ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސް ސަރވިސް ޕވޓ ލޓޑ ވ. ނިހާދު ޢަލީ

1މިއީ، ސިވިލ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 1724/Cv-C/2015 ޤަޟިއްޔާ ނިމިފައިވާ ގޮތް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނެ އެޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދްޑައިރެކްޓ ލޮޖިސްޓިކްސް ސަރވިސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑީ)ރަޖިސްޓްރީ ނަންބަރު C-0033/2012( )މީގެ ފަހުން " ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސް" މިގޮތަށް އިޝާރާތްކުރެވިފައިވާ( ގެފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބެލިފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. މިޤަޟިއްޔާގައި ދަޢުވާ ރައްދުވާފަރާތަކީ އއ. ތޮއްޑޫ / ޗޭނުގެ، ނިހާދު ޢަލ )އައި.ޑީ.ކާޑު ނަންބަރ ( އެވެ.

2ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 1724/Cv-C/2015 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅުމުން، އެ މައްސަލަ ބަލައިގަތުމުގެ ހުއްދަ ދެވެން ނެތްކަމަށް މި ކޯޓުން ނިންމި ނ ންމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އިލްތިމާސް ކުރެވުމުން، އިސްތިއުނާފީ މައްސަލަ ހައިކޯޓުން ކުރިއަށް ގެނ ދިއުމަށް، ސުޕްރީމު ކޯޓު ގެ ނަންބަރ 197-BA1/95/2017/32 )09 އޮކްޓޫބަރު 2017 ( ސިޓީއް ނ މި ކޯޓަށި އަންގާފައި ވެއެވެ. އެގޮތުގެމަތިނ މ މައްސަލަ ހައިކޯޓަށް ބަލައިގަނެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/HC-A/221 ޤަޟިއްޔއިނާ މައްސަލަ ބަލައް،އެޤަޟިއްޔާގެ އަޑުއެހުންތައް ނިމި އެޤަޟިއްޔާ ނިންމުމާއި ހަމަޔަށް ގޮސްފައިވަނިކޮށްއެމައްސަލަ އިސްތިއުނާފްކުރި ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްއަށު ކޯޓަށް ހާޟިރުވުމަށް އަމުރް ފޮނުވިފައިވާ ގަޑިއަށް ހާޟިރުވެފައިނުވުމުގެ ސަބަބުނ 11 ޖުލައި 2021 ގައި މައްސަލއިގ ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލްކރެވުނެވެ. މިއީ، އިސްވެބުނުވުނު ފަދައިން އެޤަޟިއްޔާގެ ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލު ކުރުމުން އެމައްސަލ އަލުން ހުށަހާ ޅުމުނ ބެލިފައިވި ޤަޟިއްޔާއެކެވެ.މ ޤަޟިއްޔި ބެލުމުގު ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2018/HC-A/221 ޤަޟިއްޔް އާއާ ގުޅިގެނި ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ލިޔެކިޔުންތަކާއި، ދީފައިވާ ބަޔާންތަކުގެ މައްޗަށ ރިޢާޔަތްކުރެވިފައިވާނެއެވެ. .1 މައްސަލާގައި ކަންހިނގާފައިވާގޮތް

3ނިހާދު ޢަލީއާ ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްއާ ދެމެދި މަހަކު 100,000/- ރ. )އެއްލައްކަ ރުފިޔާ( އަށް ނިހާދު ޢަލ ގ ނަންމަތީގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ނަންބަރު U)C3704B-04 (01- "އިތުބާރު 3 " އެވެ ކިޔުނު މުދާ އުފުލާ ދޯނި 05 )ފަހެއް( އަހަރު ދުވަހަށް ކުއްޔަށް ދިނުމަށްޓަކައި 01 ފެބްރުވރަ 2014 ގައި އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވެއެވެ.

4ނިހާދު ޢަލީއާ ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސި ޓިކްސްއާ ދ މެދުގައި 01 ފެބްރުވރަ 2014 ގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގައި "ކުލި ޙުވާލުކުރުމަށް މި މާއްދާގެ )ށ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތަށް ކުލަ ޙަވާލުކާރމަކ ނުލައި 2 )ދޭއް( މަސް ދުވަސް ފާއިތުވެއްޖެނަމަ މި އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ވެރިފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ." މިފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައި އޮވެއެވެ.

5ނިހާދު ޢަލީއާ ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސް ޓިކްސްއާ ދެމެދުގައި 01 ފެބްރުވރަ 2014 ގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ 8ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ދޯނީގެ ކުލި ދައްކަމުން ނުދާތީ ކަމަށް ބުނެ، އެއްބަސްވުމުގެ 8ވަނަ މާއްދާގަ )ނ( އާ ޙަވާލާދީ ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ކުރެވުނު އެއްބަސްވުން ބާޠިލްކޮށް ނިހާދު ޢަލީގެ ފަރާތުން ދޯނި އަނބުރާ މާލެ ގެނެސްފައިވެއެވެ.

6އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދައްކަންޖެހި ނުދެއްކިވ 2 މި ސްދުވަހުގ ކުލީގެ ފައިސާ ދައްކައި ޚަލާސްކުރުމަށްޓަކައ ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ނަމުގައި ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްގައި ހުޅުވާފައިވާ ނަންބަރ 7701-701058-001 އެކައުންޓުގެ ނަންބަރު 001176 ޗެކުން 100,000/-ރ. )އެއްލައްކަ ރުފިޔާ( އަދި ނަންބަރު 001177 ޗެކުން 100,000/-ރ. )އެއްލައްކަ ރުފިޔާ( ނެގޭ ގޮތަށް ނިހާދު ޢަލީގެ ނަމަށް ޗެކު ދޫކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް،ނިހާދު ޢަލީގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ، ޑާއިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގ މާލެ ޙަ ލަތު ހުރިގޮތުން ޗެކުތަކުގައިވް ޢެދަދަށ ފައިސް ނެތްކަމަށް ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ފަރާތުނ އަންގާފައިވާތީ ބޭންކަށް އިޗެކްތައް ހުށަހަޅާފައި ނުވާކަމަށެވެ. އަދައޭގެ ފަހުންވެސް ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ފަރާތުން އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ދައްކާފައި ނުވާކމަށވެ.

7ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 1724/Cv-C/2015 ޤަޟިއްޔާއަށް ބެލިއިރު،މިއީ، ނިހާދު ޢަލީގެ ނަންމަތ ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައިވާ "އިތުބާރު 3" އެވެ ކިޔުނު ދޯނި ކުއްޔަށް ދިނުމާއި ގުޅިގެން ޑައިރެކްޓް ލީ ޖިސްޓިކްސއާ ނިހާދު ޢަލ އާދެމެދު 01 ފެބްރުވރަ 2014 ގައް ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށްޑައިރެކްޓ ލޮޖިސްޓިކްސއިނ ދޯނީގެ މަހު ކުލިދައްކަމުން ގޮސްފައި ނުވާތީ، ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ކުރެވިފައިވާ އެއްބަސްވުން ބާޠިލްކޮށް ދޯނި އަނބުރާ އަތުލުމާއި ހަމައަށް ދޯނީގެ މަހަކުލީގ ގޮތުގައެ ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާއާއި، ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ފަރާތުން އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެފައިވާތީ ދޯނި އަނބުރާ އަތުލީ އ، ދޯނި މާލެއަށް ގެނައުމަށްޓަކައި ކުރަންޖެހުނު ޚަރަދާއި، ދޯނިގ ކުލީގެ ފައިސ ނުދައްކައި އެތައްމަސް ދުވަހެއް ފާއިތުވެގެން ގޮސްފައިވާތީ، އެފައިސާ ނުލިބުމުގެ ސަބަބުން ނިހާދު ޢަލީގެ ވިޔަފާރިއަށްހުރަސްއެޅި ލިބެމުންދާ ގެއްލުންމ މައްސަލާގައި ޙުކުމްކުރުމާއި ހަމައަށް ޖެހޭ މިންވަރު ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ކިބައިން އެކީ އެއްފަހަރާ ހޯދުމަށް އެދި ނިހާދު ޢަލީގެ ފަރާތުނ ހުށަހެޅުމުން ބެލެވުނު މައްސަލައެކެވެ.

8އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިމިވާ، ސިވިލ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 1724/Cv-C/2015 ޤަޟިޔާގައިޙުކުމް ކީށފައިވަނ؛ " ދެންފަހެ، އއ. ތޮއްޑޫ / ޗޭނުގެ، ނިހާދު ޢަލީ )އައި.ޑީ.( ގެ ނަންމަތީ ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައިވާ "އިތުބާރު 3" އެވެ ކިޔުނު ދޯނި ކުއްޔަށް ދިނުމާއި ގުޅިގެން ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސް ޕްރައިވެޓ ލިމިޓެޑް )ރަޖިސްޓްރީ ނަންބަރ C-0032/2012( އާދެމެދު 01 ފެބްރުވރަ 2014 ގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށް ދޯނީގެ މަހުކުލި ދައްކަމުން ގޮސްފައިނުވާތީ، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ކުރެވިފައިވާ އެއްބަސްވުން ބާޠިލްކޮށް ދޯނި އަނބުރާ އަތާލުމާއި ހަމައަށް ދޯނީގ މަހުކުލީގެ ގޮތުގައެ ދައްކަންޖެހި ފައިސާއާއި، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އެއްބަސްވުމއީޚިލާފުވެފައިވާތީ ދޯނި އަނބުރާ އަތުލައި، ދޯނި މާލެއަށް ގެނައުމަށްޓަކައި ކުރަންޖެހުނު ޚަރަދާއި، ދޯނގ ކުލީގެ ފައިސ ނުދައްކާ އެތައްމަސ ދުވަހެއް ފާއިތުވެގެން ގޮސްފައިވާތީ، އެފައިސާ ނުލިބުމުގެ ސަބަބުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ވިޔަފާރިއަށް ހުރަސްއެޅި ލިބެމުންދާ ގެއްލުނު މި މައްސަލާގައި ޙުކުމްކުރުމާއި ހަމައަށް ޖެހޭ މިންވަރ ދަޢުވާލިބީފަރާތުގެ ކިބައިން އެކީ އެއްފަހަރާ ހޯދުމަށް އެދި ނިހާދު ޢް ލ ގެ ފަރާތުން، ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސް މައްޗަށް ކުޅަ މިދަޢުވާ ޝަރީޢަތުން ބެލިއިރު، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާއި ދެމެދި 01 ފެބްރުވަރީ 2014 ގައި، މަހަކު 100,000/-ރ. )އެއްލައްކަ ރުފިޔާ( އަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ނަންމަތ ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައިވާ ރަޖިސްޓްރީ ނަންބަރ U)(01- C3704B-04 "އިތުބާރު 3" އެވެ ކިޔުނު މުދާ އުފުލާ ދޯނި 05 )ފަހެއް( އަހަރު ދުވަހަށް ކުއްޔަށް ދިނުމަށް ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ވެފައި އޮތް ކަމާއި، އެއްބަސްވުމުގެ 8 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ދޯނީގެ ކުލި ދައްކަމުން ނުދާތީ، އެއްބަސްވުމުގ 8 ވުނ މާއްދާގަ )ނ( އާ ޙަވާލާދީ ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ކުރެވުނު އެއްބަސްވުން ބާޠިލްކޮށް ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން ދޯނި އަނބުރާ މާލެ ގެނެސްފައި ވާކަމާއި، އެއްބަސްވުމުގެ ދަށާ ން ދައްކަންޖެހޭ ނުދެއްކިވ 2 މަސްދުވަހުގެ ކުލީގެ ފައިސާ ދައްކާ ޚަލާސް ކުރުމަށްޓަކައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ނަމުގައި ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ޕލކ ގައި ހުޅުވާފައިވާ ނަންބަރ 7701-701058-001 އެކައުންޓުގެ ނަންބަރު 001176 ޗެކުން 100,000/-ރ. )އެއްލައްކަ ރުފިޔާ( ނެގޭ ގޮތަށް، އަދި ހަމަ އެ އެކައުންޓުގެ ނަންބަރު 001177 ޗެކުން 100,000/- ރ. )އެއްލައްކަ ރުފިޔާ( ނެގޭ ގޮތަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ނަމަށް ޗެކު ދޫކުރުމަށްފަހު، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ މާލީ ޙާލަތު ހުރިގޮތުން ޗެކުތަކުގައިވ ޢަދަދަށް ފައިސް ނެތްކަމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އަންގާފައިވާތީ ބޭންކަށް އެ ޗެކުތައޭ ހުށަހަޅާފައި ނުވާކަމާއި، އޭގފަހުންވެސް ދަޢުވާލިބެ ފަރާތުން އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ދައްކާފައި ނުވާކަމާއި،ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ކިބައިން ދޯނި އަތުލައި މާލެ ގެނައުމަށްޓަކައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން 30,000/-ރީ . )ތިރީސްހާސް ރުފިޔާ( ޚަރަދުކޮށްފައިވާކަމަށް ބުނެފައިވީނަމަވެސް، އެކަން ސާބިތުވާފަދަ ލިޔުމެއް މި މައްސަލައިގެ ޝަރް ޢުތަށ ހުށަހަޅާފައި ނުވާކަމާއި، ދަޢި ވާލިބޭ ފަރާތުން ދޯނީގެ ކުލީގެ ގތުގައ ދައްކަންޖެހި ފައިސާ ދައްކާފައި ނުވުމުގެ ސަބަބުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި 115,000/-ރ. )އެއްލައްކަ ފަނަރަހާސް ރުފިޔާ( ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ކިބައިން ނަގައި ދިނުމަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އިދިފައިވީނަމަވެސ މި ފައިސާ ނަގައިދޭނެ އުސޫލެއް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ދެމެދު 01 ފަބްރު ވރ 2014 ގައި ވެފައިއޮތް އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކށޮ ފައި ނެތްކަމާއި، ބުނެވިދިޔަ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ބަލައި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދައްކަންޖެހި ނުދެއްކިވާ 2 މަސްދުވަހުގެ ކުލީގެ ފައިސާއަށްވާ 200,000/-ރ. )ދެލައްކަ ރުފް ޔާ( އަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ދައްކަންޖެހި ނުދައްކާވާ ފައިސާއެއްކަން މަދަނީ މިންގަނޑުތަކުން ޝަރީޢަތަށް ޘާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، މިފައިސާ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ރައްދުކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން، 20 ޖެނުއަރީ 2016 ން ފެށިގެން 3 )ތިނެއް( މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ކޮންމެ މަހަކުމެ އެމަހަކަށް ޖެހޭ ޢަދަދަށްވުރެ މަދުނޫން މިންވަރެއް ސިވިލް ކޯޓަށް ދައްކާ ޚަލާޞްކުރުމަށް ދަޢުވާލިބޭ ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސް ސަރވިސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް އަންގައި، ދެފަރާތް ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ކުލި ދައްކަމުން ގޮސްފައި ނުވާތީ، އެއްބަސްވުމުގ 8 ވުނ މާއްދާގަ )ނ( ގައިވާ ގޮތު ގެ މަތީން މި އެއްބަސްވުން ބޠިލާ ކޮށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ކިބައިން ދޯނި އަތުލައި މާލެ ގެނައުމަށްޓަކައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ޚަރަދުކޮށްފައިވާ 30,000/- ރ. )ތިރީސްހާސް ރުފިޔާ( އާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދޯނީގެ ކުލީގެ ގތުގައ ދައްކަންޖެހި ފައިސާ ދައްކާފައޮ ނުވުމުގެ ސަބަބުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ނަގައިދިނުމަށް އެދިފައިވާ 115,000/-ރ. )އެއްލައްކަ ފަނަރަހާސް ރުފިޔާ( ދެއްކުމަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް އަންގާނެތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސް ސަރވިސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކޮށްފީމެވެ." މިފަދައިންނެވެ.

9ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 1724/Cv-C/2015 ޤަޟިއްޔާ ނިމިފައިވާ ގޮތް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނެ އެޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށ އެދިޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓެ ކްސި ގ ފަރާތުން

05 )ފަހެއް ( ނުކުތާ ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

9.1. ފުރަތަމަ ނުކުތާއަކީ، 01 ފެބްރުވރަ 2014 ގައި ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ލިޔުމުން ވެފައިވާ ކއްޔަށްހިފުމުގ އެއްބަސްވުމުގެ 8ވަނަ މާއްދާ އާއި އެއްގޮތަށް 2 މަސްދުވަހުގެ ކުލިނުދައްކާ ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1724/Cv-C/2015 ޤަޟިއްޔާއިން ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ޣައިރްޙާޟރުގައި ޙުކުމް ކޮށިފައިވަނީ، ކޯޓަށި ޙޟިރުވާނ ފަރާތުގެ ގޮތުގައެ މީހަކު ޢައްޔަނުކޮށް ކޯޓަށް އެކަން އަންގާފައަވަނިކޮށް، ކޯޓަށް ހާޟިރުވުމުގެ އަމުރުތަށް އެފަރާތަށި ފޮނުވުމަކާ ނުލައިކަމެ ށްވުމުން، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ހައިސުއްޔަތުނ ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގ ފަރާތުނު ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަކަށް ހާޟިރުކުރި ވިމެއްނެތ އަދި އެކުންފުނީގެ ބަހެއް ހޯދުމަކާއި ނުލައި، ދަޢުވާގެ ދިފެޢުގައި ދަފުޢު ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްއަށް ގެއްލިގެނާ ގޮސްފައިވާކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވ.

9.2. ދެވަނަ ނުކުތާއަކީ، ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސް އާއި ނިހާދު ޢަލީ އާދެމެދު 01 ފެބްރުވރަ 2014 ގައި ލިޔުމުން ވެފައިވާ ކ އްޔަށްހިފުމުގު އެއްބަސްވުމުގ 8ވަނަ މާއްދާއާއި އެއްގޮތަށް 2 މަސްދުވަހުގެ ކުލި ނުދައްކާ ކަމުގައި ޑައެ ރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ޣައިރު ޙި ޟިރުގައި ސިވިލް ކޯޓުގ ނަންބަރ 1724/Cv-C/2015 ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައެޅި މުގައި ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢާދުގައް ކަނޑައެޅިފައިވާ އިޖުރާއަތުތަކާ އެއްގޮތަށް ސިވިލް ކޯޓުނ ޢަމަލުކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

9.3. ތިންވަނަ ނުކުތާއަކީ، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1724/Cv-C/2015 ޤަޟިއްޔާއިން ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ލިޔމުނ ވެފައިވް އެއްބަސްވުމުގާ 8 ވަނަ މާއްދާއާއި އެއްގޮތަށް 2 މަސްދުވަހުގެ ކުލި ނުދައްކާ ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި ނިންމާ ފައިވަނީ ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަކީ ނުލައ ހަމައެކަނި ނިހާދު ޢަލީގެ ފަރާތުން އަނގަބަހުން ހުށަހެޅި ކަންތައްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ކަމުގައިވުމުން އެއީ، ކޯޓަށް މީހުން ހާޟިރުކެ ރުމުގައި ޢމަލުކުރާނ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާއާއި އަދި ޤާނޫނު ނަންބަރ 76/24 )ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނ( ގައި ކަނޑައެޅިފައިވާގޮތާއ ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

9.4. ހަތަރުވަނަ ނުކުތާއަކީ، މިމައްސަލައިގެ ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ތަންފީޒުކޮށްފިނަމަ، ތިން ފަހަރަށް ނިހާދު ޢަލީއަށ 2 މަސް ދުވަހުގެ ކުލި، ދެލައްކަ ރުފިޔާގެ މަގުން ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްއިން ދައްކަންޖެހޭކަމަށާއި، އެފަދައިން އެއްފަހަރު ދައްކަންޖެހޭ އެއްޗެއް ދައްކާފައިވަނިކޮށް އިތުރަށް ތަކރާރުކޮށް ދައްކައިފިނަމަ، އެއީ ޢަދުލު އިންސާފުން ބޭރުނު، މީހަކަށް ދައްކަންނުޖެހޭ ފައިސއެއާ ދެއްކުމަށް ކޯޓުން އެންގެނީކަމަށާއި، އެއީ އަދުލު އިންސާފަށް ހުރަސްއެޅޭ ފަދައިން ކޯޓުން ކުރާކަމެއްކަމުގައި ވެގެންދާނެތީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 1724/Cv-C/2015 ޤަޟިއްޔއިނާ ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ލިޔމުނ ވެފައިވް އެއްބަސްވުމުގާ 8ވަނަ މާއްދާއާއި އެއްގޮތަށް 2 މަސްދުވަހުގެ ކުލި ނުދައްކާ ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި ނިންމާފައވަނި ޢަދުލު އިންސާފުގެ ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

9.5. ފަސްވަނަ ނުކުތާއަކީ، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1724/Cv-C/2015 ޤަޟިއްޔާއިން ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ލިޔުމުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމގު 8ވަނަ މާއްދާއާއި އެއްގޮތަށް 2 މަސްދުވަހުގެ ކުލި ނުދައްކާ ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި ނިންމެ ފައާ ވާ ނިޔާއަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142ވަނަ މާއްދާއާއި ޤާނޫނު ނަންބަރ 2010/22 )ދިވެހިރާއްޖގޭ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު( އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށްބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ. ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ފަރާތުން ހައިކޯޓުގައި އެދުނު ގޮތް

10އިސްތއުނާފި ނުކުތާތަކުގައި ފާހަގަކޮށް ފައިވާ ކަންކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަދައްކައި، ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އެދިފައިވަނީ، މި މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓުން ހިންގައި ނިންމާފއިވަނަ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަތައް ނިންމުމުގައި ފުރިހަމަކުރަންޖެހާއިޖުރާއާތުތައް ފުރިހަމަ ނުކޮށ ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ޣައިރު ޙުޟިރި ގައިކަމަށް ވުމުންނާއި، ދަށުކޯޓް ން ނުބެލި ހުރި ކަންތައްތަކެއް ހުރުމުން ސިވިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށް، މި މައްސަލަ އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކޮށްދިނުމަށެވެ.

11ނިހާދު ޢަލީގެ ފަރާތުންހައިކޯޓުގައި ބުނެފައިވަނީ، އ ފަރި ތުނިސިވިލ ކޯޓަށް ހުށަހެޅް މައްސަލާގައި ދަޢުވާއަށް ޖަވާބުދާރީވެ ދިފާޢުވުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ޑައު ރެކްޓ ލޮޖިސްޓިކްސް އަށް އެކަށގެންވ ފުރުޞަތާ ދެވިފައިވާކަމަށާއި، ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސް ގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ނިންމިނ ޖެހުން ދަޢުވާއަށަ ޖަވާބުދާރީވުމަށް ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް އަންގައި،އަދި ޙާޟިރުނުވެއްޖ ނަމެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގައި ނިންމޭނެކަން އަންގައި އަމުރް ފޮނުވިފައިވާއިރު،އެއްވެސ އެއްޗެއް އެންގުމަކާނުލައި ކޯޓަށް ޙާޟިރުވެފައި ނުވާތާކަމަށެވު. ޣައިރު ޙޭޟިރުގައި ސިވިލް ކޯޓް ން މި މައްސަލަ ނިންމުމާ ގުޅް ގޮތުނ ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސާގެ ފަރާތުން ފާހަގަކުރި ކަންކަން ފިޔަވައި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގައި ދެން ފާހަގަކޮށްފައިވީކަން ކަމަކީ، އެކަންކަމަށް ޖަވާބުދާރް ވުމަށް ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްއަށ ފުރުސަތު ލިބި އ ފުރުސަތު ދޫކޮށްލާފައިވާ ކަންތައްތަކެއްކަމަށް ވުމުން އެކަންކަން ހައިކޯޓުގެ މަރުޙަލާގައި ފާހަގަނުކުރެވޭނެކަމަށާއި، އެކަމަށް އިޢުތިރާޟް ކުރާކަމަށެވެ.

12މިކަންކަން ފާހަގަކުރުމާއެކ ނިހާދު ޢަލީގެ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ، ސިވިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމަށް ބަދަލުގެންނަންޖެހޭފަދަ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އެއްވެސް ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި މައްސަލަ ނިންމއިދިނުމަށެވެ.

13އިސްތިއުނާފީފުރަތމ 3 ނުކުތާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށް ބަލާއިރު އެ ތިން ނުކުތާގައިވެސް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، ސިވިލް ކޯޓުން މި މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ،ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ފަރާތުން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް ހަމަޖައްސާފައިވާ ފަރާތް )ޢަބްދު ﷲ ޙަސީން( ޙާޟިރުކުރުމެއްން ތ، ކޯޓަށެ މީހުނަޙާޟިރުކުރުމުގިޤި ވާޢދ ޚިލާފަށާ ކަމަށް ބުން ފާހަގަކުރި ކަންތައްތައްކަން އެނގެއެވެ.

14ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ފަރާތުން މިނުކުތާތަކ ގުޅިގެނާ ބުނެފައިވަނީ، އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައި މިވ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 1724/Cv-C/2015 ޤަޟިއްޔާގައި، ދެފަރާތުގެ ދމެދެ ގައު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގ 8ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ފަރާތުން 02 މަސްދުވަހުގެ ކުލި ދައްކާފައިނުވާ ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި ޙުކުމްކޮށްފައިވަނީ،އ ކުންފުނީގެ ފަރް ތުން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވާނެ ފަރާތެއް ކަނޑައަ ޅ އ އެކަނި ކޯޓަށް އަންގާފައިވަނިކޮށް، ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު އެފަރާތަށި ފޮނުވުމަކާ ނުލައި، އަދ އެކުންފުނީގެ ބަހެއް ހޯދުމަކަނުލައި ކަމަށާއި، އެގޮތަށް ސިވިލް ކޯޓުނަ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ނިންމީ، ކ ޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގިޤަވާޢިދުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އިޖުރާއާތުތަކ އެއްގޮތަށް ނޫންކަމަށާއި، އެއީ ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 28ވަނަ މާއްދާއާއި ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއް ކަމުގައެވެ.

15ޕްރިސިޑެންސް 1ސިވިލ ކޯޓުން މި މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ކޯޓަށެ މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 28ވަނަ މާއްދާގައިވާ އިޖުރއާ ތުތައް ފުރިހަމަނުކޮށް، އިސާތިއުނާފުކުރ ފަރާތުގާ ޣައިރިޙް ޟިރުގައް ކަމަށ ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ފަރާތުނ ބުނެފައިވުމުން، ކޯޓަށު މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދގ 28 ވަނަ މާއްދާއަށް ބެލިއިރު، އެމާއްދާ ގެ )ހ( ގައި ވަނީ؛ " ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ލިބި، މަޤުބޫލު ޢުޛުރެއްނެތި އަމުރުގައިވާ ތާރީޚާއި ގަޑިއަށް ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތް ކޯޓަށް ހާޟިރުނުވެއްޖެނަމަ، ނުވަތް ޙާޟިރުކުރަންޖެހޭ މީހާ ދީފައިވާ އެޑްރެހުގައި ނެތި، އެމީހާ ވީތަނެއް ނޭނގޭނަމަ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގޭނެކަން އެނގޭނެ ގޮތަށް އެމީހާ ހޯދުމަށް ރޭޑިއޯއިން ނުވަތަ ޓީވީން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ޚަބަރު ފަތުރާ ވަޞީލަތަކުނ އިޢުލާނ ކުރުމަށު ފަހު، އިޢުލާނުގައިވް ތާރީޚާއި ގަޑިއަށް ކޯޓަށް ހާޟިރުނުވެއްޖެނަމަ، ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށ އެންގުނީކަމަށް ބަލައި، ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެމީހާގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ." މިފަދައިންނެވެ.

16މި މާއްދގައާ ވާގޮތުން، ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގައި ނިންމިދާނެ ދެ ގޮތެއް ވެއެވެ.

16.1. ފުރަތަމަ ގޮތަކީ؛ ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރުއެފަރާތަށް ލިބު،މަޤުބޫލު ޢިޒު ރެއްނެތ، އެ އަމުރުގައިވާ ތާރީޚާއ ގަޑިއަށް ކޯޓަށް ޙާޟިރު ނުވެއްޖެނަމަ، އެމީހާގެ ޣައިރު ޙުޟިރުގައާ ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމުމެވެ.

16.2. ދެވަނަ ގޮތަކީ؛ ކޯޓަށް ޙާޟިރުކުރަންޖެހޭ މީހާ ދީފައިވާ އެޑްރެހުގައިނެތި، އެމީހާ ވީތަނެއް ނޭނގޭނަމަ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގޭނެކަން އެނގޭނެ ގޮތަށް އެމީހާ ހޯދުމަށް ރޭޑިއޯއިން ނުވަތަ ޓީވީން ނުވަތެ އ ނޫންވެސް ޚަބަރު ފަތުރާ ވަސީލތަކުނ އިޢުލާން ކުރުމަށްފަހު، އެ އިޢުލާނުގައިވާ ތާރީޚާއި ގަޑިއަށް ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވެއްޖެނަމަ، ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް އެންގުނީކަމަށް ބަލައި، އެމީހާގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމުމެވެ.

17ކޯޓަށް ހާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތަށް ރައްދުވެ، މަޤުބޫލުސަބަބެއ ނެތް ކޯޓަށި ޙާޟިރުނވު ނަމަ، އެމީހަކު ހޯދުމަށް ރޭޑިއޯއިން ނުވަތަ ޓީވީނެނުވަތައު ނޫންވެސް ޚަބަރު ފަތުރާ ވަސީލތަކުނ އިޢުލާން ކުރުމަކާނުލައި، އެ ފަރާތިގެ ޣައިރަޙާޟިރުގައ މައްސަލި ހ ންގުމކީ ކޯޓަށް ލިބިގެންވާ އިޚުތިޔާރެއްކަން 28 ވަނަ މާއްދާގެ ޢު ބާރާތުން އެނގެއެވެ. ދަޢީ ވ ލިބާ މީހާ ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް އަންގައި އިޢުލާނުކުރަނ 28ވަނަ މާއްދާގަ ފަހުބައިގައި ބުނެފައިވާ ޙާލަތުގައެވެ.އެއީ ކޯޓަށް ޙާޟިރުކުރަންޖެހޭ މީހި،ދީފައިވާ އެޑްރެހުގައނެތި، އެމީހާ ވީތަނެއް ނޭނގޭ ޙާލަތެވެ. މިއީ، ކޯޓުތަކުން މި މާއްދާ މާނަކޮށް، ޢަމަލުކުރަމުންދިޔަ ގޮތެވެ.

18ކޯޓަށް ޙާޟިރުވާންޖެހޭ ކަމާއި އަދި މައްސަލައަކީ ކޮބައިކަމާއި، ޙާޟިރުވާންޖެހޭ ތާރީޚާއި ގަޑިއެފަރާތަށް އެންގިފައ އޮންނަ ޙާލަތުގައި، އަދި އެނގިފައިވާ ތާރީޚާއި ގަޑިއަށް ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވެއްޖެނަމަ ޣައިރު . ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/HC-A/237 ޤަޟިއްޔާއާއި 2018/HC-A/24 ޤަޟިއްޔާ އަދި 2019/HC-A/296 ޤަޟިއްޔާގައިވެސް މި މާއްދާމިފަދައިނ މާނަކޮށްފައިވެއެވ. ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގައި ނިންމޭނެކަން އެނގިފައި އޮންނަ ޙާލަތުގައި، އެފަރާތް ޙާޟިރުނުވުމުން، ރީޑިއޯއާއި ޓީވީއިނު ނާއި ޚަބަރު ފަތުރާ ވަޞަ ލަތްތަކް ން އިޢުލާނުކޮށް، ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް އެފަރާތަށް އިތުރަށް އަންގަންޖެހޭނަމަ، އެއީ ކޯޓުގެ ވަގުތާއި މަސައްކަތް ބޭކާރު ގޮތުގައި ނަގައި ލެވޭ ކަމީކަށް ވާނެއެވެ. އަދި ޝަރް ޢަތްތަކަށް ހުރަސްއަޅައި ލަސްކުރަން ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކަށް އެކަމަށް ލިބޭ ފުރުސަތކަށްވެސ ވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ.

19ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައިސިވިލ ކޯޓުން މައްސަލް ނިންމާފައިވަނީ، ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް އަންގައު އެފަރާތަށް ފޮނުވުނު ސިވިލް ކޯޓު ގެ ނަންބަރ B3-CR2/2015/2382 )25 ނޮވެންބަރު 2015( ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު އެފަރާތަށް ރައްދުވެފައިވާއިރު، އެ އަމުރުގައި ވާ ތާރީޚާއި ގަޑިއަށް އެފަރާތުން ނުވަތަ އެފަރާތް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއް ކޯޓަށް ޙާޟިރު ނުވުމުންނެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގު ނަންބަރ B3-CR2/2015/2382 )25 ނޮވެންބަރު 2015( ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރަށް ބަލާއިރު، އެއީ، 21 ޑިސެންބަރު 2015 އަދި 29 ޑިސެންބަރު 2015 މި ދެދުވަހުގެ 10:00 އަށި ސިވިލް ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް އަންގައި ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްއަށ ފޮނުވުން އަމުރެއް ކަމާއި، މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރ މުޙައްމަދު ރާއި 30 ނޮވެންބަރު 2015 ތާރީޚުގައިއ އަމުރެ ޙަވާލި ވެފައިވާކަން އެނގެއެވެ. އަދި އ އަމުރުގައި ވާ ތާރީޚާއި ގަޑިއަށް ޙާޟިރުނުވެއްޖެނަމަ، ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގައި ނިންމޭނެކަންވެސ އެ އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާކަން އެނގެއެވެ.

20ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ފަރާތުނ ދެއްކި ވާހަކަތަކަށް ބަލާއިރު، އެ އަމުރު އެފަރާތަށް ރީ އްދުވެފައިވާކަމާއި، ސިވިލް ކޯޓަ ނ އަމުރް ފޮނުވުމުން، އެ އަމުރާ ޙަވާލުވި އެ ކުންފުނީގެ މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރު މުޙައްމަދު ރާއި ކަނީ އެނގެއެވެ. އަދި އެ ކުންފުނިން މި މައްސަލގައ ސިވިލް ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ވަކީލު ޢަބްދް ﷲ ޙްސީނަށ އެކަން އެނގިފައިވާކަންވެސ އެނގެއެވެ. ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސް ގެ ފަރާތުން ހައިކޯޓުގައި ބުނެފެ އިވަނީ، ކުންފުނީގެ ފަރާތުން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވާނެ ފަރާތެއް ޢައްޔަންކޮށްފައިވުމުން، ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ފޮނުވަންޖެހޭނީ އެފަރާތަށް ކަމުގައެވެ. އަދި ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ރައްދުވެފައި ވާކަމުގައިވިޔަސް، ދަޢީ ވ ލިބާ ފަރު ތުން ޙާޟިރުނުވެއްޖެނަމަ، ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގައި ނިންމޭނީ އިޢުލާންކުރުމަށްފަހުގައި ކަމަށެވެ. އަދި އަމުރު ރައްދުވެ ޙާޟިރުނުވެއޖެނަމަ، ބަންދުކޮށްގެން ޙާޟިރުކުރުންވެސް އެބަ އޮތްކަމަށެވެ. މިކަންކަން ފުރިހަމަ ނުކުރާނަމަ، 28ވަނަ މާއްދާގައިވާ އިޖުރާއާތު ފުރިހަމަ ނުވާނެކަމަށެވެ.

21ޕްރިސިޑެންސް 2"ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދު" ގ 28 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ކޯޓުތަކުން ކުރިން މާނަކުރަމުން ގޮސްފައިވަނީ މި ރިޕޯޓުގެ 17ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާގޮތަށް ކަމަށްވިޔަސް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުނާ ނިންމާފައިވާ އެޓޯލް ބެންޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް މައްސަލގައ، ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ނިންމުމުގައި "ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމެ ލުކުރާނ ގޮތުގެ ގަވާއިދު" ގ 28ވަނަ މާއްދާގަ )ހ( މާނަކޮށް، މި މާއްދާއަކީ އެއްވެސް ޙާލެއްގައި މަދަނީ މައްސަލައެއް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރުމަށް ފުދޭ ގަވާއިދެއުނޫންކަމަށާއި، ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙި ކުމްކުރުމ ގުޅާ އެއްވެސް ތަފްސްލެއް ބަޔާންކޮށްފައިނެތި މިމާއްދާގެ ދަށުން ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރުމުނެ،އެ ޙުކުމެއް ކޮށްފިކަން އެނގޭ ހިސާބުން އ ޚަޞްމު ދެން ޢަމަލް ކުރަންވީ ގޮތުގެ އިތުރުން ކޯޓުނު ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތްވެސް އެނގެން ނެތުމުން، ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރެވޭ މިފަދަ ޙުކުމްތަކުން އިންސާފު ގެއްލުމަށް މަގުފަހިވާކަން ފާހަގަކޮށް، އެގޮތުން މެދުވެރިވާ ބައެއް ކަންކަމާއި ޤާނޫނީ އުނދަގޫތައ ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި މިސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ބަލައި، މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގާ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި އެ މައްސަލައެއް ނިންމޭނީ، އެ މައްސަލައާ ގުޅިގެން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ލިބި، މަޤުބޫލު އުޒުރެއްނެތި އެ އަމުރުގައިވާ ތާރީޚާއި ގަޑިއަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވެއްޖެ ނަމަ،

2. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމްކޯޓުގެ އެޓޯލް ބެންޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް [2021] SC 41. . އެޓޯލް ބެންޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް [2021] SC 41 ގެ 18 ވަނަ ނަންބަރުގައި މގޮތުނި 03 ކަމެއް ފާހަގަކޮށްފައި ވެއެވެ؛ )ހ( އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ފެށެނީ ކޮން އިރަކުކަނ އެނގެން ނެތުން. )ށ( އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަ ހައިކޯޓުގައި ހިންގެނީ ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުންތަކާއި ދިފާއުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންކަމަށް ވާއިރު، އިސްތިއުނާފުގެ މަރުޙަލާ ގައި މައްސަލަ ބެލެވޭނެ ގޮތެއް ނެތުން. )ނ( ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގައި ބަޔާންކުރާ އިންސާފުން ޝަރީޢަތްކުރެވުމުގ ޙއްގު ގެއްލިގެން ދިއުން. ނުވަތި ޙާޟިރުކުރަންޖެހޭ މީހާ ދީފައިވާ އ ޑްރެހުގައި ނެތި، އެމީހާ ވީތަނެއް ނޭނގޭނަމަ، ޣައިރު ޙާޟިރުގައެ މައްސަލަ ހިންގައި ނިންމޭނެކަން އަންގައި އެމީހާ ހޯދުމަށް ރޭޑިއޯއިން ނުވަތަ ޓީވީ އިން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ޚަބަރު ފަތުރާ ވަސީލަތަކުން އިޢުލާނު ކުރުމަށްފަހު، އެ އިޢް ލާނުގައިވާ ތާރީޚާއި ގަޑިއަށް އެފަރުތުނ ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވެއްޖެނަމ ކަމަށާއި،އެފު ރ ތ ހޯދުމަށް ރޭޑިއޯއިން ނުވަތް ޓީވީއިނ ނުވަތް އެނޫންވެސް ޚަބަރު ފަތުރު ވަސީލަތަކުން އިޢުލާނު ކުރުމެއްނެތި ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނިންމާ ނިންމުމަކީ، ކޯޓަށް މީހުން ޙެ ޟިރުކުރުމުގައި ޢމަލުކުރާނ ގޮތުގެ ގަވާއިދުގެ 28ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްކަމުގައި ސުޕްރީމު ކޯޓުން ކަނޑައަޅައި ނިންމާފައިވެއެވެ.

22ޕްރިސިޑެންސް 3ވުމާއެކު، ބަޔެ ންކުރެވިދިޔަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރި މ ކޯޓުގު ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މި މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓުން ހިންގައި ނިންމުމުގައި ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، މ ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައި މިވާ ސިވިލް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާއަކީ، ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދުގެ 28ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް، އިޢުލާނުކުރުމެއްނެތި، އެ މައްސަލާގައި ދަޢުވާލިބެ ނ ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނިންމާފައިވާ މައްސަލައެއްކަން އެނގެން އޮތުމުން، ސިވިލް ކޯޓުގ އ ޙުކުމު ބާޠިލުކޮށް، މި މައްސަލަ އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރަންޖެހޭކަމުގައި ދެކެމެވެ.

23ޕްރިސިޑެންސް 4މި މައްސަލައަކީ 22 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބުނެފްއިވާ ގޮތުގެމަތިން، އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރެވަ މައްސަލައެއް ކަމަށްވުމުން، ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާލިބުނު ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި އެ ކޯޓނ މައްސަލް ނިންމަ ނިންމުމާ ގުޅޭ ގޮތުނު ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ފަރާތުން މި ކޯޓުގައި ފާހަގަކުރި ކަންކަން ފިޔަވައި، ބާކީ ހުރި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކަށް މި މައްސަލާގައި މި ކޯޓުން ޖަވާބު ދޭންޖެހޭކަމަކަށް ނުފެނެއެވެ. . ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމު ކޯޓުގެ އެޓޯލް ބެންޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް SC 41 [2021] ގެ 27ވަނަ ނަންބަރު.

24ޕްރިސިޑެންސް 5އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައި މިވާ މައްސަލާގައި ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސްގެ ޣް އިރު ޙާޟިރުގައި ސިވިލް ކޯޓުނަ މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ، ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު އެ ކުންފުންޏަށް ލިބިފައިވާއިރު، ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް ސަމާލުކަން ނުދި ފަރުވާކުޑަކޮށް، އެފަރާތުން ނުވަތަ އެފަރާތް ތަމްސީލުކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ފަރާތް ޙާޟިރުވާންޖެހޭ ތާރީޚާއި ގަޑިއަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވުމުންކަނ ސާފުކޮށް އެނގެން އޮތްއިރު، މި މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓުން އަލުން ބަލައި ޙުކުމް ކުރާއިރު،ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސއަށްމައްސަލަ ގެއްލިއްޖެނަމަ، މި މައްސަލާ އިގެ ޝަރީޢަތް އަލުން ސިވިލް ކޯޓުގައި ހިންގުމަށް ހިނގި އެކަށީގެންވާ ޚަރަދުތައް ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު ނިހާދު ޢަލީއަށް އޮންނާނެއެވެ. . ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމު ކޯޓުގެ އެޓޯލް ބެންޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް [2021] SC 41 ގެ 26 ވަނަ ނަންބަރު ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ބަލާ!