މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

މުޙައްމަދު ތާއީދުކުރެއެވ(.

1މިއީ، މާޅޮސްމަޑުލު އުތުރުބުރީ ދުވާފަރުމެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 108/E8C/2019 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފިކރުމަށ އެދް ރ.ކަނދޮޅުދޫ / މާކޯނިގެ، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލގްފަރާތުންދިވެހިރާއްޖޭގ ހައިކޓަށާހުށަހެޅުމުން ބލަ ފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. މި ޤަޟިއްޔާގައިއިސްތިއުނާފރައްދުވު ފަރެތަކީ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހެވެ.

2ރ.ކަނދޮޅުދޫ / މާކޯނިގެ، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް 24 މެއި 2019 ދުވަހުގެ 23:20 އެހައިކަންހާއިރު، މީނާ ރ.ދުވާފަރުގައ ފުޅި ދާއިރާއެއްގައި މަސްތުވާތަކެތި ވިޔަފާރި ކުރަމުންދާކަމަށ، އާންމު ފަރާތަކުން، ފުލުހުންނަށް ލިބުނު މަޢުލޫމާތަކާއި ގުޅިގެން 25 މެއި 2019 ދުވަހުގެ 08:30 އެހައިކަންހާއިރު، ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން މީނާ ދިރިއުޅޭ ރ.ދުވާފަރު ނަންބަރު 58.07 ގެ އާއި ރ.ދުވާފަރު ނަންބަރު 58.08ގެ މުން ގެ ޙާޟިރުގައި ފުލުހުން ބަލައި ފާސްކުރަމުންދަނިކޮށް ރ.ދުވާފަރު ނަންބަރު 58.07 ގޭގެ ގޯތިތެރޭގައި ހުރި ޑަސްބިން ކައިރި ބިންމަތިގައި ވަޅުލާފްއުއޮތް ގަލެއްގެ ކައިރިން ފެނުނު ނޫކުލައިގެ ޕްލާސްޓިކް ކޮތަޅެއްގެ ތެރެއިން ފެނުނު 02 )ދޭއް( ރަބަރު ޕެކެޓްގައި 9.5668 ގުރާމް ޑައިމޯފިން ހުރިކަމަށް އެ ތަކެތީގެ ތަޙްލީލު ރިޕޯޓުން ދައްކާތީ އާއި، ރ.ދުވާފަރު ނަންބަރު 58.07 ގޭގެ ގޯތި ތެރޭގައި ހުރި ޑަސްބިން ކައިރި ބިންމަތީގައި ވަޅުލާފްއެއޮތް ގަލެއްގެ ކައިރިން ފެނުނު ނޫކުލައިގެ ޕްލާސްޓިކް ކޮތަޅެއްގެ ތެރެއިން ފެނުނު ތަކެއްޗަކީ ފޮރުވުމަށްޓަކައި މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް އ ތަނަށް ލާފައިވާ ތަކެތިކަމަށް ބުނެ އިޢުތިރާފް ވެފައިވާތީ ޤާނޫނު ނަންބަރ 2011/17 )މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 105 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި 137 ވަނަ މާއްދާގަ )ބ( އާއިޙވާލާދ 105 ވަން މާއްދާގަ )ނ( ގެ ދަށުން މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ މައްޗަށް ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކް ކުރުމުގެ ދަޢުވާ ކޮށްފައިވެއެވެ.

3އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ދަޢުވާކުރުމުން އެ މައްސަލަ މާޅޮސްމަޑުލު އުތުރުބުރީ ދުވާފަރު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގ ނަންބަރ 108/E8C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ބަލާފައިވެއެވެ.މިއުމާޅޮސްމަޑުލު އުތުރުބުރީ ދުވާފަރު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 108/E8C/2019 ޤަޟިއްޔާމުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފ ކުރުމުން ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެވެ. މާޅޮސްމަޑުލު އުތުރުބުރީ ދުވާފަރު މެޖސްޓްރޭޓި ކޯޓަށް ހުށަހެޅް ދަޢުވާ އެއާއި ކޯޓުގެ ޙުކުމް

4ރ.ކަނދޮޅުދޫ / މާކޯނިގެ، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް 24 މެއި 2019 ދުވަހުގެ 23:20 އްހައިކަންހާއިރު، މީނާ ރ.ދުވާފަރުގައ ފުޅި ދާއިރާއެއްގައި މަސްތުވާތަކެތި ވިޔަފާރި ކުރަމުންދާކަމަށް އާންމު ފަރާތަކުން ފުލުހުންނަށް ލިބުނު މަޢުލޫމާތަކާއ ގުޅިގެނި 25 މެއި 2019 ދުވަހުގެ 08:30 އެހައުކަންހާއިރު، ކޯޓި އަމުރެއްގެ ދަށުން މީނާ ދިރިއުޅޭ ރ.ދުވާފަރު ނަންބަރު 58.07 ގެއާއި ރ.ދުވާފަރު ނަންބަރު 58.08ގެ މުން ގެ ޙާޟިރުގައި ފުލުހުން ބަލައި ފާސްކުރަމުންދަނިކޮށް ރ.ދުވާފަރު ނަންބަރު 58.07 ގޭގެ ގޯތިތެރޭގައި ހުރި ޑަސްބިން ކައިރި ބިންމަތީގައި ވަޅުލާފއުއޮތް ގަލެއްގެ ކައިރިން ފެނުނު ނޫކުލައިގެ ޕްލާސްޓިކް ކޮތަޅެއްގެ ތެރެއިން ފެނުނު 02 )ދޭއް( ރަބަރު ޕެކެޓްގައި 9.5668 ގުރާމް ޑައިމޯފިން ހުރިކަމަށް އެ ތަކެތީގެ ތަޙުލީލު ރިޕޯޓުން ދައްކާތީ އާއި، ރ.ދުވާފަރު ނަންބަރު 58.07 ގޭގެ ގޯތި ތެރޭގައި ހުރި ޑަސްބިން ކައިރި ބިންމަތީގައި ވަޅުލާފްއެއޮތް ގަލެއްގެ ކައިރިން ފެނުނު ނޫކުލައިގެ ޕްލާސްޓިކް ކޮތަޅެއްގެ ތެރެއިން ފެނުނު ތަކެއްޗަކީ ފޮރުވުމަށްޓަކައި މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް އ ތަނަށް ލާފައިވާ ތަކެތިކަމަށް ބުނެ އިޢުތިރާފު ވެފައިވާތީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/17 )މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 105 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި 137 ވަނަ މާއްދާގަ )ބ( އާއިޙވާލާދ 105 ވަން މާއްދާގަ )ނ( ގެ ދަށުން މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ މައްޗަށް ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކް ކުރުމުގެ ދަޢުވާ ކޮށްފައިވެއެވެ.

5މާޅޮސްމަޑުލު އުތުރުބުރީ ދުވާފަރު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 108/E8C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމްކޮށްފައިވަނީ: "ދެންފަހ އިސްވެ ދެންނެވުނު ކަންތައްތައް އެގޮތުގެމަތީން ހުރުމުން، )1( ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/17 )މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 105 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި 137 ވަނަ މާއްދާގެ )ބ( އީޙވާލާދ 105 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ ދަށުން ރ.ކަނދޮޅުދޫ މާކޯނިގެ މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް () ގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން ކުޅަ ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކް ކުރުމުގެ ކުށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )އ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް މިކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި )2( މިކުށުގެ ޢުޤޫބާތެއްގެ ގޮތުން ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/17 )މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 105 ވުނ މާއްދާގަ )ނ( ގެ ދަށުން މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ޢުމުރަށް ޖަލަށްލުމާއެކު 100,000/- )އެއްލައްކަ( ރުފިޔާއިން ޖުރުމަނާކުރުމަށް ޙުކުމްކޮށް )3( މި ފައިސާ މިއަދު 12 ޖަނަވަރީ 2023 އިން ފެށިގެން 12 )ބާރަ( މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓއަށ ދެއްކުމަށް އަންގައި )4( މި މައްސަލައާއި ގުޅިގެން މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް 33 )ތެއްތިރީސް( ދުވަހު ޖަލު ބަންދުގައި ހޭދަކޮށްފައިވތާ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު( ގެ 186 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ބަންދުގައިހުރި މުއްދަތު އުނިކުރުމުން، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ތަންފީޛު ކުރަންޖެހޭނެ އަދަބަކީ 24 )ސައުވީސް( އަހަރާއި،

10 )ދިހައެއް( މަހާއި، 27 )ހަތާވީސް( ދުވަސްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ޙުކުމްކޮށްފީމެވެ." މިފަދައިންނެވެ.

6އިސްތިއުނާފުކުރާ މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން އަންނަނިވިނުކުތތައެހުށަހަޅާ އާނުކުތތަކާ ގުޅިގެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައް ވެކާލާތުކޮށަ ފައިވެއެވެ. އެގޮތުން، ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތތަކކީ:

1.6. ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ވެފައިވާ އިޢުތިރާފުން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ރުޖޫޢަވެ، އިޢުތިރާފުން ރުޖޫޢަވި ސަބަބުތައް ހެކި ހުށަޅައ އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ސާބިތުކޮށް ދީފައިވާއިރު، ތަޙޤީޤުގައު އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ވެފައިވާކަމުގައ ބުނި އިޢުތިރާފަށް ބާރުދޭނެ އެއްވެސް ކަމެއް ފެންނަން ނެތްއިރުވެސް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ތަޙްޤީޤު ބަޔާނަށާއި ޖިނއާ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގެ 168 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގެ 1،3،4 ނަންބަރާއި ޖިނއާ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގެ 168 ވަން މާއްދާގަ )ށ( އަދި )ނ( އާއި މުޅިން ޚިލާފަށް ނަގާފައިވާ ބަޔާނަކަށް )ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅ މަޖިލީހުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފެއްގެ ގޮތުގައި ފެންނަން އޮތް( ރިޢާޔަތްކޮށް ބުރަދަންދީ ކުށް ސާބިތުކޮށްފައިވަނީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52ވ ނ މާއްދާއާ ޚިލާފަށްކަމަށްބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާ އާއި؛

2.6. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ހިޔާޒަތުގެ ދަށުން މަސްތުވާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ފެނިފައިނުވާއިރުވެސް، މަސްތުވާތަކެތީގެ ހިޔާޒަތު އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް އޮތްކަމުގައި ކަނޑައަޅައި ކުށް ސާބިތުކޮށްފައިވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނަންބަރު 2012/SC-A/23 ޤަޟިއްޔާ އާއި ނަންބަރު 2016/SC-A/21 ގަޟިއްޔާ އާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/HC-A/49 ނަންބަރު 2018/SC-A/400 ގާޟިއްޔާގައ ކަނޑައަޅާފައިވި ޤާނޫނީ ނިންމުންތަކާ މުޅިން ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާ އާއި؛

3.6. ދައުލަތުގެ ހެކީންގެ ހެކިބަހުގައި ހުރި ސީރިއަސް ފުށުއެރުމަކާއި އެފުށުއެރުމާއ ގުޅުވައި ލުއި މިންގަނޑަކނޫހެކިބަސް މިނެކިރައި ވަޒަންކޮށް ކުށް ސާބިތުކޮށްފައިވަނީ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނނުގ 12 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/SC-A/03 ޤަޟިއްޔާ އާއި 2015/SC-A/04 އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/HC-A/10 ނަންބަރު ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކާ މުޅިން ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި؛

4.6. އިސްތިއުނާފުކުރު ފަރާތުގާ ދިފާޢީ ހެކިންގެ ހެކިބަހަށް އެއްވެސް ވަރަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމެއްވެސް ނެތި، ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އިސްތިއުނާފްކުރާ ފަރާތުން މަސްތުވާތަކެތީގެ ޗެއިންއޮފް ކަސްޓަޑީއާ ގުޅިގެނ ދެއްކި ސީރިއަސް ކަންބޮޑުވުންތަކަކަށ އެއްވެސް މިންވަރަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަކާ ނުލައި ކުށް ސާބިތުކޮށްފައިވަނީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 41 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި )ށ( އަދި ޤާނޫނުއަސާސގީ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )ކ( އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/HC-A/104 ޤަޟިއްޔާގެ ނިންމުމާއި މުޅިން ޚިލާފަށްކަމަށބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުނު ފާހަގަކުރި ކަންތައްތައް ފުރަތަމަ ނުކުތާއާ ގުޅޭ

7ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާގައި ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހަކު ބުއްދި ސަލާމަތުންހުރ ވ އިޢުތިރާފާ ފިޔަވައި އެހެން އިޢުތިރާފަކީ ހެއްކެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުން ބޭރުގައި ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާއަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށްތަކުގެ މައްޗަށ ހެކި ހޯދާމަރުޙަލާކަމުގައ ވެފައި އެ މީރުޙަލާގައ ތުހުމަތުކުރެވި މީހަ ގިނަ ފަހަރަށް ހުންނާނީ އަސާސީ ޙައްޤުތައް ހިފެހެއްޓި ފުލުހުންގެ ބަންދެއްގައި ކަމުން، ފުލުހުންނަކް ބ ންދުގައ ތިބި މީހެއްގެ މައްޗަށ ބާރުވެރި ފަރާތެއްކަމުގައިޤާނޫނުތަކުގައ ކަނޑައަޅާފައި އޮތުމުން، ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ގަދަކަމުން ބަޔާން ހޯދުމާއި އަނިޔާ ކޮށްގެން ކުށް ކުރި ކަމަށް އެއްބަސްކޮށް ހޯދާ އިޢުތިރާފު ބަޔާންތައް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ހެއްކެއްގެ ގތުގައ ބަލައި ނުގަތމަށ ކަމަށް މުޙައްމަދް އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

8ފުލުހުން ތަޙުޤީޤަށް ނަގާފައިވާ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ބަޔާނަށް ބަލާއިރު، އ ބަޔާނަކީ ހައްޔަރުކޮށްގެން މަޑުނުވެ ނަގާފައިވާ ބަޔާނެއް ކަމަށާއި، އެއީ ބަންދާމެދު ގޮތް ކަނޑައެޅުމުގެ މަޖިލީހަށްވެސް ގެންދިއުމުގެ ކުރިން ނަގާފައިވާ ބަޔާނެއްކަމަށާއި، އާންމުކޮށް ފުލުހުން ތުހުމަތުކޭރެވޭ މީހުންގެ ބަޔާންތައް ނަގަނީ، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭތާވެސ ދުވަސްތަކެއް ފަހުން ކަމަށާއި، އަވަސް އަރުވާލައިގެން ބަޔާންނަގަންޖެހ ޟަރޫރަތެއް މި މައްސަލައިގައި ނެތް ކަމަށް މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި،ތަޙްޤީޤް ބަޔާން ނެގުމުގެ ކުރިނުޢަ އިލާގެ ފަރާތުން ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ފުރުސެތ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އާ ޚިލާފަށް، ފުލުހުން ފަހިކޮށްދީފައިވާކނަ އެނގެން ނެތްކަމަށް މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.މަސްތުވާތަކެތި ރ.ދުވާފަރަށް އެތެރެކުރެމުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ކަމުގައި ބަޔާންދިނުމަށް ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެންގޮސް އެފަރާތްތަކަށް އަނިޔާކުރިކަން އ ފަރާތްތަކުގެ ހެކިބަހުން އެނގޭކަމާއި، އެހެންކަމުންމުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ތަޙްޤީޤު ބަޔާން ފުލުހުން ހޯދި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާ އާ ޚިލާފަށްކަމާއި އެ ބަޔާން ނެގުމުގައި ފުލުހުންގެ ވާޖިބު އަދާކުރީ ތެދު ނިޔަތެއްގައި ނޫންކަން އެނގޭކަމަށް މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

9އިސްތިއުނާފުކޮށްފައި މިވާ މައްސަލައިގައި ދައުލަތުން މަސްތުވާތަކެތީގެ ހިޔާޒަތު މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ މައްޗަށ އޮތްކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެ ކަމިއި،ށާއަދ މަސްތުވާ ތަކެއްޗާއި އެ ތަކެތި ބަލާފާސްކުރެވުނު ގޯތްތެރޭގައި ހުރިކަން އެނގޭކަން މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލަކަށް އެނގޭކަންވެސް ދައުލަތުން ސާބިތުކޮށްދޭނަ ޖެހޭނެކަމަށް ފާހަގަކޮށް، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތުގެ އަދި މަޢުނަވީ ހިޔާޒަތުގެ ދަށުންވެސް މަސްތުވާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ފެނިފައި ނުވާކަން އެނގެން އޮންނަކަމަށް މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.މަސްތުވާތަކެތި ފެނިފައިވަނީ މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ރ.ދުވާފަރުގައި ދިރިއުޅުނު ކަމުގައި ބުނާ ގޯތި ތެރޭގައި ވަޅުލާފައި ހުއްޓާކަމުގައި ދައުލަތުގެ ހެކިން ބުނާތީ، ދައުލަތުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނ މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާގައި ބުން މައުނަވީ ހިޔާޒަތު އޮތުން ކަމަށްވެސް އޭނާގެ ފަރާތުނ ފާހަގަކޮށފައިވެއެވެ.

10މަސްތުވާތަކެތީގެ މަޢުނަވީ ހިޔާޒަތު މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ މައްޗަށް އޮތްތޯ ބަލާއިރު، އެފަރާތުން ރ.ދުވާފަރުގައި ދިރިއުޅެމުން އައި ގޭގެ ގޯތިތެރެ ބަލީފާސްކުރިއިރު ސީނަށް ދުރުވި ފުލުހުންގެ ހެކިބަހުން އެނގެން،މަސްތުވާތަކެތި ހުރިކަމުގައި ބުނި ކޮތަޅާ ފެނިފައިވަނީ ފުލުހުންނަށް ލިބިފައިވާ އިންޓެލިޖެންސް މަޢުލޫމާތެއްގެ މައްޗަށް މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ރ.ދުވާފަރުގައި ދިރިއުޅޭ ގޭގެ ގޯތިތެރެ ބާލާފާސްކުރަނިކޮށ ކަމަށާއި، އ ގެ ބަލާފާސްކުރުމުގެ ކުރީގައި ނުވެތަ ބަލާފާސްކޮށްގެން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުމާއި ހަމައަށަ މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ޢަމަލު ހުރި ގޮތުން، އްގޭގެ ގޯތި ތެރޭގައި މަސްތުވާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ހުންނާނެކަނ މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ އެއްވެސް ޢަމަލަކުން ނުވަތަ އެއްވެސް ބުނުމަކުން އެނގޭކަށް ނެތްކަމަށް އޭނާގެ ފަރާތުން ފހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

11ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން މީގެކުރިން ނިންމާފައިވާ މަހުދީ މަޢުޞޫމުގެ މައްސަލައިގައި މަސްތުވާތަކެތި ވިޔަފާރި ކުރުމުގެ ކުށްތަކަކިޙެއްސާސްކަންބޮޑު ކުށްތަކެއްކަމަށާއި، އެފަދަ ކުށްތައް ސާބިތުކުރުމުގައި ހެކިބަހުގައި ހުންނަ ސީރިއަސް ފުށުއެރުންތަކަށް ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނ ކަމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަމަށާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/SC-A/03 ޤަޟިއްޔާ އާއި އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/SC-A/04 ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ފަނޑިޔާރުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލަށް ބަލާއިރު، ކުށްސާބިތުވޭތު ކަނޑައެޅުމުގައ އުފެދި ކޮންމެ ޝައްކެއް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތގައު ތަފްސީރުކުރަންޖެހޭނ ކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު،މި މައްސަލައިގެ ސީނިގައި ބަލާފާސްކޮށީމަސްތުވާތަކެތްނަގާފައިވަނ މުޙައްމަދު އަސްލަމް ކިޔުނު ފުލުހެއްކަމަށާއި އޭނާ ބުނެފައިވަނީ މަސްތުވާތަކެތި ފެނިފައިވަނީ 58.08 ގޭގެ ގޯތިތެރޭންކަމށް ނަމަވެސް، ބާކީ ތިބި ހެކިން ބުނެފައިވަނީ އީތަކެތި ފެނުނު 58.07 ގޯތީގެ ތެރެއިން ކަމަށީމުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.މުޙައްމަދު އަސްލަމަކެތަކެތ ނެގި ފަރާތްކަމަށްވާއިރ އޭނާއަކީ އެންމް މުހިއްމު ހެކިވެރިޔާ ކަމަށާއި، ސީނަށިދިޔަ އެހެން ފުލުހުންނާއި މުޙައްމަދު އަސްލަމް ދީފައިވާ ހެކިބަހުގައި ފެންނަންހުރި ފުށުއެރުމަކީ ސީރިއަސް ފުށުއެރުންތަކެއް ކަމަށާއި، އެއީ ބަލި ހަނދާނާއ ގުޅުވޭނެ ކަމެއް ނޫންކަމަށްވީސް، މުޙައްމަދު އިސްމޢލްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

12ދައުލަތުގެ ހެކިންނާއި ދަޢުވާގެ ސީޣާއަށް ބަލާއިރު މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނީ ރ.ދުވާފަރު 58.07ބަލާ ފާސްކުރަނިކޮށް ކަމަށާއި، ނަމަވެސް، ސީން އޮފް ކްރައިމް އޮފިސަރސް ރިޕޯޓުން އެކަން އެނގޭނޭ ފޮޓޯއެއް ނެތް ކަމަށާއި، އެންމެ ކުޑަމިނުން އެގޭގެ ނަން ބޯޑުވެސ ނެތް ކަމަށާއި، މިގޮތުގެ މަތިން ބަލައި، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އަށާއި މި ނުކުތާގައި ޙަވާލާދީފައިވާ މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ބަލާއިރު،ކުށް ސާބިތުވޭތޯ ކަނޑައެޅުމުގައި އުފެދޭ ކޮންމެ ޝައްކެއް ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ މަޞްލަޙަތުގައި މާނަކުރަންޖެހޭ ކަމަށާއި، އެހެން ނަމަވެސް ދަށު ކޯޓުން މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އަށާއި، ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަތީ މަރުޙަލާގެ އެއްވެސް ނިންމުމަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށް މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

13އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގާ ދިފާއީ ހެކިން، ޚާއްސަކޮށް ޢަލީ ޢެޠާފ ބުނެފައިވަނު މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ އަތަށް ރ.މަޑުއްވަރިން މަސްތުވާތަކެތި ހުރިކަމުގައި ބެލެވޭ އެއްވެސް ކޮތަޅެއް އެއްވެސް އެއްޗެއް ގެނެސް މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލައެއްވެސް އިރަކުޙިވާލުކޮށްފައިނުވާނެކަމަށާއި، އޭގެ ތަފްސީލު ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފ ނުކުތާގެ ތަފްސީލުގައ ވެސް ބުނެފައިވާނެކަމަށ މުޙައްމަދް އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

14މާ މައްސަލައިގައި މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ދައކްވާހަކައަށް ބާރުދޭ ކަންތައްތަކެއްފެންނަނ އެބަހުރިކަމަށާއި، އޭގެ ތެރެއިން އެއް ސަބަބަކީ ޢަލީ ޢް ޠ ފުއާ ތަޙްޤީޤުގައި ދެފަހަރު ސުވާލުކޮށްފައިވުނ ކަމަށާއި، ޢަލީ ޢާތިފު ބުނާގޮތުން އެއީ އޭނާއަށް އަނިޔާކުރި މައްސަލަ ހުށަހެޅުމނ ފުލުހުން ކުށުގެ ތުހުމަތުކޮށު ދެވަނަ ފަހަރަށް ބަޔާން ނަގަން އުޅުނީކަމަށްއޭނާ ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރތުނ ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކިންނަކީ، މި މައްސަލައިގެތުހުމަތުގ އެންމެ އަސާސީ މަރުޙަލާގައި ފުލުހުންގެ ބެލުމގު ދަށަށް ގެންދިޔަ ފަރާތްތައް ކަމަށާއި، އެކަމަށް ދައުލަތުންވެސް އިންކާރުކޮށްފައިނުވާކަމަށާއި،ޢަލ ޢޠިފ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި ނުގަތުމަށް ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުމަކުންވެސ ދައުލަތުން އެދިފައިނުވާކަމަށާއި، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ދިފާއީ ހެކިންގެ ހެކިބަހަކީ، ބުރަދަންނުދ ދޫކޮށްލެވޭނީ ހެކިބަހެއް ނޫންކަން އެނގޭކަމަށާއި، ޢަލުޢުޠިފުގެ ހެކިބަސް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ލިބުނު ގޮތުން، މުޙައްމަދ އިސްމާޢީލް ރ.ދުވާފަރަށް މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކުރިކަމުގައ ބުނި ތުހުމަތާ ގެއްލި ދިޔައީ ކަމަށް މުޙައްމަދ އިސްމާޢީލް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

15ޤާނޫނުއަސާސީގެ 41 ވެނ މާއްދާގަ )ހ( އާއި )ށ( އަދި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގަ )ކ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނ ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއްގައި ހިމެނޭ ކޮންމެ ޚްޞާމަކުވެސް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށެޙޟިރުވ ފަނޑިޔާރުގެ ހުއްދައާއެކު އަނެއް ޚަޞްމު ހުށަހަޅާ ހުރިހާ ދަލީލުތަކެއް ބަލައި، އެއާމެދު ދެކޭގޮތް ހާމަކުރުމާއި، އިދިކޮޅު ޚެޞަމ ކުރިމަތިލާ ވާހަކާ ދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތަކީ އަސާސީ ޙައްޤެއެކަމަށާއި،މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން މަސްތުވާތަކެތީގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ގުޅިގެން ހެކިބަސް ނެގި މަރުޙަލާގައި ސުވާލުކުރަން ފެށުމުނ ދައުލަތުން އިޢުތިރާޟުކޮށް އެކަން ހުއްޓުވިކަމަށާއި، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން މައްސަލަ ތަޙްޤީޤުކުރި އާދަމް ފިކުރީ އާއްމަސްތުވތަކެތީގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ގުޅިގެން ސުވާލުކުރުމުން އާދަމް ފިކުރ ހުއްޓުނީ އަރާގޮތްވި ކަމަށާއި، އެކަން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގެ ވީޑިއޯ ރެކޯޑިންގއިން އެނގެން އޮންނާނީ ކަމަށާއި، އެ ހިސާބުން ދައުލަތުން އެ ސުވާލުތަކަށް އިޢުތިރާޟުކޮށް ހެކިވެރިޔާއާ ސުވާލުކުރެވޭނީ ހެކާ ހުށަހަޅާފައިވި ދާއިރާގެ ތެރޭގައި ކަމަށް ފާހަގަކޮށް،ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ގުޅިގެން ހެކިވެރިޔާ ހުށަހަޅާފައި ނުވާނެކަމަށާއި،ޝަރީޢަތުންވެސ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ގުޅޭގޮތުން ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞުތ ނުދޭކަމަށާއި، މަސްތުވާތަކެތީގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއަކީ އެންމެ މުހިއްމު އެއް ހެކި ކަމަށާއި، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގައިވާ ފަރާތަކާއި އ ތަކެތްޙި ވާލުވ ގޮތާއި މަޢުލޫމާތު ޝަރީޢަތުގައި ސުވާލުކޮށް މުނާޤަޝާކުރަނ ފުރުސަތު ން ލިބި ކުށްސާބިތެއްވެސް ނުކުރެވޭނެކަމަށާއި، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގައި މަޢުލޫމާތުގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުވާންވެސ ޖެހޭނެކަމަށް މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

16ހެއްކާބެހޭ ގޮތުނ ވާހަކަ ދައްކަން ލިބުނު ފުރެސުތުގައ އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުންވަނީ އާމިނަތު ޝަމާގ އަތަށް މަސްތުވާތަކެތި އެރި ގޮތާމެދު ސުވާލު އުފައްދާފައިކަމަށާއި، އާމިނަތު ޝަމާއަކީ މަސްތުވާތަކެތި ތަޙްލީލުކުރުމުގެ ފާސްއޮތް ފަރާތެއްކަމަށާއި، ނަމަވެސް، އ ތަކެތި ތަޙްލީލުކޮށްފައިވަނީ ފާޠިމަތު ޝިމްޒާ ޙަސަން ކަމަށާއި، ދެފާޢުން ސުވާލު އުފައްދާފައިވަނީ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގައިވ މަޢުލޫމާތާ އޮޅިފައިވާ ކަމުގެ މައްޗަކަށް ނޫންކަމަށާއި، ދިފާޢުން ސުވާލު އުފައްދާފައިވަނީ އާމިނަތު ޝަމާގ އަތުގައި އެތަކެތި ހުރީ ކީއްވެތޯ އާއި އެތަކެތ ހުރި ޙާލްތާމެދުގައި ކަމަށާއި، އްކަން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ފާހަގަކޮށް ދެގޮތަކަށް ދިފާޢުން އެދިފައިވާނެކަމަށާއި، ފުރަތަމަ ގޮތަކީ، އާމިނަތު ޝަމާ ހާޒިރުކޮށް ހެކިބަސް ނަގައިދިނުމަށާއި، ދެވަނަ ގޮތަކީ މަސްތުވާތަކެތި ލެބޯޓު ރީގައި ބެހެއްޓޭތުންގެ ސީސީޓީވީ ފޓޭޖ ހުށަހެޅުނު ކަމަށް މުޙައްމަދް އިސްމާޢީލް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. މި ދެގޮތަކީވެސ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން އޮތް ގޮތުން ފަނޑިޔާރަށް ޢަމަލުކުރެވޭނެ ގޮތެއް ކަމަށާއި، އާމިނަތު ޝަމާގެ އަތުގައި މަސްތުވާތަކެތި ބަލަހައްޓަނެޙވާލުވެ ހުރުމާއި އާތަކެތ ހުރި ގޮތާއި ހުރި ހާލަތާމެދުއިސްތިއުނާފުކުރ ފަރާތުން ސުވާލު އުފައްދާ ޙާލަތުގައި އެކަން ޔަޤީންކޮށ ކަށަވަރުނުކޮށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށ ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑަނޭޅޭނެ ކަމަށް މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

17ދަށް ކޯޓުގު ޙުކުމަށް ބަދަލުގެންނަންޖެހޭކަމުގައ ކަނޑައަޅައި އެ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށްދެއްވައި، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް މިނިވަންކޮށް ދެއްވުމަށް އަމުރުކޮށް، މައްސަލަ ނިންމަވައި ދެއްވުމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެދިފައިވެއެވެ. އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރި ކަންކަން ފުރަތަމަ ނުކުތާއާ ގުޅޭ

18މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ތަޙުޤީޤަށް ދީފައިވާ އިޢުތިރާފު ބަޔާނަކީ،ޤާނޫނ ޚިލާފަށާ ހޯދާފައިވާ ބަޔާނެއްކަން ދަލާލަތުކޮށްދޭ އެއްވެސް ހެއްކެއް އޭނާގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައި ނުވާކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަކީ ޤާނޫނީ ބުރަދަނެއް ނެތް ވާހަކަތަކެއްކަމަށާއި، ހައްޔަރުކުރި ދުވަހު ބަޔާން ނެގުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމެއް ނޫންކަމަށާއި،އޭނާގެ ހިޔާޒަތުގެ ދަށުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުމުން ހައްޔަރުކޮށް، އ ދުވަހު ބަޔާންނެގުމަކީ ފުލުހުންގެ ނުނިޔަތް ދައްކުވައިދޭ ކަމެއް ނޫންކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

19ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެޢު އިލާއިން ވަކިނަޤާނޫނީ ވަކީލެއް އައްޔަންކުރުމަށް ފުރީސެތު ފަހިކޮށްދިނުމަކ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވެނ މާއްދާގަ )ށ( އިން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ޙައްޤެއް ނޫންކަމަށާއި،ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކުން ހޯދުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކުނ ބަޔާން ނެގުމުގެ ކުރިން ފުލުހުންގެ ފަރާތުން މުޙައްމަދ އިސްމާޢީލްއަށް އަންގާފައިވާކަމާއި، ފޯލިއޯ ނަންބަރ 30 ގައިވާ "ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާގެ މަޢުލޫމާތު ފޯމު" އިނ އެކަން އެނގޭކަމާއި، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ވަކީލަކާ ނުލައި ތަޙު ޤީޤ ބަޔާންދިނުމަށް ނިންމުމަށްފަހު، ހައިކޯޓުގައި މި މޭރުމުން މި ވާހަކަ ނުދެއްކޭނެކަމަށ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

20ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 168 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ވާހަކަތަކަކީ ދަށެކޯޓުގައި ދައްކާފައިނުވާ ވާހަކަތަކެއް ކަމަށާއި،އެއީ، ދިވެހިރާއްޖޭގ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މުއާދާގެ )ހ( ގައި ބަޔާންކުރާ އިސްތިއުނާފީ އްޞިލުތަކ ޚިލާފަށާ ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާއެއް ކަމުގައިވާތީ އެ ނުކުތާ ބަލައިނުގަނެވޭނެކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އެދިފައިވެއެވެ.

21ބަހުސްގެ ބޭނުމަށް އިސްވެ ބުނެވުނު ނުކުތާއަށް ރައްދު ދެމުން ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 168 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގެ 1 ވަނަނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާއާއިގުޅޭ އެންމެހައި ލިޔެކިޔުން ބަލަހައްޓަންވާނެކަމަށާއި،އެއީ، ދަޢުވާއާއި ގުޅިގެން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުންނާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ލިޔުންތައް ކަމަށާއި، އެ މާއްދާގެ )ހ( ގ 3 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކުގެ އަޑު ނުވަތަ އަޑާއި މަންޒަރ ރިކޯޑު ކުރެވިފައިވާނަމަ އެ ރެކޯޑުންގތަކާއި، އެ ރެކޯޑާ ންގތަކަށް އނިއިތުރެއ ނުގެނެސް ލިޔެ ބަޔާންތައް ބެލަހައްޓަންވާނެކަމަށާއި، އެ އަކުރުގެ ދަށުން އަޑާއި މަންޒަރުގެ ރެކޯޑިންގ ބަލަހައްޓަންޖެހެނަ އަޑާއި މަންޒަރު ރެކޯޑު ކުރެވިފައިވާނަމަ ކަން އެނގޭ ކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެ މާއްދާގެ )ހ( ގ 4 ވަނޭނަންބަރުގައިބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ހެކިބަހުގެ ގޮތުގައި ފަހުން ބޭނުންކުރުމަށްޓަކައި ދޭ ނުވަތަ ރެކޯޑުކުރެވޭ ބަޔާން ބަލަހައްޓަންވާނެކަމާއި، އެއީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ ބާބުގެ ދަށުން ނެގޭ ހެކިބަހުގެ ވާހަކަ ކަމާއި، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހަކު މުއްދަތު މަޖިލީހުގައި ދޭ ބަޔާނެއް ނުވަތަ ދައްކާ ވާހަކައެއް އޭގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނޭ ކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

22ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 168 ވޮނ މާއްދާގަ )ށ( ގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުން، ބަޔާން އޯޑިއޯ ނުވަތަ ވީޑިއޯ ރެކޯޑުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ސްޓެނޓައިޕ ވަސީލަތެއް ބޭނުންކޮށްގެން އެ ފަރާތްތަކުނ އަނގަބަހުން ދައްކާ ވާހަކަތަކަށްއަކުރުން އަކުރަށްވަގާތުން ލިޔެ ރެކޯޑުކުރެވިދާނެކަމަށާއި، މި މައްސަލައިގައި މުޙައްމަދ އިސްމާޢީލް ދެއްކި ވާހަކަ މަޙްޟަރުކޮށް، ލިޔުމަށް ތިރިކޮށްފައިވާކަމާއި، ފޯލިއޯ ނަންބަރު 84 ގައި ހުށަހަޅް ފައިވާ ބަޔާނުގައި މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހައި، އެ ބަޔާން ނެގި މެޖިސްޓްރޭޓް އެ ބަޔާނުގައި ސޮއިކޮށްފައިވާކަމަށ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

23ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/HC-N-A/06 )އަޙްމަދ ޙައްމާދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް( ޤަޟިއްޔާގެ 13 ވަނަ ނުކުތާއިން 17 ވަނަ ނުކުތާއަށް ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށް ބެލުމުން މުއްދަތު މަޖިލީހުގައި ވާ އިޢުތިރާފުގެ އޯޑިއޯ ނުވަތު ވީޑިއޯ ރެކޯޑު ނުކުރެވާމަކީ އިޖްރައީ އައިބެއް ކަމުގައި ބެލެވޭކަމިށާއި، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހައި ލިޔުމުނޭ ބަޔާނުގައި ސޮއިކޮށްފައިވާނަމަ، އަދި އެ ބަޔާނުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފާ ގުޅުވާލެވޭ އިތުރު ހެކި ހުރިކަމުގައިވާނަމަ، ލިޔުމުން ދިފައިވ ބަޔާނާ ޤަރީނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބްލައިގަނެވޭނެކަން އެނގޭ ކަމަށް ޕްރޮސިކި އުޝަނުނ ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. މި އުޞޫލު މ މައްސަލިއަށ ތަޠުބީޤުކުރުމަށް ބަލާއިރު، މުއްދަތު މަޖިލީހުގައިވާ އިޢުތިރާފުގެ މަޙްޟަރު ބަޔާނުގައި މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ސޮއިކޮށްއިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވާކަމާއި، އެ ބަޔާނުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަތަކަކ، 25 މެއި 2019 ގައި ތަޙުޤީޤަށް ދިން ބަޔާނުގައިވެސްބުނެފައިވ ވާހަކަކަމަށާއި، ވީމާ، މުއްދަތު މަޖިލީހުގައި ވ އިޢުތިރާފަކީ ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަނެވޭނެ ހެއްކެއް ކަމަށ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

24ދެވަނަ ނުކުތާގައި އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ބަހުސް ހުށަހަޅާފައިވާ ކަމަށް ނުދެކޭކަމަށް ބުނެ ޕްރޭސިކިއުޝަނުނޮ ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނީ މުޙައްމަދު އިސްމާޢިލް ދިރިއުޅޭ ގިގެ ގޯތި ތެރޭގައި ފޮރުވާފައި ހުއްޓާކަމަށާއް،ތިން މަހައްލެއްގައި އެ މަސްތުވާތަކެތީގެ ޒިންމާ އޭނާ ނަގާފައިވާކަމާއި،ތިން މަހައްލުގައިވެސ އޭނާ ބުނެފައިވަނި އެއީ މީހަކު ޙު ވާލުކުރުމުން ގޭގައި ފޮރުވި އެއްޗެއް ކަމަށެވެ. ދަށު ކޯޓުން މި މައްސަލަ ނިންމީވެސް، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ އިޢުތިރާފަކީ ހެއްކެއް ކަމަށް ބަލައިގެންކަމަށާއި، ތިން މަހައްލުގައިވެސް ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ މަސްތުވާތަކެއްޗިޙަވާލުވ އެއީ މަސްތުވާތަކެތްކން އެނގިހުރެ ކަމަށާއި، މަސްތުވާތަކެއްޗާ މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްއާ ގުޅުވާލެވޭނެ އެއްވެސް ހެއްކެއް ނެތްކަމަށް ދައްކާފައިވާ ވާހަކައަކީ އެއްވެސ އަސާސެއް ނެތް ވާހަކައެއް ކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

25މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވި މުޙައްމަދު އަސްލަމް ހެކިބަސްދެމުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނިފައިވަނީ 58.08 ގޭގެ ގޯތިތެރޭނ ކަމަށް ބުނފައެ އެހެން ހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި، މަސްތުވާތަކެތި ފެނިފައިވަނީ 58.07 ގޭގެ ގޯތިތެރޭނ ކަމަށް ބުނެފައިވުމަކީ ސީރިއަސ ބޮޑް ފުށުއެރުމެއްކަމަށ ބުން އެކަންކަމަށާއި، މި "ފުށުއެރުމަށް" ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 52 ވަނަ ނުކުތާގައި ތަފްސީލީ ގޮތެއްގައި އަލި އަޅުވާލާފައިވާކަމަށާއި، މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނީ ސީދާ 58.08 ގޭގެ ގޯތިތެރޭނ ކަމަށް ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިނުވާކަމަށް ފާހަގަކޮށް، ހެކިވެރިޔާއާ ކުރެވުނު ސުވާލާއި ދިން ޖަވާބު ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ނަކަލު ކޮށްފައިވެއެވެ. އެ ޖަވާބުތަކަށްބެލުމުން، މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނު ތަން ބަޔާންކުރަމުނ އެހެން ހެކިންގެ ހެކިބަހާއި ބަލައި ފުށުއަރުމެއ އޮތްކަމަށް ބެލެވޭނެ ޖާގައެއް ނެތްކަމަށާއި،

58.08 ގޭގެ ސަރަހައްދުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނުކަމަށް ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވާއިރު، 58.08 ގެ އާއި

58.07 ގެއަކ އެއީ ފުރާޅެއްގެ ދަށުން ހުރި އެކީ ވަށާފާރު ރާނައި، މައި އެއް ދޮރަކުން ވަދެވޭ ގޮތަށް ހުރި، އއ ޢއިލާއެއް ދިރިއުޅޭ ދެ ގޯތި ކަމަށާއި، 58.08 ގޭގެ ސަރަހައްދު ތެރޭގައި 8.075 ގެ ހިމެނޭތީ، "ފުށުއެރުމެއް" ނެތް ކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

26ޤާނޫނުއަސާސީގެ 41 ވަން މާއްދާގަ )ހ( އަދި )ށ( ގައި އޮތީ ދަތުރުފަތުރުކުރުމާއި ވަޒަންވެރިވުމުގެ މިނިވަންކަމުގ ޙައްޤުގެ ވާހަކަކަމަށާއި، އެ މާއްދާއާ ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން ޚިލާފުވާގޮތެއް އިސްތިއުނާފ ނުކުތާތަކުގެ ތަފްސީލްގައި ނެތްކަމަށް ޕްރޮސިއިކުޝަނުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

27ދިފާއީ ހެކިންގެ ހެކިބަހަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށްބުނެ ފާހަގަކުރި ނުކުތާއާ ގުޅިގެން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނ ދިފާއުގައި 4 ހެކިން ހުށަހަޅާފައިވާކަމަށާއި، އޭގެތެރެއިން މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން މި ނުކުތާގައި އަލި އަޅުވާލާފައިވަނީ ހެކިވެރިޔާ ޢަލީ އާޠިފުއ ގުޅިގެނާ ކަމަށާއި، ޢަލީ އާޠފެދިފާއީ ހެއްކއްގ ގޮތުގައެ ހުށަހަޅާފައިވަނީ، ޢަލީ އާޠިފް ތަޙްޤީޤަށް ބަޔާންދިނީ ފުލުހުން މަޖުބޫރުކޮށްގެންކަމީއި، ރ.މަޑުއްވަރި އަށް މަސްތުވާތަކެތި ބަލި ނުދާކަން ސާބުތު ކުރުމަށެވެ. ޢަލީ އާޠިފް ތަޙުޤީޤަށް ދީފައިވާ ބަޔާން ދޮގުކޮށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ހެކިބަސް ދީފައިވީނަމަވެސް،މައްސަލަ ސާބިތުވާ ކމަށ ދަށް ކޯޓުނު ނިންމާފައިވަނިމުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ދިރިއުޅޭ ގެއިން މަސްތުވާތަކތެ ފެނުނުކަން އެނގޭ ހެކިތަކާއި، މުޙައްމަދު އިސްމާޢިލްގެ ފަރާތުން އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި އެއްވެސް މަޖުބޫރުކަމެއްނެތި ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހެއްގައި )މުއްދަތު މަޖިލިސް( އާއި، ތަޙުޤީޤުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފުން ކުށުގެ މާއްދީ އަދި މައުނަވީ އުންސުރީސާބިތުވާތީކަމަށާއި، ޢުލ އާޠިފޭމުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްއަށް މަސްތުވާތަކެތި ނުދަ ކެމަށް ޝަރީޢތުގަ މަޖިލާ ހ ގައީ ހެކިބަސް ދިންނަމަވެސް މުޙައްމަދު އިސްމިޢޭލް ދިރެއުޅެ ގޭގާގޯތިތެރޭގައި މަސްތުވާތަކިތި ވަޅުލ ފޮރުވާފައ ހުރި ސަބަބެއް މުޙައްމަދު އިސްމާޢިލްއަށް ނުދެއްކޭކަމަށާއި، އޭގެ ޒިންމާ ތިން މަހައްލެއްގައ މުޙައްމަދަ އިސްމާޢިލް ނެގީ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރެއް ނެތި، މަޖުބޫރުކަމެއް އޮވެގެންކަން މުޙައްމަދ އިސްމާޢިލްއަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވޭ ކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

28ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ގުޅިގެން ޝަރީއަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 50.3 ވަނަ ނުކުތާގައި ދަށު ކޯޓުނަ ފާހަގަކޮށްފައިވނީ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ މެދުކެނޑި ގޮސްފައިވާކްނ އެނގެން ނެތްކަމަށކަނ ފާހަގަކޮށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގެ ބޭނުމަކީ ތަހުލީލުކުރެވޭ މަސްތުވާތަކެއްޗަކީ، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ އަތުން ނެގުނު މަސްތުވާތަކެތްކަނި ކށަވަރުކުރުންކަމަށާއި، ދަށު ކޯޓނު ފާހަގަކށްފައިވޮ ފަދައިން ޗެއިން މެދުކެނޑިފައިވާކަން އެނގޭނެ އެއްވެސް އަސާސެއް ނެތްކަމަށާއުމި، ނުކުތާގައި ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާނޫނީ އުޞާލަކާ ޚިލާފުވާގޮތެއް އިސްތިއުނާފަކުރިފރާތަށް ބުނެދެވިފައި ނެތް ކަމުން، މި ނުކުތާގައި ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނެތްކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

29މާޅޮސްމަޑުލު އުތުރުބުރީ ދުވާފަރު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 108/E8C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކމަށ ބަދަލް ގެންނަންޖެހޭ ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނެތް ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އެދިފައިވެއެވެ. އިސްތިއުނާފާ ގުޅިގެން ފާހަގަކުރެވޭ ކަންކަން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ބުނާ ބުނުން

30ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ: ".48 ހައްޔަރުކުރެވޭ ހިނދު ނުވަތަ ބަންދުކުރެވޭ ހިނދު، ތިރީގައި ބަޔާންވެގެންވާ ގޮތުގެމަތީން އެ މީހަކާމެދު އަމަލުކުރެވުމުގެ ހައްގު ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިގެންވެއެވެ . )ހ( އެ މީހަކު ހައްޔަރުކުރެވުނު ސަބަބު ވަގުތުން އެ މީހަކަށް އަންގާންވާނެއެވި. އަދ ގިނަވެގެން ސައުވީސް ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ހައްޔަރުކުރެވުނު ސަބަބު ލިޔުމުން އެ މީހަކަށް ދޭންވާނެއެވެ . )ށ( ގާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމުގެ ހައްގު ލިބިގެންވާކަން އެ މީހަކަށް އަންގާންވާނެއެވި. އަދ ލަސްކުރުމެއް ނެތި ގާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދައި، އެ މީހަކު އެ ހައްޔަރު ކުރެވުނު ނުވަތަ ބަންދުކުރެވުނު މައްސަލައެއް ނިމޭންދެން ގާނޫނީ ވަކީލުގެއެހީތެ ރިކަނ ދެމެހެއްޓުމުގެ ފުރުސަތު އެ މީހަކަށް ފަހިކޮށްދޭން ވާނެއެވެ . )ނ( ތިމާއަކީ ކާކުކަން އަންގައިދިނުން ފިޔަވައި އިތުރު އެހެން އެއްވެސް މައުލޫމާތެއް ނުދީ ހަނުހުރުމަކީ އެ މީހަކަށް ލިބިގެންވާ ހައްގެއްކަން އެ މީހަކަށް އަންގައި، އެ ހައްގު ލިބިގަތުމުގެ ފުރުސަތު އެ މީހަކަށް ދޭންވާނެއެވެ . )ރ( ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހާ ބަންދުކޮށްފައި ވަނީ ގާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތީންތޯ ކަނޑައެޅުމަށް،އެ މީހަކު ހައްޔަރުކުރެވުނުތާ ގިނަވެގެން ސައުވީސް ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި، ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރާން ވާނެއެވި. އަދުޝަރުތަކާއެކ ނުވަތަޝަރުތަކ ނުލައި އެ މީހަކު ދޫކޮށްލުމަށް، ނުވަތަ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރެއް ނެރުމުގެ ބާރު އެ ފަނޑިޔާރަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ ." މިފަދައިންނެވެ.

31ޕްރިސިޑެންސް 1މުޙައްމަދު އިސްމީ ޢާ ލްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ،އޭނާގެ ފަރާތުން ތަޙުޤީޤުގައި ދީފައިވާ ބަޔާނަކީ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތު ދިނމެއްނެތްނަގާފައިވާ ބަޔާނެއް ކަމަށެވެ.އެގޮތަށް އޭނަ ފާހަގަކުރާ ސަބަބަކީ، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ މަޖިލީހުގެ ކުރިން ތެޙާޤީޤ ބަޔާނު ނެގުމުން، އޭނާގެ ޢްއިލާއަށް، އޭނާއަށ ވަކީލެއް އައްޔަންކޮށްދިނުމުގަ ފުރޞު ތ ލިބިފައިނުވާތީ ކަމަށެވެ.އެހެންނަމަވެސް،މުޙައްމަދ އިސްމޢްލްއަށ ޤާނޫން ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިވާކަން "ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާގެ މައުލޫމާތު ފޯމް" އިނ އެނގެން އޮވެއެވެ.އެ ފޯމުގައި "ޤާނޫނީ އިންޒާރު" ގެ ދަށުން "ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ލިބިގެންވާކަން ތުހުމަތު ކުރެވެނީ ޖިނާއީ ބޮޑިކުށަކަށްވެފައި، މާލީ ތަނަވަސްކަން ނެތްކަމަށްވާނަމަ، ދައުލަތުން ޤާނޫނީ ވަކީލެއް ހަމަޖައްސައަދިނުމަށް އެދުމުގެޙއްޤު ލިބިގެންވާކަން" މިފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މި ފޯމުގައި، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވެއެވެ.ޤާނޫނީ ވަކީލެއް އައްޔަންކުރުމުގުޙައްޤު ލިބިފައިވާކަން މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްއަށް ފުލުހުންގެ ފަރާތުން އަންގާފައިވާކަމާމެދިއޭނާ އިންކާރެއް ނުކުރެއެވެ.މުޙައްމަދު އިސްމާޢލްގީ ފަރާތުން ކުރި ޝަކުވާއަކީ،ހައްޔަރުކުރުމަށްފަހު،ބަންދާމެދު ގޮތު ނިންމުމުގެ މަޖިލީހުގްކުރިން ތަޙޤީޤ ބަޔާނު ނަގާފައިވާތީ ކުރާ ޝަކުވާއެކެވެ.ނަމަވެސް، އެކަނ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އާ ޚިލާފުވާ ގޮތެއް އޭނާއަށް ބުނެދެވިފައި ނުވެއެވެ.އެހެންކަމުން، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްއަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތު ލިބިދީފައިވާކަމަށ އަހުރެންނަށް ގަބޫލުކުރެވެއެވެ. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 168 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގެ 1،3،4 އަދި އެ މާއްދާގެ )ށ( އަދި )ނ( އާ ޚިލާފުވެފައިވާ ކަމށަ ބުން ބުނުން

32ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 168 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ(، )ށ( އަދި )ނ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ: "168. )ހ( ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ އެންމެހައި ޖިނާއީ ދައުވާތަކާ ގުޅިގެން އަންނަނިވި މައުލޫމާތާއި ލިޔެކިޔުން ކޯޓުން ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ .

1. ހުށަހަޅާފައިވާ ދައުވާއާއި ދައުވާއާގުޅޭ އެންމެހައި ލިޔެކިޔުން؛

2. ޝަ ރީއަތުގ މަޖިލީހުގައި ނެގޭ ހެކިބަސް ؛

3. ޝަ ރީއަތުގ މަޖިލީހުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކުގެ އަޑު ނުވަތަ އަޑާއި މަންޒަރު ރެކޯޑު ކުރެވިފައިވާނަމަ އެ ރެކޯޑިންތަކާއި، އެ ރެކޯޑިންތަކަށް އުނިއިތުރެއް ނުގެނެސް ލިޔާ ބަޔާންތައް ؛

4. ހެކިބަހުގެ ގޮތުގައި ފަހުން ބޭނުންކުރުމަށްޓަކައި، ދޭ ނުވަތަ ރެކޯޑުކުރެވޭ ބަޔާން ؛

5. ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ އެއްވެސް ލިޔުމެއްގައި ދައުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ ހައްގެއް ދޫކޮށްލިކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާ ހާލަތުތަކުގައި، އެ ހައްގެއް ދޫކޮށްލިކަމަށް ދައުވާ ލިބޭ ފަރާތުންޝަރީއަތުގ މަޖިލީހުގައި ދޭ ބަޔާން ؛

6. ކޯޓުގެ އަމުރުތަކާއި، ހުކުމްތަކާއިޝަ ރީއަތ ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުތައް ؛ އަދި

7. މިނޫންވެސް މައްސަލައާ ގުޅިގެން ބަލަހައްޓަންޖެހޭކަމަށް އެހެން ގާނޫނެއްގައި ނުވަތަ މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ އެންމެހައި ތަކެތި . )ށ( ޖިނާއީ ބޮޑެތި ކުށްތަކުގެޝަ ރީއަތްތަކުގައ، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ހަސްމުންނާއި، ހެކީންނާއި، ހަބީރުން އަނގަބަހުން ދައްކާ ވާހަކަތަކުގެ އަޑު ނުވަތަ އަޑާއި މަންޒަރު ރެކޯޑު ކުރަންވާނެއެވެ. އަދ މައްސަލައިގެޝަ ރީއަތ ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓާއެކު، އެ ރިޕޯޓުގެބައެއް ގ ގޮތުގައި އެ ރެކޯޑިންގ ހިމަނާފައި އޮންނަންވާނެއެވެ. )ނ( މި މާއްދާގެ )ށ( އެހެން އޮތްނަމަވެސް، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ހަސްމުންނާއި، ހެކީންނާއި، ހަބީރުން އަނގަބަހުން ދައްކާ ވާހަކަތަކުގެ ރެކޯޑެއް ލިޔުމުން ހޯދުމަށް މައްސަލައިގެ ހަސްމަކު އެދިއްޖެނަމަ، އެކަމަށް އެދޭތާ ގިނަވެގެން 30 )ތިރީސ( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެފަރާތަކަށް ލިޔުމުން އެ ރެކޯޑު ދޭންވާނެއެވި. އަދ އެކަމަށްޓަކައި އެކަށޭނަ ފީއެއް ކަނޑައެޅުމުގްއެ ޚތިޔާރ ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ ." މިފަދައިންނެވެ.

33ޕްރިސިޑެންސް 2މ ނުކުތާގައި މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ފާހަގަކުރަން އުއްމީދުކުރާ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ،ބަންދާމެދު ގޮތު ނިންމުމުގެ މަޖިލީހުގެ އޯޑިއޯ ވީޑިއޯ ރެކޯޑިންގ ނެތުމަކީ، އޭނާގެ ފަރާތުން އެ މަޖިލީހުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފު އެއްފަރާތް ކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ކަމަށް ބުނެ ފާހަގަކުރާ ކަންތައްތަކެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 168 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރަކީ، މިކަމާ ގުޅުންހުރި މާއްދާއެއް އިސްލާހާއެކު ނޫންކަން އެ މާއްދާގެ އިބާރާތުން އެނގެއެވެ. އެ މާއްދާގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އަޑާއި މަންޒަރު ރެކޯޑު ކޮށްފައިވާނަމަ އެ ރެކޯޑިންގތައް ރައްކާކުރުމުގެ ވާހަކައެވެ. އެ މާއްދާގެ 4 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާނެކޮށްފައިވަނީ، ހާކިބަހުގެ ވާހަކަކަން އެނގެއެވެ.އެހެންކަމުން، މިއީ މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް އުފައްދާ ޤާނޫނީ ބަހުސާ ގުޅުމެއްނެތް އަކުރުތަކެއްކަމަށ އަހުރެން ދެކެމެވެ.

34މީގެ އިތުރުން، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ދެން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 168 ވުނ މާއްދާގަ )ށ( އަދި )ނ( އެވެ. މި މައްސަލަ ދަށެކޯޓުގައި ހިންގިއިރު،ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 168 ވެނ މާއްދާގަ )ށ( ގައި އޯޑިއޯ ވީޑިއޯ ރެކޯޑު ކުރުން ނުވަތަ ސްޓެނޮޓައިޕް ވަސީލަތެއް ބޭނުންކޮށްގެން އާފަރާތްތަކުން އަނގަބަހުން ދައްކާ ވާހަކަތައް އަކުރުން އަކުރަށް ވަގުތުން ލިޔަންވާނެ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

35ޕްރިސިޑެންސް 3ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ އަޙްމަދު ޙައްމާދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސްޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީއަތް ނެމުނުގޮތުގ ރިޕޯޓުގެ 14 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، "ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި އަޑުއެހުން ރެކޯޑުކޮށް މަޙްޟަރުކުރުމުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތެއް ހިންގުމުގެ އަސާސީ ޙައްޤާއި ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. މިފަދައިންރެކޯޑުކުރެވޭކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާ ވަސީލަތްތައް ޤާއިމުވެފައި ހުރުމަކީ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ނިޒާމް ހިންގުމަށްޓަކައި ލާޒިމްކަމެއްކަމުގައި ދެކެމެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިނިޒާމ ފަށައިގެން ޢަމަލުކުރެވެން ފެށިތާ ގިނަ ދުވަސްތަކެއްވެފައިވާއިރު ރެކޯޑުކުރުމުގެ އިންތިޒާމް ހަމަޖެހުމުގައި ރާއްޖޭގެ ބައެއް ކޯޓުތަކުގައި، ޚާއްސަކޮށް އަތޮޅުތެރގެ ކޯޓުތަކުގައި، ގޮންޖެހުންތައް ހުރިކަނެފާހަގަކުރެވެއެވެ. އަދި ނިޒާމް ޤާއިމުވެފައިވާ ކޯޓުތަކުގައިވެސް، ދިމާވާ ޓެކްނިކަލް މައްސަލައެއްގައި ނުވަތަ ރެކޯޑު ބެލެހެއްޓުމުގައި އެކަށީގެންވާ ފުރިހަމަ ނިޒާމެއް ޤާއިމުވެފައި ނެތުމުގެ ސަބަބުން އޯޑިއޯ ރެކޯޑެއް ނެތުމަކީ އެކަށިގެންވާ ކަމެކެވެ. މިފަދަ ހާލަތެއްގައި އެފަދަ ރެކޯޑެއް ނެތުމުން މައްސަލައަށް ކުރާނެ އަސަރު ބެލުމުގައި އިންސާފުޤާއިމުކުރުމުގައި މުޖުތަމަޢޭ ގެ ޙައްޤާއި އިންސާފުވެރި ޝަރީޢްތެއް ލިބުމުގައި ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހާއަށް ލިބް ޙައްޤު އަޅާ ކިޔައި މިންކޮށ ގޮތް ނިނެމުމުގައި ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ވަށައިގެންވާ އެންމެހައި ކަންތައްތަކަށް ޝަރީޢަތުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެ ކަމުގައި ދެކެމެވ." މިފަދައިންނެވެ. 2021/HC-N-A/06 36މި. މައްސަލައިގައްއޯޑިއޯ ރެކޯޑިންގ ނެގިފައިނުވާ ސަބަބެއް ސާފުކޮށް އެނގޭކަށް ނެތެވެ.އެހެންނަމަވެސް، ބަންދާމެދު ގޮތްނިންމުމުގެ މަޖިލީހުގައި ދެކެވުނު ވާހަކަތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ބަޔާނެއް ތައްޔާރުކޮށްފައ ވެއެވެ. އެ ބަޔާނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނ"އަޅުގަނޑަކީ މަސްތުވުމަށްޓަކައި ޑައިމޯފިން ބޭނުންކުރާ މީހެކެވެ. މަސްތުވާތަކެތި އަޅުގަނޑު ބޭނުންކުރާތާ މިހާރު ގާތްގަނޑަކަށް 05 )ފަހެއް( އަހަރު ވެދާނެއެވެ. 24 މެއި 2019 ދުވަހުގެ 21:15 އެހާކަށްހާއިރު ރ.ކަނދޮޅުދޫ، ކނދޮޅުމާގަ ޢަލީ އާޠިފް، ރ.މަޑުއްވަރީން މަސްތުވާތަކެތި ގެނެސް އެތަކެތި ރައްކާކޮށްދިނުމަށްއެދި އަޅުގަނޑާ ޙަވާލުކުރީއެވެ. އަޅުގަނޑު އެތަކެތި ރއްކާކުރީ ގޭގައި ގޯތިތެރޭގައި ބަހައްޓާފައިހުރި ޑަސްބިނެއްގެ ކައިރީގައި ވަޅުލައިގެންނެވެ. އެތަކެތީގެ ބަރުދަން މިހާރު ފުލުހުންވަނީ އަޅުގަނޑުގެ ޙާޟިރުގައި ބަލާފައެވެ. އެތަކެތީގެ ވަގުތީ ބަރުދަނުގައ 10 ގްރާމް ހުރިކަން އަޅުގަނޑަށް އެނގެއެވެ. އަޅުގަނޑަކީ މަސްތުވެތަކެތީގެ ވިޔަފާރި ކުރާ މީހެއް ނޫނެވަ. އަޅުގަނޑު ބޭނުންވަނީ މަސްތުވާތަކެތިން ސަލާމަތްވުމަށްޓކައި ފަރުވާލިބުމަށެވެ." މިފަދައިންނެވެ.މ ބަޔާނުގައި މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވެއެވެ.މި ބަޔާނަށް މުޙައްމަދ އިސްމާޢީލް އިންކާރުކޮށްފައި ނުވެއެވެ. އޭނާގެ ފަރާތުން ކުރާ ޝަކުވާއަކީ ހަމައެކަނެއޯޑިއޯ ރެކޯޑިންގ ނެތުމުން ކުރާ ޝަކުވާއެކެވެ. ނަމަވެސް، އިސްވްޙި ވާލާދިން ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ފަދައިން މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ މަޖިލީހުގައި ދީފައިވާ ބަޔާނަކީ ޤަރީނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ ބަޔާނެއްކަމަށް އަހުރެން ދެކެމެވެ.އެހެންކަމުން، އެއީ މުޅީނ އެކަށް އެއްފަރާތްކުރެވިދާނެ ބަޔާނެއްކެމުގައި އަހުރެންނަކަށް ބުރައެއްނުވވއެވެ. ހިޔާޒަތުގެ ދަށުން އެއްޗެއް ފެނިފައިނުވާކަމަށ ބުން ބުނުން 37މި. ނުކުތާގައި މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނު ގޯތެތެރޭގައި، އ ތަކެތި ހުރިކަން މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްއަށް އެނގޭކަން ދައުލަތުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެކަމަށެވެ.މ މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައިވާގޮތަށް ބަލާއިރު،މަސްތުވާތަކެތި ފެނިފައިވަނީ، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ދިރިއުޅޭ ގޭގެ ގޯތި ތެރޭންކަމާއި، އޭނާގެ ފަރާތުން މި ތަކެތީގެ ޒިންމާ ބަލައި ފާސްކުރި ވަގުތުގައާއި، ތަޙްޤީޤަށ ދިން ބަޔާނުގައާއި، ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުމުގެ މަޖިލީހުގައިވެސް ނަގާފައިވެއެވެ. އަދ މި ތިން މަޙއްލުގައިވެސ އެ ތަކެއްޗަކީ މަސްތުވާތަކެތިކަން އޭނާއަށް އެނގޭ ކަމަށްވެސް ބުނެފައިވެއެވެ.އެހެންކަމުން، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ އިޢުތިރާފުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުނަ ވެސް ފާހަގަކޮށްފައިވާފަދައިން، އެ މަސްތުވާތކެއްޗ މުޙައްމަދާ އިސްމާޢީލްއެގުޅުވާލެވެއެވެ.އެހެންކަމުން، މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ހިޔާޒަތުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނިފައިނުވާކަމަށް މ ޙާލަތުގައި ބެލެވެން އޮތްކަމަކަށް އަހުރެންނަކަށް ބުރައެއް ނުވެވެއެވެ.

38މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވި މުޙައްމަދު އަސްލަމް ހެކިބަސްދެމުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނިފައިވަނީ 58.08 ގޭގެ ގޯތި ތެރޭންކަމަށް ބުނެފައި، އެހެން ހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި މަސްތުވާތަކެތި ފެނިފައިވަނީ 58.07 ގޭގެ ގޯތި ތްރޭންކަމަށް ބުނެފައިވާތީ މިއެ ހެކިނގ ހެކިބަހުގައިވާ ފުށުއެރުމެއް ކަމަށެވެ.

39ޕްރިސިޑެންސް 5މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ދަށުކޯޓުގެ ރިޕޯޓުގެ 52 ވަނަ ނަންބަރުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ؛ "މ މައްސަލާގައި ސީނަށްދިޔަ ފުލުހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މުޙައްމަދު އަސްލަމް ފިޔަވައި ދެން ތިބި ފުލުހުން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދީފައިވާ ހެކިބަހާއި، މުޙައްމަދު އަސްލަމް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދީފައިވާ ހެކިބަހުގައިވާ ފުށުއެރުމުގެ ނަތީޖާއަކު، އެ ހެކިބަހަށް ބުރަދަނެއް ނުދީ އެއްފަރާތް ކުރުން ހެއްޔެވް ؟ ނުވަތަ އެ ފުށުއެރުމަކީ ހެކިބަހަށް އަސަރު ނުކުރާ ފުށުއެރުމެއް ހެއްޔެވެ.؟ މި ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބުލިބޭނީ ހެކިބަހުގައި ހުރި ފުށުއެރުމަކީ ތަޙުޤީޤުގައި މުޙައްމަދު އަސްލަމް ދީފައިވާ ބަޔާނުގަޔާއި، ސީނަށްދިޔަ އެހެން ފުލުހީން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައުދީފައިވާ ހެކިބަހުގައި މަސްތުވާތަކެތި ފެނިފައިވަނީ ރ.ދުވާފަރު 58.07 ގުއިންކަމަށް ބުނެފައިވުމާއި، މައްސަލާގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ކުރި ސުވާލަށް މުޙައްމަދު އަސްލަމް ޖަވާބު ދިނުމުގައި 58.08 ގޭ ސަރަޙައްދަށް ނިޞްބަތްކޮށ ބުން ބުނުމެވެ. މުޙައްމަދު އަސްލަމާއި ދައުލަތުން ސުވާލު ކުރައްވަމުން، "58.08 ނަންބަރު ގެ ފުލުހުން ބަލާފާސްކުރިއިރު އެއްވެސް ޒާތެއްގެ މަސްތުވާއެއްޗެއް ނޫނީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ފެނިފައިވޭތު؟މިފަދައިން ދއް ލަތުގެ ފަރާތުން ސުވާލުކަރުމުން، "އެގޭ ސަރަހައްދުން ފެނުނު" މިފަދައިން ބުނެފައިވާ ބުނުމަކީ އޭގެ ފަހަތުން މުޙައްމަދު އަސްލަމާއި ކުރެވުނު ސުވާލަށް ދިފައިވާ ޖަވާބަށް ބެލުމުން، ކުރިން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަ ނަފީވާފަދަ ބުނުމެއްކަމަށް ޝަރީޢަތަކުން ނުދެކެމެވެ.ސަބަބަކީ ދައުލްތގެ ފަރާތުން އޭގެ ފަހަތުން ކުރާ ސުވާލުގައި ސީދާ މަސްތުވާތަކެތި ކަމަށް ޝައްކުރެވޭ އެއްޗެއް މިފެންނަނީ މިދެގޭގެ ތެރެއިން ކޮން ގެއަކުންކަން އެނގިލައްވާތް؟ ސުވާލުކުރުމުން، މުޙައްމަދު އަސްލަމީ؛ "ސީދާ އެގޮތަށް އަނެއްހެން ހަނދާނެއްނެތް. ވާގޮތަކ 2019 ގައި ހިނގާފައިވާ ކަމެއް ކަމަކީ. އިއްޔެ މިއަދު ހިނގާކަމެއ ނަމަވެސް ގިނަފަހަރު މިވާގޮތަކީ އަކުރުން އަކުރަށް ލަފްޒުން ލަފްޒަށ ކިޔައިދޭކަން ނޭނގޭނެ. އެހެންވީމާ ސީދާ ތިކުރާ ސުވާލުތަކަށް އަޅުގަނޑު ޖަވާބުދޭނަން އަޅުގަނޑު ހަނދާންހުރި މިންވަރަކުން. އެހެންވީމާ ސީދާ އެހެން ބުނެދޭކަށް ނޭނގޭ." މިފަދައިން ހެކިވެރިޔާ މުޙައްމަދު އަސްލަމް ހެކިބަސް އަދާކުރަމުން ބުނެފައިވާތީ މުޙައްމަދު އަސްލަމް ހެކިބަސް އަދާކުރަމުން ދެފަރާތުން ކުރާ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ދެމުން ގެންދިޔައީ އެވަގުތު އޭނާ ހަނދާންހުރ މިންވަރަކަށް ޝަރީއަތުގައި ކަންތައްތައް ކިޔާދިނުމަށް ބޭނންވާތ ކަމުގައިވާތީ މުޙައްމަދު އަސްލަމް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދީފައިވާ ހެކިބަސް ބުރަދަނެއްނުދީ އެއްފަރާތް ކުރަންޖެހޭނެކަމަކަށ ޝަރީޢަތުން ނުދެކެމެވެ." މިފަދައިން ނެވެ.

40އަހުރެންނަށް ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމާ އެއްބަސްވެވެއެވެ. ހެކިވެރިޔާ މުޙައްމަދު އަސްލަމްގެ ހެކިބަހުގައި 58.08 ގޭގެ ސަރަޙައްދުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނިފައިވާކަމަށް ބުނެފައިވާ ބުނުމުގެ ސަބަބުންއޭނާގެ މުޅި ހެކިބަސް އެއްފަރާތެކުރަންޖެހޭކަމަށ އަހުރެންވެސް ނުދެކެމެވެ. ސަބަބަކީ، މި ދެގެއަކ އެއީ ގޯތި ތެރޭގައިވާ ދެ ގޭ ކަމާއި،މުޙައްމަދު އަސްލަމްގެ ހެކިބަހުގައި، ސީދާ މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނު 58.07 ނުވަތަ 58.08ގޯތި ތެރޭންކަމަށ ބުނެދޭން ނޭނގޭކަމަށް ބުނެފައިވާތީއާއި، މިއީ ހެކިބަހުގައި ހުރި ބޮޑު ފުށުއެރުމެއް ކަމަށި، މޙި ލަތުގައި، ބަލަންޖެހޭފަދަ ސަބަބެއް އޮތްކަން އެނގެން ނެތަތީއެވެ. ދިފާއީ ހެކިންގެ ހެކި ބަހަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ބުނާ ބުނުން

41މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ދިފާޢުހެކިންގެ ތެރެއިން ޢަލީއާޠިފިގެ ހެކިބަހަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައު ނުވާކަމަށެވެ. ޢަލީއާޠިފުގެ ހެކިބަހުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ އޭނާ ފުލްހުންގެ ތަޙީޤީޤަށ ބަޔާންދީފައިވަނީ ފުލުހުން މަޖުބޫރުކޮށްގެން ކަމަށެވެ.

42ޕްރިސިޑެންސް 6ދަށު ކޯޓުގެ ރިޕޯޓުގެ 33.13 ގައި ދިފާއުނ ހުށަހެޅް ހެކިންނާ ގުޅިގެން ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ،"މ މައްސަލައިގައި ދިފާޢުން ހުށަހެޅި އެއްވެސް ހެއްކަކުން ދަޢުލަތނ ހުށަހެޅި ހެކިވެރިންގެ ހެކިބަހުގެ އެއްވެސް ކަމެއް ނަފީވެގެން ނުދާތީއާއި، ދަޢުވާއާއި ގުޅޭ އެއްވެސް ކަމެއްވެސް ނަފީވެގެން ނުދާތީ، ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކް ކުރުމުގެ ދަޢުވާގެ ކުށުގެ މަޢުނަވީ ރުކުން (Mens rea) އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވެގެންދެއެވެ." މިފަދައިންނެވެ.އެހެންކަމުން،ދިފާއީ ހެކިންގެ ހެކިބަހަށް އެއްވެސް ވަރަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވަނީ ނޫންކަން އެނގެއެވެ.ނަމަވެސް، ދިފާއީ ހެކިންގެ ހެކިބަހުގެ ސަބަބުންމުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ މައްޗަށަދައުލަތުނ ހުށްހެޅީކަންކަނެނަފީވެގެން ނުދާތީ މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން އުއްމީދުކުރާ ގޮތަށް ދިފާއީ ހެކިންގެ ހެކިބަހަށ ބުރަދަން ދީފައިނުވަނީކަން އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން، މި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށް ބަލައި ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް އަހުރެން ނުދެކެމެވެ. ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ގުޅިގެން ދެއްކި ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ބުނާ ބުނުން

43ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ގުޅޭގޮތުން ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ މި މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅުނު ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގެ ކުޑުކާޑަށ ބަލާއިރް މަސްތުވާތަކެތި ނެގި ފަރާތް ކަމުގައިވާ ޕޮލިސް ކޯޕްރަލް މުޙައްމަދު އަސްލަމް އަތުން މިތަކެތި ޙަވާލުކުރި ފަރާތް ކަމުގައިވާ ސީނިއަރ ސިވިލް އޮފިސަރ ފާޠިމަތު ޝިމްޒާ ޙަސަން (C1734) އަތަށް އަދި އޭގެފަހުން އެތަކެތި އެންމެފަހުން ލިބިފައިވާ ފަރާތާއި ހަމައަށް ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ މެދުކެނޑިގަނ ގޮސްފައިވާކަން އެނގެން ނެތކަމށެވެ.

44އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ގުޅޭގޮތުން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، ޗެއިނ އޮފް ކަސްޓަޑީއަކީ އެންމެ މުހިއްމު އެއް ހެކި ކަމަށާއި، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގައިވާ ފަރާތްތަކާއި އެތަކެތިޙްވާލުވ ގޮތާއި މަޢުލޫމާތު ޝަރީއަތުގެ މަޖިލީހުގައި ސުވާލުކޮށް މުނާޤަޝާކުރަން ފުރުސަތު ނުލިބޭ ކުށްސާބިތެއް ނުކުރެވޭނެކަމަށާއި، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގައިވާ މަޢުލޫމާތުގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުވާން ޖެހޭނެކަމަށެވެ.

45މީގެ އިތުރުން، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އާމިނަތު ޝަމާއަކީ މަސްތުވާތަކެތި ތަހުލީލު ކުރުމުގެ ފާސްއޮތް ފަރާތެއްކަމާއި، ނަމަވެސް، އެތަކެތި ތަހުލީލު ކޮށްފައިވަނީ ފާޠިމަތު ޝިމްޒާ ޙަސަން ކަމަށުއިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ސުވާލު އުފައްދާފައިވާނީ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގައިވާ މަޢުލޫމާތާއޮޅިފައިވާކަމުގެ މައްޗަށް ނޫންކަމާއި، އާމިނަތު ޝަމާގެ އަތުގައި އެތަކެތި ހުރީ ކީއްވެތޯ އާއި އެތަކެތި ހުރި ޙާލަތު މެދުގައި ކަމަށެވެ. އަދި، މިދެގޮތަކ ވެސް، ސުޕްރީ މ ކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން އޮތްގޮތުން ޢަމަލުކުރެވިދާނެ ދެގޮތ ކަމަށް އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

46ޕްރިސިޑެންސް 7މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމަކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން ގައި މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލަތަކުގައި ތަޙުލީލު ކުރެވިފައިވަނީ، މުއްތަހަމުގެ އަތުން ނުވަތަ އޭނގާ ހިޔާޒަތުގެ ދަށުގައިވާ ތަނަކުން ހިފެހެއްޓުނު ތަކެތިތޯ ކަށަވަރުކުރުމުގައި، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފޯމް ނެތްނަމަ، ނުވަތަ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ މެދު ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެއް އޮތްނަމަ، އެތަކެއްޗެއް ހިފަހައްޓާ ފަރާތާއި އްޗެއިންގައ ހިމެނި އެންމެހައި ފަރާތްތައް ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކޮށް ނުވަތަ ޗެއިން މެދުކެނޑިފައި ނުވަތް ސުވާލަ އުފެދިފައިވާ ޙާލަތުގައި، ސުވާލު އުފެދޭ ކަމަކާ ގުޅިގެނުޝަރީޢަތަށ ޙާޟިރުކުރަން ފަނޑިޔާރުން ނިންމާ ހެކިންގެ ހެކިބަހުން ތަޙުލީލަކުރެވިފައިވާ ތަކެއްޗަކީ، މުއްތަހަމުގެ އަތުން ނުވަތަ އޭނާގެ ހިޔާޒާތުގައިވާ ތަނަކުން ހިފެހެއްޓުނު ތަކެތިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނަމަ، އެފަދަ ޙާލަތުގައި ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފުރިހަމަވެފައިވާ ކަމަށް ބަލަންވާނެކަމަށް ބަޔާނކޮށްފައް ވެއެވެ.

47އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި އުފައްދާފައިވާ ސުވާލަކީ، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފޯމް ނެތިގެން ނުވަތަ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފުރިހަމަ ނުވެގެން އުފައްދާ ސުވާލެއް ނޫނެވެ.އެހެންކަމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމްކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަންގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ ޙާލަތެއް މި މައްސަލައިގައި އޮތްކަމަކަށް އަހުރެން ނުދެކެމެވެ. އެހެންކަމުން، ދަށިކޯޓުނ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ގުޅިގެން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމުގައި ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް އަހުރެން ނުދެކެމެވެ.

48ބުނެވިދިޔަ ކަންކަން އެގޮތުގައި ހުރިކަން އެނގެން އޮތުމުން، ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލެއް ގެންނަންޖެހޭފަދަ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ނިންމަން ފެނެއެވެ. _20_2_3_1H_c_ -A_1_14_2_______________________._ ftfMrf!§ 26 ::,:,:,:, ,,.,ox~ o,,.,,..,,,, ., ,o~, + .,, o,.,,,.,,, ,,ut.o.,,,.:,:, ~ 0:,:, OU. 0 0 L .,, .,, .,:, .,, l. C:. ox O :, :, 0 :, ~ 0 , _p.,:,_,1.rv.,:,v ✓• ./".S_,1.JOAA + .,, .,, > O>> ,., -• _, ~,,- '""" .,.,,_,, • .,,.,,~J., ,, /1-::>~/ ,, + .,, 0 :, , :, , .,,, ,,.,..,...;: ~~-...,