އިބްރާހީމް ރަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

1މިއީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 867/Cr-C/2017 ޤަޟިއްޔ އާ ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ އެ ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދުގދ. ތިނަދޫ، ގާކުރެލި، އިބްރާހީމް ރަޝީދު )ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ( )މީގެ ފަހުން "އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް" ނުވަތަ "އިބްރާހީމް ރަޝީދު"( ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެވެ.

2މ ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފި ރައްދުވަނީޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ )މީގެ ފަހުން "އިސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތް" ނުވަތަ "ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް"( މައްޗަށެވެ.

3ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިއެވެ.

4ދައުލަތުން މި ދަޢުވާ އުފުލާފައިވަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/17 )މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު( )މީގެ ފަހުން "މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު"( ގ 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 137 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާ ޙަވާލާދީ، 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ ދަށުންނެވެ.

5ދައުލަތުން މި ދަޢުވާ އުފުލާފައިވަނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދު، 28 މެއި 2016ގެ 00:49 އްހާކަންހާއިރު، އިބްރާހީމް ރަޝީދު މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅޭ ކަމަށް ފުލުހުންނަށް ލިބުނު މަޢުލޫމާތަކާ ގުޅިގެނ ގދ. ތިނަދޫ،ގޯލްޑް ސްމިތ ދެކުނުގެ ހުންނަ ކަންމައްޗަށ ފުލުހުން ދިޔައިރު، އިބްރާހީމް ރަޝީދު އެގޭ ކުރިމަތީގައި ހުރެ ވޭވް ސައިކަލަކާ ދިމާލަށް ދަނިކޮށް، ފުލުހުން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓުވި ވަގުތު، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ވާއަތުން ނަގައި އެއްލާލި ރަބަރު ޕެކެޓުގައި 0.0123 ގްރާމް ޑައިމޯފިން ހުރިކަމަށް އޭގެ ތަޙުލީލު ރިޕޯޓނ ދައްކާތީ ކަމުގައި ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވެއެވެ.

6މި ދަޢުވާއާ ގުޅިގެން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ބުނެފައިވަނީ ދަޢުވާ ސާފުވެއްޖެކަމަށާއި، ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރާކަމުގައެވެ.

7ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 867/Cr-C/2017 ޤަޟިއްޔް ނިންމާފައިވަނުދައުލަތުނ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ކުޅަ ޑައިމޯފިން މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާއަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދު އިންކާރުކުރުމުނ ދަޢުވް ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހެޅި ހެކި ޤަރީނާއިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )އ( ގައި ބަޔާންކުރާ އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއް ނެތި ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވާކަމަށެވެ.

8އެގޮތުންމަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނގ 107 ވަން މާއްދާގަ )ހ( ގެ ދަށުން ޑައިމޯފިން މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ކުށުންއިބްރާހީމް ރަޝީދު ކުށްވެރިވެއްޖެކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ކުށުގެ ޢުޤޫބާތެއްގެ ގޮތުނ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ ދަށުން އިބްރާހީމް ރަޝީދު 15 )ފަނަރަ( އަހަރަށް ޖަލަށްލުމުގެ އިތުރުން 25,000/-ރ. )ފަންސަވީސްހާސް ރުފިޔާ( އިނުޖޫރިމަނާކޮށް، މި މައްސަލައިގެ ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު 01 )އެކެއް( ދުވަސް ބަންދުގައި ހޭދަކޮށްފައިވާތީ، ޤާނޫނު ނަންބަރ 2016/12 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެޤާނޫނު( )މީގެ ފަހުން "ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު"( ގ 186 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅޭނެ އަދަބުން އޭނާ ބަންދުގައި ހޭދަކުރި މުއްދަތު އުނިކުރުމުން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ތަންފީޒުކުރަންޖެހނ ޖޫރިމަނާގެ އަދބުގަ އިތުރުން، 14 )ސާދަ( އަހަރާއި 11 )އެގާރަ( މަހާއި 29 )ނަވާވީސް( ދުވަހުގެ ޖަލު އަދަބުކަމުގައި ކަނޑައަޅައިފައިވއެވެ.

9މި ނިންމުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ވާސިލްވި ސަބަބުތަކުގެ ގޮތުގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

9.1. މ މައްސަލައިގައި ދައުލަތުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ކުށުގު ދަޢުވާ ހުށަހަޅާފައިވާއިރު، ޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތޭކުރުމުގ ދަޢުވެ މީހެއްގެ މައްޗަށް އުފުލޭނީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިނުވާ މީހަކަށްވާނަމަކަން މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހ ޤާނޫނުގެ 137 ވަނަ މާއްދއަށާ ބެލުމުން އެނގޭއިރު، މި ޤާނޫނުގެ 11 ވަން މާއްދާގަ އަލީގައި، އެމީހަކީ މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރާ މީހެއްކަމަށް ބުނެ ދަޢުވާއަށް އަމިއްލައަށް އިޢުތިރާފުވާންޖެހޭއިރު، އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަކީ މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރާ މީހެއްކަމަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދު އިޢުތިރާފުވެފައނުވާކަނ.

9.2. އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ހިޔާޒަތުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނިފައިވޭތޯ ބަލާއިރު،މ މައްސަލައިގައި ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ 03 )ތިނެއް( ހެކިންގެ ތެރެއިން ޕޮލިސް ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދުﷲ ސ.ނ: ) 4464( އަދި ޕޮލިސް ސާރޖަންޓ އަޙްމަދް ޝާން )ސ.ނ: 3676( ގެ ހެކިބަހުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުގައި އޮތް ރަބަރު ޕެކެޓެއް އެއްލާލި މަންޒަރު ފެނުނުކަމަށާއި، އަދި މަސްތުވާތަކެތިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއްއަޅާފައިހުރި ރަބަރު ޕެކެޓެއް އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުރި ސަރަހައްދުން ފެނުންކަމަށ އެނގެން އޮތުމުންނާއި، އެ ދެ ހެކިވެރިންގެ ހެކިބަހަށް ބާރުލިބޭގޮތަށް "އެއްޗެއް އެއްލާލިހެން ހީވާކަމަށް" ބުނީ ޕޮލިސް ކޯޕްރަލް އާދަމް ނިޡާމް )ސ.ނ. 4003( ހެކިބަސްދީފައިވާތީއާއި، އަދި އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުރި ހިސާބާ ކައިރިން މަސްތުވާތަކެތިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ހުރި ރަބަރު ޕެކެޓެއް ފ ނުނުކަމަށަބުނފއިވުމުން، މައްސަލައިގައި ފެނުނު މަސްތުވާތަކެތިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ހުރި ރަބަރު ޕެކެޓް އިބްރާހީމް ރަޝީދު އެއްލާލިކަން މި ހެކިންގެ ބަހުން އެނގެން އޮތުމުން،އެ ރަބަރު ޕެކެޓް އެއްލާލުމުގ ކުރިން އެ ޕެކެޓް އޮތީ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުގައިކަން ސާބިތުވާތަ،މި މައްސަލައިގެ ވާޤިއާއަށް ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތު ތަޠުބީޤުކުރެވޭކމަށާއި، ކުށުގެ މާއްދީ ރުކުން ފުރިހަމަވާކަން.

9.3. މާ މައްސަލައިގައި ހެކިވެރިން ތަޙި ޤީޤަށް ދީފައިވާ ބަޔާނުގައާއި ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދީފައިވް ހެކިބަހުގައި ފުށުއެރުންތަކެއް ހުރިކަމަށް ބުނެ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ޝަރީޢަތުގައި ވާހަކަދައްކާފައިވާކަމާއި، މިގޮތުން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓުވި ވަގުތު އެސަރަހައްދުނ ފެނުން ރަބަރު ޕެކެޓާ ގާޅޭގޮތުނ ފުލުހުން ސުވާލުކޮށްފައިނުވާކަމާއި، އެކަމާ ގުޅޭގޮތުން ސުވާލުކޮށްފައިވަނ ހުއްޓުވިތ 11 މިނިޓު ފަހުންކަމާއި، އެ ސަރަހައްދުގައ އަލިކަނ ހުރިކަމަށް ފުލުހުން ބުނިނަމަވެސް، އެ ސަރައްދުގައި ފުލުހުން ހަރަކާތްތެރިވިއިރު ޓޯޗް ބައްތި ބޭނުންކުރިކަމަށް ފުލުހްނ ބުނެފައިވާކަމަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދު ބުނެފައިވާއިރު، މި މައްސަލައިގައި ހެކިބަސް ދިން 3 ފުލުހުންގެ ހެކިބަހުން އެސަރަހައްދުނ ފެނުން ރަބަރު ޕެކެޓާ ގުޅޭގޮތުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ސުވާލުކުރި ގަޑި ސާފުކޮށް އެނގެންނެތްނަމަވެސް، އެ ސީންގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ސުވާލުކުރިކަން އެނގޭކަމާއި،މ މައްސަލައިގައި ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ހެކިވެރިން ހުށަހަޅާފައިވަނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުނު މަސްތުވާތަކެތިކަމަށް ޝައްކުކުރެވްއެއްޗެއް އަޅާފައިހުރި ރަބަރު ޕެކެޓެއް އެއްލާލަނިކޮށްފެނުނުކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށްކަމަށްވެފައި، ހެކިވާރިންގެ ކިބައިން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ހުށަހަޅާފައިވެމައުޟޫޢެގ ޙަޤީޤަތަށް އަސަރުކުރާފަދަ ބުރަދަނެއް ދެވިދާނެ ފަރަޤުތަކެއް ހެކިވެރިންގެ ހެކިބަހުން ފާހަގަކުރެވެން ނެތްކަން.

9.4. މ މައްސަލައިގައި ހޯދާފައިވާ ރަބަރު ޕެކެޓުނ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފިންގަރޕްރިންޓް ފެނިފައިވާކަން ފުލުހުންނަށް ސާބިތުކޮށްދެވިފައިނުވާތީ، ފެނުނު މަސްތުވާތަކެއްޗާ އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ގުޅުވާލެވެން ނެތްކަމަށް ދިފާޢުން ބުނެފައިވީނަމަވެސް، ހަމައެކަނި އިބްރާހީމް ރޝީދުގ އެ ބުނުމަކީ، އެ ޕެކެޓް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން ފެނިފައިނުވާކަމަށް ބަލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫންކަން.

9.5. ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާހެކިން ދީފައިވާ ހެކިބަސް ނަފީކުރެވޭފަދަ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނެދެވިފައިނުވާއިރު، ދަޢުވާއިން ބަރީޢަވުމަށް ނުވަތަ ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކި ނަފީކުރުމަށް ހެއްކެއް ނުވަތަ ޤަރީނާއެއް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ހށަހަޅާފައިނުވާކަން.

9.6. ދައުލަތުން ހުށަހެޅި 03 )ތިނެއް( ހެކިވެރިންގެ ހެކިބަހުން މަސްތުވާތަކެތިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ހުރް ރަބަރު ޕެކެޓް އެއްލާލުމުގެ ކުރިން އެ ޕެކެޓް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުގައި އޮތްކަން ސާބިތުވާކަމާއި، މި ހާދިސާގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު ޢަމަލުކޮށްފައިވާގޮތުނެމަސްތުވާތަކެތިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ހުރި ރަބަރު ޕެކެޓް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުގައި އޮތީ އޭނާގެ އެނގުމުގެ ތެރެއިންކަމަށް ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކުރެވޭކަމާއި، މި ކުށުގެ މަޢުނަވީ ރުކުން ސާބިތުވާކަން.

9.7. މަސްތުވާތަކެތީގެ ތަޙުލީލު ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ޕޮލިސް ސްޓޭޝަން އިންސްޕެކަރު މުޙައްމަދު އިނާސް ޢަބްދުއްލަޠީފް މަސްތުވާތަކެތީގެ ބަރުދަން ބަޔާންކޮށްދީފައިވަނީ އެ ރިޕޯޓުގައިވާ ޢަދަދުތަކަށްކަމާއި، އެހެންކަމުން ހެކިވެރިޔާގެ ބަހާއި، އެ ރިޕޯޓުގައި ހިމަނާފައިވާ މަޢުލޫމާތުގައި ފުށުއެރުންތަކެއް ނެތްކަމާއި، ފެނުނު މަސްތުވާތަކެތީގެ ބަރުދަނާއް،ރިޕޯޓުގައި ހިމަނާފައިވާ ބަރުދަނާ ގުޅޭގޮތުން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހެކިވެރިޔާއާ އެއްވެސ ސުވާލެއްކޮށްފައިނުވާކަމާއި، މި މައްސަލައިގެއި ދަޢުވާގެ ސީޣާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވ މަސްތުވާތަކެތީގެ ޖުމްލަ ބަރުދަނާ މަސްތުވާތަކެތީގި ތަޙުލީލު ރިޕޯޓްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަދަދާއި ތަފާތެއ ނުވަތް ފުށުއެރުމެއް ފެނނަނ ނެތުމުން މި މައްސަލައިގައަފެނުނު މަސްތުވާތަކެތީގެ ޖުމްލަ ބަރުދަނަކީ 0.0123 ގްރާމްކަމުގައި ބަލަންޖެހޭކަން.

9.8. ކޭށ ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށްފަހު، އަދަބާ ގުޅޭގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ދިން ފުރުޞަތުގައި އެންމެ ލުއި އަދަބެއް ނުވަތަ ޑްރަގް ކޯޓުގެ ފަރުވާ ލިބޭގޮތަށް އަދަބު ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދޭ ކަމުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނިނަމަވެސް، މައްސަލައިގެ ނިޔާ ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން އެއްވެސް މަރުހަލާއެއްގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު ދަޢުވާއަށް އިޢުތިރާފުވެ ފަރުވާ ބޭނުންވާކަމަށް ބުނެފައިނުވާތީއާއި، އެގޮތަށް އެދިފައިވަނީ ދަޢުވާ ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅިފަހުން، އަދަބާ ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމުގެ މަރުހަލާގައި ކަމަށްވާތީ، އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައނުވާކަނ.

10ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 867/Cr-C/2017 ޤަޟިއްޔާ އާ ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ގޮތް ޝަރުޢީ އަދ ޤާނޫނީ ހަމަތަކާއެއްގޮތް ނުވާކަމަށް ބުނެ އެ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި އިސްތިއުނާފުކުރ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވަނީ އަންނަނިވ 04 )ހަތަރެއް( ނުކުތާއެވެ. އެގޮތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކަކީ؛

10.1. ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރުމާ ގުޅިގެން ހުށަހެޅި ހެކިންގެ ކިބައިން ރަބަރުކޮޅެއް އެއްލާލިކަން ސާބިތުވާކަމަށް ނިންމާފައިވާއިރު، މިކަމަކީ އިބްރާހީމް ރަޝީދު ފްރޭމްކޮށް މިފަދަ މައްސަލައެއްގައި ޖަލަށި ލުމުގެ ބޭނުމުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ދެކޮޅަށް ބަޔަކު ރާވައިގެން ހިންގާފައިވާ ޖަރީމާއެއްކަމުގައ ބުނި ދިފާޢުގައި ޝައްކު އުފައްދާފައިވާއިރު، ހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި ހުރި ފުށުއެރުންތަކުންނާއ ލިބިފައިވި ހެކިބަސް ވާޤިއާއަށް ތަޠުބީޤުކުރާއިރު ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51ވަނަ މާއްދާގެ )އ( ގައި ބުނާ މިންގަނޑުން ޝައްކު ފިލާދާ މިންވަރަށް ހެކިބަސް ލިބިފައިނުވަނީސ އެކަށީގެންވާ ޝައްކު އޮތް ހެކިބަހެއްގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )އ( އާ ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާ އާއި،

10.2. މައްސަލައިގައި ހެކިބަސް ނަގަމުން ދިޔަ މަރުޙަލާގައި ހެކިބަސް ތަޢުނުކޮށް ހެކިންނާ ދިފާޢުން ސުވާލު ކުރުމުން އެ ފުރުޞަތު އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ދީފައިނުވުމާއި ހެކިބަސްނަގާ ނިމުމުން ހެކިންގެ ހެކިބަހާ ގުޅޭގޮތުން އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ވާހަކަދައްކަން ފުރުޞަތު ލިބިދޭނެކަމަށ ބުނިނަމަވެސް ޝަރީޢަތުން އެ ފުރުޞަތު ގެއްލުވާލާފައިވމަކްކުށުނ ބަރީއަވުމަށް އޮތް ފުރުޞަތު ހަނިކުރުންކަމަށ ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި،

10.3. ހާދިސާ ހިނގި ތަނުން ފެނިފައިވާ ރަބަރު ޕެކެޓަކީ އެއްވެސް ހުރަހަކާ ނުލައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން އެއްލާލި ރަބަރު ޕެކެޓްކަމަށ ޝަރީޢަތުން ބުރަވެފައިވަނީ އެއާމެދު ޝައްކު އުފައްދައި ހާދިސާގައި ހޯދާފައިވާ މަސްތުވާތަކެތިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ހުރި ރަބަރު ޕެކެޓަށ އިންކާރުކޮށްފައިވަނިކޮށް، އަދ އެޕެކެޓަކީހަމަ ހަޤީޤަތުގައިވެސް އިބްރާހީމް ރަޝީދު އެއްލާލި ޕެކެޓްކަމާމެދ ސުވާލު އުފައްދާފައިވަނިކޮށ އެކަން ޔަޤީންކުރުމަށް ބޭނުންވާ އިތުރު ހެކި ޤަރީނާ )ފިންގަރ ޕްރިންޓް ހުރިތޯ ނުވަތަ ނެތްތޯ ބެލުމެއްނެތި ނުވަތަ އޭގެ ނަތީޖާ( ހޯދުމަކާ ނުލައި ހަމައެކަނި ހީވާ ހީވުމެއްގެ މައްޗަށް ހެކިބަސް ދީފައިވާ 02 )ދޭއް( ފުލުހަކު ބުނެފައިވާ ބުނުމެއްގެ މައްޗަށް އެކަނި ބުރަވެ )ޔަޤީނާ ނުވް ހާލަތުގައި( އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހަމަ ހަޤީޤަތުގައިވެސް އެއްލާލި ކަމާމެދު އުފެދޭ ސުވާލަށް ޖަވާބު ހޯދުމަށް ބޭނުންވާ ފިންގަރ ޕްރިންޓް އެ ޕެކެޓްގައ ހުރިތޯ ނުވަތަ ނެތްތޯ ބެލުމަކާ ނުލައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2016/SC-A/21 އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގެ 19، 20 އަދި 21 ވަނަ ނުކުތާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުޞޫލާ ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި، އަދި

10.4. ޝަރީޢަތުން ޙުކުމަކަށް ވާސިލުވުމުގެ ކުރިން ފަރުވާ ބޭނުންވާކަމަށް ބުނެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށ ހުށަހަޅާފައިވީނަމަވެސް އެކަން އެފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް އަންގާފައި ނުވުމުގެ ސަބަބުނ މައްސަލައިގައި ފަރުވާ ލިބެން އޮތް ފުރުޞަތު ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގޭފަރާތުނ ގެއްލުވާލާފައިވީނަމަވެސ އެކަމަށް ޝަރީޢަތުން ނަޒަރުކޮށްފައި ނުވުމަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗާއިބެހ ޤާނޫނުން ލިބެން އޮތް ރައްކާތެރިކަމަކުނ މަހުރޫމްކުރުންކަމަށ ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

11ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަފްޞީލުކުރަމުންއިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުނ ބުނެފައިވަންމީހެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވް އުފުލާ ޝަރީޢަތް ކުރެވޭ ހިނދު، ދަޢުވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކު ނުއުފެދޭ މިންވަރަށް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭ ފަރާތަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތް ކަމުގައެވެ. މި މައްސަލައިގައި ދައުލަތުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނުކަމާއި، ފެނުނު މަސްތުވާތަކެތީގައ 2 ގްރާމް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ މަދުން ހުރިކަމާއި އަދި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިވާ މީހެއްނޫންކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭކަމާއި، ދައުލަތުން އެކުށުގެ މާއްދީ ރުކުނާއި މަޢުނަވީ ރުކުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )އ( ގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެކަމެވެ.

12އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ޙުކުމް ކުރުމުގައި ބަލާފައިވަނީ ޙަޤީޤްހިޔާޒަރު އޮތްކަމަށްކަމަށާއި، އެހެނަސް، ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތު އޮތްކަން ޝައްކު ފިލާދާ މިންވަރަށް ދައުލަތުން ހެކި ދެއްކިފައިވާކަމަކަށ ނުވަތަ ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ހެކީގެ ހެކިބަހުން ސާބިތުވާކަމަށް ނުދެކޭކަމުގައެވެ.

13ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކިންގެ ތެރެއިން ޕޮލިސް ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދުﷲ އާއި ޕޮލިސް ސާރޖަންޓ އަޙްމަދް ޝާންގެ ހެކިބަހަށް ބަލާއިރު، އިބްރާހީމް ރަޝީދު މަޑުކުރަން އެން ގިކަމާއި، މަޑުކުރުމުން ސިއްސައިގެންދާ ކަހަލަ ގޮތަކަށް އޭނާގެ އަތުގައި އޮތް ރަބަރު ޕެކެޓުއެއްލާލި މަންޒަރު ފެނުނުކަމަށް ބުނެފައިވީނަމަވެސް، ފަހުން އެ ސަރަހައްދު ބަލާ ފާސްކޮށް އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ދުރު ހިސާބަކުން ފެނުން ރަބަރު ޕެކެޓަކީ އޭނާ އެއްލާލި އެތކަނިސާބިތުވާ މިންވަރަށް އަދި އެ ޝައްކު ފިލާދާ މިންވަރަށް މި ދެ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ލިބިފައިނުވާކަމުގައެވެ. އަދްއެތަނުގައި އަލިކަނ ހުރް މިންވަރު ވަޒަންކުރެވެނީ އެ ރަބަރުކޮޅު ހޯދުމަށްޓަކައި ޓޯޗް ބައްތީގ އެހެ ހޯދާފައިވާކަމަށް ހެކިން ބުނެފައިވުމާއި، އެ ރަބަރު ޕެކެޓް ފެނުނީ ހޯދަން ފެށިތާ 10 ވަރަކަށް މިނިޓު ފަހުންކަން ހެކިންގެ ހެކިބަހުނ ދެނެގަނެވެން އޮތުމުން، އެއްލާލިކަމަށް ބެލެވޭ އެއުޗއް އެއްލާލި ތަން ސީދާ ފެނުނުކަމާމެދ އަދި އަލިކަނ ހުރް ގޮތުނި ސާފުކޮށް ފެނިފައިވާކަމާމެދ ޝައްކު އުފެދޭކަމުގައެވެ.

14އެއްޗެއް އެއްލާލި ތަން ފެނުނުކަމަށް 02 )ދޭއް( ހެކިން ބުނިނަމަވެސް، ކޮން އެއްޗެއްކަން ޔަޤީންނުވާކަމާއި، އެތާތިބ 02 )ދޭއް( ހެކިވެރިން ފެނުނުކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކީ 03 )ތިނެއް( ވަން ހެކިވެރިޔާ ބަޔާންދީފައިވ ގޮތުނާ ހީވާ ހީވުމެއްކަމަށް ބެލެވޭ ކަމުގައެވެ. އަދި މަސްތުވާތަކެތި ހުރިކަމަށް ބެލެވޭ ރަބަރު ޕެކެޓާއި އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ގުޅުވާލެވޭ އިތުރު ހެއްކެއް ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިނުވާއިރު، 2 މީހެއްގެ ހެކިބަހުން ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތު ނުވަތު ހާދިސާ ހިނގި ތަނުން ހޮވާފައިވަނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުގައި އޮވެގެން އެއްލާލި އެތިކަން ސާބިތުނުވާކަމގައެވެ.

15ދެވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަފްޞީލުކުރަމުނ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވާނަ މާއްދާގަ )ކ( ގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށްހާޒިރުކުރްހެކިންނ ސުވާލުކުރުމާއި އެ މީހަކު ބޭނުންވާ ހެކިން ޝަރީޢަތަށުހާޒިރިކޮށްދިނުމަށް އެދުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ހެކިންނާ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ޝަރީޢަތުން ދީފައިނުވާކަމާއި، ހެކިންގެ ތެރެއިން އެކަކު ހެކިބަސް އަދާކުރަމުން ދަނިކޮށް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހެއްކާ ސުވާލުކުރަމުނެދަނިކޮށް،ދައުލަތުގެ ވަކީލު އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓުވައި ހެއްކާބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމަށް ފުރުޞަތު ލިބޭނެކަމަށް ބުނުމުން، އެއީ ތެދެއްތޯ އިބްރާހީމް ރަޝީދު ފަނޑިޔަރާ ސުވާލުކުރުމުން "މިދުނިޔޭގަތް؟" މިފަދައިން ބުނު އިބްރާހީމެ ރަޝީދު ހުއްޓުވައި ފުރައްސާރަކޮށްފައިވާ ކަމްގައެވެ. އަދި ފަހުން އެ ފުރުޞަތު ދީފައިނުވާކަމާއި، މިކަމުގެ ސަބަބުން ހެކިންގެ ހެކިބަހާ ގުޅޭ ގޮތުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުނ ދައްކަން ބޭނުންވި ގިނަ ވާހަކަ ދެއްކިފައިނުވާކަމުގައެވެ.

16މިގޮތުން އިންޓެލް މަޢުލޫމާތު ލިބުނު ގޮތާއި، މައްސަލައިގައި ސީންއަށް ދިޔަގޮތާއި، އަތުގައި އޮތް އެތި އިބްރާހީމް ރަޝީދު އެއްލާލީ ވައަތުންކަމަށްތަޙޤީޤ ބަޔާނުގައި ބުނެފައިވާގޮތއި، ޝަރީޢަތުގައި އެއްލާލި އަތެއ ނޭނގޭކަމަށް ބުނެފައިވް ބުނުމާއި،ފެނުނު ރަބަރު ޕެކެޓުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފިންގަރޕްރިންޓ ދިމާނުވާކަމަށް ދައުލަތގިފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައްބުނެފައިވާ ބުނުމާއި، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން މި މަޢުލޫމާތު ދީފައިނުވާތީ އަދި ފޮރެންސިކް ހެކިވެރިޔާއާ މި ސުވާލުތައް ކުރުން ދައުލަތުން ހުއްޓުވާފައިވާތީ، މި ފުރުޞަތުތައް ޝަރީޢަތުން ފަހިކޮށްދީފައިނުވާތީ، މި ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވާނަ މާއްދާގަ )ކ( އާ ޚިލާފަށް ކޮށްފައިވާ ޙުކުމެއް ކަމުގައެވެ.

17ތިންވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ ތަފްޞީލުކުރަމުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ފިންގަރޕްރިންޓް ނެތުމަކީ އިބްރާހީމް ރަޝީދްގެ އަތުން އެ ޕެކެޓް ފެނިފައިނުވުކަމަށް ބަލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫންކަމުގައ ނިންމުމުގައި ބަޔާންކޮށް، އަދި ސާބިތުކުރުމުގެ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ބުރަ އޮންނަ ޙާލަތުގައި މުއްތަހަމްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ތުހުމަތުތަކާމެދު ޝައްކު އުފެދޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުށަނޭޅޭނަމ ދައުލަތުނަ ދަޢވ އުފުލި މިންވަރަށް ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާނެކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/SC-A/21 އަޙްމަދު ލަޠީފު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގެ 21 ވަނަ ނުކުތާގައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަށް ބުރަވެ ޝަރީޢަތުން މައްސަލަ ނިންމާފައިވީނަމަވެސް، މ ޤަޟިއްޔާގެ ނިންމުމުގެ 19 ވާނަ ނުކުތަ ތަޠުބީޤުކުރާއިރު މުއްތަހަމް ކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ ޝައްކު އުފައްދާ ކަމެއް އެގޮތުގައި އޮތްކަން ސާބިތުކުރންކަމުގައެވެ.

18އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފިންގަރޕްރިންޓްއ ގުޅާ އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ދައުލަތުން ސާފުކޮށްދީފައިނުވާކަމާއި، އެހެންކަމުން ޝައްކު އުފެދޭ ސުވާލަށް ޖަވާބު ލިބޭ މިންވަރަށް ޕްރޮސިކިއުޝަންއަށް ޖަވާބު ދީފައިނުވާކަމެވެ. މުއްތަހަމްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ތުހުމަތަކާ މެދު ޝައްކު އުފެދޭ މިންވަރަށް މުއްތަހަމް ހެކި ހުށަހަޅައިފިނަމަ، ކަމުގެ ޙަޤީޤަތް ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ބުރަ އޮންނާނީ ދައުލަތުގެ މައްޗަށްކަމާއި، މި މައްސަލައިގައި ފިންގަރޕްރިންޓާގުޅޭ ގޮތުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2016/SC-A/21 އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގެ ނިންމުމުގައި ބަޔާންކުރާ އުޞޫލާއި ޚިލާފު ކަމުގައެވެ.

19ހަތަރުވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ ތަފްޞީލުކުރަމުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުހަލާ ހިނގަމުންދިޔައިރު އެން.ޑީ.އޭ އިން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ފަރުވާ ހޯދާފައިވާކަމާއި، މައްސަލައާ ޝަރީޢަތުގައި ހިނގަމުންދަނިކޮށް އިބްރާހީމް ރަޝިދުއަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިވާ މީހަކަށްވާތީ ފަރުވާގެ ނިޒާމު އިޚްތިޔާރުކުރަނ ބޭނުންވާކަމަށް ބނު އެ ފުރުޞަތު ފަހިކޮށްދިނުމަށް 23 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ސިޓީއެއް ފޮނުވާފައިވާކަމުގައެވެ.

20މި މައްސަލި ނިންމުމުގައި މައްސަލައިގެ ނިޔާ ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން އެއްވެސްމަރުޙަލާއެއްގައ އިބްރާހީމް ރަޝީދު އިޢުތިރާފުވެ ފަރުވާ ބޭނުންވާކަމުގައި ބުނެފައިވާތީއާއި، އަދި އެކަމަށް އެދިފައިވަނީ މައްސަލައިގަ ދަޢުވެ ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅިފަހުން ކަމުގައިވާތީ، އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމުގައ ޝަރީޢަތުން ނިންމާފއިވާކަމުގައެވެ.

21މިކަން ދިމާވެފައިވަނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ފަރާތުންވެސް އެ މަޢުލޫމާތު ހިއްސާނުކޮށް، އޭގެ ސަބަބުން މުއްތަހަމްއަށް ލިބޭނެ މަންފާ ގަސްދުގައި ނިގުޅައިގތުމުންކަމަށާއި،ޝަރީޢަތުގައި ދަޢުވާއަށް ޖަވާބު ދިނުމަށްފަހު، ޝަރީޢަތުގައި އެކަން ހާމަކުރުމަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަށް ފުރުޞަތު ލިބުނީ އަދަބު ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަދެއްކި މަރުޙަލާގައި ކަމަށްވާތީ، އޭގެ ކުރިން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން އެ މަޢުލޫމާތު ހިއްސާނުކުރެވުނީކަމުގައެވެ.

22އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެދިފައިވަނު ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 867/Cr-C/2017 ޤަޟިއްޔާއިން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭކަމަށް ކަނޑައަޅައި އެ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށްދިނުންކަމަށާއް،ނުވަތަ ފަރުވާއާ ގުޅޭގޮތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުންކޮށްފައިވ ޙުކުމާ ބާޠިލުކޮށް މި މައްސަލައަކީ ޑްރަގް ކޯޓުން އަލުން ބަލައި ނިޔާކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައްސަލައެއްކަމުގައި ކަނޑައަޅައިދިނުމަށެވެ.

23ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގެ ރައްދުގައިދައުލަތުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށ ދަޢުވް ކޮށްފައިވަނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން ރަބަރު ޕެކެޓެއް އެއްލާލިކަމަށ ބަޔާންކޮށްކަމަށާއި، މިއީ މި މައްސަލައިގެ ހިޔާޒަތާއި ގުޅޭ ޢަމަލުކަމަށްވާތީ ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ހެކިންގެ ހެކިބަހުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން އެއްޗެއް އެއްލާލިކަމާއި، އެ އެއްލާލި އެތި ނެތިކަމަށް ފުލުހުން ހެކިބަސް ދީފައިވާތީ، ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތު ސާބިތުވާކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާކަމުގައެވެ.

24މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 143 ވަނީ މާއްދާގަ )ހ( ގައި، މަސްތުވާތަކެތި މީހެއްގެ އަތުގައިހުރ ކަމުގައި ބެލެވޭނެ ޙާލަތްތައް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، އެގޮތުން މީހެއްގެ އަތުގައި ނުވަތަ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ހުންނަ ތަނެއްގައި ނުވަތަ އެއްޗެއްގައްމަސްތުވަތާކެތި ހުރުމަކީ އެ މީހެއްގެ އަތުގައި އެ އެއްޗެއްހުރީ ކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނުކަން ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި ހާދިސާ ހިނގި ތަނަށް ހާޒިރުވި 03 )ތިނެއް( ފުލުހުން ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާފައިވާކަމުގައެވެ.

25މިގޮތުން ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙ ޢަބްދެﷲ ގެ ހެކިބަހުގައި، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން ރަބަރު ޕެކެޓެއް އެއްލާލި މަންޒަރު ފެނުނުކަމށާއި،އެ އެއްލާލި އެތި ވެއްޓުނު ސަރަހައްދު ބަލާފައި އެ ޕެކެޓަނެގިކަމަށާއި، ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ސާރޖަންޓ އަޙްމަދް ޝާން ހެކިބަސް އަދާކުރަމުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން ރަބަރު ޕެކެޓެއް މަގުމައްޗަށް އެއްލާލިކަމށާއި،އެ އެއްލާލި ރަބަރު ޕެކެޓް ފެނުނުކަމށާއި،އަދި ތިންވަނަ އަށް ހެކިބަސް އަދާކުރި ފުލުސް މީހާގެ ހެކިބަހުގައިވެސް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން އެއޗެއ އެއްލާލި މަންޒަރު ފެނުނުކަމަށް ބުނެ ހެކިބަސް އަދާކުރި ކަމުގައެވެ.

26އިބްރާހީމް ރަޝީދު ގ އަތުން އެއްލާލި ރަބަރު ޕެކެޓް ނެގިކަމަށް ދެ ހެކިންހެކި ބަސް އަދާކޮށްފައިވާތީ، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނުކަމާއިމެދު ހެކިބަހުގައި ފުށުއެރުމެއްނެތްކަމށާއި، އިބްރަހީމް ރަޝީދުގެ ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތު އޮތްކަމާމެދު ޝައްކެއްނެތްކަމުގައެވެ.

27އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހިފެހެއްޓުން ވަގުތަކީ 00:49 ކަމަށްވާއިރު، ރަބަރު ޕެކެޓު ނަގާފައިވަނީ 01:00 ގައިކަމަށާއި، އެއީ އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓުވި ވަގުތުން ފެށިގެން 11 )އެގާރަ( މިނެޓް ފަހުންކަމަށާއި، މި 11 )އެގާރަ( މިނެޓްގެ ތެރޭގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ހަށިގަނޑު ބަލައާފާސްކޮށްފައިވާކަމއި،ށ ސީންގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހިފަހައްޓައި އޭނާގެ އަތުން އެއްލާލި ރަބަރު ޕެކެޓު ނެގުމުގެ ކުރިން، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ހަށިގަނޑު ބަލައި ފާސްކޮށްފައިވަނީ އޭނާގެ އަތުން އިތުރު އެއްޗެއް އޮވެދާނެކަމަށް ބަލައިގެންކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭކަމގައެވެ. މިއީ ފެނިފައިވާ ތަކެއްޗާމެދު ސުވާލު އުފެދޭކަމެއް ނޫންކަމުގައެވެ.

28ދެވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގެ ރައްދުގައިދައުލަތުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ، މި ދަޢުވާގައި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ކުރިއަށް ގެންދެވުނު ހުރިހާ އަޑުއެހުމެއްގައިވެސ ދަޢުވާއަށް ދިފާޢުވުވާހަކަދައްކާފައިވަނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ބޭނުންނުކޮށް އަމިއްލައަށްކަމަށާއި، ހެކިބަސް ނެގުން މަރުޙަލާގައް ހެކިންނާ ސުވާލުކޮށްފައިވަނީ އަމިއްލައަށް ވަކީލަކާނުލައިކަމަށާއި، ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގުނު އިރު ކްރޮސް އެގްޒެމިނޭޝަންގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ސުވާލުކުރިއިރު، ހެކިން ދ ޖަވާބުތަކަށ ކޮންމެންޓްކޮށްފައިވާކަމަށާއި، އެފަދަ ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި ދައުލަތުން އިޢުތިރާޟުކުރުމުން، އެ އިޢުތިރާޟު ބަލައިގަނެ، ހެކިނަގ މަރުޙަލާގައްހެއްކާގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަނުދެއްކޭނެކަމަށ ދަށް ކޯޓުގެ ޤާޟީ ވިދާޅުވެފައިވާކަމުގައެވެ. އަދި ހެކިންނާ ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަދައްކަން ބޭނުންނަމަ، ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގައި ޚުލާޞާކޮށް ވާހަކަދެއްކުމުގެ ކުރިން އެ ފުރުޞަތު ދޭނެކަމުގައި ދަށު ކޯޓުގައި ޤާޟީ ފާހަގަކުރެއްވިކަމުގައެވެ.

29ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 128 ވަނަ މާއްދާގައި ހެއްކާބެހޭ ގޮތުން މަޖިލީހެއް ބާއްވަން ފެންނަނަމަ،އެފަދަ މަޖިލީހެއަބޭއްވުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާކަން އެނގޭކަމށާއި،އަދި މިފަދަ މަޖިލީހެއަބޭއްވުމަށް އެދުމުގެ އިޚްތިޔާރު ދައުލަތާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށްވެސް އޮންންކަމަށާއި،މ މައްސަލައިގައި ހެއްކާގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމަށް ވަކި އަޑުއެހުމެއް ބޭއްވުމަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުނ އެދިފައިނުވާކަމަށާއި، އޭގެ ބަދަލުގައި ޚުލާޞާ ބަޔާނުގައި ހެއްކާގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދައްކާފައިވާކމުގައެވެ.

30ތިންވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގެ ރައްދުގައި ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ،މި މައްސަލައިގައި ފެނުނު މަސްތުވާތަކެތި ހުރި ޕެކެޓުގެ ފިންގަރޕްރިންޓް ހުރިތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބެލުމަށް ތަޙުލީލުކޮށްފައިނުވާކަމަށާއި،މ މައްސަލައިގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނުކަން ދައުލަތުން ސާބިތުކޮށްދީފައިވއިރު، އިބްރާހީމާ ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދަޢުވާއިން ދިފާޢުވުމަށް އޭނާގެ ފަރާތުން ދިފޢެއ ހުށަހަޅާފައިނުވާކަމަށާއި، މި ނުކުތާގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ޙަވާލާދޭ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2016/SC-A/21 އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައިކަނޑައަޅާފައިވާ ފަދައިން ދަޢުވާއިންދިފާޢުވުމަށްޓަކައ ހެކި ދެއްކުމުގެ ބުރަ އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަށް އޮންނާނެކަމުގައެވެ.

31މ މައްސަލައިގައި ފެނުނު މަސްތުވާތަކެތިން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފިންގަރޕްރިންޓް ފެނިފައިނުވުމަކީ ފެނުނު ތަކެއްޗާ އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ނުގުޅުވޭނެކަމަށް ނިންމޭނެ ސަބަބެއްނޫންކަމށާއި،ބަހުސްގެ ބޭނުމަށް ފިންގަރޕްރިންޓް ނުފެނުނުނަމަވެސް، އެކަމީ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނުކަން ނަފީކުރެވޭނެކަމެއް ނޫންކަމަށާއި، އެއި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އަތުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނުކަމަށް ހެކިން ހެކިބަސްދީފައިވާތީކަމުގައެވެ.

32ހަތަރުވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގެ ރައްދުގައިދައުލަތުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ، މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގަ ދަށުން ޑްރަގް ކޯޓު މެދުވެރިކޮށް ފަރުވާގެ ފުރުޞަތު ލިބޭނެ އެންމެ އަސާސީ ޝަރުޠަކީ އ މީހެއްގެ މައްޗަށް އުފުލޭ ކުށަށް އިޢުތިރާފުވެ ފަރުވާގެ ފުރުޞަތު ބޭނުން ހިފުމަށް އެއްބަސްވުންކަމްށާއި، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދަޢުވާއާ ގުޅިގެނ 25 ޖަނަވަރީ 2018 ގައި ބޭއްވި އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގައި ދަޢުވާ ސާފުކޮށްދީ، ފަރުވާގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަމަށް އަންގާފައިވާކަމުގައެވެ.

33އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ދަޢުވާގައި ހުރިހާ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގި ފަހުން، 13 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިވާ މީހެއްކަމަށް ބުނެ ފޮނުވި ސިޓީއަށް، 21 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައި އެ އޮފީހުން ޖަވާބުދީފައިވާކަމަށާއި، ޖަވާބުގައިއެފަދައިން ޝަރީޢަތުގައި ބުނެފިނަމަ އެ ފުރުޞަތު ޑްރަގް ކޯޓު މެދުވެރިކޮށް ފަހިވާނެކަމަށ ބުނެފައިވާކަމށާއި،މިފަދައިން ޝަރީޢަތުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު ބުނެފައިނުވާކަމުގައެވެ. އެހެންކަމުން، އެ ފުރުޞަތު ލިބުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ހުރަސްއަޅައި ގެއްލުވާލީކަމަށް ބުނެވޭނެ ޖާގައެއް ނެތްކަމުގައެވެ.

34އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާފަރާތުނ ހުށަހަޅާފައިވް ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގ ނަންބަރ 867/Cr-C/2017 ޤަޟިއްޔާއިން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތެކުރުމުގ ކުށުގެ ދަޢުވާގެ ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެންނާނެ ތަނެއް ނެތް ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށެވެ.

35އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގެ އަލީގައި، މި މައްސަލައިގައި ޝަރީޢތުނަ ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހނ އަންނަނިވި ކަންކަމަށެވެ. އެއީ؛

35.1. ދިފާޢުގައި ޝައްކު އުފައްދާފައިވާއިރު، އަދި ހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި ފުށުއެރުންތަކެއް ހުރިއިރު، މި މައްސަލައިގައި ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީއެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް އޮތް ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ހަމައެކަނި ހީވާ ހީވުމެއްގެ މައްޗަށް ހެކިބަސް ދީފައިވާ 02 )ދޭއް( ފުލުހަކު ބުނެފައިވާ ބުނުމެއްގެ މައްޗަށް އެކަނި ބުރަވެ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2016/SC-A/21 އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސްޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )އ( އާ ޚިލާފަށްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއާއި،

35.2. މި މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަކާނުލައި، އަދި ހެކިންގެ ހެކިބަހާ ގުޅޭގޮތުން އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަށ ލިބިނުދީތ އަދި މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުށުން ބަރީއަވުމުގެ ފުރުޞަތު ހަނިވެފައިވޭތޯއާއި، އަދި

35.3. ޝަރީޢަތުން ޙުކުމަކަށް ވާސިލުވުމުގެ ކުރިން ފަރުވާ ބޭނުންވާކަމަށް ބުނެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ހުށަހަޅާފައިވާކަމުގެ މައްޗަށް ޝަރީޢާތުނީރިޢްޔަތްކޮށްފައިނުވުމަކ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުން ލިބެން އޮތް ރައްކާތެރިކަމަކުނ މަހުރޫމްކުރުންތ؛ މިކަންކަމަށެވެ. މި މައްސަލައިގައި ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ހީވާ ހީވުމެއްގެ މައްޗަށް ދީފައިވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް އޮތް ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް އެކަނި ބުރަވެ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/SC-A/21 އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )އ( އާ ޚިލާފަށްތޯ

36މ ޤާނޫނި ސުވާލުގެ އަލީގައި ފާހަގަކުރެވިގެންމިދަނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއާއި، ތިންވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުނ އުފައްދާ ޖަދަލެވެ.

37ބަޔާންކުރަނިވި ނުކުތާތަކުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ފާހަގަކުރަނީ ހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި ފުށުއެރުންތަކެއް ހުރިޔަތީ، ދައުލަތުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ޑައިމޯފިނނ މުޢާމަލާތކުރުމުގު ކުށުގެ ދަޢުވެ ދައުލަތުން ސާބިތުކޮށްދީފައިނުވާކަމުގައެވެ.މި ބަހުސަށް އިތުރަށް ބާރުދެނީ މި މައްސަލައިގައެޝައްކު އުފެދޭކަމަށް ބުނާއިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކެވެ.

38އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް އުފުލާފައިވާ ދަޢުވާއަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 137 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާ ޙަވާލާދީ، 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ ދަށުންޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތުކުރުމުގާދަޢުވާކަމަށްވާއިރު، މިކަމާ ގުޅޭ ޤާނޫނީ ނައްސުތަކާއި، އަދ މިކަމުގައި ޤާއިމުވެފައިވު އިފްތިރާޟުތަކާއި، އެހެނީ ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ ހަމަތަކާއި، އަދި ހަމައެއާއެކ ހިޔާޒަތު ޤާއިމުވާގޮތް ބަޔާންކުރާނަމަވެ.

39ޕްރިސިޑެންސް 1މ ދަޢުވާގައި ޙަވާލާދޭ މައްދާތަކުގައި ބަޔާންކުރަނީޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތިކުރުމަކ ކުށެއްކަމަށާއި، ޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ކުށް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 15 )ފަނަރަ( އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުމާއެކު 25,000/-ރ. )ފަންސަވީސްހާސް ރުފިޔާ( އިން ފެށިގެން 500,000/-ރ. )ފަސްލައްކަ ރުފިޔާ( އާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުންކަމަށާއި، މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިނުވާ މީހެއްގެ އަތުގައި، 02 )ދޭއް( ގްރާމް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ މަދު ޢަދަދެއްގެ ޑައިމޯފިން ހުރެއްޖެނަމަ، އެ އެއްޗެއް އޭނާގެ އަތުގައު އެހުރީ އެ އެއްޗެއް މުޢާމަލާތުކުރުމަށް ކަމުގައި ބެލެވޭނކަމގައެވެ. މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގައި "ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ ގޮތް" ނުވަތަ legal presumption

40މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގައި "ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ ގޮތް" މީގެ ބާބެއް މި ޤާނޫނުގައި ހިމަނާފައިވެއެވެ. މިއީ މަސްތުވާތަކެއްޗާގުޅޭ ގޮތުން ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ presumption legal ނުވަތަ ޤާނޫނީ އިފްތިރާޟްއެވެ.މި އިފްތިރާޟްތަކުގެ ތެރޭގައި،މަސްތުވާތަކެތި އަތުގައި ހުރީކަމުގައި ބެލެވޭނީ އިފްތިރާޟްތައް ހިމެނެއެވެ.

41އާންމު އުޞޫލުން، މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިނުވާ މީހެއްގެ އަތުގައި، 02 )ދޭއް( ގްރާމް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ މަދު ޢަދަދެއްގެޑައިމޯފިން ހުރެއްޖެނަމަ، އެ އެއްޗެއްއޭނާގެ އަތުގައި ހުރީ އެ އެއްޗުއ މުޢާމަލާތކުރުންކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.

42ޕްރިސިޑެންސް 2މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނަށް ބަލާއިރު،މަސްތުވާއެއްޗެއް އަތުގައި ހުރުމުގެ މާނައަކީ "މީހެއްގެ ނުވަތެ ހަށިގަނޑުގައި މަސްތުވާއެއްޗެއް މާއްދީ ގޮތުން ހުންނަ ހުރުމާއި، މީހެއްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައިވާ ތަނެއްގައި ނުވަތި އެއްޗެއްގައި މަސްތުވާއެއްޗެއް ހުންނަ ހުރުން ހިމެނޭ ގޮތުން" ކަން މ ޤާނޫނުން އެނގެއެވެ. މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 143 ވަނަ މާއްދާގައިވާގޮތުގެ މަތިން މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހ ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާގޮތަކީ، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާހިނދަކ މީހެއްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ހުންނަ ތަނެއްގައި ނުވަތަ އެއްޗެއްގައި މަސްތުވާތަކެތި ހުރުމަކީ އެ މީހާގެ އަތުގައި މަސްތުވާއެއްޗެއް ހުރީ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ނަވާރަވަނަ ބާބު މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާ ކަމުގައި ބެލުންކަމަށާއި، އަދި މީހަކު އެކަނި ދިރިއުޅޭ އަދި އެހެން މީހުން ވަދެނިކުމެ ނޫޅޭ ގެއެއްގައި މަސްތުވާއެއްޗެއް ހުރެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ މީހަކު އެކަނި ދިރިއުޅޭ އަދި އެހެން މީހުން ވަދެނިކުމެ ނޫޅޭ ކޮޓަރިއެއްގައި މަސްތުވާތަކެތި ހުރެއްޖެނަމަ، އެ މީހާގެ އަތުގައި މަސްތުވާތަކެތި ހުރީ ކަމުގައި ބެލެވޭނެކަމެވެ.

43މުގެ މާނައަކީ، މީހެއްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ހުންނަ ތަނެއްގައި ނުވަތަ އެއްޗެއްގައި މަސްތުވާތަކެތި ހުރިނަމަ އެ ތަކެތީގެ މުޠުލަޤެމަސްއޫލިއްޔަތްއުފުލަންޖެހޭ ގޮތަށް އިފްތިރާޟުކުރުމަކީ ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައިވެސް އެކަން އޮންނާނެ ގޮތް ކަމުގައި ނުވާ ފަދައަކުން މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނ ފަރުމާކޮށްފައިވުމެވެ. އަދި ބަޔާންކުރަނިވްމާއްދާ ފެށުމުގައި "އެހެނ ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވަހާހިނދަކު" މިފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައިވުމުން، އެ މައްދާ މާނަކުރުމަށް ނުވަތަ މުޠުލަޤު މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލުމަށް އިސްތިސްނާ ހުރިކަމެވެ.

44ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/SC-A/48 ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އއރ ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ފަދައިން "ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާގޮތް" ނުވަތަ presumption legal އަކީ ޠަޢުނު ކުރެވޭ ފަދައިން އޮތް ނުވަތަ presumption legal rebuttable އެކެވެ. އެއީ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 143 ވަނަ މައްދާގެ ސާފު ނައްސުން ފެންނަން އޮތް ގޮތުގައި އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތަށް ޤަބޫލުކުރަނީ "އެހެނ ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާހިނދަކު" ކަމުގައިވާތީއެވެ. މީގެ މާނައަކީ، ޤާނޫނުގައި ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާގޮތް ބަޔާންކެރާ ނަމަވެސް، ކުށުގެ ތުހުމަތު އެ މީހެއްގެ މައްޗަށް އުފުލޭ މީހާއަށް، އެކަން އޮތީ އެފަދައިން ނޫންކަން ޝަރީޢަތަށް ދައްކައިދީ، އެކަންކަމުގެ މައްޗަށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކު އުފެއްދުމުގެ ޖާގަ ޤާނޫނުގެ ހަމަ އެ މާއްދާއިން ހުޅުވާލާފައިވާކަމެވެ. މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 143 )ކުރީގެ 141( ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އަދި )ބ( ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/SC-A/48 )ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އއރ( ޤަޟިއްޔާގެ 23 ވަނަ ނުކުތާ ހިޔާޒަތު

45މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ފަދައިން ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާގޮތަކީ، މީހެއްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ހުންނަ ތަނެއްގައި ނުވަތަ އެއްޗެއްގައި (possession) މަސްތުވާތަކެތި ހުރެއްޖެނަމަ، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާ ހިނދަކު، އެ މީހެއްގެ އަތުގައި މަސްތުވާތަކެތި ހުރީ ކަމުގައި ބެލެވޭނެކމ ވެ.

46ޕްރިސިޑެންސް 3މަސްތުވާއެއްޗެއް މީހެއްގެ އަތުގައި ހުރި އެއްޗެއްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބެލުމުގައި، މަސްތުވާތަކެތި އަތުގައި ހުރުން ތަފާތު ޙާލަތްތަކަށް ބެހިގެންދެއެވެ. އެގޮތުން އެއް ޙާލަތަކީ، ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތު (actual possession) ގެ ޙާލަތެވެ. މިއީ ތިމާގެ ސީދާ އަތުގައި ނުވަތަ ލައިގެންހުރި އެއްޗެއްގައި ނުވަތަ އަތުގައި އޮތް އެއްޗެއްގެ ތެރޭގައި ނުވަތަ އެހެން މީހެއްގެ ކޮންޓްރޯލް ނެތް، ސީދާ ތިމާގެ ބެލުމާއި ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ހުރި ތަނެއްގައި މަސްތުވާތަކެތި ހުރުމެވެ. ދެވަނަ ޙާލަތަކީ، މަޢުނަވީ ހިޔާޒަތު (constructive possession) ގެ ޙާލަތެވެ. މި ޙާލަތަކީ މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ތިމާގެ ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތުގައި ނެތް ނަމަވެސް، އެތަކެތި ތިމާ ހުރި ތަނުގައި ހުރިކަމަށް ނުވަތަ ތިމާގެ އެއްޗެއްގެ ތެރޭގައި އެތަކެތި ހުރިކަން އެނގުމާއެކު،އ އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް އެ މީހާގުކޮންޓްރޯލ އޮތުމެވެ. މި ޙާލަތުގައިވެސް މަސްތުވާތަކެތި އަތުގައި ހުރީ ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.

47ދިވެހިރާއްޖޭގެޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ ކަނޑައަޅާފައިވެގޮތަށް ބަލާއިރު، މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާންކޮށްފައިނުވާނަމަ، އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ކުށުގެ އެންމެހައި ރުކުންތައް ސާބިތުކޮށްދިނުމާއި، ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުގެ މައްޗަށ އުފުލާފައިވާ ދަޢުވާގައި، ކުށުގެ ޒިންމާ އެ ފަރާތުން އުފުލަންޖެހޭކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/HC-A/109 )އިސްމާޢީލް ޝަހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް( ޤަޟިއްޔާ ބޭނުންވާ އެހެން ހުރިހާ ހެއްކަކާއި ކަންކަމެއް ލިބިހުރި އެންމެހައި ހެއްކެއްގެ ބުރަދަނަށް ބަލައި ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ.

48ބިޔާންކުރަނި ވ ފަދައިން ދަޢުވާއަށް މުއްތަހަމުއިންކާރުކުރާނަމަ، ކުށުގެ މާއްދީ ރުކުނާއި މަޢުނަވެރުކުން އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ބުރަ ދައުލަތުން އުފުލަންޖެހޭނެއެވެ. މީގެ މާއްދީ ރުކުން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގައި މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް އޮތީމުއްތަހަމުގަ ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތުގައި ނުވަތަ މަޢުނަވީ ހިޔާޒަތުގައިކަނ ދައުލަތުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ.

49މީނާކުރެވިފައިވ މަސްތުވާ އެއްޗެއް އަތުގައި ހުރުމުގެ މަޢުނަވަރުކުނ ސާބިތުކުރަން އަތުގައި ނުވަތަ ބެލެހެއްޓުންތެރިކަމުގެ ދަށުގައި އެ އެއްޗެއް ހުރިކަން އެނގިހުރެ އެ އެއްޗެއް އަތުގައި ހުރުން ނުވަތަ ބެލެހެއްޓުންތެރިކަމުގެ ދަށުގައި ހުރިކަން ސާބިތުކޮށްގެންނެވެ.އެނގޭކަމަކީ ނުވަތަ އެނގުމަކީ، އެ މީހާގެ ސަމާލުކަމަށް އެކަން އައިސްފައިވުމެވެ. ނުވަތަ އެކަމުގެ knowledge ހުރުމެވެ.

50މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާތަކެތި ހުރިކަން އެނގުމުގެ މާނައިގެ ތެރޭގައި، އެ އެއްޗެއް ހުރިކަން އެނގުމުގެ އިތުރުން، އެ އެއްޗަކީ މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއްކަންވެސ އެނގިފައިވުން ހިމެނެއެވެ. މި އެންމެ ކަންކަމީ ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތަށާއި، ވަށައިގެންވާ ކަންކަމުން ދެނެގަނެވޭނެ ކަންކަމެވެ.

51ޕްރިސިޑެންސް 4މިކަމުގައި މުއްތަހަމުއަށ ދިފާޢު އޮންނާނެއެވެ. އޭނާގެ ދިފާޢަކީ އޭނާގެ އަތުގައި ނުވަތަ ބެލެހެއްޓުންތެރިކަމުގެ ދަށުގައި އެ އެއްޗެއް ބެހެއްޓި ނުވަތަ ހުރި ސަބަބު ބުނެދީ، ކުށުން ބަރީއަވުމެވެ.

52މިކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނީ މަދަނީ މިންގަނޑުން އެކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުށަހަޅައިގެންނެވެ. މިގޮތުން، މީހެއްގެ އަތުގައި ނުވަތަ އޭނާގެ ހިޔާޒަތުގެ ދަށުގައި ހުންނަ ތަނަކުން ފެންނަ މަސްތުވާތަކެއްޗާއި އޭނާއާ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 )ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު( ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގެ )2( ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) އަދި (iii) ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/SC-A/21 )އަޙްމަދ ލަޠީފު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް( ޤަޟިއްޔާގެ 16 ވަނަ ނުކުތާ އބމގެ 15 ވަނަ ނުކުތާ ދުރުކޮށްދޭ ހެއްކެއް ނުވަތަ ޤަރީނާއެއް ދެއްކިއްޖެނަމަ އެ މީހެއްގެ މައްޗަށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ކުށް ސާބިތުނުވާކަމަށް ބަލައި އެ މީހަކު ދޫކޮށްލަންވާނެއެވެ.

53މުއްތަހަމް ކުރިމަތިކުރުވާ ދިފާޢުސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އާއި ގުޅޭ ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2016/SC-A/21 އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައި ބައެއ ޤާނޫން އުޞޫލީ ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. މި ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ދިފާޢު ސާބިތުކުރުމުގައި މުއްތަހަމްއަށް އޮންނާނީ ސާބިތުކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ބުރަ (legal burden of proof) ނުވަތަ ސާބިތުކުރުމުގެ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ބުރަ proof) of burden (evidential ކަމާއި، ސބިތުކުރުމުގާ ޤާނޫނެ ބުރަ ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނީ ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ މިންގަނޑުންކަމަށާއި، ސާބިތުކުރުމުގެ ޤާނޫނަ ބުރަ އޮންނަ ޙާލަތުގައި، މުއްތަހަމާ ދެކޮޅަށް ދައުލަތުން ހުށަހަޅްދަޢުވާ، އެނޫންގޮތަކަށ މުއްތަހަމްއަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވޭނަމަ، ދުއުލަތުނ ކުރް ދަޢުވި ސާބިތުވީކަމަށް ބަލަންޖެހޭނެކަމުގައެވެ. ސާބިތުކުރުމުގެ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ބުރަ އޮންނަ ޙާލަތުގައި، މުއްތަހަމްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ތުހުމަތަކާމެދު ޝައްކު އުފެދޭ މިންވަރަށް ހެއްކެއް ހުށަނޭޅޭނަމަ، ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ދަޢުވާ އެ ހުށަހެޅިގޮތަށ ސީބިތުވީކަމަށް ބަލަންޖެހޭނެކަމަށާއި، މުއްތަހަމްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ތުހުމަތަކާމެދު ޝައްކު އުފުދ މިންވަރަށް މުއްތަހަމް ހެކި ހުށަހަޅައިފިނަމަ، ކަމުގެ ޙަޤީޤަތް ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ބުރަ އޮންނާނީ ދައުލަތުގެ މައްޗަށް ކަމުގައި މި ޤަޟިއްޔާއިން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ.

54މ މައްސަލައިގައި ދައުލަތުންކުޅަ ޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ދައުލަތުން ކުރި ސަބަބަކީ އިބްރާހީމް ރަޝީދު 28މޭ 2016 ދުވަހު 00:49 އުހައިކަންހާއިރު، މީނާ މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅޭކަމަށ ފުލުހުންނަށް ލިބުން މަޢުލޫމާތަކާގުޅިގެން ގދ. ތިނަދޫ ގޯލްޑްސްމިތް ދެކުނުގެ ހުންނަ ކަންމައްޗަށ ފުލުހުން ދިޔައިރު، މީނިއެގޭ ކުރިމަތީގައި ހުރު ވޭވް ސައިކަލަކާ ދިމާލަށް ދަނިކޮށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/23 )ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ނާފިޛް( ޤަޟީއްޔާގެ 9 ވަނަ ނުކުތާ ފުލުހުނ މީން ހުއްޓުވާ ވަގުތު، މީނާގެ ވައަތުން ނަގައި އެއްލާލި ރަބަރު ޕެކެޓގައް 0.0123 ގްރާމް ޑައިމޯފިނ ހުރިކަމަށް އޭގެ ތަޙުލީލު ރިޕޯޓުން ދައްކާތކަމުގައެވެ.

55އިބްރާހީމް ރަޝީދު މަސްތުވާތަކެތި ކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއްހުރި ރަބަރު ޕެކެޓެއް އެއްލާލަނިކޮށް ފެނުނުކަން ސާބިތުކުރުމަށް ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އަންނަނިވި ހެކިން ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

1. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓް އަޙްމަދު ޝާން )ސނ.3676(

2. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙު ޢަބްދުﷲ ) ސނ.4464(

3. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމް ނިޡާމް )ސނ.4003(

56މީގެ އިތުރުން މައްސަލައިގައި ފެނިފައިވާ ތަކެތީގައި ދަޢުވގާ ސީޣާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މިންވަރަށް މަސްތުވާތަކެތި ހުރިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ނަންބަރ (e)/DR/2016/1346K )31މޭ 2016( "މަސްތުވާތަކެތި ތަޙްލީލް ރިޕޯޓް" އާއި އެ ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ޕޮލިސް ސްޓޭޝަން އިންސްޕެކްޓަރ މުޙައްމަދު އިނާސ ޢަބްދުއްލަޠީފް )1918( އާއި، އެ ރިޕޯޓާގުޅޭ ކުށުގެ ވެށިން ގެނެވޭ މީހުންނާއި ތަކެތީގެ މަޢުލޫމާތު ފޯމްއާއި، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފޯމްއާއި، މާއްދީ ހެކި ހުށަހެޅިކަން އަންގައިދޭ ލިޔުން ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

57މިއިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި، ކުށް ސާބިތުވާ މިންވަރަށް ހެކިބަސް ލިބިފައިނުވކަމަށާއި،އަދިހެކިންގ ހެކިބަހުގައި ހުރި ފުށުއެރުންތައްކަމުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ޙަވާލާދެނީ އަންނަނިވ ކަންކަމަށެވެ.

57.1. ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތު އޮތްކަމ ގުޅާ ގޮތުން – މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދުﷲ އްދު މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ޕޮލިސް ސާރޖަންޓ އަޙްމަދެޝާނަގް ހެކިބަހަށް ބަލާއިރު، އިބްރާހީމް ރަޝީދަށ މަޑުކުރަން އެންގިކަމަށާއި،މަޑުކުރުމުން ސިއްސައިގެންދާ ކަހަލަ ގޮތަކަށްވ އޭނާގެ އަތުގައި އޮތް ރަބަރު ޕެކެޓް އެއްލާލި މަންޒަރު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ފަރާތުން ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި "ދަޢުވާ ހުށަހަޅާ ފޯމް" ގެ ޖަދުވަލު 1 ފެނުނުކަމަށް ބުނެފައިވީނަމަވެސް، ފަހުން އެ ސަރަހައްދުން ފެނުނު )އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ދުރު ހިސާބަކުން ފެނުނު( ރަބަރު ޕެކެޓަކީ އޭނާ އެއްލާލި އެއްޗެއްކަން ސާބިތުވާ މިންވަރަށް އަދި އ ޝައްކު ފިލާދާ މިންވަރަށް ހެކިބަސް ލިބިފައިނުވާކަން.

57.2. އެ ސަރަހައްދުގައ އަލިކަނ ހުރް މިންވަރު – އެ ސަރަހައްދުގައ އަލިކަނ ހުރް މިންވަރު ވަޒަން ކުރެވޭނީ ހާދިސާގައި ހޯދުނުކަމަށ ބުން ރަބަރު ޕެކެޓް ހޯދުމަށްޓަކައި ޓޯޗް ބައްތީގެ އެހީ ހޯދާފައިވާކަމަށް ހެކިން ބުނެފައިވުމާއި، އެ ރަބަރު ޕެކެޓާފެނުނީ ހޯދަމުން ދަނިކޮށް، އެ ހޯދަން ފެށިތާ 10 )ދިހައެއް( ވަރަކަށް މިނިޓު ފަހުންކަން ހެކިންގެ ހެކިބަހުން ދެނެގަނެވެން އޮތުމުން، އެއްލާލި އެއްޗެއް އަދިއެއްލާލި ތަން ފެނުނުކަމާމެދަ އަދި އަލިކަނ ހުރް ގޮތުނި ސާފުކޮށް ފެނިފައިވާކމާމެދ ޝައްކުވާކަން.

57.3. ހީވާހީވުމެއްގެ މައްޗަށް ބުނާ ބުނުން – އެއްޗެއް އެއްލާލި ތަން ފެނުނު ކަމަށް 02 )ދޭއް( ހެއްކަކު ބުނިނަމަވެސް، ކޮން އެއްޗެއްކަން ޔަޤީންނުވާކަމށާއި،ކޮންވެމެވެސ އެއްޗެއް އެއްލާލިހެން ހީވާކަމަށް ތިންވަނަ ހެކިވެރިޔާ ބަޔާން ދެމުން ބުނެފައިވުމުން، އެތާތިބ 02 )ދޭއް( ހެކިވެރިން ފެނުނުކަމަށް ބުން ބުނުމަކީ ހީވާ ހީވުމެއްގެ މައްޗަށް ބުނާ ބުނުމެއްކަން.

57.4. ސީންއަށް ދިޔަ ގޮތާއި ގުޅޭ ގޮތުން – ޝަރީޢަތަށް ހެކިބަސް ދިން ހެކިން ތަޙްޤީޤަށް ދީފައިވާ ބަޔާނުގައި ސީންއަށް ދިޔަ ގޮތާއި ގުޅޭ ގޮތުން މަޢުލޫމާތު ދީފައިވާ ގޮތާއި، ޝަރީޢަތުގައި މިވާހަކަ ދެއްކި ގޮތާއި ދިމްނުވާކަމަށާއި،މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސުގެ ސަރޖަންޓް އަޙްމަދީޝާން ޝަރީޢަތުގައި ހެކިބަސް ދެމުން ބުނެފައިވަނީ އިންޓެލިޖެންސްއަށުލިބެނީ މަސްތުވާތަކެތީގެ މުޢާމަލާތުކުރާކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ކަމަށްވާއިރު،މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލިއާދަމް ންޡާމ މިކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން ބުނެފައިވަނީ އިންޓެލިޖެންސުން ލިބުނު މަޢުލޫމާތެއްކަމަށް ބުނަނީ ނޭނގޭކަމަށްވާއިރު،މ މައްސަލި އެންމެ ފުރަތަމަ ވުޖޫދުވާން ދިމާވި ސަބަބު އިންޓެލިޖެންސަށް ތަޙްޤީޤު ބަޔާނުގައި ކިޔައިދީފައިވާ ގޮތާ ގާތަށް ވެސް ބުނެ ދެވިފައިނުވާކން.

57.5. ސަރަހައްދާއ ގުޅި ގޮތުން - މ މައްސަލައިގައި ސީންއަށް ދިޔަ 03 )ތިނެއް( ހެކިންގެ ތަޙްޤީޤު ބަޔާނުގައި ވެސް ވަނީ ގދ. ތިނަދޫ ގޯލްޑްސްމިތު ދެކުނުގޭ ކައިރީގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅޭކަމަށް މަޢުލޫމާތު ލިބުމުން އެތަނަށް ދިޔަކަމަށާ،އެތަނުން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓުވީ ކަމަށްވާއިރު، މިކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން ހެކިވެރިންނާ ކުރެވުނު ސުވާލުތަކަށް ދީފައިވާ ޖަވާބުތަކަށ ބަލާއިރް ހާދިސާ ހިނގިތަން ޝަރީޢަތަށް ސާފުކޮށްދެވިފައި ނުވުމުން ތަޙްޤީޤު ބަޔާނުގައި ކިޔައިދީފައިވާ ކިޔައިދިނުމުގެ ސައްހަކަން ޝަރީޢަތަށް ކަށަވަރު ކޮށްދެވިފައި ނުވާކަން.

57.6. ރަބަރު ޕެކެޓު ނަގައި ސުވާލުކުރި ގޮތާއި ގުޅޭ ގޮތުން - ތަޙްޤީޤު ބަޔާނުގައި ވެސް ހެކިވެރިޔާ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ޕޮލިސް ސަރޖަންޓް އަޙްމަދުޝާންގެ ފަރާތުން ރަބަރު ޕެކެޓް ނަގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ސުވާލުކުރި ކަމަށް ބުނެފައިވުމުން، މި ބުނުން ޝަރީޢަތަށް ސާފުކޮށްދެވިފައި ވަނީ ކިހާވަރަކަށްތޯ ބަލަން ޝަރީޢަތުގައި ހެކިވެރިޔާމޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދާﷲއ ސުވާލު ކުރުމުން ޖަވާބުދީފައިވަނީ "އޭ ޅުގަނޑަ ސުވާލު ކުރީމާ އެވަގުތު ބުނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އެއްޗެއް ނޫން" މިފަދައިން ކަމަށްވާއިރު، އެއްޗެއް އެއްލާލިކަމަށ ބުން ވަގުތާ ސުވާލު ކުރިންތްމޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދުﷲއ ކުރެވުނު ސުވާލުގެ ޖަވާބުގައި "ފަރަތަމަ މީހާ ހުއްޓުވާފައި، ދެނު އިބްރާހީމް ރަޝީދު ޗެކް ކޮށްފައި އިތުރު ސަރހައްދ ބަލާ ފާސްކުރީކަމަށް" ކަމަށާއި،ސ"ވާލު ކުރި 11 )އެގާރަ( މިނިޓް ފަހުންކަމެއ ނުވަތް ކުރިން ކަމެއް ސީދާ ބުނާކަށް ނޭނގޭ"ކަމަށް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގު ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދުﷲ ބުނެފައިވާކަމާއި، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމްނިޡާމްޝަރީޢަތުގައ ބުނެފައިވަނި ކީކޭތޯ ބެލިއިރު ދައުލަތުން މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމް ނިޡާމްކައިރ ފެނުނީ ތަކެއްޗާ ގުޅިގެން ސުވާލުކުރިންތޯ އެހުމުން ޖަވާބު ދީފައިވަނީ "ޝް ން ކަންނޭނގެ ސުވާލު ކުރީ އަޅުގަނޑެއ ނުކުރަން" ކަމަށް ބުނެފައިވާތީ، މި 03 )ތިނެއް( ހެކިންގެ ތަޙްޤީޤު ބަޔާނުގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓް އަޙްމަދު ޝާންސުވާލު ކުރިކަމަށް ބުނި ބުނުން ޝަރީޢަތަށް ސާފުކޮށްދެވިފައި ނުވާކަން.

57.7. ރަބަރު ޕެކެޓް ފެނުނު ހިސާބާއި ގުޅޭ ގޮތުން – 03 )ތިނެއް( ހެކިވެރިންގެ ތަޙްޤީޤު ބަޔާނުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު އެއްލާލި ރަބަރުޕެކެޓާއިބްރާހީމް ރަޝީދއ 05 )ފަހެއް( ވަރަކަށް ފޫޓު ކައިރީގައ ހުރި ސައިކަލުގެ ކުރީ ފުރޮޅާ ދިމާލުން ގދ. ތިނަދޫ ގޯލްޑްސްމިތްގ ދެކުނުގެ ކުރިމައްޗަށް ބިންމައްޗަށް ވެއްޓުނު މަންޒަރެއް ފެނުނުކަމަށް ބުނެފައިވާއިރު، ރަބަރު ޕެކެޓިފެނުނު ހިސާބަކީ ކޮބައިތޯ ޝަރީޢަތުގައާ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓް އަޙްމަދު ޝާންއ ސުވާލުކުރުމުން، ހަނދާނެއްނެތްކަމަށާއި، ފެނުނީ ކިހާ ކައިރިއަކުންކަމެއް ބުނެދެން ނޭނގޭކަމުގައި ޖަވާބުދީފައިވްކަމަށާއި،މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލާއާދަމޭނިޡާމްއީދަޢުވާލިބ މީހާއާ ކިހާ ކައިރިއަކުންތޯ ފެނުނީ ސުވާލުކުރުމުން ޖަވާބު ދީފައިވަނީ " ސީދާ ބުނެދޭކަށް ނޭނގޭ" ކަން.

57.8. އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓުވިގޮތާއ ގުޅި ގޮތުން – 03 )ތިނެއް( ހެކިންގެ ތަޙްޤީޤު ބަޔާންތަކުގައި ވެސ އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓުވީމޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގުސަރޖަންޓްއަޙްމަދ ޝާންކަނ އެނގެން އޮތްއިރު، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދުﷲ ކައިރީގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓުވީ ކާކުތޯ ޝަރީޢަތުގައިސުވާލުކުރުމުން ބުނެފައިވަނީ "އަޅުގަނޑު ހަނދާން ވާގޮތުން ބުނާނީ ޝާން ހުއްޓޭށޭ... މިވަގުތ އަޅުގަނޑު ސީދާ ހަނދާނެއް ނެތް ކާކުކަމެއ ބުން އަޅުގަނޑުމެންނާ އެކީގައި ދިޔަ ތިން މީހުން ... އަޅުގަނޑެއް ނުބުނަނ ހުއްޓޭށެކ" ބުނެފައިވާއިރު، މިކަމަށް ސާފު ޖަވާބެއް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމް ނިޡާމްއަށ ބުނެނުދެވޭކަން.

58މީގެ އިތުރުންވެސް، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފިންގަރޕްރިންޓްއ ގުޅާ އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ދައުލަތުން ސާފުކޮށްދީފައިނުވާކަމށާއި، އެހެންކަމުން ޝައްކު އުފެދޭ ސުވާލަށް ޖަވާބު ލިބޭ މިންވަރަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުންޖަވާބު ދީފައިނުވާތީ، މުއްތަހަމްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ތުހުމަތަކާ މެދު ޝައްކު އުފެދޭ މިންވަރަށ މުއްތަހަމް ހެކް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، ކަމުގެ ޙަޤީޤަތް ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ބުރަ އޮންނާނީ ދައުލަތުގެ މައްޗަށްކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2016/SC-A/21 އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސްޤަޟިއްޔާއިން ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، މި މައްސަލައިގައި ފިންގަރޕްރިންޓާގުޅޭ ގޮތުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުން މި ޤަޟިއްޔާގެ ނިންމުމުގައި ބަޔާންކުރާ އުޞޫލާއި ޚިލާފު ކަމުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވެއެވެ.

59ބަޔާންކުރަނިވި ކަންކަމަކީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައިވެސް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމެވެ.މިކަންކަމަށް ޙަވާލާދިނުމަށްފަހު، ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ މި މައްސަލައިގައ ދައުލަތުގެ ފަރާތުނެހެކިވެރިންގެ ކިބައިން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައުޟޫޢުގިޙަޤީޤަތަށް އަސަރުކުރާފަދަ ބުރަދަނެއް ދެވިދާނެ ފަރަޤުތަކެއް ހެކިވެރިންގެ ހެކްބަހުނ ފާހަގަކުރެވެން ނެތްކަމުގައެވެ. އަދި ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކިން ދީފައިވާ ހެކިބަސް ނަފީކުރެވޭފަދަ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއިއިބްރާހީމ ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނެދެވިފައިނުވާއިރު، ދަޢުވާއިން ބަރީޢަވުމަށް ނުވަތަ ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކި ނަފީކުރުމަށް ހެއްކެއް ނުވަތަ ޤަރީނާއެއް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައިނުވާކަމުގައެވެ.

60ޕްރިސިޑެންސް 5އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއްނެތް މިންގަނޑަކުން ކުށް ސާބިތުވުމާ ހަމައަށް ދިޔުމަށްޓަކައި ކުށުގެ ރުކުންތަކާއި، އެ ރުކުންތަކާއި ގުޅޭ ވާޤިއާތައް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވާންޖެހޭއިރު، ކުށުގެ ރުކުންތައް ސާބިތުވާންޖެހޭ މިންގަނޑާއި، ކުށުގެ ވާޤިއާތައް ސާބިތުވާންޖެހޭ މިންގަނޑުގައި ތަފާތެއްވެއެވެ.ކުށުގެ ރުކުންތައް ސާބިތުވާންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށްކަމުވާއިރު، ކުށުގެ ވާޤިއާތައް ސާބިތުވާންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރު (reasonable satisfaction) އެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2014/SC-A/19 ޝަރުމީލ ޝަރީފާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސްޤަޟިއްޔާގައިވަނީ ކުށުގެ ޢަމަލާ ގުޅިގެނ ކުށްކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ކަންކޮށްފައިވ ގޮތަކާ ކޮބައިނ ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް ހުށަހެޅިއްޖެނަމަ، އެ ޙަޤީޤަތައ އޮތް އެގޮތުގައި ކަމަށް ބެލިދާނެކަމުގައވެ.

61އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް އެ ޙަޤީޤަތް ހުށަހެޅިއްޖެކަނ ޝަރީޢަތުން ޤަބޫލުކުރަންވާނީ ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާގް އަލީގައެވެ. މި ހެއްކާއި ޤަރީނާއިން ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތުގެ ތަރުތީބަށް ބަލައި، އެކަމެއް އެފަދައިން ހިނގުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް ނެތް މިންވަރެއް ވަޒަންކޮށް، އެކަމުގެ ނަތީޖާއަށް ވާސިލުވާނީއެވެ.

62ވަކި ކުށެއް ސާބިތުކުރުމުގައި ޤާނޫނުގައި ވަކި ޢަދަދެއްގްނުވަތަ ވަކި ބާވަތެއްގެ ހެކި ހުރުން ލާޒިމުނުކުރާނަމަ، އެ ކުށެއް ސާބިތުވުމަށް ވަކި ހެކިތަކަކަށް ބަރޯސާވުނީލާޒިމެއްނޫނެވެ. އަދި ހުށަހެޅ ހެއްކާއި ޤަރީނާތަކަކީ ޤާނޫނިހަމަތަކުގެ މަތިން ހޯދާފައިވާ ހެކި ޤަރީނާ ކަމުގައިވާނަމަ، އަދި އެ ހެކިތަކަކީ މައްސަލައާ ގުޅުން ހުރި ހެކިތަކެއްކަމުގައިވާނަމަ، ކުށް ސާބިތުކުރުމުގައި އެ ހެކިތަކަށް ބަރޯސާވެ، އެއް ހެކި އަނެއް ހެއްކަށް ބާރުވެރިކަންދޭ ގޮތަށް، ކުށް ސާބިތުކުރުމުގައި ހެކިތައް ވަޒަންކޮށް އެ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރެވޭނއެވެ. މިގޮތުން ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމުގައިހާދިސާއަކާ ގުޅިގެން އެތެރެފުށުން ލިބިފައިވާ ހެއްކާއި، ބޭރުފުށުން ލިބިފައިހުރި ހެކި ދިމާވާކަނ ނުވަތް ނޫންކަން ފަދަ، ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ މިފަދަ ހަމަތަކަށް ބަލައި، ހެކިތަކުން ނުކުންނަ ޖުމްލަ ނަތީޖާ ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2014/SC-A/19 )ޝަރުމީލާ ޝަރީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް( ޤަޟިއްޔާގެ 14 ވަނަ ނުކުތާގައި މިފަދައިން ބަޔާންކުރެއެވެ. އަދި މިކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2023/SC-A/04 )ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އއމ( ޤަޟިއްޔާގައިވެސް ބަޔާންކުރެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2014/SC-A/19 )ޝަރުމީލ ޝަރީފާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް( ޤަޟިއްޔާގެ 19 ވަނަ ނުކުތާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2014/SC-A/19 )ޝަރުމީލ ޝަރީފާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް( ޤަޟިއްޔާގެ 26 ވަނަ ނުކުތާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/SC-A/04 )ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އއމ( ޤަޟިއްޔާގެ 34 ވަނަ ނުކުތާ

63ޕްރިސިޑެންސް 6ހެކިބަސް ވަޒަންކުރުމުގައި އާންމު އުޞޫލަކީ ހެކިބަހުގައި ކުދިކުދި ޚިލާފުތަކެއް ހުރިނަމަވެސް، އެ ޚިލާފުގެ މައްޗަށް ބުރަދަނެއް ދޭންޖެހޭފަދަ ޚިލާފެއް ނެތްނަމަ، އެ ހެކިބަހާއި މައްސަލައިގައި ހުށަހަޅާފައިވާ އެހެނިހެން ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ވާސިލުވެވޭ ޖުމްލަ ނަތީޖާއަށް ބުރަވުމެވެ.

64ހެކިބަހުގައި ހުރި ޚިލާފުތަކަކީ ނުވަތަ ބަޔާންކުރާ ފުށުއެރުންތަކަކީ އޭގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، މައްސަލައިގައި ވާޤިއާތައް ސާބިތުކުރުމަށް ހުރަހެއްއޮތް ޖައުހަރީ ފުށުއެރުންތަކެއްތޯ ނުވަތަ އެ މައްސަލައިގެ ވާޤއާތައ ސާބިތުވުމުގައި ޝައްކެއް އުފެދޭފަދަ ޖައުހަރީ ފުށުއެރުންތަކެއްތޯ ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. ކުދިކުދި ފުށުއެރުންތަކާއި ނުވަތަ ތަފާތުތަކާއާޖައުހަރީ އަދި އަސާސީ ތަފާތުތަކާއި ތިޢަރުޟުވުންތަކުގެ މެދުގައި ފަރަޤކުރަންޖެހޭނެއެވެ.

65މިގޮތުން ހެކިބަހުގެފުށުއެރުމުގެ ނަތީޖާއަށް ބަލައި، އޭގެ ނަތީޖާއަކީ އެ ހެކިބަހަށް ބުރަދަނެއް ނުދީ، އެއްފަރާތް ކުރުންތޯ، ނުވަތަ އެ ފުށިއެރުމަކީ މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތައް ދެނެގަތުމަށް އަސަރުކުރާފަދަ ފުށުއެރުމެއްތޯ، އަދި ހެކިބަހުގައި ހުރެފަރަޤތަކަކީ ކޮބައިކަން ދެނެގަނެ،އޭގެ ސަބަބުން މުޅި ދަޢުވާގެ ޖައުހަރަށ ނުވަތް ދަޢުވާގެ އަސާސްއަށް އސަރުކުރޭތ ބަލަންޖެހޭނެއެވެ.އ ފުށުއެރުންތަކުގެ ނަތީޖާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މައްސަލައިގެ ވާޤިއާތައް ނަފީނުކުރެވޭނަމަ، ނުވަތަ އެ ވާޤިއާތައް އެހެން ގޮތަކަށް ހުރިކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރުގެ ފާށުއެރުންތަކެއް ނުވަތްތަޢރުޟުވުންތަކެއް ނެތްނަމަ، މި ހެކިތައް އެއްފަރާތް ކުރާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.

66ހެކިބަސްދޭ މީހާގެ ހެކިބަހުގައި ހުރި ތަޢރުޟުވުމާއި އުނިކަމަކީ ކޮބައިތޯ ދެނެގެތުމުގައުބަލަންޖެހޭ އަންނަނިވި ކަންކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2018/HC-A/225 މުޙައްމަދު ޝިފާޢު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/72 )ޢަބްދުﷲ ނަޡީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް( ޤަޟިއްޔ th 24 Ratanlal & Dhirajlal, Law of Evidence, 27 edition (2020), LexisNexis

1. ތަޢާރުޟުވާކަމަށް ނުވަތް އުނިވާކަމަށް ބަޔާންކުރާ ހެކިބަހުގައި ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ތަޢާރުޟު ވުމެއް އަދި އުނިކަމެއް އޮތްކަން ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ދެނެގަނެ އެކަން ކަނޑައެޅުމާއި އެކަމުގެ ތަބީޢަތާއި ޒާތަކީ ކޮބައިކަން ދެނެގަތުން.

2. ހިކިބަސްދިނުމުގެ ތެރޭގައި ދައްކާ ވާހަކައިގައިހިމެނޭ ކޮންމެ ކުށަކީ ނުވަތަ ކޮންމެ ތަޢާރުޟުވުމަކާއ އުނިކަމަކީ ނުވަތެހެކިބަސްދޭ މައުޟޫޢުގެ ބޭރުން ދައްކާ ކޮންމެ ވާހަކައަކީ ހެކިބަސްދޭ މީހާގެ ބަހުގެ ޞައްޙަކަމާއި ތެދުކަން ނަފީވެގެންދާ ކަމެއް ނޫންކަމާއި، ވީމާ، ހެކިބަސްދޭ މައުޟޫޢުގެ ޖައުހަރާއި ގުޅުމެއްނެތް ގޮތެއްގައި މައުޟ ޢނޭބޭރުން ދައްކާ ވާހަކައަކީ ބުރަދަނެއް ދޭންޖެހޭ ކަމަކަށް ނުވެދާނެކަން.

3. ތަޢާރުޟުވާކަމަށް ބުން ހެކިބަހާއިމެދ ފަނޑިޔާރު ނަޒަރުކޮށް އެހެކިބަސް ތަޤްޔީމް ކުރަންޖެހޭނީ އެ މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ އެހެން ހުރިހާ ހެކިތަކެއް ޝާމިލުވާ އަސާސެއްގެ މައްޗަށ ބިނާކޮށްގެންކަން.

4. ހުށަހެޅިފައިވާ ހުރިހާހެކިތަކެއްގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ހެކިވެރިޔާ ކުރިން ދީފައިވާ ބަޔާނާއި ހެކިވެރިޔާ ޝަފަހީގޮތުން ދީފައިވާ ހެކިބަސް އެއްހަމަ ކުރާއިރު، އެއީ އިތުބާރުކުރެވިދާނެ ހެކިބަހެއްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބަލައި، އެ ހެކިބަހުގައި ކުށެއް ނުވަތަ ތަޢާރޟުވުމަކައުނިކަމެއ ނުވަތް އައިބެއް ހުރިނަމަވެސް ހުށަހެޅިފައިވާ މައުޟޫޢުގެ ޙަޤީޤަތްތައް ބަޔާންކޮށްދެވިފައިވޭތޯ ބަލައި، ކަން ހިނގާދިޔަ މިކަން ދެނެގަތުމުގައި، ކުށުގެ ޢަމަލު ރޭވި ބިނާވެގެން އައިސްފައިވާ ގޮތާއި އެކުށް ކުރެވުނު ވެށި ބިނާވެފައިވަނީ ކިހިނެތްކަމާއި، ހެކިބަސްދޭ މީހުންނަށް އެ ޙާދިޘާ ދެނެގަނެފައިވާ މިންވަރާއި، އެ ޙާދިޘާއާއި ގުޅިފައިވާ އެއް ޙަޤީޤަތެއް ކިޔައި ދިނުމުގައި ކޮންމެ މީހެއްގެވެސް އަމިއްލަ ރިވާޔަތެއްއޮވެދާނެކަމާއި، ކުރިން ދެފައިވާ ބަޔާނަކީ ކްރޮސް އެގްޒެމިނޭޝަންގެ ފުރުޞަތު ދެވިގެން ނެގިފައިވާ ބަޔާނެއް ނޫންކަމާއި، ވާހަކަ ދައްކާ ބަހުރުވައިގައ އަދި އާދަކާދައިގައި ހާކިންގެ މެދުގައި ތަފާތުތަކެއް ހުރެދާނެކަމާއި، ބަޔާން ނަގާ ވަގުތު ބަޔާން ދޭ މީހާ ބުނާ އެއްޗެއްގެ ޙަޤީޤީ މާނައަކީ ކޮބްކަނ ބަޔާން ކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން، އެ ބަޔާން ނަގާ މީހާ ދެކޭގޮތް އެ ބަޔާނުގައި ހިމަނާފައި އޮވެދާނެކަމާއި، އަދި ތަފްޞީލީ ގޮތެއްގައި ޙާދިޘާ ބަޔާންކޮށްދިނުމަށް ބަޔާން ނަގާ ފަރާތުން އެދިފައި ނުއޮވެދާނެކަމާއި، މިއިން ކޮނަމެ ކަމަކީ މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތައް ފައިސލާކުރ ފަރާތުގާ ވިސްނުމުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ކަންކަން. މީގެ ތެރޭގައި ހެކިބަސްދޭ މީހާ ދީފައިވާ ބަޔާންތައް ދީފައިވަނީ ކޮން ކަހަލަޙާލަތެއްގައި އޭނާ ހުރެތޯ އާއި ތަޢާރުޟުވުން ސާބިތުވުމަށް ހުރި ސަބަބުތަކަކީ ކޮބާތޯ އާއި ހެކިބަސްދޭ މީހާގެ އަދުލުވެރިކަމާއި އޭނާ ދޭ ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ އިތުބާރާއި އަޅާބަލާއިރު ހެކިބަހުގައި ހުރި ތަޢާރުޟުވުންތިކުނ މައުޟޫޢުއަށް ކުރާން އަސަރަކީ ކޮބާތޯ އާއިހެކިވެރިޔާއަށް އޭނާގެ ހެކިބަހުގައި ހުރި ތަޢާރުޟުވުންތައ ބަޔާންކޮށްދިނުމަށް އެކަށީގެންވާ ފުރުޞަތެއް ދެވިފައިވޭތޯއާއި އޭނާ އުކަން ބަޔާންކޮށްދޭ ގޮތާއި އަދ ތަޢާރުޟެވުން ތަކުގައި ހުރި ގުޅުމާއި، ހެކިވެރިޔާ ދިން ހެކިބަހުގެ ދެން ހުރި ބައިތަކާއި މިކަންކަމަކީ ހެކިބަހުގެ ބުރަދަން ވަޒަންކުރާއިރު ބަލަންޖެހޭ އެހެނިހެން ކަންކަމުގެ އިތުރުން ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭ ކަންކަން. ގޮތާއި ތެދު ބަޔާން ކުރެވިފައިވާ އެ ހެކިބަހުގެ ކޮން ބައެއްގައިތޯ ދެނެގަތުމަކީ ކޯޓުގެ މަސައްކަތެއްކަން.

67އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި ކަންކަމަށް ބިނާކޮށް، މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 107 އަދި 137 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދައުލަތުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާގެ ތަރަހައިގެ ތެރެއިން ކުށް ސާބިތުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ދައުލަތުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނީ އަންނަނިވި ކަންކަމެވެ.

1. މަސްތުވާތަކެތި އަތުން ފެނުނުކަން

2. ފެނުނު މަސްތުވާތަކެތީގައި 02 )ދޭއް( ގްރާމް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ މަދުން ޑައިމޯފިން ހުރިކަން، އަދި

3. އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިވާ މީހެއްނޫންކަން

68މ އިސްތިއުނާފުގައި ސުވާލު އުފައްދާފައިވަނީ މަސްތުވާތަކެތި އަތުން ފެނިފައިވާކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމާމެދްކަމަށްވާތީ،މި އިސްތިއުނާފުގެ ބޭނުމަށް ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ދައުލަތުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން، "މަސްތުވާތަކެތި އަތުން ފެނުން" މި އުންސުރާއ ގުޅި ގޮތުންނެވެ. މި އުންސުރު ގުޅާ ގޮތުން ނިންމި ނިންމުން ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބިނާކޮށްފައިވަނީ ހެކިނގް ހެކިބަހުގެ މައްޗަށްކަމަށްވާއިރު،އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި ފުށުއެރުންތައް ހުރިކަމަށް ބުނާ ދާއިރާގެ ތިރެއިން،މ މައްސަލައިގައި ހެކިން ދީފައިވާ ހެކިބަހުން އަންނަނިވި ކަންކަން ދެނެގަނެވެއެވެ.

1. މަޢުލޫމާތު ލިބުނު ގޮތާއި ގުޅޭ – މަޢުލޫމާތު ލިބުނު ގޮތާއި ގުޅޭ ގޮތުން މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދުﷲ ބުނެފައިވަނީ އިންޓެލިޖެންސުން މަޢުލޫމާތު މިގޮތުން، ކޯޓުގެ ޒިންމާއަކީ ހުށަހެޅިފައިވަ ހެކިތަކުގެ މައްޗަށް ބުރަވެ ތެދު ހޯދައި ތުހުމަތުގައިވާ މީހާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ ކުށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި، ހައްދާއި ގިސާސްގެ މައްސަލައެއްނަމަ، ޔަޤީނާ ގާތަށް ސާބިތުވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަނޑައެޅުންކަމާއަ، ހެކިންދޭ ހެކިބަސް ތަޤްޔީމް ކުރުމުގައި ހެކިބަހުގެ ކުދިކުދި ފަރެޤތަކަށް އެކަށީގެންނުވާހާ ބޮޑު ބުރަދަނެއް ދީގެން ނުވާނެކަމާއި، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހަޅާ ދަޢުވާގެ ޖައުހަރަށް ނުވަތަ އެ ދަޢުވާގައަސާސީ ތަރަހައަށް ލޮޅުމެއް ނާންނަ ވަރުގެ ކުދިކުދި ފަރޤތައ އެއް ބުރަދަނެއް ނުދީ ދޫކޮށްލަންޖެހޭ ކަންތައްތައްކަން. ލިބުނުކަމަށާއި، އެ މަޢުލމާތޫ ލިބިފައިވަނީ ހަނދާންވާގޮތުގައި 28 މެއި 2016 ގައި ކަމަށާއޫއެ، މަޢުލްމާތަކީ އިބްރާހީމް ރަޝީދު މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅެ ބޭނުންކުރާކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ކަމުގައެވެ. މިކަމ ގުޅާ ގޮތުނުމޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓީއަޙްމަދަޝާނ ބުނެފައިވަން އިންޓެލިޖެންސ މަޢުލޫމާތެއް ލިބުނުކމަށާއ، އެއީ 28 މެއި 2016 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ ކަމަށާއި، އިންޓެލިޖެންސުނ ދިން މަޢުލޫމާތަކީ މަސްތުވާތަކެތި މުޢާމަލާތާކުރުމުގެ މަޢުލޫމާތުކަމުގައެވެ. މިކަމ ގުޅޭ ގޮތުނ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމް ނިޡާމްބުނެފައިވަނީ މި ހާދިސާގެ މަޢުލޫމާތު ލިބުނީ އިންޓެލިޖެންސްގެ ފަރާތުން ކަމަށާއި، އެ މަޢުލޫމާތަކީ މީހަކު މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅޭ ކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ކަމުގައެވެ.

2. ވަގުތު – އެ މަޢުލޫމާތު ލިބުނީ 28 މެއި 2016 ގައި ކަމަށި ހަނދާންވކަމަށާއާ، އެކަން ހިނގި ވަގުތަކީ ދަންވަރުގެ 12:30 އާއި 1:30 އ ދެމެދުގެ ވަގުތެއްގައިކި މުގައްމޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސް ކޯޕްރަލުމރާޙް ޢަބްދި ﷲ ބުނެފައިވާއިރު، އެކަން ހިނގީ 28 މެއި 2016 ގައި ކަމަށާއި، އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓުވި ގަޑިއަކީ ރޭގަނޑުގެ 12:49 ގައި ކަމުގައިމޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓް އަޙްމަދު ޝާން ބުނެފައިވާކަން އެނގޭކަމެވެ.އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓުވި ރޭގަނޑުގެ ވަގުތެއްގައިކަމުގައ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމް ނިޡާމ ބުނެފައިވެއެވެ.

3. ސީންއަށް ދިޔަ ގޮތާއި ގުޅޭ ގޮތުން – މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެކޯޕްރަލް އާދަމްނ ޡާމ ބުނެފައިވަނީ ސީން އަށް ހިނގާފައި ތިން ހެކިވެރިން އެކީގައި ދިޔަކަމުގައެވެ. މިކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓިއަޙްމަދިޝާނ ބުނެފައިވަން ހަނދާންވާގޮތުގައ އެތަނަށް ދިޔައީ ސައިކަލެއްގައި ކަމަށާއި، ސައިކަލް ދުރުގައި ބަހައްޓާފައި އުޅުނީ ހިނގާފައި ކަމުގައެވެ.

4. އެކަން ހިނގި ސަރަހައްދާއި ގުޅޭ ގޮތުން – އެކަން ހިނގީ ގދ. ތިނަދޫގައި ކަން 03 )ތިނެއް( ހެކިންގެ ބަޔާނުން އެނގޭކަމެވެ.

5. މަޢުލޫމާތު ލިބުމުން ކަން ކުރި ގޮތާއި ގުޅޭ – މަޢުލޫމާތު ލިބުމުން އެ ސަރަހައްދަށް ދިޔައީކަމަށާއ، އެއީ ގދ. ތިނަދޫކަމށާއަ، ވަކި ތަނެއް ހަނދާނެއްނެތްކަމށާއަ، އެތަނަށް ދިޔައީމޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓްއަޙްމަދު ޝާން، ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދުﷲ އޯދިކްޕްރަލްއާދަމ ނިޡާމްކަނ މި ތިން މީހުންގެ ބަޔާނުން އެނގޭކަމެވެ.

6. ސީން އިން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ފެނުނުކަން – ހެކިބަސް ދެމުން މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދުﷲ ބުނެފައިވަނި ސަރަހައްދުން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ފެނުނުކމަށާއަ، މަޑުކުރުމަށް އެންގުމުން، ސިއްސައިގެން ދާ ކަހަލަ ގޮތަކަށް އަތުގައި އޮތް އެއްޗެއް އެއްލާލިކަމށާއަ، ރަބަރު ޕެކެޓެއް އެއްލާލި ކަން ފާހަގަވިކަމށާއަ، އެއްލާލީ ކޮން އަތަކުނ ކަމެއް ހަނދާނެއް ނެތްކަމުގައެވެ.މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓްއަޙްމަދަ ޝާން ބުނެފައިވަނީ އެތަނަށް ދިޔައިރ އިބްރާހީމު ރަޝީދު ގެއަކުން ނިކުމެ މަގުމަތިން އަންނަނިކޮށް ދިމާވިކަމށާއް،ހުއްޓުވީމާ ސިއްސައިގެން ގޮސި،ޕެކެޓެއް އެއްލާލި ތަން ފެނުނުކަމށާއަ، އެއްލާލި އަތެއް ހަނދާނެއް ނެތްކަމށާއ، އެއްލާލީމަގުމައްޗަށް ކަމުގައެވެ. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމް ނިޡާމިބުނެފައިވަނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދު ފެނުނުކަމށާއަ، އޭނާ އެއްޗެއް އެއްލާލިހެން ހީވިކަމަ ށާއި، މަސްތުވާތަކެތިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ފެނުނީ އޭނާގެ ކައިރިން، ބިންމަތިން ކަމުގައެވެ.

7. ސަރަހައްދާއި ދުރުމިން – މިކަމާއި ގުޅޭ ގޮތުން މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދުﷲ ބުނެފައިވަނީއެ ޕެކެޓު ފެނިފައިވަނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދު އަރަން ދިޔަ ސައިކަލު ކައިރަނި ކަމށާއ، އެ ސައިކަލާއި އެ ޕެކެޓް ދެމެދާ ގާތްގަޑަކަށް 05 )ފަހެއް( ވަރަކަށް ފޫޓް ހުންނާނެކަމުގައެވެ.މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓެ އަޙްމަދުޝާނ ބުނެފައިވަން އ ޕެކެޓި ފެނިފައިވަނީ ކިހާ ކައިރިއަކުންކަމެއް ސީދާ ބުނަން ނޭނގޭކމަށާއ، އެ ވާހަކަ ބަޔާނުގައި ހުންނާނެކަމުގައެވެ. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމް ނިޡާމް ބުނެފައިވަނީ މަސްތުވާތަކެތި ކަމަށި ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ފެނުނީ އޭނާގެ ކައިރިންކަމށާއ، ފެނުނީ ކިހާ ކައިރިންކަމެއް ބުނެދެން ނޭނގޭކަމުގައެވެ.

8. ސަރަހައްދުގެ އަލިކަމާ ގުޅޭ – މިކަމާ ގުޅިގެން މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދުﷲ ބުނެފައިވަނީ މަތުމަތީގައ ހުރި ލައިޓުން އަލިކަނ ސާފުކޮށް ފެންނަން ހުރިކަމުގައެވެ.މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓީއަޙްމަދ ޝާން ބުނެފައިވަނީ މަގުބައްތި ޕޯސްޓުން އަލިކަން ސާފުކަމުގައެވެ. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމް ނިޡމ ބުނެފައިވަނީ ޓޯޗްބައްތި ގެންގުޅުނު ކަމެއް ހަނދާނެއްނެތްކަމުގައެވެ.

9. ސުވާލުކުރުން – 03 )ތިނއް(ހެކިންގެ ބަޔާނުން އެ ރަބަރު ޕެކެޓާއި ގުޅޭ ގޮތުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ސުވާލުކުރެވުނުކަމަށާއި،އެއީ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ އްއްޗެއ ނޫންކަމަށް އޭނާ ބުނެ ކަން އެނގެއެވެ.

10. ސީން ލީޑްކުރި ފުލުހާއި ގުޅޭ – މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓްއަޙްމަދ ޝާން ބުނެފައިވަނީ ސީން ލީޑްކުރީ އޭނާ ކަމުގައެވެ. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމް ނިޡާމްގްހެކިބަހުނ އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ސުވާލުކުރީމޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓް އަޙްމަދު ޝާންކަން އެނގޭއިރު، އަދިމޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމް ން ޡިމ ސުވާލެއް ނުކުރާކަމުގައ މި ހެކިވެރިޔާ ބުނެފައިވާކަން އެނގޭއިރު، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދެﷲގަހެކިބަހުނ އިބްރާހީމް ރަޝީދު ގާތު ހުއްޓޭށޭ ބުނެފައިވަނީ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސުރޖަންޓ އަޙްމަދ ޝާންކަން އެނގޭކަމުގައެވެ.

11. ސީންގައ ކަނި ކުރް ގޮތާއި ގުޅޭ – އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓުމުން، އިބްރާހީމް ރަޝީދު ބަލާފަސްކޮށްފައި، ސީން ބެލިކަމަށްމޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސް ކޯޕްރަލްމިރާޙ ޢަބްދުﷲ ބުނެފައިވެއެވެ.މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓީއަޙްމަދ ޝާން ބުނެފައިވަނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދު ރަބަރު ޕެކެޓާއެއްލާލިތަން ފެނުމުން،ހުއްޓުވާފައި ބަލާފާސްކުރިކަމަށއި، ދެން ސަރަހައްދު ޕްރޮސެސްކުރި ކަމުގައެވެ.މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމް ނިޡާމް ބުނެފައިވަނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ހަށިގަނޑު ބަލައި ފާސްކޮށް، ދެން އެތަން ބަލައި ފާސްކުރިކަމުގައެވެ.

69އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި އުޞޫލާއި، އަދި ހެކިބަހުން ފާހަގަވާ ކަންކަމުގެ އަލީގައި، ސީދާ ކާފީ ހެކިބަސް ލިބިފައިވާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނެއެވެ.

1. އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި ހެކިންގެ ހެކިބަހުން މަޢުލޫމާތު ލިބިފައިވަނީ އިންޓެލިޖެންސުންކަމާއި، އަދި ލިބިފައިވާ މަޢުލޫމާތަކީ މީހަކު މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅޭ ކަމުގެ މަޢުލޫމާތުކަނ.

2. 02 )ދޭއް( ހެކިންގެ ހެކިބަހުން އެކަން ހިނގާފައިވަނީ 28 މެއި 2016 ގެ ރޭގަނޑުގެ ވަގުތެއްގައިކަން އެނގޭކަމާއި، އަދި އެވަގުތަކީ ރޭގަނޑުގެ 12:30 އާއި 1:30 އ ދެމެދުގެ ވަގީތެއްގައިކަނ ހެކިބަސް ދިން އެކަކު ބުނެފައިވާއިރު، އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓުވި ގެޑިއަކ ރޭގަނޑުގެ 12:49 ގައި ކަމުގައި އެކެއްގެ ހެކިބަހުން އެނގޭކަމާއި، ހެކިބަސް ދިން އެންމެންވެސް ވަގުތު ބަޔާންކުރުމުގައި އެއީ ރޭގަނޑުގެ ވަގުތު ކަމާމެދު އެއްވެސް ޚިލާފެއްނެތްއިރު، ގަޑި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އެ ގަޑި އަންދާޒާ ކުރި ގޮތުގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާއިރު،މިކަން ޑޮކިއުމަންޓް ކުރެވޭ ރިކޯޑުކުރެވިފައިވާ ތާރީޚާއި ވަގުތުތަކާއި ހެކިބަހުގައި އެކަން ބަޔާންކުރިކުރުމާއި މެދު ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުނުކްރ ވޭފަދަ ފުށު އެރުމެއްނެތްކަނ.

3. 03 )ތިނެއް( ހެކިންގެ ހެކިބަހުންވެސް އެ އޮޕަރޭޝަނަކީ ގދ. ތުނަދޫގައި ހިންގި އޮޕަރޭޝަނެއްކަމާމެދު އެއްވެސް ފުށުއެރުމެއްނެތްކަމާއި، އެ ސީންގެ ހަރަކާތްތެރިވި މީހުންނާމެދު ހެކިބަހުގައި އެއްވެސް ތަފާތެއްނެތްކަނ.

4. އްތަ ނުންފެނިފައިވަނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދު ކަމާމެދު އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތްކަމާއި، އެ ސީންއިން މަސްތުވާތަކެތި ހިމެނޭ ރަބަރު ޕެކެޓެއް ފެނުނުކަމާމެދު އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތްކަނ.

5. ސްންއިނ އިބްރާހީމް ރަޝީދު ފެނުމުން، އޭނާ ބަލާފާސްކުރިކަމާއި، އެއަށް ފަހު އެ ސަރަހައްދު ބެލިކަމާމެދު ހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި ފުށުއެރުމެއްނެތްކަމާއި، ކަން ކޮށްފައިވަނީ މި ތަރުތީބުންކަނ ހެކިންގެ ހެކިބަހުން ސާފުކޮށް އެނގެން އޮތްކަން.

6. ސިންއިނ އިބްރާހީމް ރަޝީދު ފެނުމުން، މަޑުކުރުމަށް އެންގުމުން، ސިއްސައިގެންގޮސް، އަތުގައި އޮތް އެއްޗެއް މަގުމައްޗަށް އެއްލާލި ތަން ފެނުނުކަމުގައްމޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓާއަޙްމަދުޝޯން އާއްމޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޕްރަލ މިރާޙް ޢަބްދުﷲބނު ބުނުމުގައި އެއްވެސް ފުށުއެރުމެއް ނެތްއިރު، 03 )ތިނެއް( ހެކިންގެ ހެކިބަހުންވެސް އިބްރާހީމް ރަޝީދުއްކައިރިނ ބިންމަތިން މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ފެނުނުކަން ފުށުއެރުމެއް ނެތް ގޮތަށް އެނގޭކަން.

7. ރަބަރު ޕެކެޓް ފެނުނު ތަނާ އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ހުރި ދުރުމިންސީދާ ބަޔާންކޮށް ނުދެވުނުނަމަވެސް، އެ ރަބަރު ޕެކެޓް ފެނުނު އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ކައިރިންކަން ހެކިންގެ ހެކިބަހުން އެނގޭކަން.

8. މްގުމަތީގައ ހުރި ލައިޓުން އަލިކަން ސާފުކަންމޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓް އަޙްމަދްޝާންއާއުލާންސ ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދް ގެﷲ ހެކިބަހުން އެނގޭއިރު، އެތަނުގައި ޗޯޓ ބައްތި ބޭނުންކުރިކަން ހަނދާނެއްނެތްކަމުގައިމޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމް ނ ޡާމ ބުނި ބުނުމުގެ މައްޗަށް، އެތަނުގައި އަލިކަމެއ ނެތްކަން އެނގިގެންނުދާކަން.

9. ސީން ލީޑުކުރީ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓްއަޙްމަދު ޝާންކަނ ސާފުވާ މިންވަރަށް ހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި އެކަން ބަޔާންކޮށްފައިވަކަމާއި، އެހެނީ،މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ކޯޕްރަލް އާދަމްނިޡާމްގ ހެކިބަހުން އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ސުވާލުކުރީމޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓްއަޙްމަދު ޝާންކަނެއެނގޭއިރު،މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ލާންސ ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދެﷲގ ހެކިބަހުން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ގާތު ހުއްޓޭށޭ ބުނެފައިވަނީ މޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓްއަޙްމަދ ޝާންކަނ އެނގޭކަން.

70އިންޓެލިޖެންސުން މަޢުލޫމާތު ލިބުނުކަމާއި، ލިބުނު މަޢުލޫމާތަކީ މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅޭކަމުގެ މަޢުލމާތކަމާއި، އެ ސީނަށް ދިޔަ މީހުންގެ މަޢުލޫމާތާއި، އެ ތަނުން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ފެނުނުކަމާއި، އިބްރާހީމް ރަޝީދު ފެނުމުން ކަން ކުރި ގޮތުގެ ތަރުތީބާއި އެހެނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހުއްޓިވި ކަމާއި، އޭނާ ބަލާފާސްކޮށް، އެ ސަރަހައްދު ބެލިކަމާއި، އިބްރާހީމް ރަޝީދުއާ ކައިރިން މަސްތުވާތަކެތިކަމަށ ޝައްކުކުރެވޭ ރަބަރު ޕެކެޓެއް ފެނުނުކަމާއި، އެ ރަބަރު ޕެކެޓްފެނުމުނ ކަން ކުރިގޮތް ހެކިން ކިޔައިދީފައިވަނީ އެއް ގޮތަކަށެވެ. އިބްރާހީމް ރަޝީދު ސިއްސައިގެން ގޮސް، އަތުގައި އޮތް އެއްޗެއް އެއްލާލި ތަން ފެނުނުކަމުގައްމޯލްޑިވްސ ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ސަރޖަންޓާއަޙްމަދުޝންއާއްލާންސް ކޯޕްރަލް މިރާޙް ޢަބްދުﷲ ބުނާ ބުނުމުގައި އެއްވެސް ފުށުއެރުމެއް ނެތްއިރު، 03 )ތިނެއް( ހެކިންގެ ހެކިބަހުންވެސް އިބްރާހީމް ރަޝޭދުއާ ކައިރިން ބިންމަތިން މަސތުވާތަކެއްޗަށް ޝައްކުކުރެވެއެއްޗެއް ފެނުނުކަމަށް ބުނާ ބުނުމުގައި އެއްވެސް ފުށުއެރުމެއްނެތްކަން އެނގެއެވެ.

71ހެކިބަސް ދިން ހެކިވެރިންގެ ހެކިބަހުގައި، އަދިފެނުނ ގޮތުގައު ކުދިކުދި ފަރަޤުތަކެއެ ހުރިނަމަވެސް، ހެކިބަސްދޭ މައުޟޫޢުގައި ޖައުހަރީ ފުށުއެރުމެއް އޮތްކަމަކަށް ބެލެވޭކަށްނތެވެ.އަދި މައްސަލައިގެ ވާޤިއާތައ އެހެން ގޮތަކަށް ހުރިކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރުގެ ފުށުއެރުންތަކެއް ނުވަތަ ތަޢާރުޟުވުންތަކެއް ހުރިކެމަކަށް ނުދެކެމެވެ.ހަމައެއާއެކު މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢުގެތެރެއިން، ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާގެ ޖައުހަރަށް އަދި ދަޢުވާގެ އަސާސީ ތަރަހައަށް ލޮޅުމެއް އަންނާނެ ވަރުގެ ކަމެއް އޮތްކަމުގައި ނުދެކެމެވެ. މ ހެކިބަހުގެ މިސްރާބު ހުރީ އެއްދިމާލަކަށެވެ. އެއީ މަސްތުވާތަކެތި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ހިޔާޒަތުން ފެނުނުކަމެވެ.މިކަމަށް ހުރަސްއަޅާ ވަރުގެ ޝައްކެއް ހެކިތަކުން ފާހަގައެއްނުވއެވެ.

72އެ ސީން އިން ފެނުނު ރަބަރު ޕެކެޓްތަޙުލީލުކުރުމުންއޭގައި ޑައިމޯފިން ހުރިކަމާއި، ތަކެތީގެ ޖުމްލަ ބަރުދަނަކީ 0.0123 ގްރާމްކަނ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ނަންބަރު (e)/DR/2016/1346K )31މޭ 2016( "މަސްތުވާތަކެތީގެ ތަޙްލީލް ރިޕޯޓް " އިން އެނގޭއިރު، މިކަން މި ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ޕޮލިސް ސްޓޭޝަންއިންސްޕެކްޓަރ މުޙްއްމަދު އީނާސް ޢަބްދުއްލޠީފ ޝަރީޢަތަށް ދީފައިވާ ހެކިބަހުންވެސް އެނގެއެވެ.

73މި ރަބަރު ޕެކެޓުންއިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފިންގަރޕްރިންޓް ފެނިފައިނުވާކަމުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު ބުނެފައިވެއެވެ. މި ބުނާ ބުނުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2016/SC-A/15 ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ރަޝީދުޤަޟިއްޔާގައި، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފިންގަރޕްރިންޓެއ ނެތްކަމަށް ދައުލަތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ފާހަގަކުރި ކުރުމުގެ މައްޗަށ ބިނާކޮށ ބުން ބުނުމެކެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ބޭއްވި އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން މިކަން ފާހގަކޮށްފައިވެއެވެ. މި އަޑުއެހުމުގައި ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް އޮތްނަމަ، އެ ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ދިންނަމަވެސް، މިކަމާ ގުޅޭ އެއްވެސް ހުށަހެޅުމެއް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައެއްނުވެއެވެ. އަދި މިކަމާ ގުޅޭ އެއްވެސް ހެއްކެއްވިޔަސ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައެއްނުވެއެވެ.

74އެހެންކަމުން، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން އޭނާގެ ފިންގަރޕްރިންޓް ފެނިފައިނުވާކަމަށް ބުނިނަމަވެސް، އެފަދަ ރިޕޯޓެއް ދައުލަތުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ރިޕޯޓެއް ހޯދުމަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުނ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާފައިނުވާއިރު، އެކަމާ ގުޅޭ ހެއްކެއްވެސް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިނުވާކަން އެނގެއެވެ.

75ޙަޤީޤަތަކީ މިފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކަށްވެސް ދިފާޢުވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނަކަމާއި، ދިފާޢު ނަގާ ޙާލަތުގައި ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ މިންގަނޑުން ދިފާޢު ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހކަމާއި،އަދި ތުހުމަތުތަކާމެދު ޝައްކު އުފެދޭ މިންވަރަށް ދިފާޢުން ހެކި ހުށަހަޅަންޖެހޭނެކަމެވެ. މި މައްސަލައިގައ ދިފޢ ހެއްކެއް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައެއްނުވެއެވެ. ހަމައެކަނި އޮތީ އިބްރާހީމް މިކަން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން 14 މްރި ޗ 2019 ގައި ދަށު ކޯޓުގައި ކުރިއަށް ދިޔަ އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގައި ބުނެފައިވެއެވެ. ރަޝީދ ބުނު ބުނުމެކެވެ. އެ ބުނާ ބުނުމުގެ މައްޗަށްމަސްތުވާތަކެތި އިބްރާހީމް ރްޝީދުގެ ހިޔާޒަތުން ފެނުނުކަމުގެ މައްޗަށް އޮތ ޙަޤީޤަތް ފިލާނުދެއެވެ.

76އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމެއްގެ މައްޗަށް އެފަދަ ޝައްކެއް އުފެދިފައިވާކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ. އަދި ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން، އެކަމުގައި ޝައްކު އުފެދޭ މިންވަރަށް ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާފައިވާކަމުގައި ބެލެވޭނެ ހަމައެއްވެސް ނެތެވެ.އިޖުރާއީ އުޞޫލުގެ ތެރެއިން އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ފުރިހަމަކުރަންޖހުކަންކަން ފުރިހަމަނުކޮށް، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފިންގަރޕްރިންޓް ފެނިފައިނުވާކަމާއ އަދި ދައުލަތުން ފިންގަރޕްރިންޓް ރިޕޯޓު ހުށަހަޅާފައިނުވާކަމަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދު ބުނާ ބުނުމުގެ މައްޗަށް އެކަނި ބިނާކޮށް،މ ބުނި ބުނުމަކީ ޝައްކު އުފެދޭ މިންވަރުގެ ހެއްކެއްކަމަށް ނުބެލެވޭހިނދު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2016/SC-A/21 އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރި ފަދައިންމ ޙަޤީޤަތް ސާބިތުކޮށްދިނުމުގ ބުރަ ދައުލަތުގެ މައްޗަށް ފުރޮޅިފައިވާކަމުގައި ނުދެކެމެވެ.

77މިކަންކަމުގެ އަލީގައި،މ މައްސަލައިގައި ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ހީވާ ހީވުމެއްގެ މައްޗަށް ދީފައިވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް އޮތް ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް އެކަނި ބުރަވެ، ދިވެހިރާއްޖޭގ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2016/SC-A/21 އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ )އ( އާ ޚިލާފަށްކަމުގައި ނުދެކެމެވެ. މި މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަކާނުލައި، އަދި ހެކިންގެ ހެކިބަހާ ގުޅޭގޮތުން އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަށް ލިބނުދީތޯ، އަދި މިކަމުގ ސަބަބުން ކުށުން ބަރީއަވުމުގެ ފުރުޞަތު ހަނިވެފައިވޭތޯ

78ޕްރިސިޑެންސް 7ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވާނަ މާއްދާގަ )ކ( ގައިވަނީ ދަޢުވާ ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ހާޒިރުކުރި ހެކީންނާ ސުވާލުކުރުމާއި، އެ މީހަކު ބޭނުން ހެކީން ޝަރީޢަތަށް ހާޒިރުކޮށްދިނުމަށް ކޯޓުގައި އެދުމާއި، އެ ހެކީންނާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ސުވާލުކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަމަށެވެ.

79ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 147 ވަން މާއްދާގަ )ށ( ގައި ބަޔާންކުރަނީ ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ފުރަތަމަ ހެކިބަސް ދޭނީދައުލަތުން ހާޒިރުކުރާ ހެކިންކަމަށާއި، ދައުލަތުން ހާޒިރުކުރާ ހެކީންނާ ދައުލަތުން ސުވާލުކޮށް ނިމުމުން،އެ ހެކިން ކްރޮސް-އެގްޒެމިންކުރުމުގެ ޙައްޤު، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ލިބިގެންވާކަމަށާއި، އެ މާއްދާގެ )ނ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އެ މާއްދާގެ )ށ( ގެ ދަށުން ހެކީން ކްރޮސް-އެގްޒެމިންކުރުމުގ ގޮތުނެ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އެ ހެކީންނާ ސުވާލުކުރާއިރު، ސުވާލުކުރެވޭނީ، އެ ހެކީން ދޭން ހެކިބަހުގައި ހިމެނުނު ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން އެކަނިކަމަށާއި، އޭގެ ބޭރުން އެއްވެސ ސުވާލެއް ނުކުރެވޭނެކަމުގައެވެ. ބުނެވިދިޔަ މާއްދާގެ )ށ( ގެ ދަށުން ދައުލަތުގެ ހެކީން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ކްރޮސް-އެގްޒެމިންކޮށް ނިމުމުން، އެ މީހުން ރީ-އެގްޒެމިންކުރުމުގެ ޙައްޤު ދައުލަތަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

80ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 147 ވަނަ މާއްދާގެ )ބ( ގައި ބަޔާންކުރަނީދައުލަތުން ހާޒިރުކުރި ހެކީންގެ ހެކިބަސް ނަގާ ނިމުމުން، އަދި އެ ހެކީން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ކްރޮސް- އެގްޒެމިންކޮށް ނިމުމުން، ދެން ހާޒިރުކުރާނ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ހާޒިރުކުރަން ބޭނުންވާ ހެކިންކަމުގައެވެ.

81ދާވަނ އިސްތިއުނާފަ ނުކުތާގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން އުފައްދީޖަދަލަކަ މިމައްސަލ ނިންމާފައިވަނީ ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތުއިބްރާހީމ ރަޝީދުއަށް ދިނުމަކާނުލައި، އަދ ހެކިންގެ ހެކިބަހާ ގުޅޭގޮތުން އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިނުދީކަމުގައެވެ.

82ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި މިކަން ހިނގާފައިވާގޮތަށް ބަލާއިރު، ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ހެކިން ހާޒިރުކޮށް، ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގާފައިވަނީ 06 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައި ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމުގައެވެ. އެ ދުވަހު ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 147 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމުގައި ދައުލަތުން ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމަށްފަހު، އިބްރާހީމް ރަޝީދު އެ ހެކިން ކްރޮސް -އެގްޒެމިނ ކުރުމަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަށް ފުރުޞަތު ދިނުމުން، ޚުދު އިބްރާހީމް ރަޝީދު ހެކިން ކްރޮސް-އެގްޒެމިންކޮށް، ހެކިންނާއި ސުވާލުކޮށްފައިވެއެވެ. ހެކިންނާ ތަފާތު ސުވާލުތައް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ކުރެވުނުއިރު، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ސްޓޭޓްމަންޓް ދޭކަން ފާހަގަކުރެވޭކމަށާއި،ތަކުރާރުކޮށް އެއް ސުވާލެއް ކުރާކަމަށް ބަޔާންކޮށް ދައުލަތުން އިޢުތިރާޟު ކޮށްފައިވާކަންވެސް އެނގެއެވެ. މިކަމާ ގުޅިގެން ހެކިވެރިޔާ ބުނާ ބުނުމުގެ މައްޗަށް ހެކިވެރިންގެ ފަރާތުން ޖަވާބުދީފައިވާ ކަންކަމުގައި ސުވާލު ތަކުރާރުނުކުރުމަށާއި، އިބްރާހީމް ރަޝީދު ޤަބޫލުކުރްގޮތް )ސްޓޭޓްމެންޓެއްގެ ގޮތުގައި( ބަޔާންކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ހެކިވެރިޔާއާ ސުވާލުކުރުމަށާއި، އަދި ހެކިންނާ ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަށ ދެވޭނެކަމުގައި ހެކިބަސް ނެގި މަޖިލީހުގައި ފަނޑިޔާރު ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

83އެ ދުވަހު އަޑުއެހުން ނިންމާލުމުގެ ކުރިން، ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމަށް 25 ސެޕްޓެންބަރު 2022ގެ 15:00 އެންމެ ރަނގަޅުތޯ ފަނޑިޔާރު ސުވާލުކުރުމު ން، އެންމެ ރަނގަޅު ކަމުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު ބުނެފައިވެއެވެ. އެކަމުގައި އެއްވެސް އިޢުތިރާޟެއް އޮތްކަމަކަށް ނުވަތަ ޚުލާޞާ ބަޔާނުގެ ކުރިއަށް ހެކިންގެ ހެކިބަހާއި ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަދައްކަން ބޭނުންވާކަމުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު ބުނެފައެއްނުވެއެވެ.

84ދައުލަތުން 04 ޖަނަވަރީ 2022 ގައި ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅިއެވެ. އެ ދުވަހުގެ އަޑުއެހުމުގައި ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދު ތައްޔާރުނުވކަމަށާއި، 24 )ސައުވީސް ގަޑިއިރު( ނަމަވެސް އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަށް ދިނުމަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދު އެދިފައިވެއެވެ. އަދި އެގޮތުގެ މަތިން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމަށް 01 ފެބުރުވަރީ 2022 އަށް ތާވަލުކޮށް، މި ތްރީޚުގައާ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅިއެވެ.

85ދެން ބަލަން މި ޖެހެނީ ހެކިންގެ ހެކިބަހާ ގުޅޭގޮތުން އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަށް ލިބިފައިވޭތޯއެވެ. 01 ފެބުރުވަރީ 2022 ގެ ބަޔާނަށް ބަލާއިރު، ހެކިބަހުގެ ބޮޑެތި ފުށުއެރުންތައް ހުރިކަމާއި، އިބްރާހީމް ރަޝީދު މި ޤަބޫލުކުރާ ކުރުންތަކާއ ގުޅި ގޮތުން ތަފްޞީލުކޮށް މިކަންކަން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ބަޔާންކޮށްދީފައިވއެވެ. މި ދުވަހުގެ އަޑުއެހުން ނިންމާލީ ޙުކުމ ކުރާން ތާރީޚެއް އޢުލާނުކުރުމަށް ފަހުއެވެ.

86އޭގެ ފަހުން 02 އޮގަސްޓް 2023 ގައް މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުމެއް އޮތެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުމުގައިވާ ފަދައިނޭފަނޑިޔާރު ބަދަލުވެފައިވާކަން މައްސަލައިގެ ޚަޞްމުންނަށް އަންގާފައިވެއެވެ. އަދި އެ އަޑުއެހުމަކީ މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ގޮތުގެ އިޖުރާއަތު ކަނޑައެޅުމަށް ބޭއްވި އަޑުއެހުންކަންވެސިފަނޑިޔާރުގެ ފަރާތުން ބަޔާންކޮށްދީފައިވެއެވެ.އ މައްސަލެ ގޮސްފައިވާ ހިސާބާއި ގުޅޭ ގޮތުން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ބުނެފައިވަނީ ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ފަދައިން އެންމެ ފަހު އަޑުއެހުމުގައި ޚުލާޞާ ބަޔާން އިއްވާފައިވާކމަށާއި،ދައުލަތުން ބަޔާންކުރި ފަދައިން މައްސަލައިގައި ދެން އޮންނާނީ ސާބިތުވޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ކަމުގައެވެ. އަދި ހެކިބަސް ލިޔެފައިހުރިގޮތާއި، އަދ ހެކިބަހުގައި ހުރި ފުށުއެރުންތަކާއި، ޖަވާބު ދިނުމުގައި ހުރި ތަފާތުތަކަށ ރިޢާޔަތްކުރުމަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދު އެދިފައިވެއް ވެ. މި އަޑުއެހުން ނިންމާވެލުނީވެސ ޙުކުމުކުރާނެ ދުވަހެއް އިޢުލާންކުރުމަށް ފަހުއެވެ. މި އަޑުއެހުމުގައިވެސް ހެކިންގެ ހެކިބަހާއި ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަދައްކަން އިބްރާހީމް ރަޝީދު ބޭނުންވާނަމަ، އެ ފުރުޞަތު އޮތެވެ. އަދި ހެކިންގެ ހެކިބަހާއި ގުޅޭ ގޮތުން އިތުރަށް ވާހަ ކަދައްކަނ ބޭނުންވާނަމަ، އެކަމށެއެދުމުގެ ފުރުޞަތުވެސް އޮތެވެ. އެހެނަސް، އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ އެ ފަރާތުން ބަޔާންކުރި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކޮށްދިނުމަށެވެ. މިނޫންކަމަކަށ އިބްރާހީމް ރަޝީދު އެދިފައެއްނުވެއެވެ.

87މައްސަލައިގައް ކަނި ހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބެލުމުން، ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަށް ލިބުނުކަމާއި، އަދި ހެކިންގެ ހެކިބަހާއި ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތުވެސް ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 867/Cr-C/2017 "ޝަރީޢަތް ނިމުން ގޮތުގު ރިޕޯޓް" ގެ 25 ވަނަ ނުކުތާ އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަށް ފަހިވެފައިވާކަން އެނގެއެވެ. މިކަމުގައި ޝަރީޢަތުން އިޖުރާއަތުގެ އެއްވެސް އުޞޫލަކާއި އަދި އިޖުރާއަތުގެ އެއްވެސް ހަމައަކާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ. ޝަރީޢަތުން ޙުކުމަކަށް ވާސިލުވުމުގެ ކުރިން ފަރުވާ ބޭނުންވާކަމަށް ބުނެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ހުށަހަޅާފައިވާކަމުގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުން ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވުމަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުން ލިބެން އޮތ ރައްކާތެރިކަމަކުން މަހުރޫމްކުރުންތޯ

88މ ނުކުތާގައިއިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ މައްސަލއިގަ ޝަރީޢަތްހިނގަމުންދަނިކޮށް އިބްރާހީމްރަޝީދުއަކ މަސްތުވާތަކެއްޗަށްދެވިހިފާފައިވާ މީހަކަށްވާތީ ފަރުވާގެ ނިޒާމު އިޚްތިޔާރުކުރަން ބޭނުންވާކަމަށް ބުނެ އެ ފުރުޞަތު ފަހިކޮށްދިނުމަށް 13 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ސިޓީއެއް ފޮނުވާފައިވާކަމުގައެވެ. އަދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ފަރާތުންވެސމ މަޢުލޫމާތު ހިއްސާނުކޮށް، އޭގެ ސަބަބުން މުއްތަހަމްއަށް ލިބޭނެ މަންފާ ގސްދުގައަ ނިގުޅައިގަނެފައިވާކަމުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވެއެވެ.

89ޕްރިސިޑެންސް 8މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލަތަކުގައި ކޯޓުތަކުގެ އިޚްތިޞާޞްއާއި ފަރުވާގެ އިޖުރާއަތު ތަރުތީބުވެފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު،މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމުގެ ކުށުގެ ނުވަތަ މަސްތުވާތަކެތި ޕެޑްލްކުރުމުގ ކުށުގެ ދަޢުވާއުފުލިފައވިމީހެއްގެ މައްޗަށް ޑްރަގް ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞް ހިނގާނީ އޭނާއަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިވާ މީހެއްނަމަ، އަދި އޭނާއަކީ އޭނާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ ކުށަށް އިޢުތިރާފުވެފައިވ ނުވަތަ އިޢުތިރާފުވުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާ މީހެއްނަމަ، އަދި އޭނާއަކީ މަސްތވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގައިބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ދަޢުވާ އެހެން ކޯޓެއްގައި އުފުލިފައިވާ މީހެއްކަމުގައިނުވާނަމަ، އަދި އޭނާއަކީ ޑްރަގް ކޯޓުގެ ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވެފައިވާ މީހަކަށްވާނަމައެވެ. މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( އެހެންކަމުން، ޑްރަގް ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބިދެވޭ މައިގަނޑު އަސާސަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިވުމެވެ. އަދި އެކަމަކަށް އިޢުތިރާފުވުމެވެ.

90އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް އުފުލިފައިވާ ދަޢުވާއަކީ ޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ދަޢުވާއެވެ. މ ދަޢުވާ ކުރެވޭނީ އެ މީހަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިނުވާ މީހެއްކަމަށް ބަލައިގެންނެވެ. އާންމު އުޞޫލުން މި ނަތީޖާއަށް ވާސިލުވަނެއ މީހެއްގެ އިޢުތިރާފުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެންނެވެ. މ މައްސަލއިގަ ތަޙްޤީޤުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިވާ މީހެއް ކަމަށް އޭނާ ބުނެފައެއްނުވެއެވެ.އޭގެ ބަދަލުގައި ބުނެފައިވަނީ ތަޙްޤީޤަށްބަޔާނެއ ދޭން ބޭނުންނުވާކަމުގައެވެ. މި މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތުގެ އެއްވެސ މަރުޙަލާއެއްގައިއިބްރާހީމް ރަޝީދުއަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިވާ، އަދި އެކަމަށް ދައުލަތުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ފަރުވާ ލިބިގަންނަން ބޭނުންވާ މީހެއްކަމުގައި ބުނެފައެއްނުވެއެވެ.

91އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން 13 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ފޮނވު ސިޓީގައި އޭނާއަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިވާ މީހެއްކަމަށް ބުނެފައިވާއެވެ. މި ސިޓީގެ ޖަވާބުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަކީ މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރާ މީހެއްކަމަށާއި، ފަރުވާ ބޭނުންވާ މީހެއްކަމަށް ބުނެފުނަމަ، ޑްރަމ ކޯޓުގް ފަރުވާގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ފަރުވާގިފުރުޞަތ ފަހވެގެންދާނެކަމަށް ބަޔާންކޮށް، 21 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައި ސިޓީގެ ޖަވާބުދީފައިވެއެވެ.

92މ ސިޓީއަކީ ހެކިންގެ ބަޔާންތައް ނެގުމަށް ފަހު އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ފޮނުވާފައިވާ ސިޓީއެއްކަން ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުންތަކުގެ ތާރީޚުތަކަށް ބެލުމުން އެނގެއެވެ. އެއަށްފަހު، 04 ޖަނަވަރީ 2023 ގައި ދައުލަތުގެ ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅިއެވެ.އެ އަޑުއެހުމަކީ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުންވެސް ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމަށް ތާވަލުކުރެވުނު އަޑުއެހުމެއްކަމުގައިވީނަމަވެސް، އިބްރާހީމް 30 މެއި 2016 ގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ދީފައިވާ ބަޔާން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ނަންބަރު A1/INDIV/2022/780-196 )21 ސެޕްޓެންބަރު 2022( "އަމިއްލަ ފަރާތްތަކަށް ފޮނުވާ ސިޓީ" ހެކިންގެ ބަޔާން ނެގުމަށް އަޑުއެހުމެއް ބޭއްވިފައިވަނީ 06 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައެވެ. ރަޝީދުއަށ އެއަށް ތައްޔާރުނުވެވޭކަމަށް ބުނުމުން، އޭނާއަށް އިތުރު ފުރުޞަތެއް ދީފައިވެއެވެ. އިބްރާހީމް ރަޝީދު ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހަޅާފައިވަނީ 01 ފެބުރުވަރީ 2023 ގައެވެ. އެ އަޑުއެހުމުގައިވެސް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް އުފުލާފައިވާ ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރާކަމުގައި ބުނެފައިވެއެވެ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލގިއޮފީހަށް ފޮނުވާފައިވާ ސިޓީއާއި، އަދި އޭގެ ޖަވާބުގައި އެ އޮފީހުން ހިއްސާކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތުގެ އަލީގައި، ފަރުވާ ބޭނުންވާކަމަށް ބުނުމުގެ ފުރުޞަތު މި އަޑުއެހުމުގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަށް ތަނަވަސްވެފައި އޮތެވެ.

93މީގެ އިތުރު ފުރުޞަތެއްވެސ އިބްރާހީމް ރަޝީދުއަށް ލިބުނެވެ. އެއީ މައްސަލައިގެ ފަނޑިޔާރު ބަދަލުވެފައިވާކަން އިޢުލާންކުރުމަށ 22 އޮގަސްޓް 2023 ގައި ބޭއްވި އަޑުއެހުމުގައި މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދު ބޭނުންވާގޮތް އެ ފަރާތުގެ ފުށުން ސާފުކުރެވުނު ހިނދުއެވެ. ނަމަވެސް، މިކަމ ގުޅާ އެއްވެސް ބަހެއް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނެފައެއްނުވެއެވެ. މި ވާހަކަ އައްވަލަށް އިބްރާހީމް ރަޝީދު ދައްކާފައިވަނީ އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ ސާބިތުވާކަމަށް 17 އޮގަސްޓް 2023 ގައި ކަނޑައެޅުމަށްފަހު، 23 އޮގަސްޓް 2023 ގައީ އަދަބާއި ގުޅި ގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމަށް ފުރުޞަތު ދިން މަޖިލަހުގައެވެ. އެއިރު އޮތީ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުނ ކުށާށް އިޢުތިރާފުވުމުގެ މަރުޙަލާ ފަހަނައަޅައި ގޮސްފައެވެ.

94ޤާނޫނުގް ރައްކާތެރިކަން ބޭނުންވާ ޙާލަތުގައި، އެ ރައްކާތެރިކަމަށް އެދެންޖެހޭނީ އެކަމަށް އެދޭ ފަރާތުންނެވެ. އެއީ ޤާނޫނު ތަރުތީބުވެފައިވާގޮތެވެ. ޤާނޫނުގައި ވަކި ކަމެއް ވަކި ގޮތަކަށް ކުރަންއޮންނަ ޙާލަތުގައި، އެކަމެއް ކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އިޖުރާއަތުގެ ތެރެއިން އެކަން ކުރަންޖެހޭ ފަރާތަކުން އެކަން ކޮށްފައިނުވާނަމަ، އެހެން ފަރާތަކުން ނުވަތަ އެހެން ވުޒާރާއަކުން އެކަމަކަށް ޒިންމާ ނަގާކަށްނުޖެހޭނެއެވެ. އަދި ފާއްޟއްޔަތު ނެތިދާފަހުނ އެކަމެއް ހުށަހެޅުމުން، އެކަމަށް ރިޢާތްތެރިކަނ ދިނުމަށް ޤާނޫނު ތަންނުދޭ ޙާލަތުގައި، އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރާކަށްވެސް ނުޖެހޭނެއެވެ.

95މި މައްސަލައިގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދު ޢަމަލުކުޅ ގޮތުގަ މައްޗަށް ބަލައި،މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހ ޤާނޫނުން ލިބެން އޮތް ރައްކާތެރިކަމަކުން މަހުރޫމްކޮށްފައިވާކަމަށް ބެލެވޭނެ އަސާސެއް އޮތްކަމުގައި ނުދެކެމެވެ.

96އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި ކަންކަނު އެގޮތުގެ މަތީން ހުރުމުން، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 867/Cr-C/2017 ޤަޟިއްޔާއިސްތިއުނާފުކުރުމަށ އެދް އިބްރާހީމް ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެ ޤަޟިއްޔާގައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅަންޖެހޭކަމުގައި ދެކެމެވެ.

97ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.

98ފަނޑިޔާރް ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައޔަށު އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.