އެ ލިޔުމުގައިވާ ތާރީޚު ޞައްޙަ ނޫންކަން ނަފީކުރާފަދަ ހަރުދަނާ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ އެކަމަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 12)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުން ސާބިތުވުމުގެ ބާރުގެ ޙައިޘިއްޔަތުން ޝަފަހީ ހެއްކަކީ ކިތާބީ ހެއްކަށްވުރެ ބަލި ވަޞީލަތެކެވެ؛ މީހަކު އަމިއްލައަށް ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ އިދާރާއަކަށް ދިން މަޢުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް ދޫކުރާ ރަސްމީ ލިޔުމަކީ ޔަޤީނީ ޢިލްމު ޙާޞިލުކުރެވޭ ޤާނޫނީ ޙުއްޖަތެއް ކަމުން، އެފަދަ ލިޔުމެއްގައިވާ އުފަންތާރީޚު ޝަފަހީ ހެކިބަހުން ނަފީ ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 13)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/92 ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ ބުނާގޮތުން، އުފަންދުވަހުގެ ސެޓްފިކެޓުގައިވާ ތާރީޚު ބަދަލުކުރެވޭނީ އެ ތާރީޚަކީ ރަނގަޅު ނޫން ތާރީޚެއްކަމާއި އަލުން ހުށަހަޅާ ތާރީޚަކީ ރަނގަޅު ތާރީޚެއްކަން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުކޮށްދީ، އެކަމުގެ ޝަރުޢީ ލިޔުމެއް އޮވެގެންނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 14)
- (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔު) އައިޑީކާޑުގައިވާ އުފަންތާރީޚުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ޠަޢުނުކުރެވިފައިވާ ޙާލަތުގައި، އެ ކާޑަކީ އެންމެ ޞައްޙަ ލިޔުންކަމަށް އިފްތިރާޟް ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (best evidence rule) ހިނގަނީ ޠަޢުނުކުރެވިފައިވާ ލިޔުމުގެ މައްޗަށް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއަކީ ކާޑުގައިވާ ތާރީޚު ރަނގަޅު ނޫންކަމާއި ރަނގަޅު ތާރީޚު ނުވަތަ އަހަރު އެހެން ހެކިން ސާބިތުކުރުމެވެ؛ އެކަން ނުކުރެވިއްޖެނަމަ އޭނާގެ އަމިއްލަ އިޤްރާރަށް ބިނާކޮށް ލިޔެފައިވާ ތާރީޚު ބަދަލުކުރެވޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 17، 18)
- (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔު) ހެކިބަހަކީ ހެކިވެރިޔާ އަމިއްލަ ޙިއްސުތަކުން ދެނެގަތް ކަމެއް ކިޔައިދިނުން ކަމުން، މީހަކު އުފަންވުމުގެ ކުރިން ހިނގި ޙާދިޘާއެއްގެ (މިސާލަކަށް ބޭބެ އުފަންވި ތާރީޚުގެ) ހެކިބަސް ކޮއްކޮއިންނަށް ނުދެވޭނެއެވެ؛ އަދި ކާވެނީގެ ސެޓްފިކެޓު ފަދަ ލިޔުންތަކަކީ ޢާއްމު އުޞޫލުން ބުރަދަން ދެވޭ ލިޔުން ކަމުގައި ވިޔަސް، ކޮންމެ މައްސަލައެއްގައި ހުށަހަޅާ ލިޔުމަށް ވަކިން ބަލަންޖެހޭނެއެވެ؛ އެހެން ލިޔުންތަކާ ފުށުއަރާ މަޢުލޫމާތު ހުރި ލިޔުމަކަށް ބަރޯސާ ނުވެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 20–23)
1މިއީ،ސިވިލ ކޯޓުގް ނަންބަރ 2158/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާ އެ ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާއި ޚިލާފަށް ކަމަށްބުނެ ދަފްތަރު ނަންބަރު: 4060، ޢަބްދުލްޣަނީ )އައިޑީ(ގެ ފަރާތުން އެޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކް ޓުގައާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުނ ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ.
2އިސްތިއުނާފީ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތަކީ ޑިޕާރޓްމަންޓ އޮފް ނޭޝަނަލް ރ ޖިސްޓްރޭޝަން )ދިވެހި ދައުލަތް(އެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގައި ކުރެވުނު ދަޢުވާ 3- ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2158/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާއަށް ބަލާއިރް އެ މައްސަލައަކީ، ޑިޕާރޓްމަންޓ އޮފް ނޭޝަނަލް ރަޖިސްޓްރޭޝަނުން ދަފްތަރު ނަންބަރު: 4060، ޢަބްދލު ޣަނީއަށް ހަދާ ދީފައިވާ ނަންބަރު: ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑުގައި ޢަބްދާ ލްޣު ނީގެ އުފަންތާރީޚު ކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވ ތާރީޚުކަމުގައިވ 03 ޖުލައި 1957 މި ތާރީޚަކީ ޢަބްދަ ލ ޣަނީގެ ޞައްޙަ އުފުނ ތާރީޚް ނޫންކަމަށާއި ޢަބްދުލް ޣަނީގެ ޞައްޙަ އުފަން ތާރީޚަކީ ޢަބްދާ ލ ޣަނީގ ކައިވެނީގެ ސެޓްފިކެޓުގައިވާ އުފަން ތާރީޚުކަމުގައިވ 03 ޖުލައި 1951 މ ތާރީޚު ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި ދިނުމަށް ޑިޕާރޓްމަންޓ އޮފް ނޭޝަނަލް ރަޖިސްޓްރޭޝަނަށް ރައްދުވާގޮތަށް ދިވެހި ދައްލަތުގެ މައްޗަށް ޢަބްދްލޣަނީ ދަޢުވާކުރުމުން ބެލުނު ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. ސިވިލް ކޯޓުން އެ ދަޢުވާއަށް ބިނާކޮށް ކޮށްފައިވާ ޙުކުމް 4- ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2158/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ "ދެންފަހެ، އިސްވެދިޔަ ބަޔާންތަކަށާއި، ފާހަގަކުރި ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށް ބެލުމަށްފަހު، ދަފްތަރު ނަންބަރު 4060 ޢުބްދުލްޣަނީއަށް ޑިޕާރޓްމަންޓ އޮފް ނޭޝަނަލް ރަޖިސްޓްރޭޝަނުން ހައްދާދީފައިވާ ނަންބަރ: ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑު )އައިޑީކާޑ( ގައި ޢަބްދާ ލޣަނީގެ އުފަންތާރީޚު ކަމުގައި ލިޔެފައިވާ 03 ޖުލައި 1957 މި ތާރީޚުއަކީ ޢަބްދާ ލ ޣަނީގެ ޞައްޙަ އުފަންތާރީޚެއ ނޫންކަން ހުށަހެޅިފައިވާ ލިޔުންތަކުނ ޝަރީޢަތަށް ސާބިތނުވާކަމަށ ކަނޑައަޅައް ޙުކުމްކޮށްފީމެވ ". މިފަދައިން ޙުކުމްކޮށްފައިވާކަން އެ ޤަޟިއްޔާގެޝަރީޢަތ ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުން އެނގެން އޮވެއެވެ. އެ ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ހުށަހެޅި ނުކުތާތައް 5- ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2158/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާއެ ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނަޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފެ ށްކަމަށ ބުން އެމައްސަލ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށު އެދި ދަފްތަރު ނަންބަރ 4060، ޢަބްދުލްޣަނީގެ ފަރާތުން 02 )ދޭއް( ނުކުތާ ހުށަހަޅައި އާ ނުކުތެ ތަކާބެހޭގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ވާހަކަ ދައްކާފައިވެއެވެ. އެ ނުކުތތަކކީ؛
5.1- ޢަބްދުލްޣަނީގެ އައިޑެންޓިޓީ ކާޑުގައިވާ އުމުރަކް ޢަބްދެ ލްޣަނީގެ އޞު ލ އުމުރު ނޫންކަމާއި، ޢަބްދުލްޣަނީގ އުމުރަކީ 03 ޖުލައި 1951 ކަމުގައް ކަނޑައަޅައި ދިނުމަށް އެދި އެކަން ސާބިތުކޮށެ ދިނުމަށްޓަކައި، މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަރާތުން ހެކިން ހުށަހަޅާފައިވަނިކޮށް، ސިވިލް ކޯޓުގ ނަންބަރ 2158/Cv-C/2018 ޤޟިއްޔަ ނިންމާފައިވަނީ އެ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނުނަގާކަމާއި، އެ ހެކިން ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލު ނުކުރެވޭނަމަ، އިތުރު ހެކިން ހުށަހެޅުމަށްވެސް ޝަރީޢަތުގައި އެދުނުކަމާއި، ސިވިލް ކޯޓުން އްމައްސަލަ ނިންމަވާފައިވަނީ އެއްވެސް ޢަދުލުވެރިކަމެއް ނެތިއިސްތިއުނާފ ކުރު ފަރާތުގާ ޙައުޤަށ އުނިކަން އަންނަގޮތަށްކަމަށްބުނެ ހުށަހެޅ ނކުތ އާއި،
5.2- އުފަންތާރީޚު ނުވަތަ އުމުރު ބަދަލުކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކުގައި ޢުމަލުކުރާނެގޮތް ދިވެހިރާއްޖޭގަ ސޕްރީމު ކޯޓުގް ނަންބަރު: 03/2016 ޢާއްމު ސިޓީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމާއި، ސިވިލް ކޯޓުގެނންބަރ 2158/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ އެ ސިޓީއަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަކާ ނުލައކަމަށ ބުން ހުށަހެޅ ނުކުތާއެވެ. ޝަރީޢަތަށް ފާހަގަކުރެވުނު ކަންތައްތައް 6- ސިވިލް ކޯޓު ގެ ނަންބަރު 2158/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާ ނިމިފައިވާ ގޮތާ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފެކަމަށބުނ އެ ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދި ދަފްތަރު ނަންބަރ 4060، ޢަބްދުލްޣަނީގުފަރާތުން އިސްތިއުނާފ ކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކަށާއި އެނުކުތތަކާއާ ގުޅިގެނި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށާއި، މ އްސަލައާއ ގުޅުންހުރި ލިޔެކިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. 7- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 03/2016 ޢާއްމު ސިޓީއަށް ބަލާއިރު، އުފަން ތާރީޚު ނުވަތަ ޢުމުރު ބަދަލުކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކުގައި ޢަމަލުކުރާނެގޮތީ ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމާއި، އެގޮތުން އެފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގައި ބަލަންވާނީ )ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ( 5 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔް ންކޮށްފައިވާ ފަދައިންއުފަންތރީޚު އަންގައިދޭ ރަސްމީ ލިއުމެއާ އޮތްނަމަ އެ ލިއުމަށޫކަމާއި، އުފަންދުވަސް އަންގައިދޭ އެއް ލިއުމަށްވުރެ ގިނަ ލިއުން ހުރެ އެ ލިއުންތަކުގައިވާ މަޢުލް މާތު ތަފާތުނަމަ، ބަލަންވާނީ އ ނ މ ޞައްޙަކަން ބޮޑު ލިއުމަށްކަމާއި، ނަމަވެސް އޭގެތެރެއިނ އެއް ލިއުމަކީ އޭގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޝަރީޢަތުން އުފަންތާރީޚާމެދ ގޮތއެ ކަނޑައަޅާފައިވް ލިއުމެއްނަމަ، އަފަން ތ ރީޚު ކަނޑައަޅާ ންވާނީ ޝަރް ޢަތުނ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވް ލިއުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްކަމާއި، އަދި އުފަން ތާރީޚު އަންގައިދޭ ރަސްމީ އެއްވެސް ލިއުމެއް ނެތްނަމަ، އުފަން ތާރީޚާ ބެހޭގޮތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ހެކިންގެ ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެންކަމާއި، މިއީ، މިފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ޢާންމުކޮށް ބަލަންޖެހޭ އުޞޫލުކަމށެވެ. 8- ނ މަވެސް، އުފަން ތާރީޚު ބަދަލުކުރުމާ ގުޅޭ މިފަދަ މައްސަލަތަކުގައި، ބޭބެ އަށްވުރެ ނުވަތަ ދައްތައަށްވުރަ ކޮއްކޮގެ އުމުރު ދޮށިވުން ނުވަތަ މައިންބަފައިންނާ ދަރް ފުޅުގެ ޢުމުރު ދާދި އެއްވަރުވުނި ފަދަ، ރަސި މ ލިއުމެއްގައ އޮތް އުމުރަކީ އަސްލު ޢުމުރު ނޫންކަމަށް ސަލާމަތް ބުއްދިއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ޢުމުރުބެހޭގެ ތުނ ގޮތެއް ނިންމާނީ ޢް މުރު ބަދަލުކުރަން ހުށަހަޅާފައިވާ ސަބަބުތަކަށް ބެލުމަށްފަހު ހެކިންގެ ހެކިބަހުގެ މައްޗަށ ބިނާކޮށްގެންކަން އެ ޢާއްމު ސިޓީއަށް ބެލުމުން އެނގޭކަމެވެ. 9- އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިފައިމިވާ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2158/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި ހިމެނޭ މައްސަލައަކީ، ޑިޕާރޓްމަންޓ އޮފް ނޭޝަނަލް ރަޖިސްޓްރޭޝަނުން ދަފްތަރު ނަންބަރ 4060، ޢަބްދާލްޣަނީއަށ ހަދދީފއިވާ ނަންބަރު: ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑުގައި ޢަބްދު ލްޣާ ނީގެ އުފަންތާރީޚު ކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ތާރީޚުކަމުގައިވ 03 ޖުލައި 1957 މި ތާރީޚަކީ ޢަބްދު ލ ޣަނީގެ ޞައްޙަ އުފަން ތާރީޚު ނޫންކަމަށާއި ޢަބްދުލްޣަނީގެ ޞައްޙަ އުފަން ތާރީޚަކީ ޢަބްދު ލާ ޣަނީގ ކައިވެނީގެ ސެޓްފިކެޓުގައިވާ އުފަން ތާރީޚު ކަމުގައިވާ 03 ޖުލައި 1951 މި ތާރީޚު ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި އުފަން ތާރީޚު ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައ ޢަބްދެ ލްޣ ނީގެ ފަރާތުން ހުށަހްޅާފައިވާ މައްސަލައެއްކަން އެނގަ ނ އޮވެއެވެ. 10- ޤާނޫނު ނަންބަރު 76/24 )ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު( ގ 05 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާފަދަ އުފަންތާރީޚު އަންގައިދޭ ރަސްމީ ލިޔުމެއްކަމުގައި ބެލިދާނެ ލިޔުންތަކަކީ އެމީހެއްގެ ފޫޅުމާ ފޯމާއި ވިހާމަރުވުމާއި، އުފަންވުމުގެ ރަޖިސްޓްރީއާއި އުފަންދުވަހުގެ ސެޓްފިކެޓާއި އެމީހެއްގެ ކާކުކަން އަންގައިދޭ )އައިޑީ( ކާޑާއި ޕސްޕޯޓުފަދ ލިޔުންތަކަށެވެ. 11- ޢަބްދީ ލްޣު ނ ގްފަރ ތުނ ހުށަހަޅާފައިވަ ދަޢުވާއާއި ލިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު ޢަބްދޭ ލްޣުނީގެ އުފަންދުވަސް އަންގައިދޭ ރަސްމީ ލިޔުމެއް އޮތްކަމާއި އެލިޔުމަކީ ޢަބްދު ލްޣަނަ އަށް ހައްދާދީފައިވާ އައިޑީ ކާޑުކަމާއި، ޢަބްދެ ލްޣެނީގ އައިޑީކާޑަށް ބ ލުމުން ޢަބްދުލްޣްނީގެ އައިޑީކާޑުގައި ޢަބްދަ ލީ ޣީނ ގެ އުފަން އަހަރުގެ ގޮތުގައި އޮތ 1957 ކަން އެނގޭކަމާއި އަދި މިތާރީޚު މިގޮތުގައި ލިޔެފައިވަނީ ޢަބްދް ލްޣ ނީގެ އައިޑީކާޑު ހެއްދުމަށް 20 ޖަނަވަރީ 2011 މިތާރީޚުގައި އޭނާގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ފޯމްގައި އޭނާގެ އުފަން އަހަރަކީ 1957 ކަމުގައިބުނެ ދީފައިވާ މަޢުލޫމާތުގެ މައްޗަށާއި ޢަބްދެ ލްޣަނީ ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ހދ. ނޮޅިވަރަން، ގޯބިލިމާގުއަށް ހަދާދީފައިވާ "ގޭގޭގ މީހުންގެ ރަޖިސްޓްރީ" އަށް ބަލައިގެންކަން އޮންނައިރު ޢަބްދި ލްޣު ނީގެ ފަރާތުން އައިޑީ ކާޑު ހެއްދުމަށް އެދޭ ހުށަހެޅަ ފޯމްގައިވާ އެންމެހައި މަޢުލޫމާތުތަކަކީ ތެދު މަޢުލޫމާތުތަކެއްކަމަށް ޢަބްދާލްޣީނީ އިޤުރާރުވެފައިވް ތކަނ އެނގެން އޮވެއެވެ. 12- އުފަންތާރީޚު އަންގައިދޭ ރަސްމީ ލިޔުމެއް އޮތްނަމަ، އުފަންދުވަސް ކަނޑައެޅުމުގައި ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލަންވާނީ އެލިޔުމެއްކަނ އެނގެން އޮތްއިރު މިމައްސަލައިގައި ހުށަހެޅުނު ލިޔުންތަކަށް ބެލުމުން ޢަބްދުލްޣަނީގެ އުފަނ ތާރީޚް އަންގައިދޭ ރަސްމީ ލިޔުންތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ޞައްޙަކަން ބޮޑު ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ފެންނަން އޮތީ ޢަބްދުލްޣަނީގެ އައިޑްކާޑުއެވެ. ބުނެވުނު އައިޑީކާޑު ގައް ބަޔާނީ ކޮށްފައިވާ ޢަބަދުލްޣަނީގެ އުފަންތާރީޚަކ ޞައްޙަނޫން އައިޑީކާޑެއްކަމަށ ބުން ޢަބްދުލްޣަނީގެ ފަރާތުން އެކަންކަން ނަފީކުރާފަދަ ހަރުދަނާ ހެކިތަކެއް ޝަރީޢތަށް ހުށަހެޅުމަކީ ޢަބްދުލްޣަނީ އުފުލަންޖެހޭ ބުރައެއްކަނ އެނގެން އޮވެއެވެ. 13- އެގޮތުނި އިސްތިއުނާފުކުރެވިފިއި މިވާ މައްސަލާގައަޢަބްދުލްޣަނީގެ އައާ ޑކާޑުގައި ލިޔެފައިވާ 03 ޖުލައި 1957 މިތްރާ ޚަކީ ޞައީޙަ އުފަންތީ ރޚެއް ނޫންކަމާއި ޞައްޙަ އުފަންތާރީޚަކ 03 ޖުލައި 1951 މުތާރީ ޚކަމުގައ ޘާ ބިތުކުރުމަށ ސިވިލް ކޯޓަށް ހެކީގެ ގޮތުގައި ޝަފަވީ ހެކި ހުށަހަޅުއްވާފައިވާއިރު،އެ ޝަފަވީ ހެއްކެއް ވާންޖެހޭނީ، ޔާޤީނ ޢިލްމީ ޙާޞަ ލުކުރެވޭ ގޮތަށް ފެންނަން ހުންނަ ޤާނޫނީ ޙުއްޖަތްތައް ބާޠިލުވެގެންދާފަދ ޔަޤީނީ ޙުއްޖަތަކުނޫކަމާއި، ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ އިދް ރާތަކަށް ތިމާ އަމިއްލައަށް މަޢުލޫ މާތުދީގެނު އެމަޢުލެމާތ ތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެން ހ ދޭ ރަސްމީ ލިޔުންތަކަކީ ޔަޤީނީ ޢިލްމު ޙާޞިލުކުރެވޭ ގޮތަށް ހުންނީ ޤާނނ ޙުއްޖތެއ ކަމުގައް ބަލަން ޖެހޭއިރު، އަދި ހަމައެހެންމެ ޝަރީޢަތުން ކަންކަން ސާބިތު ކުރުމުގެ ވަޞީލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ކިތާބީ )ޑޮކިއުމަންޓަރީ( ހެއްކާއި ޝަފަހީ )އޯރަލް( ހެއްކާއި މިދެވަޞީ ލަތީ ގެ ތެރެއިން، ޝަފަހީ ހެއްކަކީ ކިތާބީ ހެއްކަށްވުރެ، ސާބިތުވުމުގެ ބާރުގެ ޙައިޘިއްޔަތުން ބަލި ވަޞީލަތެއްކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގ ސުޕްރީމް ކޯޓުގިޤަޟިއްޔާގއަފާހަ ގަކޮށްފައިވއިރު، ޢަބްދުލްޣަނީގެ އުފަން ތާރީޚު އަންގައިދޭ ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ޑިޕާރޓްމަންޓ އޮފް ނޭޝަނަލް ރަޖިސްޓްރޭޝަނުން ދޫކޮށްފައިވާ ލިޔުމަކާސަރުކާރުގެ ރަސްމީ އިދާރއަކަށ ޢަބްދުލްޣަނީއަމިއްލައަށް މަޢުލމާތުދީގެން އޫމަޢުލް މާތޫ ތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެން ދޫކޮށްފައިވާ ރަސްމީ ލިޔުމެކެވެ. އަދި މި ލިޔުމަކީ ކިތާބީ ހެއްކަކަށް ވާއިރު، މިފަދަ ލިޔުމެއް އޮތް ޙެ ލަތުގައި، ޢަބްދުލްޣަނީގ ފަރާތުން ހުށަހަޅުއްވާފައިވާ ޝަފަވީ ހެކިތަކަކީ، ޑިޕާރޓްމަންޓ އޮފް ނޭޝަނަލް ރަޖިސްޓްރޭޝަނުން ޢަބްދުލްޣަނީ އަށް ދޫކޮށްފައިވާ އުފަން ތާރީޚު އަންގައިދޭ ލިޔުމަށްވުރަސާބިތުވުމުގ ބާރުގެ ޙައިޘިއްޔަތުން ބަލި ވަޞީލަތެއްކަމށް ބަލަންޖެހެއެވެ.އެހެންކަމުން ޢަބްދުލްޣަނީގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅުއްވާފައިވާ ޝަފަވީ ހެކިންނަކީ، ޢަބްދުލްޣަނީގެއުފަނ ތާރީޚަކަށް ޑިޕާރޓްމަންޓ އޮފް ނޭޝަނަލް ރަޖިސްޓްރޭޝަނުން ހައްދޭ ދީފައިވާ ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑުގައިވާ 03 ޖުލައި 1957 މަތާރީޚު ނަފީކުރެ ވިދާނެފަދ ހެކިތަކެއް ކަމަށް ޤަބޫލުނުކުރެވެއެވެ. 14- ޤާނޫނު ނަންބަރު 92/7 )އުފަންވުން ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމާއި އުފަންދުވަހުގެ ސެޓްފިކެޓް ހެއްދުމާއި މަރުވާ މީހުންގެ މަރު ޘާބިތު ކުރުމާއިބެހޭ ޤާނޫނު( ގ 12 ވަން މާއްދާގައް ވާގޮތުނި އުފަން ދުވަހުގެ ސެޓްފިކެޓް ހެއްދުމަށފަހު އީސެޓްފިކެޓްގައިވާ އުފަންތާރީޚކަ ރަނގަޅު ނޫން ތާރީޚެއް ކަމގައު ވެގެން އެ ތާރީޚު ރ ނގަޅ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/17 ޤަޟިއްޔާ ކުރަންވެއްޖނަމަ އެ ތާރީޚު ބަދަލަކުރެވޭނީ އުސެޓްފިކެޓްގައިވާ އުފި ން ތާރޚީ ކ ރަނގަޅީ ނޫނު ތާރީޚެއްކަމާއ އަލުން ހުށަހަޅް ތާރީޚަކީ ރަނގަޅު ތާރީޚެއްކަމަށ ޝަރީޢަތަށް ޘާބިތުކޮށްދ އެކަމުގެ ޝަރުޢީ ލިޔުމެއް އެމައްޗަށް އޮވެގެންކަން އެނގެން އޮތްއިރު، ޢަބްދުލްޣަނީގެ އުފަންތާރީޚަކީ 03 ޖުލައި 1957 މި ތާރީޚު ނޫންކަމުގައ ބެލެވޭނީ ހަރުދަނާ ހެއްކެއް ޢަބްދުލްޣަނީގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައި ނެތްކަން އެނގެން އޮވެއެވެ.
މައްސަލަ: 15- އިސްތިއުނާފް ކުރެވިފައިވާ މައްސަލައިގައި ދަފްތަރު ނަންބަރު 4060 ޢަބުދުލްޣަނީ ދަށު ކޯޓުގައު ދަޢުވި ކުރީ، އޭނާގެ ދެކޮއްކޮއަށް ވުރެ ޢަބުދުލްޣަނީގެ ޢުމުރްދިވެހިރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑު )އައިޑީކާޑ( ގައި 06 )ހައެއް( އަހަރު ހަނުގުކޮށް އޮތުމުން، ޢަބާ ދުލްޣަނީގެ އުފަންތާރީޚް ބަދަލކުރާށެވެ. ޢަބުދުލްޣަނީއަށް ހަދައިދީފައިވާ ނަންބަރު: އައިޑީކާޑ ގައް ޢަބުދުލްޣަނީގެ އުފަންތާރީޚްގ ގޮތުގައެ ލިޔެފައި އޮތީ، 03 ޖުލައި 1957 އެވެ. ޢަބުދުލްޣަނީ މިހާރު ބުނާ ގޮތުން އޭނާގެ އުފަން ތާރީޚަކަށްވާނީ، 03 ޖުލައި 1951 އެކެވެ. ސބަބއް ކަމަށްބުނަނީ، ޢަ ބުދުލްޣަނީގ 03 )ތިނެއް( ވަނަ ކީއަ ވެންޏަށް، މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސް، މެރިޖްރެޖިސްޓްރޭޝަން ޑިވިޝަނުން ހަދައިދީފައިވާ ނަންބަރު: 77/975 )19 ޑިސެމްބަރު 1977 ( ކާވެނީގެ ސެޓްފިކެޓްގައި ޢަބުދުލްޣަނީގެ ޢުމުރު ކަމުގައި 26 )ސައްބީސް( އަހަރުކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި އޮތީމައެވެ. 16- ޢަބުދުލްޣަނީގެ ދެކޮއްކޮ ކަމުގައިވާ ހދ.ނޮޅިވެ ރަމް، ފޮނިލުބޯގެ ޢަބުދުއްރަޙީމް ޙުސައިންއާއި ހދ.ނޮޅިވަރަމް، […] ޢަދުނާން ޙުސައިންއަށް ހަދައިދީފައިވާ އައިޑީކާޑަށް ބަލާއިރު، ޢަބުދުއްރަޙީމް ޙުސައިނގް ނަންބަރު: އައިޑީކާޑު ގައި އުފަންތާރީޚްގ ގޮތުގައެ އޮތީ، 19 މާރިޗް 1952 އެވެ. ޢަދުނާން ޙުސައިންގެ ނަންބަރު: އައިޑީކާޑުގައި އުފަންތާރީޚްގ ގޮތުގައެ އޮތީ، 07 އޭޕްރީލް 1953 އެވެ. އުފަންތާރީޚް ބަދަލު ކުރުން: 17- ޢަބުދުލްޣަނ ހުށަހެޅީ މައްސަލައިގައި، އޭނާ ސުވާލު އުފައްދަނީ، އޭނާއަށް ހަދައިދީފައިވާ ނަންބަރު: އިއިޑކާޑް ގައީ ލިޔެފައި އޮތް އުފަންތާރީޚަކީ ޞައްޙަ ތާރީޚެއް ނޫންކަމަށް ބުނެއެވެ. އެހެންކަމުން، އަބުދުލްޣަނީއަށް ހަދައިދީފައިވާ އައިޑީކާޑްގައ ލިޔެފައި އޮތި އުފަންތާރީޚުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ޠަޢުނުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި، އ އައިޑީކާޑްއަކީ އެންމެ ޞައްޙަ ލިޔުންކަމަށް ބެލުމަކީ ނުވަތަ އިފްތިރާޟު ކުރުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ޤާނޫނު ނަންބަރ 76/24 )ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ "ޝަރީޢަތުން ނުވަތް ޤާނޫނުން ލިޔުމެއް އޮތުން ލާޒިމުކުރާ ކަމެއްގައި ހެއްކެއް ކަމުގައި ބެލޭނީ ހަމަ އެލިޔުމެކެވެ." މިހެން އޮންނަ އުޞލ ނުވަތު (best evidence rule) އަކީ ޝަރީޢަތުގައި ޠަޢުނު ކުރެވުނު ލިޔުމުގެ މައްޗަށް ހިނގާނެ އުޞޫލެއް ކަމަށް ބުރައެއް ނުވެއެވެ. މިކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ނަންބަރު:2014/SC-A/03 ޤަޟިއްޔާގައި ތަފްޞީލުކޮށް ބަޔާން ކުރެވިފައި ވެއެވެ. 18- ޢަބުދުލްޣަނީގެ ޒިންމާއަކީ، އޭނާގެ އައިޑީކާޑުގައިވާ އުފަންތާރީޚް ރަގަޅު ނޫންކަން އެހެން ހެކި ހުށަހަޅައިގެން ސާބިތުކޮށްދިނުމާއިއެކު، އެކާޑުގައި ހިމަނަންޖެހޭ ރަގަޅު އުފަންތާރީޚް ނުވަތަ އުފަން އަހަރު ސާބިތު ކޮށްދިނުމެވެ. އެކަން އެހެން ނުކުރެވިއްޖެނަމަ، އައިޑީކޑްގައި ޢަބުދުލްޣަނީގ އިޤްރާރުގެ މައްޗަށް ބުރަވެ ލިޔެފައި އޮތ އުފަންތާރީޚު ޝަރީޢަތަށް ބަދަލު ގެނެވޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް އޮތްކަމަށް ނުދެކެވެ. ޢަބުދުލްޣަނ ހުށަހެޅީ ހެކި: 19- ޢަބުދުލްޣަނ ހުށަހެޅީ ހެކިތަކުގެ ތެރެއިން، އޭނާގެ ދެކޮއްކޮއިން ކަމުގައިވާ ޢަބުދުއްރަޙީމ ޙުސައިން އާއް ޢަބުދުލްޣަނީ ޙުސައިންގެ އައިޑީކާޑްގައިވާ އުފަންތާރީޚްތަކަށް ބަލާއިރު، ޢަބުދުލްޣަނީއަށްވުރެ އޭނާގެ ދެކޮއްކ ޢާއިޝަތު މޫސާ ވ. ހދ.ކުޅުދުއްފުށި ކައުންސިލް އަދި އިތުރު ފަރާތެއް، 03[2014] ދ.ސ.ކ. ކުރިން އުފަންވެފައިވާކަމަށް ދައްކަ އެވެ. މިއީ ދުނިޔެ ހިނގާ ގޮތެއް ނޫނެވެ. ބޭބެއަކަށްވުރެ ކޮއްކޮއެއް ކުރިނަ އުފަންވުމަކީ މ ންތިޤ ޤަބޫލު ކުރާކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މިހިސާބުން ޢަބުދުލްޣަނީގެ އުފަންތާރީޚް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތެއް ނުވެއެވެ. ސަބަބަކީ، ޢަބުދުލްޣަނީގ ދެ ކޮއްކޮއިންގެ އައިޑީކާޑްގައި އުފަންތާރީޚް ލިޔެފައި އެވަނ ރަގަޅަށްކަން އެނގޭނެ ހެއްކެއް ހުށަހަޅައި އެކަން ސާބިތުކޮށްދެފައި ނުވާތީއެވެ. ޢަބުދުލްޣަނީ ބުނާހެން، ޢަބުދުލްޣަނީގެ އައިޑީކާޑްގައި ނުބައިކޮށް އުފަންތާރީޚް ލިޔެފައި އޮތްގޮތަށް ޢަބުދުލްޣަނީގ ދެ ކޮއްކޮގެ އައިޑީކާޑްގައި ނުބައިކޮށް އުފަންތާރީޚް ލިޔެފައި އޮތުމަކީވެސް ވެދާނެ ކަމެކެވެ. 20- ޢަބުދުލްޣަނީގެ ދެކޮއްކޮއިން ޝަރީޢަތެ ށ ޙާޟިރުކުރުމުން، އެނގޭނީ، ޢަބުދުލްޣަނ އަކީ ބޭބީ ކަމެވެ. ޢަބުދުލްޣަނީ އުފަންވި ތާރީޚެއް ނުވަތަ އުފަންވީ ދުވަހެއް ނޫނީ ޢަބުދުލްޣަނީ އުފަންވީ އަހަރެއް އެދެމީހުންނަކަށް ނޭނގޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ، ޢަބުދުލްޣަނީ އުފަންވީއިރު، އ ދެކޮއްކޮއިންނަކީ ދުނިޔެއަށް އފޮ ނ ނުވް ދެކޮއްކ ކަމަށުވާތީއެވެ. މީހަކު ދުނިޔެއަށް އުފަންވް މުގެ ކުރިން ހިނގާދިޔަ ޙާދިޘާއެއްގެ ހެކިބަސް އޭނާ ދޭނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ހެކިބަހަކީ މީހަކު އޭނާގެ ލޮލުން ދުށް، ކަންފަތނުއެހި، ނޫނީ އޭނާގެ ޙިއްޞުތަކުނ ދެނެގަތް ކަމެއް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ކިޔައިދޭ ކިޔައިދިނުމެކެވެ. ވީމާ، ޢަބުދުލްޣަނީ އުފަންވީ ތާރީޚެއް ނޫނީ އުފަންވާ އަހަރެއް އެހެން މީހަކު ބުނީ ބުނުމަކަށް ނޫނީ އެނގޭނެ ދެމީހުން ކަމުގައި އެ ދެ ކޮއްކޮ ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ޢަބުދުލްޣަނީގެ އުފަންތާރީޚް ސާބިތުކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ޢަބުދުލްޣަނީގެ ދެކޮއްކޮ ޙާޟިރު ނުކުރުމަކީ މައްސަލައިގެ މައުޟޫއަށް އަސަރު ކުރާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. 21- ޢަބުދުލްޣަނ ހުށަހެޅީ ކުރިން ބަޔާން ކުރި ކާވެނީގެ ސެޓްފިކޓްގައ ލިޔެފައި އޮތެ 26 )ސައްބީސް( އަހަރު އެއީ ޢަބުދުލްޣަނީގެ އުފަން އަހަރު ހޯދުމަށް ބަރޯސާވެވޭނެ މަޢުލޫމާތެއް ހެއްޔެވެ؟ ޢާންމް އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން، މަޙްކަމަތުއްޝަރުޢިއްޔާއާއި މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސްގެ ދަށުން ހިންގި، ނާއިބު އޮފީސްތަކާއި، ކޯޓުތަކުން ލިޔެ ބލަހައްޓަމުންދިޔަ ކާވެނީގެ އިޤްރާރު ފޯމުތަކާއި އ ފޯމްތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހަދާފައިވާ ވަރި ކާވެނީގެ ސެޓްފިކެޓްތަކަކީ، އޭގައި ހިމެނޭ މަޢުލޫމާތުގެ ޞައްޙަކަމުގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުން ބުރަދަން ދެވޭނެ މަޢުލޫމާތު ތަކެއް ކަމަށް އަހުރެން ދެކަމަ ވެ. ސަބަބަކީ، މްޙްކް މަތުއްޝަރުޢިއްޔާގެ ޒަމާނުނާސުރެން ފެށިގެން، އަދާހަމައަށ ވަރިކާވެނީގެ އެންމެހައި ކަންކަމަކީ، ލިޔެވިގެނ ޢަމަލުކުރަމުން އަންނަ ޤަވާއިދުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވާ ކަންތައްތަކެއްކަން ފެންނާން ހުރީމައެވެ. 22- ކަންމިހެން ހުރިނަމަވެސް، ވަކިވަކި މައްސަލަތަކާއި ގުޅިގެން، ކަމެއް ސާބިތު ކުރުމަށް ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާ ކާވެނީގެ އިޤްރާރު ފޯމާއި ވަރި ކާވެނީގެ ސެޓްފިކެޓާއ ގުޅިގެނި ބެލޭނީ އެހުށަހެޅި ލިޔުމަށެވެ. ޢާންމު އުޞޫލުން އެލިޔުން ޞައްޙަވާނެކަމަށ ބުރަވެގެން ގޮތެއް ނުނިންމޭނެއެވެ. 23- ޢެބުދުލްޣަނ ހުށަހެޅީ ކާވެނީގެ ސެޓް ފިކެޓަށް ބަލާއިރު، އ ސެޓްފިކެޓްގައި ހިމަނާފައިވާ މަޢުލޫމާތުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭ މަޢުލޫމާތު ހުރިކަން ހުށަހެޅިފައިވާ އެހެން ލިޔުންތަކަށް ބެލުމުން ފެންނާނެ އެބަހުއްޓެވެ. މިގޮތުން، ހދ.ނޮޅިވަރަމް ގޯބިލިމާގ އަށެ 21 އޮކްޓބަރޯ 1989 ގައި ލިޔެދީފައިވާ "ގޭގ ގެ މީހުންގެ ރަޖިސްޓި ރީ" ގެ ދެވަނައަށް ޢަބުދުލްޣަނގެ ނަން ބަޔާންކުރުމުގައި، "ބައްޕަގެ ނަން" އަދ "ކާފަގެ ނަން )ބައްޕަފަރާތުގެ(" މިހެން އޮތް ގޮޅީގައި "ނެތް" ކަމަށް ލިޔެ ސޮއިކޮށްފައި އެބަ އޮތެވެ. ހަމައެހެންމެ، 24 އޭޕްރީލް 1985 ގައި ޢަބުދުލްޣަނީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ހޯމް އެފެއާރޒ އަށް ހުށަހެޅް "ދިވެހިރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭކާޑު ހެދުމަށް ބޭނުންވާ މަޢްލޫމާތުފޯމް" ގައި "ބައްޕަގެ ނަން" މިހެން އޮތ ތަނާއި ދިމާލުގައި "ނެތް" މިހެން ލިޔެފައި އެފޯމްގައި ޢަބުދުލްޣަނީ ސޮއިކޮށްފައި އެބަ އޮތެވެ. މިއާޚިލާފަށް، ޢަބުދުލްޣނ ހުށަހެޅީ ނަންބަރު:77/975 "ކާވެނީގެ ސެޓްފިކެޓް" ގައި "ފުރިހަމަނަން )ވަނަމާއެކު(" މިތަނުގައި ލިޔެފައި އޮތީ "ޢަބުދުލްޣަނީ ޙުސައިން" އެވެ. އަދި "ބައްޕަގެ ފުރިހަމަނަން" މިތަނުގައި ލިޔެފައި އޮތީ، "ނޮޅިވަރަންފަރު ޙުސައިންއާދަމް" މިހެންނެވެ. ވީމާ، މިއީ މިދެންނެވި ލިޔުންތަކުގެ މައްޗަށ ބުރަވާއިރު، ކޮންމެވެސް އެއްލިޔުމެއްގައ ހިމެނި މަޢުލޫމާތުގެ ޞައްޙަކަން ނަފީކުރާނެ މަޢުލޫމާތުގެ އޮޅުންތަކެކެވެ. ވީމާ، ޢަބުދުލްޣަނ ހުށަހެޅީ ކާވެނީގެ ސެޓްފިކެޓް ލިޔެފައި އޮތް "26" އަހަރު އެއީ ޢަބުދުލްޣަނީގެ އުފަން އަހަރު ދެނެގަތުމަށް ބަރޯސާވެވޭނެ ޞައްޙަ މަޢުލޫމާތެއްކަމަށް ބުރައެއް ނުވެއެވެ. 24- ބަޔާންވެދިޔަ ސަބަބުތައް އެހެންހުރުމުން، ޢަބުދުލްޣަނީއާއި ޢަބުދުލްޣަނ ހުށަހެޅީ އޭނާގެ ދެކީ އްކޮއިނޮ ކަމަށްވާ، ޢަބުދުއްރަޙާ މ ޙުސައިން އާއް ޢަދުނާން ޙުސައިންއަށް ހަދައިދީފައިވާ އައިޑީކާޑް ތަކުގައި ލެޔެފައިވ އުފަންތާރީޚް ތަކަށް ބެލުމުން، ޢަބުދުލްޣަނީ އަށްވުރެ އޭނާގެ ދެކޮއްކޮ ތާރީޚުގެ ގޮތުން ދޮށީ ކަމަށި ދައްކާ ކަމާއި ޢަބުދުލްޣަނީ ތާރީޚުގެ ގޮތުން އޭނާގެ ދެކޮއްކޮއަށްވުރެ ހަނގުކަމަށް ދައްކާކަން އެނގެއެވެ. ނަމަވެސް ޢަބުދުލްޣަނީ އޭނާގެ ދީ ކޮއްކޮއަށް ވުރެ އުފަންތާރީޚުގ ގޮތުނެ ދޮށް ކުރުމަށްޓަކައި އޭނާގެ އައިޑީކާޑްގައިވ އުފަންތާރީޚްގެ ބަދަލުގައި ޖަހާނ އެހެނެ އުފަންތާރީޚެއ ނުވަތް އެހެން އުފަން އަހަރެއް ޢަބުދުލްޣަނީއަށ ހެކި ހުށަހަޅައިގެން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތު ކޮށެއް ނުދެވުނެވެ. ވީމާ، މިމައްސަލައިގައި، ޢަބުދުލީޣަނީގ އައިޑްކާޑްގައިވާ އުފަންތާރީޚް ބަދަލކުރަނ ޝަރީޢަތުން އެންގޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތުމުން، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ.
ދެންފަހެ، އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ސަބަބުތައް އެގޮތުގެ މަތިން ހުރުމާއެކު ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2158/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ދަފްތަރު ނަންބަރ 4060 / ޢަބްދުލްޣަނީހުށަހެޅި ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށ ބިނާކޮށް، އެ ޤަޟިއްޔާ ގައި ކުރައްވާފައިވާ ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭފަދަ ޝަރުޢީ އަދ ox>> o, .,, 2019/HC-A/427 s0.s,.;;,,~ .J"l,:IJ'~.,. 14 ~ 0 ,,, 0/ / 0 C. ,/1.A,-,.., .s.? _,,-.? V .J"/" A"""",,,, a,a,..--, ,/4'/".S:,:, ~ .,, .,, ,p, 'C. oxo:,:, •J'.?.,J.rV.?V./. ,p, >O>> _,_, 4>o _, :JI.,,. Y.:, Y ✓• ,,,A.,,, • JI A .,,,,,,-!J .1 .,,,,,.:, .?...,...,0.,, .,,.,,,,.,,.,, .,,..,:,,o,,,,:, .? ,;, ./.?g .? .,,,,:,~,/1 .,, "-.,.,.,I.,,,,. ot? c.o? c: l.? o, ,,,? o(?,,,, LUO? C www -hi ghcourt- gov- mv :;-::-:; info@hig hcourt-gov -mv
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 24/76 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/92 (އުފަންވުން ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމާއި އުފަންދުވަހުގެ ސެޓްފިކެޓް ހެއްދުމާއި މަރުވާ މީހުންގެ މަރު ޘާބިތު ކުރުމާއިބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 03/2016 ޢާއްމު ސިޓީ
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/17 ޤަޟިއްޔާ
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/SC-A/03 ޤަޟިއްޔާ (ޢާއިޝަތު މޫސާ ވ. ހދ. ކުޅުދުއްފުށި ކައުންސިލް އަދި އިތުރު ފަރާތެއް)
- ބެންޗު
- ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދު، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ފައިޞަލް
- ރައުޔު ލިޔުނު ފަނޑިޔާރު
- ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދު · ތާއީދުކުރެއްވީ: ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ފައިޞަލް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް
- ވަކި ރައުޔު
- ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް