ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/75
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ޚުޝާން، 2018/HC-A/75
Prosecutor General v. Ibrahim Khushaan 2018/HC-A/75 (2018/HC-A/75, High Court of the Maldives, 15 September 2019)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ޚުޝާން
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ތަކެތި ހިފެހެއްޓީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 44 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ރާފުޅިތައް ވެރިފަރާތާ ޙަވާލުކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ފުލުހުންނަށް އަމުރުކުރިއެވެ.
ބަނގުރާ އެތެރެކުރުމުގެ ހުއްދަ އޮތް ފަރާތެއްގެ ނަމުގައިވާ ސަފާރީ އުޅަނދެއްގެ ބާރމޭން، 7 ފުޅި ބަނގުރާއާއެކު މާލެއިން ހައްޔަރުކުރުމުން، ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން 21 ޑިސެމްބަރ 2017 ގައި ސަފާރީ ބަލައިފާސްކޮށް ފުލުހުން ބަނގުރާ ފުޅިތައް ހިފެހެއްޓިއެވެ. ވެރިފަރާތުގެ މައްޗަށް ރަސްމީ ތުހުމަތެއް ނުކުރެއެވެ.
ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 50 ވަނަ މާއްދާގައިވާ އުޞޫލަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ނެރުނު އަމުރެއްކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލުން ބުންޏެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ބަނގުރާ ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ގެންގުޅެ ވިޔަފާރިކުރާ ތުހުމަތެއްގެ ތަޙްޤީޤުގައި، ބަނގުރާ އެތެރެކުރުމުގެ ހުއްދަ އޮތް ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ރަސްމީ ތުހުމަތެއް ނުކުރެވި ހުރިއިރު، ސަފާރީ އުޅަނދަކުން ފުލުހުން ބަނގުރާ ހިފެހެއްޓުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯއާއި، އެ ތަކެތި ވެރިފަރާތާ ޙަވާލުކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރު ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު (އަޣްލަބިއްޔަތުން)
އަޣްލަބިއްޔަތު ރައުޔުގައި: ބަނގުރަލަކީ ޢާންމު މުދަލެއް ނޫން ކަމުން އިސްތިސްނާގެ ޙުދޫދުގެ ތެރޭގައި ބަލަންޖެހެއެވެ؛ ބާރމޭންގެ އަތުން ފެނުނު ބަނގުރާއަކީ ސަފާރީގައި ގެންގުޅޭ ބްރޭންޑަކަށް ވުމަކީ probable cause އެކެވެ؛ ވެރިފަރާތުގެ މައްޗަށް ތުހުމަތެއް ނެތުމަކީ ތަޙްޤީޤަށް ހިފެހެއްޓުން މަނާކުރާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ވެރިފަރާތް ޙާޟިރުނުކޮށް މައްސަލަ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން، ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ހިފެހެއްޓުމަށް ހުއްދަކުރާ އެއްޗެއް ނުވަތަ އޭގެ ބައެއް ހިފެހެއްޓުމުގެ ބާރު ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
- ބަނގުރާއާ ގުޅޭ މުދަލުގެ މައްސަލައަކީ ސާފު މަދަނީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ؛ ބަނގުރަލުން ކުރާ މުޢާމަލާތުގެ އަޞްލަކީ ހުއްދަނުވުން ކަމުން (malum in se)، ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/75 ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން އިސްތިސްނާއީ ގޮތެއްގައި ގެންގުޅެވޭ ބަނގުރަލާ ގުޅޭ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ކޯޓުތަކުން ޤާނޫނު ހިންގަންވާނީ އެ އިސްތިސްނާގެ ޙުދޫދުގެ ތެރޭގައެވެ؛ ޢާންމު މުދަލާ އެއްހަމައަކުން ބަނގުރަލަށް ޤާނޫނު ތަޠްބީޤެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ށ) - އަޣްލަބިއްޔަތު
- ބަނގުރާ ގެންގުޅުމުގެ ހަމަތަކާ ޚިލާފުވިކަމުގެ ތުހުމަތެއް ތަޙްޤީޤުކުރުމަށް ކަމާބެހޭ އިދާރާއަށް އެ ތަކެތި ހިފެހެއްޓިދާނެއެވެ؛ އެފަދަ ތަކެތި އަނބުރާ ހޯދުމުގެ މައްސަލަ ވެރިފަރާތް ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުކޮށް ޖަވާބުދާރީ ނުކުރުވާ ގޮތަށް ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެއެވެ. (ށ) - އަޣްލަބިއްޔަތު
- އެތެރެކުރުމުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ފަރާތަކުން އެތެރެކުރި ތަކެތި ނަމަވެސް، ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ނުގެންގުޅުމުގެ ސަބަބުން އެހެން މީހަކު ކުށްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ވަޞީލަތަކަށް ވެފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތައް (probable cause) ހުރިނަމަ، އެ ތަކެތި ހިފެހެއްޓުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 44 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ނ) - އަޣްލަބިއްޔަތު
- ތަޙްޤީޤު ބިނާވެފައިވަނީ ވެރިފަރާތުގެ ޒިންމާގައި ހުންނަންޖެހޭ ތަކެތީގެ މައްޗަށްނަމަ، އެ ވަގުތަށް ވެރިފަރާތުގެ މައްޗަށް ރަސްމީ ތުހުމަތެއް ނެތުމަކީ ތަކެތި ހިފެހެއްޓުން މަނާކުރާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ޕްރޮސިކިއުޓްކުރުމުގެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 14 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އެ ތަކެތި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ބެހެއްޓިދާނެއެވެ؛ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ހައްޔަރުނުކޮށް ހެކި ހޯދުމަށްފަހު ރަސްމީކޮށް ތުހުމަތުކުރުމަކީ ޤާނޫނު މަނާކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ނ) - އަޣްލަބިއްޔަތު
- ޢަޤައްލިއްޔަތު ރައުޔު (ފަނޑިޔާރު ޝުޖާޢު ޢުޘްމާން): ވެރިފަރާތުގެ މައްޗަށް ތުހުމަތެއް ނުކުރެވި، ތަޙްޤީޤުގެ ބޭނުމަށް ހިފަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް ފުލުހުންނަށް ބުނެދެވިފައި ނުވާނަމަ، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތައް ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތެއްގެ މުދާ ހިފެހެއްޓުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ.
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 50 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/75 (ދިވެހިރާއްޖެއަށް ގެނައުން މަނާތަކެތީގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 44 ވަނަ މާއްދާ
- ޕްރޮސިކިއުޓްކުރުމުގެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 14 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޕްރޮސިކިއުޓްކުރުމުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
- ބެންޗު
- ޢަލީ ސަމީރު، ޝުޖާޢު ޢުޘްމާން، މުޙައްމަދު ނިޔާޒު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- އެބައޮތް