ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2021/HC-A/043
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު އަމީން، 2021/HC-A/043
Prosecutor General v. Mohamed Ameen 2021/HC-A/043 (2021/HC-A/043, High Court of the Maldives, 25 February 2021)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު އަމީން
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބޭސްފަރުވާއާއި ކަސްރަތުކުރުމުގެ ޙައްޤު އެކަށީގެންވާ ގޮތުގައި ނުލިބޭތީ، ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލް ޤާނޫނުގެ ޤައިދީންގެ އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކާބެހޭ މާއްދާއަށް ބިނާކޮށް، ގެއިން ނުނިކުތުމުގެ ޝަރުޠާއެކު ބަންދުން ދޫކޮށްލިއެވެ.
ބޭރުގެ ޓެރަރިސްޓް ޖަމާޢަތްތަކަށް މީހުން ރެކްރޫޓުކުރާ ކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވުނު ފަރާތުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލުމުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރެވުނެވެ؛ އާތްރައިޓިސްއަށް ފަރުވާ ދިނުމަށްވެސް އަމުރުގައި އަންގާފައިވިއެވެ.
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބުނީ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ބަންދާބެހޭ މާއްދާތަކާއި ޚިލާފު، އަދި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާނުވެ ނެރެފައިވާ އަމުރެއް ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ޓެރަރިޒަމްގެ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ތިބި ފަރާތަކަށް ބޭސްފަރުވާއާއި ކަސްރަތުކުރުމުގެ ޙައްޤު އެކަށީގެންވާ ގޮތުގައި ނުލިބޭކަމަށް ބުނެ، ގޭގައި ހުރުމުގެ ޝަރުޠާއެކު ބަންދުން ދޫކޮށްލި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރު ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އަމުރު ދެމިއޮތް ކަމަށާއި ފަރުވާއާއި އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް ހަމަޖެއްސުމަށް އަމުރުކުރި
ފަރުވާ ދީފައިވާތީ އަދި ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާފަދަ ބައްޔެއް ނެތްތީ ޟަރޫރީ ޙާލަތެއް ނެތް ކަމަށާއި، ބަންދު މީހަކީ ޤައިދީއެއް ނޫންތީ ޤައިދީންގެ މާއްދާ ތަޠްބީޤުކުރުން ރަނގަޅުނޫން ކަމަށާއި، ކަސްރަތު ނުކުރުވުމަކީ ދޫކޮށްލާނެ ސަބަބެއް ނޫން ކަމަށާއި، ގެއިން ނުނިކުތުމުގެ ޝަރުޠަކީ ޤާނޫނު ހުއްދަނުކުރާ ގޭބަންދު ކަމަށް ނިންމިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- 2018/HC-A/208 ގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫލުގެ މަތިން، ބަންދުގައި ހުރެގެން ލިބެންޖެހޭ ފަރުވާ ނުދެވި ފުރާނައަށް ނުވަތަ ސިއްޙަތަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ހަރުދަނާ ސަބަބުތަކެއް ހުރިކަން ކަށަވަރުކުރުމުން، އެ ޟަރޫރީ ޙާލަތަށް ބިނާކޮށް ބަންދަށް ލުޔެއް ދީ، ކަފާލާތުގެ އުޞޫލުން ނުވަތަ ޝަރުޠުކޮށް ދޫކޮށްލެވިދާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 12)
- ބަންދުގައި ހުރި ފަރާތަށް ޑޮކްޓަރުންނަށް ދައްކައި ފަރުވާ ދީފައިވާނަމަ، އަދި އަވަސް ފަރުވާ ލިބެންޖެހޭ ނުވަތަ ފަރުވާ ނުދެވިއްޖެނަމަ ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާފަދަ ބައްޔެއް ހުރިކަން އެއްވެސް ޑޮކްޓަރަކު ފާހަގަކޮށްފައި ނުވާނަމަ، ސިއްޙީ ސަބަބުން ބަންދަށް ލުޔެއް ދޭންޖެހޭ ޟަރޫރީ ޙާލަތެއް އޮތްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 13-17)
- ބަންދުގައި ހުރި ފަރާތަށް ލިބެންޖެހޭ ފަރުވާ ޖަލުގައި ހުރެގެން ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދޭންޖެހޭނެ ކަމަށާއި، ޖަލުން ދެވެން ނެތް ފަރުވާއެއް ދޭންޖެހިއްޖެނަމަ އެ ފަރުވާ ލިބޭނެ އިންތިޒާމު މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއިން ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 17)
- ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލް ޤާނޫނުގައި 'ޤައިދީން' އާއި 'ބަންދު މީހުން' ވަކިން މާނަކޮށްފައިވާތީ، ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރެވިފައިނުވާ ބަންދު މީހަކީ ޤައިދީއެއް ނޫނެވެ. ޤައިދީންގެ އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާ ބަންދު މީހަކު ދޫކޮށްލުމަށް ތަޠްބީޤުކުރުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ؛ ބަންދު މީހުންގެ އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އެކަމާބެހޭ ގަވާއިދުގައެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 19-23)
- ބަންދުގައިވާ މީހަކު އަސާސީ ޚިދުމަތެއް ނުލިބޭކަމުގެ ޝަކުވާ ނުކުރުމަކީ އެ ޚިދުމަތުން މަޙްރޫމްވުމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ކަސްރަތުކުރުމަށް ބޭރަށް ނުނެރުމަކީ އެކަނި ބަންދުން ދޫކޮށްލާނެ ސަބަބެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެ ޙާލަތުގައި ކުރަންވާނީ ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުނުކުރާ ސަބަބު ބަލައި ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ދައުލަތަށް އަމުރުކުރުމެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 26-28)
- 2018/HC-A/142 ގައިވާ ގޮތުން ގޭގައި ބަންދުކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ޝަރުޠުކޮށް ދޫކޮށްލިކަމުގައި ވިޔަސް 'ދިރިއުޅޭ ގެއިން ނުނިކުތުން' ޝަރުޠުކުރުމަކީ ނަތީޖާގެ ގޮތުން ގޭގައި ބަންދުކުރުން ކަމަށްވާތީ އެއީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތް އަމުރެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 30-31)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 14/2013 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލް ޤާނޫނު) ގެ 63 ވަނަ މާއްދާ (ނ) އަދި (ރ) (މާއްދާ ނަންބަރު PDF ގައި ވާގޮތަށް)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 14/2013 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލް ޤާނޫނު) ގެ މާނަކުރުމުގެ މާއްދާ (355 ވަނަ ކަމަށް PDF ގައި) ގެ (ލ) އަދި (ގ)
- ޤައިދީންނާއި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކޮށްފަ ތިބޭ މީހުންނާއި، ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުކޮށްފައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މީހުންނަށް ލިބިދޭންޖެހޭ އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކާއި އިނާޔަތްތަކާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ (ހ)-(ދ) އަދި 32 ވަނަ މާއްދާ (PDF ގައި ވާގޮތަށް)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ކަފާލާތާއި ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރުމާބެހޭ މާއްދާތައް (62، 63، 65، 66 ވަނަ މާއްދާ ކަމަށް PDF ގައި)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު)
- 2018/HC-A/208 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ މުޙައްމަދު ޒާމިލް)
- 2018/HC-A/142 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އޮފީސް ވ އިމްރާން ވަޖުދީ)
- ބެންޗު
- ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ފައިޞަލް، އިސް ފަނޑިޔާރު ހާތިފް ޙިލްމީ، ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް