ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/173
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙާމީ އަޙްމަދު ސައީދު، 2018/HC-A/173
Prosecutor General v. Haamee Ahmed Saeed 2018/HC-A/173 (2018/HC-A/173, High Court of the Maldives, 31 July 2018)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙާމީ އަޙްމަދު ސައީދު
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އަމުރު ބާޠިލްކޮށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބަންދުން ދޫކޮށްލިއެވެ.
ގުރޫޕް ހަދައިގެން ތޫނު ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށްގެން މާރާމާރީ ހިންގިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ދަޢުވާ ކުރެވިފައިވާ ފަރާތެއް، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް 2015 ވަނަ އަހަރު ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އަމުރުކުރިއެވެ. ހެކިބަސް ނަގައި ނިމި ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުން އެކަނި ބާކީ ހުރިއިރު، ބަންދުގައި ގިނަ ދުވަސްވެ އަޑުއެހުންތައް މެދުކެނޑިފައި ހުއްޓައެވެ.
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބުނީ، އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 އަދި 60 ވަނަ މާއްދާ، ހަތިޔާރު މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 12 އަދި 16 ވަނަ މާއްދާ އަދި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވުމުގެ އުޞޫލު (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 (ރ)) އާ ޚިލާފު އަމުރެއް ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ތޫނު ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށްގެން މާރާމާރީ ހިންގިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ނެރުނު އަމުރު ބާޠިލްކޮށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބަންދުން ދޫކޮށްލި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 އަދި 60 ވަނަ މާއްދާ އަދި ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނާ ޚިލާފު އަމުރެއްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ ބަންދަށް އެދި ހުށަހަޅައިފިނަމަ ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އަލުން ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭ
ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވިފައިވާ ފަރާތެއް ދޫކޮށްލާނަމަ އޭގެ ސަބަބު އަމުރުގައި ބަޔާންކުރަންޖެހޭއިރު، އަމުރުގައި އެ ސަބަބު ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާކަމާއި، ނުރައްކާތެރި ކުށެއްގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް ފިލައިގެން ނުދާނެކަމާއި ކޯޓަށް ހާޒިރުވާނެކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް އަޅާފައި ނުވާތީ އަމުރު ބާޠިލުކުރިއެވެ. ނަމަވެސް ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭނީ މައްސަލަ ބައްލަވާ ކޯޓުން ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- މައްސަލައެއް ތަޙުޤީޤު ކުރެވެމުންދާއިރުވެސް އަދި ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މަރުޙަލާގައިވެސް، ތަޙުޤީޤުކުރެވޭ ނުވަތަ ދަޢުވާލިބޭ މީހާއަކީ އެ މީހެއްގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވެފައިވާ މީހެއް ނޫނެވެ. ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރުން ފެށިގެން 4 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބުތަކުން ކުރެ ސަބަބެއް އޮތްތޯއެވެ. އެ ސަބަބުތަކުން ކުރެ ސަބަބަކަށްޓަކައި މެނުވީ އެއްވެސް މީހަކާމެދު ޝަރީޢަތުން ޙުކުމެއް ކުރުމުގެ ކުރިން އެމީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓައިގެން ނުވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ހ))
- ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު ބަންދުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިންކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމުގައި ކުށުގެ ބާވަތަށާއި، ކުށުގެ ކުޑަބޮޑު މިނަށާއި، ކުށްކޮށްފައިވާ ޙާލަތަށާއި، ކުށްކުރުމުގައި އަނިޔާވެރިކަން ހިމެނޭނަމަ އެކަމަށާއި، އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކީގެ ބުރަދަނަށާއި، އޭނާގެ ކުށުގެ ރެކޯޑަށާއި، ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމުގައި ވޭތުވެދިޔަ ތާނގައި ޢަމަލުކޮށްފައިވާގޮތަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ހ))
- ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވިފައިވާ މީހާގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، އޭނާއަށް ނިސްބަތްކުރެވުނު ކުށް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެފައި، އޭނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ އެ މައްސަލައިގެ ހެކި ފޮރުވުމަށް ނުވަތަ ހެކިބަސް ދޭން ހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށް މަސައްކަތް ކޮށްފާނެކަމަށް، ނުވަތަ ކޯޓަށް ހާޒިރު ނުވެދާނެ ކަމަށް، ނުވަތަ ފިލައިފާނެ ކަމަށް، ނުވަތަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ބެލެވި އެކަން ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށުގެ މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން އޭނާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ފަނޑިޔާރުގެ މައްޗަށް ލާޒިމުކޮށްފައިވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ހ))
- ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއިން ފެށިގެން 9 ވަނަ މާއްދާގެ ނިޔަލަށް ހުރި ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށެއްކުރިކަމުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓައިދިނުމަށް ފުލުހުން ނުވަތަ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކޯޓުގައި އެދޭ ޙާލަތުގައި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައިވާނަމަ، ތަޙުޤީޤުގެ މަރުޙަލާއާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާ ނިމެންދެން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ކޯޓުން އަމުރުކުރަންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ހ))
- އެ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައިވޭތޯ ކަނޑައެޅުއްވުމުގައި ކޯޓުން ބައްލަވަންވާނީ، އެމީހަކީ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ކުރިން ހައްޔަރުކުރެވިފައިވާ މީހެއްތޯއާއި، އެފަދަ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ކުރިން އެމީހާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ ކުރެވިފައިވޭތޯއާއި، ފުލުހުންގެ އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓުގައި އެމީހާއާ ގުޅޭގޮތުން ހުށަހަޅާ މަޢުލޫމާތަށާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން ފުލުހުން ހުށަހަޅާ މަޢުލޫމާތުގެ މައްޗަށް ބަލައި، އެއިން ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައި ނެތުމަށްވުރެ އޮތުން ގާތްތޯ ބެލުމުގެ މިންގަނޑުގެ މައްޗަށެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ހ))
- ތޫނު ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށްގެން މާރާމާރީ ހިންގުމުގެ ކުށްތަކަކީ އެ ކުށްތަކުގެ ޒާތާއި ބާވަތުން މުޖުތަމަޢުގެ ޞުލްޙަ މަސަލަސްކަމާއި އަމަން އަމާންކަން އަދި މުޖުތަމަޢަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބެމުންދާ ކުށްތަކެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ށ))
- ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާއާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއަކީ ޤަބޫލުކުރެވޭފަދަ ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ނިންމަންޖެހޭގޮތަށް ޤާނޫނީގޮތުން ތަރުތީބުކުރެވިފައި އޮންނަ މަރުޙަލާތަކެކެވެ. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވޭ އުޞޫލު ކަނޑައެޅިފައިވަނީ ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުންތައް މެދުނުކެނޑި ކުރިއަށްގޮސް ޤަބޫލުކުރެވޭފަދަ އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި މައްސަލަ ނިންމުމަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫލާއި އިންތިޒާމާ އެކުއެކީގައެވެ. ނަމަވެސް ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުންތައް މެދުކެނޑި ޝަރީޢަތުން މައްސަލަ ނުނިމި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވެގެންދާނަމަ، މުއްތަހަމުގެ ޙައްޤުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރެވި، މުޖުތަމަޢުގެ ޙައްޤާއި މުއްތަހަމުގެ ފަރުދީ ޙައްޤަށް ނަޒަރުކޮށް މުއްތަހަމުގެ ބަންދާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމެވުމަކީ ނުވަތަ ބަންދަށް ލުޔެއްދިނުމަކީ އަލްޢަދާލާ ވަލްއިންޞާފުގެ ހަމަތަކުގެ މަތީން ޢަދުލު އިންސާފަށްޓަކައި ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ށ))
- ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާއިރު، ނުވަތަ ބަންދަށް ލުޔެއް ދިނުމުގައި، އެ ފަރާތަކީ ބޮޑެތި އަދި ނުރައްކާތެރި ކުށެއް ނުވަތަ ކުށްތަކެއްގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ ފަރާތެއްނަމަ، އެ ފަރާތެއް ފިލައިގެން ނުދާނެކަމާއި ކޯޓަށް ހާޒިރުވާނެކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ޤާނޫނީގޮތުން ހުއްދަކުރާ އިމުގެ ތެރެއިން އެޅެންހުންނަ ފިޔަވަޅުތައް އަޅަންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ށ))
- ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވާ ފަރާތެއް އެގޮތަށް އިތުރަށް ބެހެއްޓުމަށް ފެނިވަޑައިނުގެން އެފަރާތެއް ބަންދުން ދޫކޮށްލެއްވުމަށް ނިންމަވައިފިނަމަ، އެކަމުގެ ސަބަބު އެ އަމުރުގައި ބަޔާންކުރައްވަންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ށ))
- ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށުގެ މައްސަލައަކީ ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ޝަރީޢަތުގައި އޮތް މައްސަލައެއްކަމަށްވާނަމަ، އެ މައްސަލައިގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމަވަންޖެހޭނީ އެ މައްސަލަ ބައްލަވާ ކޯޓުން، އެ މައްސަލަ ބައްލަވާ ފަނޑިޔާރެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ށ))
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) އަދި (އ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާއިން 9 ވަނަ މާއްދާއާ ހަމައަށް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2017/HC-A/247
- ބެންޗު
- މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޙަސަން ޢަލީ
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް