ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2017/HC-A/196
ސަލީމާ ޢަލީ ވ. ޢަބްދުއްނާސިރު އިސްމާޢީލް، 2017/HC-A/196
Saleemaa Ali v. Abdhunaasiru Ismail 2017/HC-A/196 (2017/HC-A/196, High Court of the Maldives, 23 September 2020)
ސަލީމާ ޢަލީ ވ. ޢަބްދުއްނާސިރު އިސްމާޢީލް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން އެއްބަސްވުމުގެ ތާރީޚުން 6 އަހަރު އުނިކޮށް 06 ފެބުރުއަރީ 2011 އިން ފެށިގެން މަހަކު 8000 ރުފިޔާގެ ރޭޓުން ކުލި ހިސާބުކޮށް ބުރި ހެދުމުގެ ޚަރަދު ކަނޑައި 170,852.91 ރުފިޔާ ނަގައިދިނުމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.
4 ބުރީގެ އިމާރާތެއް ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ ޚަރަދުގައި ކުރުމަށް 2005 ގައި ވި އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އިމާރާތްކުރުމަށް 72 މަސް ދީފައިވިއެވެ؛ ނަމަވެސް އޭނާ އެއްބަސްވުމުގެ ބޭރުން 5 ވަނަ ބުރިއެއް ހަދައި ބޭނުންކުރިއެވެ. ކުރީގެ މައްސަލައެއްގައި އެ ބުރީގެ މިޘްލީ ކުލި ދައްކަންޖެހޭކަމަށް ކަނޑައެޅި ހައިކޯޓުން ތާއީދުކުރިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް ބުނީ ބުރި ބޭނުންކުރަން ފެށީ 2010 ގައިކަމަށް (ނުވަތަ 2008 އޮކްޓޯބަރުން) ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތް އިޢުތިރާފުވެފައިވާއިރު 6 އަހަރު އުނިކުރުމުގެ ހަމައެއް ނެތްކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތް ބުނީ ސްޓްރަކްޗަރ 2009 ގައި ނިމި، ފިނިޝިންގ 2010 ގައި ނިމުނުކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
އެއްބަސްވުމުގެ ބޭރުން ހެދި އިމާރާތުގެ 5 ވަނަ ބުރީގެ މިޘްލީ ކުލި ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ދައްކަންޖެހެނީ ކޮން ތާރީޚަކުން ފެށިގެންތޯ؛ އެއްބަސްވުމުގައި 4 ބުރި އިމާރާތްކުރުމަށް ދީފައިވާ 6 އަހަރުގެ މުއްދަތު އުނިކުރުން ރަނގަޅުތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ ކުލި ފެށޭ ތާރީޚު 2010 ފެބުރުއަރީއަށް ބަދަލުކޮށް 266,852.91 ރުފިޔާ ނަގައިދިނުމަށް ޙުކުމްކުރި
6 އަހަރުގެ މުއްދަތަކީ 4 ބުރި އިމާރާތަށް ދީފައިވާ މުއްދަތުކަމާއި، 5 ވަނަ ބުރިއަކީ އެއްބަސްވުމުގެ ބޭރުން ހެދި ތަނަކަށްވާތީ ކުލި ފެށެނީ ބޭނުންކުރަން ފެށި ދުވަހުންކަމާއި، ކޮންޓްރެކްޓަރުގެ ލިޔުމުން އެއީ 2010 ފެބުރުއަރީކަމަށް ހައިކޯޓުން ކަނޑައަޅައި ކުލީގެ ޢަދަދު އިތުރުކުރިއެވެ. 2008 ގެ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރަން ހުށަހެޅި ހެކިބަހަކީ ކޮއްކޮގެ ހެކިބަސް އެކަނިކަމުން ކާފީ ނުވިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ބެލުމުގެ ޙައްޤު ލިބިފައިނުވާ ފުލޯއެއް ބޭނުންކުރި ދުވަސްތަކަށް ކުލި ހޯދުމަށް ދަޢުވާކޮށްފިނަމަ، ފަރާތްތަކުގެ އެއްބަސްވުމުގައި ފުލޯތަކަށް ކުލި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލަށް ރިޢާޔަތްކޮށް މިޘްލީ ކުއްޔެއް ކަނޑައަޅައި ނަގައިދޭންވާނެއެވެ (ސިވިލް ކޯޓުގެ 400/Cv-C/2010، 2014/HC-A/246). (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 7-8)
- ފުލޯ ބޭނުންކުރަން ފެށި ތާރީޚު ސާބިތުކުރުމަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ އެއްބަނޑު ކޮއްކޮގެ ހެކިބަހަށް އެކަނި ބިނާކޮށް އެކަން ސާބިތުނުކުރެވޭނެއެވެ؛ އެއީ ކާފީ ހެއްކެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 10)
- އެއްބަސްވުމުގައި އިމާރާތްކުރުމަށް ދީފައިވާ މުއްދަތަކީ އެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ (4 ބުރީގެ) އިމާރާތަށް ދީފައިވާ މުއްދަތެކެވެ؛ އެއްބަސްވުމުގެ ބޭރުން ހެދި ބުރިއަކާމެދު ވަކި އެއްބަސްވުމެއް ނެތްނަމަ، ބިމުގެ ވެރިފަރާތް އިންކާރުކުރާ ޙާލަތުގައި އެ ބުރިއަށް ކުރީގެ އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުޠުތަކުން ޢަމަލުކުރަން އަންގަންޖެހޭ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 12)
- އެހެންކަމުން، އެއްބަސްވުމުގެ ބޭރުން ހެދި ބުރީގެ ކުލި ދައްކަންޖެހެނީ އެ ބުރި ބޭނުންކުރަން ފެށި ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ؛ އެއްބަސްވުމުގެ އިމާރާތްކުރުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވި ތާރީޚުން ފެށިގެނެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 12-13)
- ބޭނުންކުރަން ފެށި ތާރީޚު ކަނޑައެޅުމުގައި ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ އިޢުތިރާފާއި ބިނާކުރި ކޮންޓްރެކްޓަރުގެ ލިޔުމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ކުލި ހިސާބުކުރުމުގައި ބުރި ހެދުމަށް ޚަރަދުވި ފައިސާ ކަނޑައި ބާކީ ނަގައިދިނުމެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 11، 13-14)
- ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/Cv-C/400
- 2014/HC-A/246
- ބެންޗު
- ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް، ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޢަލީ ސަމީރު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް