ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2019/HC-A/96
ލިއުޝާން އިބްރާހީމް ވ. މަރްޔަމް ނާއިލާ، 2019/HC-A/96
Liushaan Ibrahim v. Mariyam Naailaa 2019/HC-A/96 (2019/HC-A/96, High Court of the Maldives, 4 March 2020)
ލިއުޝާން އިބްރާހީމް ވ. މަރްޔަމް ނާއިލާ
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ފެމިލީ ކޯޓުން، ވަރިކުރިތާ ހިޖުރީގޮތުން 10 މަހާއި 17 ދުވަހުން ވިހޭ ކުއްޖާއަކީ ދަރި ލެއްވުމުގެ އެންމެ ދިގު މުއްދަތު (އެއް އަހަރު) ގެ ތެރޭގައި ވިހޭ ކުއްޖެއްކަމަށް ބަލައި ނަސަބު ފިރިމީހާގެ މައްޗަށް ސާބިތުކުރި.
ދެމީހުން 2017 އޭޕްރީލް 25 ގައި ވަރިވުމަށްފަހު 2018 މާރިޗު 2 ގައި އަންހެންމީހާ ދުވަސް ފުރާ ކުއްޖަކު ވިހައި، އެ ކުއްޖާގެ ނަސަބު ކުރީގެ ފިރިމީހާގެ މައްޗަށް ސާބިތުކުރުމަށް އެދި ދަޢުވާކުރި. ފިރިމީހާ ބުނީ ވަރިކުރުމުގެ ދެމަސް ކުރިން ޖިމާޢުވުން ހުއްޓާލާފައިވާކަމަށާއި ބަލިވި ތާރީޚު ވަރީގެ ފަހުކަމަށެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2000 (ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 52 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަށް ރިޢާޔަތްނުކުރި ކަމަށާއި، ޖިމާޢު ހުއްޓާލިކަމަށް ބުނާ ބުނުމަށް އިންކާރުނުކުރި ކަމަށާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ ޙައްޤު ހަނިވި ކަމަށާއި، މައްސަލަ ދިރާސާނުކުރި ކަމަށް؛ އަދި ލިޢާނަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަށް އެދުނެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ވަރިކުރިތާ ހިޖުރީގޮތުން 10 މަހާއި 17 ދުވަހުން ވިހޭ ކުއްޖާގެ ނަސަބު ކުރީގެ ފިރިމީހާގެ މައްޗަށް ސާބިތުކުރުމުގައި ފެމިލީ ކޯޓުން ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 52 ވަނަ މާއްދާއާއި ޢާއިލާއާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 81 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރި ގޮތް ރަނގަޅުތޯއާއި، ދަށުކޯޓުގައި ނުދެކެވޭ ލިޢާނުގެ ނުކުތާ އިސްތިއުނާފުގައި ބަލަންވީތޯއާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ ޙައްޤު ހަނިވިތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ލިޢާނުގެ ނުކުތާ ދަށުކޯޓުގައި ނުދެކެވޭތީ އިސްތިއުނާފުގައި ނުބެލެވޭނެ؛ ޖިމާޢު ހުއްޓާލިކަމަށް ބުނުމަށް އަންހެންމީހާ އިންކާރުކޮށްފައިވާއިރު ވަރީގެ ލިޔުންތަކުގައި އިން ޙާލަތު ނޭނގޭކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވޭ؛ ވަކީލަކާއެކު ފުރިހަމަ ފުރުޞަތު ލިބިފައިވޭ؛ ދަށުކޯޓުން ހެކި ޤަރީނާއަށް ޝަރުޢީ އަދި ޞިއްޙީ ގޮތުން ބަލައި ނިންމާފައިވޭ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންކަމުން، ދަށުކޯޓުގައި އެއްވެސް ވަރަކަށް ނުދެކެވޭ ނުކުތާއެއް (މިސާލަކަށް ލިޢާން ކުރުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަށް އެދުން) އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި ބަލައިގަންނަން ޖެހޭފަދަ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނުދައްކާނަމަ، އެ ނުކުތާއަކީ ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (3.2)
- ވަރިކުރުމުގެ ކުރިން ޖިމާޢުވުން ހުއްޓާލާފައިވާކަމަށް ފިރިމީހާ ބުނާ ބުނުމަށް އަންހެންމީހާ އިންކާރުކޮށްފައިވާނަމަ، އަދި ވަރީގެ ފޯމާއި ވަރީގެ ސެޓްފިކެޓުގައި އަންހެންމީހާ އިން ޙާލަތު ނޭނގޭކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ބުނުމަށް އިންކާރުނުކުރާ ޙާލަތަކަށް ބަލައިގެން މައްސަލަ ނިންމަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ. (3.3)
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ ޢަދުލުވެރި ޝަރީޢަތެއްގެ ޙައްޤު ހަނިވީކަމަށް ބުނެވޭނީ، ފަރާތަކަށް ވަކީލަކާއެކު ޖަވާބުދާރީވުމާއި ބަޔާންތައް ހުށަހެޅުމުގެ އެކަށީގެންވާ ފުރުޞަތާއި ވަޞީލަތްތައް ނުލިބިއްޖެނަމައެވެ؛ ދަށުކޯޓުގައި ވަކީލަކާއެކު ޖަވާބު، ބަޔާން، އަދި ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހަޅާފައިވާނަމަ އެ ޙައްޤު ހަނިވެފައެއް ނުވެއެވެ. (3.4)
- ދަށުކޯޓުން ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރުމުން ހުށަހެޅި ހެކި ޤަރީނާއާއި ޚަޞްމުންގެ ބަހަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ޝަރުޢީ އަދި ޞިއްޙީ ގޮތުން ބަލައި ޙުކުމަށް ވާޞިލުވެފައިވާނަމަ، މައްސަލަ އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ދިރާސާނުކޮށް ނިންމިކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (3.5)
- ވަރިކުރި ތާރީޚުން ފެށިގެން ހިޖުރީގޮތުން އެއް އަހަރު ހަމަނުވެ ވިހޭ ކުއްޖާއަކީ ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 52 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ދަރި ލެއްވުމުގެ އެންމެ ދިގު މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ވިހޭ ކުއްޖެއްކަމަށް ބަލައި، ޢާއިލާއާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 81 (ރ) ގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާނަމަ ނަސަބު ކުރީގެ ފިރިމީހާގެ މައްޗަށް ސާބިތުކުރި ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (3.1، 3.5)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2000 (ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 52 ވަނަ މާއްދާ
- ޢާއިލާއާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 81 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދުގެ 44 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/31 (ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމުގައި ޙަވާލާދީފައި)
- ހައިކޯޓުގެ 2017/HC-A/265 (ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމުގައި ޙަވާލާދީފައި)
- ބެންޗު
- ޢަބްދުއްރަޢޫފު އިބްރާހީމް (ރިޔާސަތު)، ޙުސައިން ޝަހީދު، ޢަލީ ސަމީރު
- ރިޔާސަތު
- ޢަބްދުއްރަޢޫފު އިބްރާހީމް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް