ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/279
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މޫސާ އިބްރާހީމް، 2018/HC-A/279
Prosecutor General v. Moosa Ibrahim 2018/HC-A/279 (2018/HC-A/279, High Court of the Maldives, 17 April 2019)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މޫސާ އިބްރާހީމް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
'އިތުރަށް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތް' ކަމަށް ބުނެ ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 17 ޖުލައި 2018 ގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ޝަރުޠުކޮށް ދޫކޮށްލިއެވެ.
ތޫނު ހަތިޔާރުން ހަމަލާދީ މާރާމާރީ ހިންގި މައްސަލައެއްގައި ބައިވެރިވިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް 2017 ގައި އަމުރުކޮށްފައި ވަނިކޮށް، ޝަރީޢަތް ނުނިމެނީސް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އޭނާ ޝަރުޠުކޮށް ދޫކޮށްލިއެވެ.
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބުނީ، އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60(ށ)، އަދި ޤާނޫނު 41/2014 ގެ 12 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު އަމުރެއް ކަމަށާއި، ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވެމުންދާ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ތޫނު އެއްޗެއް ނުވަތަ ހަތިޔާރެއް ބޭނުންކޮށްގެން މާރާމާރީ ހިންގުމުގެ ދަޢުވާގެ ޝަރީޢަތް ހިނގަމުންދަނިކޮށް، 'އިތުރަށް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތް' ކަމަށް ބުނެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ޝަރުޠުކޮށް ދޫކޮށްލި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރު ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ ބަންދާމެދު އަލުން ނިންމުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް އެންގި
އަމުރުގައި ދޫކޮށްލި ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާތީއާއި، ޤާނޫނު 17/2010 ގެ 16(ހ) އިން ބަންދު ލާޒިމުކުރާތީއާއި، ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވެމުންދާކަން ފާހަގަކުރެވޭތީ އަމުރު ބާޠިލުކޮށް، އަލުން ހުށަހަޅައިފިނަމަ ބަންދާމެދު 5 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމަން އެންގިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި، އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން އިޖުރާއަތެއް ނެތްނަމަ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ހަވަނަ ބާބާއި އޭގެ ދަށުން ހަދާ ޤަވާޢިދަށެވެ. ދެފަރާތުން ހުށަހަޅާ ކަންކަމުގެ އިތުރުން އެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އިން (ރ) އަށް ބަޔާންކުރާ ކަންކަމަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
- ބަންދުގައި ބަހައްޓަން، ނުބަހައްޓަން، ދޫކޮށްލަން ނުވަތަ ކަފާލަތު / ޝަރުޠާއެކު ދޫކޮށްލަން ނިންމާ ކޮންމެ އަމުރެއްގައި އެ ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކުރުން ފަނޑިޔާރަށް ލާޒިމެވެ. 'ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ނުފެނުން' ނުވަތަ 'ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތުން' އަކީ ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ ސަބަބުތަކެއް ނޫނެވެ.
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ފަނޑިޔާރުންގެ މުސްތަޤިއްލުކަމަކީ ވިސްނުމަށް އަންނަ ކޮންމެ ގޮތަކަށް ނިންމުމުގެ ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ޤާނޫނީ ހުއްޖަތާއި ސަބަބުތައް ބަޔާންކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުން ލާޒިމުކުރާ ކަމެކެވެ.
- ތިން މަރުޙަލާގެ ކޯޓު ނިޒާމެއްގައި ހައިކޯޓުން ބަޔާންކޮށްދޭ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކަށް ދަށުކޯޓުތައް ތަބާވާން ޖެހެއެވެ. އެއީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 (ނ) ގައިވާ ނުފޫޒު ފޯރުވުމެއް ނޫނެވެ. އެ އެންގުންތަކަށް ތަބާނުވުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ؛ އަދި ހައިކޯޓުގެ ނިންމުންތަކާ ގުޅިގެން އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅު ނާޅައި އޮތުމަކީ ޤާނޫނުގެ ވެރިކަމާ އެއްގޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ.
- ދަށުކޯޓުގައި ޝަރީޢަތް ހިނގަމުންދާ މައްސަލަތަކުގައި އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ ހައިކޯޓުން އަމިއްލައަށް ބަންދުގެ މުއްދަތު ނުޖަހަންވާނެއެވެ. އެއީ ދަޢުވާގެ މައުޟޫޢަށް ވަދެ ހެކި ވަޒަންކުރުމަށް ވާތީ އިސްތިއުނާފުގެ ޙައްޤަށް ނުރަނގަޅު އަސަރު ކުރާތީއެވެ. ހައިކޯޓުން ކުރާނީ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލުކޮށް އުޞޫލުތައް ބަޔާންކޮށްދިނުމެވެ؛ އެ އުޞޫލުތަކުގެ މައްޗަށް ބަންދާމެދު ނިންމަންވާނީ ދަށުކޯޓުންނެވެ.
- ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 5 އިން 9 ވަނަ މާއްދާއަށް ހިމެނޭ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދަށް އެދިއްޖެނަމަ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ގައިވާ ޙާލަތެއް އޮތްނަމަ، ތަޙްޤީޤާއި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރުން އެ ޤާނޫނުގެ 16 (ހ) އިން ލާޒިމު (mandatory) ކުރެއެވެ. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 212 (ނ) ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައިވެސް ބަލަންޖެހޭނީ އެ ޚާއްޞަ މާއްދާއަށެވެ.
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ހަވަނަ ބާބު
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އިން (ރ) އަށް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 8 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 41/2014 (ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙް ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ)
- ހައިކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2018/HC-A/134
- ބެންޗު
- ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ، މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، ޢަލީ ސަމީރު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް