ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2021/HC-A/012
އިބްރާހީމް ޢަލީމަނިކު ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިޔާ، 2021/HC-A/012
Ibrahim Aleemaniku v. State Bank of Indiyaa 2021/HC-A/012 (2021/HC-A/012, High Court of the Maldives, 11 March 2021)
އިބްރާހީމް ޢަލީމަނިކު ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިޔާ
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ދަޢުވާއަކީ ހުށަހެޅިފައިވާ ގޮތަށް ބަލައި ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ދަޢުވާއެއް ނޫންކަމަށް ޙުކުމްކުރި.
ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ އިން ދޫކުރި ލޯނުތަކުގެ ފައިސާ ދެއްކުމަށް ގެރެންޓަރެއްގެ މައްޗަށް ވެސް ޙުކުމްކުރެވި، ރަހުނުކުރި ރިސޯޓު ވިއްކާލުމުގެ ހުއްދަ ތަންފީޒީ ޤަޟިއްޔާތަކުން ބޭންކަށް ދީފައިވަނިކޮށް، ކޯޓުން ބޭރުގައި 27 ފެބުރުވަރީ 2020 ގައި ދަރަނީގެ އަދަދާ މެދު އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާ ކަމަށް ބުނެ ބާކީ ދަރަނި ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި ގެރެންޓަރު ސިވިލް ކޯޓަށް ދަޢުވާ ހުށަހެޅިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ، މިއީ ވަކި އެއްބަސްވުމެއްގެ މައްޗަށް ކުރި އާ ދަޢުވާއެއް ކަމަށާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 (ހ)، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 އާއި 20، ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ހ)، ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 3 އާއި 2012/HC-A/305 ގެ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ. ބޭންކުން ބުނީ ހުށަހެޅުން އަނބުރާ ގެނެސްފައިވާތީ އެއްބަސްވުމެއް ނެތް ކަމަށާއި issue estoppel އާއި abuse of process ފުރިހަމަވާ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ރަހުނު ވިއްކާލުމުގެ ހުއްދަ ދީފައިވާ ތަންފީޒީ ޤަޟިއްޔާތައް ކުރިއަށްދަނިކޮށް، ކޯޓުން ބޭރުގައި ދަރަނީގެ އަދަދާ މެދު އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާ ކަމަށް ބުނެ ވަކި ދަޢުވާއެއް ހުށަހެޅުމުން، ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ތަޠުބީޤުކޮށް ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދިއުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމީ ރަނގަޅަށްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ދަޢުވާގައިވާ ކަންކަމަކީ ތަންފީޒީ ޤަޟިއްޔާގެ ތެރެއިން ބަލަންޖެހޭ ކަންކަން ކަމަށާއި، ވަކި ޤަޟިއްޔާއަކުން ބެލުމަކީ ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާ އިޖުރާއަތު ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން ކަމަށް ބަލައި، ރެސް ޖުޑިކާޓާ ތަޠުބީޤުކުރީ ރަނގަޅަށްކަމަށް ކަނޑައެޅި؛ ދަޢުވާގެ މައުޟޫޢާ ގުޅޭ ނުކުތާތައް ބަލަންޖެހޭ ހަމައެއް ނެތްކަމަށާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 (ހ) ގެ ޙައްޤު ދީފައިވާ ކަމަށް ކަނޑައެޅި.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި އިޞްލާޙުކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ފާހަގަވެގެން ރެޖިސްޓްރޭޝަނުން ފުރުޞަތު ދިނުމުން، އެ ފުރުޞަތުގައި ހުށަހަޅާ ފުރަތަމަ ހުށަހެޅުމަކީ އިޞްލާޙު ކަމުގައި ބަލައި، އިތުރު އިޞްލާޙެއް ނުޖެހޭނަމަ އެ ފޯމު ޤަބޫލުކުރެވޭނެއެވެ. ރެޖިސްޓްރޭޝަނުން ނާންގައި އޭގެ ފަހުން ފޮނުވާ ފޯމެއް (އިތުރު ނުކުތާއާއެކު) ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 9)
- ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުން ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން މަރުޙަލާ ކުރިއަށް ގެންގޮސް، ދެފަރާތަށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތުދީ، އިޖުރާއީ ނުކުތާއާ ގުޅޭގޮތުން ވިޔަސް ދެފަރާތަށް ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަށްފަހު ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށް ނިންމާނަމަ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ އިންސާފުން ޝަރީޢަތްކުރެވުމުގެ ޙައްޤު ނުލިބޭކަމަށް ބެލޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 12.3)
- ދަށުކޯޓުން ދަޢުވާގެ މައުޟޫޢަށް ނުގޮސް އިޖުރާއީ ސަބަބަކާހުރެ (ރެސް ޖުޑިކާޓާ) ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދިއުމަށް ނިންމާފައިވާނަމަ، ދަޢުވާގެ މައުޟޫޢާ ގުޅޭ ނުކުތާތަކާ (މިސާލަކަށް ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 އާއި 20 ވަނަ މާއްދާ) މެދު އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން މައުޟޫޢީގޮތުން ބަލައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 13، 15)
- ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ޤާނޫނީ އޮޅުމެއް އަރާފައިވާ ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން ނުފުދޭނެއެވެ. ޚިލާފުވެފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ނުވަތަ ޤާނޫނެއްގެ ކޮން މާއްދާއަކާ ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ކޮން ނައްޞަކާކަން ތަފްޞީލުކޮށް ބަޔާންކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ. އެހެން ނުކޮށް ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ހ) އާ ޚިލާފުކަމަށް ހުށަހަޅާ ނުކުތާއަކީ ބަލައިގަނެ ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭނެ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 14)
- ރަހުނު ތަންފީޒުކުރެވޭ ޤަޟިއްޔާގެ ތެރެއިން ހުށަހަޅައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅިދާނެ ކަންކަން (ދައްކަންޖެހޭ މިންވަރާއި ދެއްކި މިންވަރާއި ރަހުނާ މެދު ވެވުނު އެއްބަސްވުން ފަދަ) ވަކި މައުޟޫޢީ ޤަޟިއްޔާއަކުން ބަލައިފިނަމަ ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމަށް ހުރަސްއެޅި ތަންފީޒީ އިޖުރާއަތު ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބޭތީ، އެފަދަ ދަޢުވާއަކަށް ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ތަޠުބީޤުވާނެއެވެ. ރެސް ޖުޑިކާޓާއަކީ ފައިސަލާކުރަނިވި ޙުކުމެއް ކުރެވިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ނުވަތަ ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް ކަންކަމުގެ މައްޗަށް އެ ފަރާތްތަކުން އިތުރު ދަޢުވާ ކުރުން މަނާކުރާ މަބްދައެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 17-18)
- ޙުކުމާ އެއްގޮތަށް ފައިސާ ނުދައްކާ، ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމަށް ހުރަސްއެޅުމަށް ކުރާ ދަޢުވާއަކީ frivolous އަދި vexatious ދަޢުވާއެއް ކަމަށާއި abuse of court process އަށް ފެތޭ ދަޢުވާއެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އެފަދަ ދަޢުވާތައް ތަންފީޒީ މަރުޙަލާގައި ޙައްލުކުރެވެންޖެހޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 19-20)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ އަދި 20 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި) އަދި 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-L/91
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/SC-A/25 (އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައި)
- ސުޕްރީމް ކޯޓު: ބަނީ ހޯލްޑިންގްސް (ބީ.ވީ.އައި) ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/HC-A/06
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/HC-A/305 (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
- ބެންޗު
- ޙުސައިން މަޒީދު، ޢަލީ ސަމީރު، މުޙައްމަދު ފައިޞަލް
- ރައުޔު ލިޔުނު ފަނޑިޔާރު
- ޙުސައިން މަޒީދު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް