މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤު ވ. ޛާހިދު ޝައުޤީ

0. އައްޑުއަތޮޅު މަރަދޫފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 25/S5C/2020 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ ޝަރު ޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށް ކަމަށް ބުނެ އޤަޟިއްޔެ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދި މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤުގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވަނީ އެންމެ ނުކުތާއެކެވެ. އެގޮތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ؛

0.6 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖޫމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނއަސާސީގ 46 ވަނަ މާއްދާގެ ( ށ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިނގި އެންމެހާ ޝަރީޢަތްތައް ހިންގަންވާނީ ޢަދުލްވެރިކަމާއި އެކުގައކަމަށު ވެފައި، ޤާނޫނު ނަންބަރ 6666/ 62 (ދިވެހިރާއްޖޭގ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނެ)ގ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ ) ގައިވާ ގޮތުގާމަތިން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށް ހެޅި ހެއްކާއި ޤަރީނާތަކަށް ރިޢްޔަތ ކުރުމެއްނެތި މައްސަލަ ނިންމާފައިވާކަމަށ ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

9މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤުގެ ފަރާތުން ހައިކޯޓުގައި އެދިފައިވަނީ؛

9.6 އައްޑުއަތޮޅު މަރަދޫފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 25/S5C/2020 ޤަޟިއްޔާ ގެ ދަޢުވާ ބިނާކުރުމަށް ހުށަހެޅި ސިޓީ އާއި ކޯޓޭޝަން ތަކާއި ފޮޓޯތަކަކީ ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ޤާއިމް ކުރެވުނު އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތަށް ޤާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއިން ހޯދާފައިވާ ހެކިތަކެއް ނޫންކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދިނުމަށާއި،

9.6 މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤުގެ ފަރާތުން ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓުގ ގޮތުގައެ ބަހައްޓާފައިވާ ފައިސާއަކީ ކުލީގެ އެއްބަސްވުން ހަމަވާ، ތަން ދޫކުރާ ޙާލަތުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ބަހއްޓާފައިވަ ފައިސާ އެއްކަމަށާއި، މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤުގެ ފަރާތުން އެއްބަސްވުމާއި ޚިލާފުވެފައި ނުވާއިރު ޛާހިދު ޝައުޤީގެ ފަރާތުން ޢިމާރާތުގެ އަބާތުރަ ފިލުވުމަށް އެފައިސާ ބޭނުން ނުކުރެވޭވެނެކަމަށް ކަނޑައަޅާ ދިނުމަށާއި،

9.2 އައްޑުއަތޮޅު މަރަދޫފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 25/S5C/2020 ޤަޟިއްޔއިނާ 66 ޖުލައި 6666 އަށް 6 މަހާއި 66 ދުވަހުގެ ކުލީގެ ގޮތުގައި ޖުމުލަ 60066.00 ރުފިޔާ އަދާކުރުމަށް އަންގާފައިވާ އެންގުން ބާޠިލް ކޮށްދިނުމަށާއި،

9.4 އައްޑުއަތޮޅު މަރަދޫފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 25/S5C/2020 ޤަޟިއްޔާގައި އެއްބަސްބުނ ބާޠިލް ކުރުމަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުން ބިނާކޮށްފައިވަނީ ޞައްޙަ މަގުން ހޯދާފައިވާ ހެކިތަކެއްގެ މައްޗަށް ނޫން ކަމުން އެ ޙުކުމް ބާޠިލު ކޮށްދިނުމަށެވެ. ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ދަޢުވާގައި ދެފަރާތުގައ އޮތި ޤާނޫން ބަހުސް:

0. މި މައްސަލާގައި ޛާހިދު ޝަޢުޤީގެ ފަރާތުން ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބިނާކޮށްފައިވަނީ ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވެ އެއްބަސްވުމާއި މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤު ފަރާތުން ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ބުނާ ބުނުމުގެ މައްޗަށެވެ.

7. މިގޮތުން، މިމައްސަލާގައި ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެ ފައިވާ ނަންބަރު 2017/38-S5C އެއްބަސްވުން ބާޠިލު ކުރުމަށް ޛާހިދު ޝައުޤީ އެދުނު ސަބަބަކީ، އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތަށް އޮކްޓޯބަރު 6669 އިން ފެށިގެން އޭޕްރީލް 6660 އަށްވާ 69 މަސްދުވަހުގެ ކުއްޔާއި، އަދި ޖެނުއަރީ 6666 ގެ ކުލި ދައްކާފައި ނުވާތީ، އެއްބަސްވުމުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (6) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ކުލި އަދާކުރަންޖެހޭ މުއްދަތުގައި އަދާކޮށްފައި ނުވާތީ އާއި އެއްބަސްވުމުގެ 69 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބުނާ ގޮތަ ށ ޢިމާރާތް ގެންގުޅެފައި ނުވާތއާއީ އަދި އެއްބަސްވުމުގެ 69 ވަނަ މާއްދާ ގެ (ކ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ކަރަންޓު ބިލް ބަރާބަރަށް އަދާކޮށްފައިނުވތާ ކަމަށް ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅި ފޯމާއި ޛާހިދު ޝައުޤީގެ ފަރާތުން ދަށުކޯޓުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ބަލާއިރު އެނގެން އޮވެއެވެ.

66އަދި އެއްބަސްވުމާއި ޚިލާފުވެފައިވާ ކަމަށް ބުނެ ޛާހިދު ޝައު ޤީގެ ފަރާތުން މިދަޢުވާކުރިމައިގަނޑު ސަބަބަކީ، އެއްބަސްވުމާއި އެއްގޮތަށް ކުލި ދައްކަމުން ނުދާތީކަމަށް ޛާހިދު ޝައުޤީގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައިވެސް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. ނަންބަރު 2017/38-S5C އެއްބަސްވުން.

66. ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ކުރެވިފައިވާ ނަންބަރު 2017/38-S5C އެއްބަސްވުމަށް ބަލާއިރު، ޛާހިދު ޝައުޤީ އާއި މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤުއާ ދެމެދު 66 އޮކްޓޫބަރު 6669 ގައި ސޮއިކުރެވިފައިވާ މި އެއްބަސްވުމަކީ ސ. މަރަދޫފޭދޫ ފޮދަވަރަ އެވެ ކިޔާ ބަންޑާރަ ގޯތީގައި ހަދާފައިވާ 62 ކޮޓަރީގެ ގެޔާއި އަދި ހަދަންފަށައި ނުނިމިހުރި ރެސްޓޯރެންޓް ކުއްޔަށް ދިނުމާއި ގުޅޭގޮތުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެކެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތަކީ މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤު އެވެ. އަދި ކުއްޔަށް ދޫކުރި ފަރާތަކީ ޛާހިދު ޝައުޤީ އެވެ. ޛާހިދު ޝައުޤީ ދަށުކޯޓަށް ދީފައިވާ ބަޔާން ( 60 އެޕްރީލް 6666 ގައި )

66. އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތަކީ 66 އޮކްޓޯބަރު 6669 އިން ފެށިގެން މީލާދީ 60 އަހަރު ދުވަސްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި ވާއިރު، އެއްބަސްވުމުގެ 64 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބުނެފައިވަނީ؛ "މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ދޫކުރާ ޢިމާރާތުގައި ހިމެނޭ ރެސްޓއަ ރެންޓް ހެދުމަށްޓަކު އ ސޮއިކުރި ދުވަހުން ފެށިގެން 0 (ހައެއް) މަހުގެ މުއްދަތު އެއްވެސް ކުއްޔެއްނެތި ކުއްޔަށް ހިފިފަރާތަށް ދިނުމަށް ކުއްޔށ ދޭފަރާތުން އެއްބަސަ ވަމެވެ." މިފަދައިންނެވެ.

62. އެއްބަސްވުމުގެ 60 ވަނަ މާއްދާއަކީ ކުއްޔާއި ގުޅޭ ގޮތުން އޮތް މާއްދާއެކެވެ. އެގޮތުން އެމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނަނީ؛ "މިއެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުއްޔަށްދެވޭ 62 ކޮޓަރި ރެސްޓަ އުރެންޓ ހިމެން ޢިމާރާތުގެ ކުއްޔަކީ، 66 އޮކުޓޯބަރު 6669 އިން 66 އޮކްޓޯބަރު 6667 އާއި ހަމައަށް މަހަކު -/ 10,000 (ދިހަހާސް) ދިވެހި ރުފިޔާއެވެ. ނަމަވެސް މިކުލި ދައްކަން ފަށަންޖެހޭނީ 64 ވަނަ މާއްދާއިގެ ށ ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީންނެވެ. އަދި މިތީގައި ދެންނެވުނު ކުލި ކޮންމެ މީލާދީ މަހެއްގެ 66 ވަނަ ދުވަހުގެ ކުރިން ކުއްޔަށް ދިންފަރާތަށ ނުވަތް އެފަރާތުން ކަނޑައަޅާ ފަރާތަކަށް ޙަވާލުކރަންވާނެއެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގު ދަށުން ކުއްޔަށް ދެވޭ 2 ކޮޓަރި އާއި ރެސްޓަ އުރެންޓ ހިމެން ގެ ކުއްޔަކީ ފުރަތަމަ 6 (ދޭއް) އަހަރު ދުވަހަށް -/ 10,000 ރ. (ދިހަ ހާސް) ދިވެހި ރުފިޔާ އެވެ. ނަމަވެސް 2 (ތިނެއް) ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން މި އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވަންދެން ކުއްޔަކީ މަހަކު -15,000/ (ފަނަރަ ހާސް) ދިވެހިރުފިޔާ އެވެ. އަދި މި ކުއްޔަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް މި އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތުގައި ނުގެނެވޭނެ" މިފަދއިންނަ ވެ.

64. އެއްބަސްވުމުގެ 69 ވަނަ މާއްދާގައި ކުއްޔަށހިފް ފަރާތުގާ ޒިންމާތައް ބަޔާންކޮށްފައި ވާއިރު، 69 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބުނަނީ، އެއްބަސްވުމުގައ ހިމެނި ގެ ( 62 ކޮޓަރި ސިޓި ންގ ރޫމް) ކުއްޔަށް ދެވުނު އިރު ހުރި ހާލަތުގައި ދަމަހައްޓަން މސަތަކަތްކުރުމާއ އެކި ސާފުތާހިރުކޮށް ގެ ބަލަހައްޓަންވާނެ ކަމަށެވެ. އަދި އެމާއްދާގެ (ކ) ގައި ބުނަނީ، އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތުގައި ކުއްޔަށް ހިފާފައިވާ ގެޔާއި ރެސްޓޯރެންޓް ގައި ބޭނުންކުރާ ކަރަންޓް، ފެން، ފޯނު ފަދަ ޚިދުމަތްތަކާއި، ގުޅިގެން ދައްކަންޖެހޭ އެންމެހައި ފީތައް ދެއްކުމަކީ ކުއްޔަށްހިފާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެއް ކަމުގައެވެ. އެއްބަސްވުމާއި އެއްގޮތަށް ކލިދައްކާފައިނުވާކަމަށް ބުނު ނުކުތާ:

60. މިމައްސަލާގައި އެއްބަސްވުމާއި ޚިލާފުވެފައިވާ ކަމަށް ބުނެ ޛާހިދު ޝައު ޤީގެ ފަރާތުން ފާހަގަކުރި މައިގަނޑު ސަބަބަކީ އެއްބަސްވުމާއި އެއްގޮތަށް ކުލި ދއްކާފައަ ނުވުމެވެ. އެގޮތުން ދަޢުވާގައި ބުނެފައިވަނީ އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތަށް އޮކްޓޯބަރު 6669 އިން ފެށިގެން އޭޕްރީލް 6660 އަށްވާ 69 މަސްދުވަހުގެ ކުއްޔާއި، އަދި ޖެނުއަރީ 6666 ގެ ކުލި ދައްކާފައި ނުވާކަމަށެވެ.

60. ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަށް ބަލާއިރު، އެއްބަސްވުމުގައި ބުނަނީ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ދޫކުރި ތަނުގައި ހިމެނޭ ރެސްޓޯރެންޓް ހެދުމަށްޓަކައި ސޮއިކުރާ ދުވަހުން ފެށިގެން 0 (ހައެއް) މަސް ދުވަހު، މުއްދަތު ކުލި ދެއްކުމާއި ނުލައި ތަން ކުއްޔަށް ދޫކުރުމަށް އެއްބަސްވާ ކަމުގައެވެ. އެއްބަސްވުމުގައި ދެފަރާތުން ސޮއިކޮށްފައިވަނީ، 66 އޮކްޓޫބަރު 6669 ގައި ކަން އެނގެން އޮތުމުން އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުލި ހިގަން ފަށާނީ އެތާރީޚުގެ 60 މަސް ފަހުންކަން އެނގެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއްބަސްވުމުގެ 64 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ކުލި ދެއްކުމަށް ލުއި ދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައިވަނީ ކުއްޔަށް ދޫކުރާ ޢިމާރާތުގައި ހިމެނޭ ރެސްޓޯރެންޓް ހެދުމަށްޓަކައި ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

69އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭ މައްސަލަ ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅުނީ 60 މާރިޗު 6666 ގައެވެ. މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަހުން 6666 ފެބުރުވަރީ އަދި މާރިޗު މަހުގެ ކުލި ޖަމާކޮށްދީފައިވާ ކަމަށާއި ކުލީގެ ތެރެއިން ނުލިބި ވަނީ އެޕްރީލް 6666 އަށް ވާ ފައިސާކަމަށް ޛާހިދު ޝައުޤީގެ ފަރާތުން ދަށުކޯޓުގައި ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހަޅަމުން ބުނެފައިވެއެވެ.

60. މުޙައްމަދު ޢަބްދުއރައްޒާޤް ފަރާތުނު ދަށުކޯޓުގައި ބުނެފައިވަނީ، ދަޢުވާގައި ކުލި ނުދައްކާ ކަމަށް ބަޔާންކުރި މުއްދަތަކީ ކުލި ދައްކަން ނުޖެހޭނެ ކަމަށް އެއްބަސްވުމުގައި ބުނާ މުއްދަތެއް ކަމަށެވެ. ޛާހިދު ޝައުޤީގެ ފަރާތުން ދަށުކޯޓަށް ދީފައިވާ ބަޔާން (66 ޖޫން 6666 ގައި)

67. ޛާހިދު ޝައުޤީގެ ފަރާތުން ދަށުކޯޓުގައި ބުނެފައިވަނީ، އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުލި ނުހިނގާ ގޮތަށް 60 މަހުގެ ލުޔެއް ދީފައިވަނީ މުޤާބިލުގައި ކުއްޔަށް ދިން ޢިމާރާތުގައިވާ 62 ކޮޓަރީގެ ގެ ގެސްޓްހައުސްއަކަށް ރަޖިސްޓަރީކޮށް ބޭނުންކުރެވޭ ފެންވަރަށް ކުއްޔަށް ހިފިފަރާތުގެ ޚަރަދުގައި ކުރުމަށް އެއްބަސްވެގެން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެފަދަ އެއްވެސް އަޕްގްރޭޑ މަސައްކަތެއް އެތަނުގައި ކޮށްފައިނުވާ ކަމަށެވެ. އަދި ތަނުގައި ބިދޭސީ މުވައްޒަފުން ގެންގުޅުމުގެ ސަބަބުން ޢިމާރާތާއި ތަކެއްޗަށް ގެއްލުން ދީފައިވާކަމަށެވެ. އހެންކަމުނެ 60 މަހުގެ ކުލި މަޢާފކޮށްދިނ އަސާސް ގެއްލިފައިވާ ކަމު ގައެވެ. އެހެންކަމުން ކުލި ދެއްކުމަށު އެއްބަސްވުމުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނަނީ ކޮންމެ މަހެއް 66 ގެ ކުރިން ކަމަށް ވާތީ، އެ މާއްދާގައި ބުނާ ގޮތަށް ކުލި ދައްކާފައިނުވާތީ މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤު ފަރާތުން އެއްބަސްވުމާއި ޚިލާފުވެފައިވާ ކަމަށެވެ.

66. އެހެންނަމަވެސް ދަޢުވާގައި ބުނާ މުއްދަތަށް ކުލި ދައްކާފައި އޮންނަކަމަށް ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމުގައވެސި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އެއްބަސްވުން ބާޠިލް ކުރެވޭގޮތް:

66. ދެފަރާތެއްގެ ދެމެދުގައިވެފައިވާ އެގްރީމެންޓް ބޠާ ލުކުރެވޭނެކަމަށި އެގްރީމެންޓުގައި ވަކިގޮތަކަށް ބުނެފައިވާނަމަ އެގޮތަކަށް، ނުވަތަ އެގްރީމެންޓުގެ ބައިވެރިންގެ ބާރު ނުފޯރާ ޙާދިސާއެއް މެދުވެރިވެގެން ނުވަތަ އެގްރީމެންޓް ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް އެގްރީމެންޓުގެ ބައިވެރިން އެއްބަސްވެގެން ނުވަތަ އެގްރީމެންޓު ޣައިރު ޤާނޫނީވެގެން ނުވަތަ އެގްރީމެންޓުގެ މުއްދަތު ހަމަވެގެން ނުވަތަ އަނބުރާ އިޢާދަނުކުރެވޭ ފަދަ ޚިލާފުވުމަކުން އެގްރީމެންޓުގެ ބައިވެރިއަކު އެގްރީމެންޓާއި ޚިލާފުވެގެން އެގްރީމެންޓު ބޠާލުކުރެވިދާނެކަން ޤާނޫނު ނަންބަރު 76/4 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު ) އިން އެނގެއެވެ. ޛާހިދު ޝައުޤީގެ ފަރާތުން ދަށުކޯޓަށް ދީފައިވާ ބަޔާން (66 ޖޫން 6666 ގައި) 4 ޤާނޫނު ނަންބަރު 76/4 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި، 69 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި އެމާއްދާގެ (ހ) ގެ 6 ވަނަ ނަންބަރާއި 6 ވަނަ ނަންބަރާއި އެމާއްދާގެ (ނ) އަދި އެޤާނޫނުގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި، 66 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)

66. މީގެ އިތުރުންވެސް، ދެފަރާތެއްގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެގްރީމެންޓެއް ބާޠި ލުކުރުމަށ ނުވަތް އެގްރީމެންޓެއް ބޠާލުވެއްޖެކަމަށ ބުން ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ބަލަންޖެހޭނީ އެ އެގްރީމެންޓެއް ބޠާލުކުރުމަށ ނުވަތް އެގްރީމެންޓެއް ބާޠިލުވެއްޖެކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރުމަށް އެގްރީމެންޓުގެ ދެބައިވެރިންގެ މެދުގައި އއްބަސްވެފައިވެ ގޮތަކާ ކޮބައިކަމެވެ. އަދި އެގްރީމެންޓު ބާޠިލުވެއްޖެކަމަށް ބުނެ ހުށަހަޅާ ސަބަބަކީ އެގްރީމެންޓުގެ ދަށުން އެގްރީމެންޓު ބޠާލުކުރުމަށ ދެފަރާތުން އެއްބަސްވެފައިވާ ސަބަބެއްތޯއާއި، އެގްރީމެންޓާއި ޚިލާފުވެ ކުރިކަމަށްބުނ ޢަމަލަކާ އެގްރީމެންޓުގެ ދެވަނަ ބައިވެރިޔާ ޤަޞްދުގައި ކުރިކަމެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަމުގައިކަމާއި، ޢާއްމުއުޞޫ ލެއްގެ ގޮތުން ދެފަރާތެއްގެ ދެމެދުގައިވެވޭ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އެއްފަރާތުން އަނެއްފަރާތަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ޒިންމާތައް އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތަށް އަދާކުރަމުން ނުދަނީނަމަ، އެއީ އެއްބަސްވުމެއް ނިމުމަކަށް ގެނެވިދާނެ ޙާލަތެއްކަމަށް ބެލެވިދާނެކަމާއި، އެހެންނަމަވެސް އެސަބަބަށްޓަކައިވެސް އެއްބަސްވުމަކީ ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ކަނޑައަޅާއިރު، އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަދާނުކުރި ޒިންމާއަކީ، އެސަބަބަށްޓަކައި އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރަންޖެހޭފަދަ ސަބަބެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައިވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ދެނެގަނެވިދާނެކަން މިބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގައި މީގެ ކުރިން ނިންމާފައިވާ މައްސަލަތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. އއްބަސްވުނެ ބާޠިލްކުރުމަށް ކަނޑައެޅމުގައު ދަށުކޯޓުން ރިއާޔަތްކުރިކަންކަން:

62. މި ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރަންޖެހކަމަށޭ ދަށުކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، އެނިންމުން ބިނާކުރި ސަބަބެއް ކަމަށް ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމުގައި ބުނެފައިވަނީ، މިއެއްބަސްވުން ދެމެހެއްޓުމުގެ މަޞްލަހަތު ގެއްލި ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ރުޅިވެރިކަން އުފެދި ޙައްލުނުކުރެވޭ ފަދަ ބޮޑެތި މައްސަލަތައް 5 ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/HC-A/132 ޤަޟިއްޔާ ގައި މިފަދައިން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. ޖެހިފައިވާތީ އެއްބަސްވުމުގެ ބޭނުން ކެނޑިފައިވކަމަށްޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކުރެވޭތީއާއި،ދެފަރާތަށްވެސް އެންމުމަސްލަޙަތ ހުރި ގޮތަކީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލކުރުނ ކަމަށް ޝަރީޢަތަށް ފެންނާތީ ކަމަށެވެ. ފާހަގަކުރާ ކަންކަން:

64. އައްޑުއަތޮޅު މަރަދޫފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 25/S5C/2020 ޤަޟިއްޔާ ގައި ޛާހިދު ޝައޤީގު ފަރާތުން ހުށަހެޅި ދަޢުވާއަކީ ދެފަރާތެއްގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ބައިވެރިއަކު އެއްބަސްވުމާއި ޚިލާފުވެފައިވކަމަށ ބުން އެއްބަސްވުން ބޠިލާ ކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅި މައްސަލއެއަ ކަމަށްވާއިރު، މި ދަޢުވާ އެ މައްޗަށް ބިނާ ވެފައި އޮތް މައިގަނޑު އަސާސަކީ އެއްބަސްވުމާއި އެއްގޮތަށް ކުލި ދައްކާފައިނުވކަމަށާ ބުނބުނުމާ ވެ.

60. ކުއްޔަށް ދިނުމާއި ގުޅޭ ގޮތުން ވެވޭ އެއްބަސްވުމެއްގައި ކުލި ދެއްކުމަކީ އެއްބަސްވުމުގެ ޖައހަރީކަމެކެވެ. ކުލި ނުދައްކާކަން ސާބިތުވުމަކީ އެއީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލު ކުރެވިދާނެ ސަބަބެކެވެ.

60. މިމައްސަލައަށް ބަލާއިރު، ކުއްޔާއި ގުޅޭ ނުކުތާގައި މިމައްސަލާގައި ޚިލާފެއް އޮތީ އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ 60 މަހުގެ ލުއި ދިން މުއްދަތުގެ ކުލި ދައްކާފައި ނުވުމާއި ގުޅިގެންނެވެ. ލުއި ދިން އަސާސް ގެއްލިފައިވާ ކަމަށް ޛާހިދު ޝައު ޤީގެ ފަރާތުން ބުނި ނަމަވެސް އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތަށް ބަދަލެއް ގެނެވޭނެ ދެފަރާތުން އެއްބަސްވެގެންކަނ އެއްބަސްވުމުން އެނގެން އޮތްއިރު، ދަޢުވާގައި ކުލި ނުދައްކާ ކަމަށް ބަޔާން ކޮށްފައިވާ މުއްދަތަކީ އެއްބަސްވުމުގައި ލުއި ދިން ކަމަށް ބުނާ މުއްދަތުކަން ސާފުކޮށް އެނގެން އޮތްއިރު، އެމުއްދަތު ފަހަނައަޅާ ދިޔަ ފަހުންވެސް ކުލި ބަލައި ގަންނަމުނ ގޮސް އޭގެ އެތައް ދުވަހެއް ފހުނަ އެމުއްދަތުގެ ކުލި ހޯދުމަށް މައްސަލަ ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމާއި ހަމައަށްވެސް ބުނެވުނު ލުއި ދިނުން ކެންސަލްކުރިކަން ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތަށް އަންގާފައިވާކަނވެސް އެނގެން ނެތެވެ. މި ދެބަސްވުން 67 ފެބްރުވަރީ 6666 ގައި ޛާހިދު ޝައުޤީގެ ފަރާތުން ފޮނުވާފައިވާ ކަމަށް ބުނާ ސިޓީގައި ބުނަނީ " އެއްބަސްވުމުގެ 64 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އިން ޢިމާރާތް ކުއްޔަށް ހިފާފައިވާ މުއްދަތު އެނގެން އޮތްކަމާއި، 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ކުލި އަދާކުރުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާ މުއްދަތު އެނގެން އޮތްނަމަވެސް އެމުއްދަތު ގައި ކުލި އަދާކުރަމުން ނުދާތީ އެކަން ރަނގަޅު ކުރުމަށް ތަކުރާރުކޮށް އެނގުނު ކަމަށް" ބަޔާންކޮށް ސިޓީ ފޮނުވާފައި އޮތްނަމަވެސް މިސިޓީގައި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދިން ލުއި ނުދނ ނިންމިކަމަށް އަންގާފައޭ ނުވެއެވެ. މިސިޓީ ލިބުނު ކަމާމެދު މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާގުފަރާތުން އިންކާރު ކޮށްފައިވެއެވެ. މިގޮތުގައި އޮތްނަމަވެސް، ކުލި ދައްކަންޖެހޭ މުއްދަތުން ނުދެއްކިއްވާ ކުލި، މައްސަލަ ހުށަހެޅުނު ފަހުން ދައްކާފައިވާ ކަންވެސް މިމައްސަލާގައި ދެފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކުން އެނގެއެވެ.

69. އެއްބަސްވުމުގެ 69 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ކ) އާ ޚިލާފުވެފައިވާ ކަމަށް ޛާހިދު ޝއަޤީގެ ފަރާތުން ދަޢުވާ ގައި ފާހަގަކޮށްފައި އޮންނަ އޮތުމަށް ބަލާއިރު، މިދެ އަކުރުގައި ބުނަނީ އެއްބަސްވުމުގައ ހިމެނި ގ (62 ކޮޓަރި ސިޓި ންގ ރޫމް) ކުއްޔަށް ދެވުނު އިރު ހުރި ހާލަތުގައި ދަމަހައްޓަން މަސަތްކަތްކުރުމާއި އެކު ސާފުތާހިރުކޮށް ގެ ބެލެހެއްޓުމާއި، އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތުގައި ކުއްޔަށް ހިފާފައިވާ ގެޔާއި ރެސްޓޯރެންޓް ގައި ބޭނުންކުރާ ކަރަންޓް، ފެން، ފޯނު ފަދަ ޚިދުމަތްތަކާއި، ގުޅިގެން ދައްކަންޖެހޭ އެންމެހައި ފީތައް ދެއްކުމަކީ ކުއްޔަށްހިފާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެއް ކަމުގައެވެ. މިކަންތައްކަކީ އޭގެ ސަބަބުން އެއްބަސްވުން ބޠިލާ ކުރެވިދާނެ ކަމެއްކަމަށް އެއްބަސްވުމުން އެނގެން ނެތެވެ. އަދި މިމާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އިސްވެ ބުނެވުނު ބިލުތަކުގެ ފައިސާއަކީ ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތަށް ދޭގޮތަށް އެއްބަސްވުމުގައި އޮތް ފައިސާއަކަށް ނުވެފައި، މި އެއްބަސްވުމުގެ ބޭނުމަށާއި އެއްބަސް ވުން ދެމެހެއްޓުމަށް ދެފަރާތުން އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ބަލައި، މިމައްސަލާގައި ނުދައްކައިވާކަމަށް ބުނެފައިވާ ކަރަންޓް ބިލުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތަށާއި ކަރަންޓް މައްސަލައެއް ދިމާވެ، އެކަމުގައި ކަން ހިނގި ގޮތަށް ބަލާއިރު، އެއީ، އެއްބަސްވުން ބާޠިލް ކުރެވިދާނެފަދަ ސަބަބެއް ކަމަށް ޤަބޫލުނުކުރެވެއެވެ.

60. އައްޑުއަތޮޅު މަރަދޫފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 25/S5C/2020 ޤަޟިއްޔާ ގައި ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ކުރެވިފައިވާ ނަންބަރު 2017/38-S5C އެއްބަސްވު ން ބާޠިލު ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައި ވާއިރު، އެއްބަސްވުމާއި މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤު ޚިލާފުވެފައވާކަމަށ ދަށުކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައި ނުވެއެވެ.

67. އެހެންނަމަވެސް އެއްބަސްވުން ބާޠިލް ކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅަދިނުމަށް މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤުގެ ފަރާތުން އެދިފައި އޮތްނަމަވެސް މިމައްސަލާގެ އެއްބަސްވުން ބާޠިލްކަމަށް ކަނޑައެޅި ސަބަބަކީ، މިއެއްބަސްވުން ދެމެހެއްޓުމުގެ މަޞްލަހަތު ގެއްލި ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ރުޅިވެރިކަން އުފެދޭ ޙައްލުނުކުރެވޭ ފަދަ ބޮޑެތި މައްސަލަތައް ޖެހިފައިވުމާއި، އެއްބަސްވުމުގެ ބޭނުން ކެނޑިފައިވާތީ، އެއްބަސްވުން ބާޠިލްކުރުމަކީ ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި އެންމެ މަސްލަޙަތު ހުރިގޮތްކަމަށ މައްސަލް ބެލި ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭތީ ކަމަށް ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

26. އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިންގެ މެދުގައި ދެކޮޅުވެރިކަމެއް ނުވަތަ ޚިލާފެއް އޮތުމަކީ، އެއްބަސްވުމުގެ ބޭނުން ކެނޑިފައިވާކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. އަދި ޚިލާފެއް އުފެދޭ ހާލަތަކީ އެއެއްބަސްވުން ބާޠިލް ކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. އަދި އެއްބަސްވުމުގެ ބޭނުން ކެނޑިފައިވާކަމަށް ހަމަ ފަނޑިޔާރަށް ފެންނަ ފެންނުމެއްގެ މައްޗަށް އެއްބަސްވުނ ބާޠިލް ކަމަށަ ކަނޑނޭޅަނެއެވެ. އަދި އެއްބަސްވުން ބާޠިލް ކުރުމުގައި ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރި ސަބަބަކީ މިމައްސަލާގައި ބުނާ އެއްބަސްވުން ބާޠިލް ކުރެވިދާނެ ޙާލަތެއްކަމަށް އެއްބަސްވުމުން ވެސް އެނގެން ނެތެވެ.

26. ވުމާއެކު، ޛާހިދު ޝައުޤީ އާއި މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤުއާ ދެމެދު 66 އޮކްޓޫބަރު 6669 ގައި ސޮއިކުރެވިފައިވާ ނަންބަރު 2017/38-S5C އެއްބަސްވު ން ބާޠިލްކަމަށް އައްޑުއަތޮޅު މަރަދޫފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 25/S5C/2020 ޤަޟިއްޔާ ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަނޑައެޅުން ޞައްޙަކަމަށް ބެލެވެން ނެތެވެ.

26. އެހެންކަމުން، އިސްވެބުނެވުނު ސަބަބުތައް އެފަދައިން ހުރުމުން އަހުރެން ދެކެނީ އައްޑުއަތޮޅު މަރަދޫފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 25/S5C/2020 ޤަޟިއްޔާގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ކަމަށެވެ.