ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2021/HC-A/034
ޙުސައިން އިރުފާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް، 2021/HC-A/034
Hussain Irufaan v. Prosecutor General 2021/HC-A/034 (2021/HC-A/034, High Court of the Maldives, 17 February 2021)
ޙުސައިން އިރުފާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ބަލި ޙާލަތާ ގުޅޭ ސުވާލުތަކަށް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސަސްއަށް އެކަށީގެންވާ ގޮތުގައި ޖަވާބުދާރީވެވިފައި ނުވާތީ، 2018/HC-A/208 އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލިއެވެ.
ކެނަބިސް ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާއެއްގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައިވާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް، ޕައިލްސް ބައްޔާއި ނަފްސާނީ ދަތިތަކަށް ބުނެ ތަކުރާރުކޮށް ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަން އެދުނު ނަމަވެސް ފަރުވާ ނުލިބުނުކަމަށް ބަންދު މުރާޖަޢާ އަޑުއެހުންތަކުގައި ބުނިއެވެ.
ދައުލަތުން ބުނީ ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއްގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހަކު މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ބަންދުގައި ހުންނަންޖެހޭކަމަށާއި، ފުރާނައަށް ނުރައްކަލެއް އޮތްކަން ކަށަވަރުނުކޮށް ދޫކުރުމަކީ 2018/HC-A/208 އާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނީ 2 މަސް ވަންދެން ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަން އެދުނު ނަމަވެސް ނުދެއްކި ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާއެއްގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައިވާ މީހަކު ސިއްޙީ ޙާލަތަށް ބަލައި ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރަކީ 2018/HC-A/208 ގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލާ ޚިލާފު އަމުރެއްތޯ؛ އަދި ބަންދުގައިވާ މީހާގެ ސިއްޙަތަށް ނުރައްކަލެއް ނެތްކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ ކާކު.
ނިންމި ގޮތް
ދައުލަތުގެ އިސްތިއުނާފު ބަލައިނުގަނެ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރަށް ބަދަލުނުގެނެސް ޤާއިމްކުރި
ޝަރީޢަތުން ތަކުރާރުކޮށް ފުރުޞަތު ދިނުމުންވެސް ދައުލަތުން ބަލި ޙާލަތު ސާފުކޮށްނުދިނުމުން، ނުރައްކަލެއް ނެތްކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ދައުލަތަށް އަރާއިރު، އެންމެ ފަހު ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރުމަކީ 2018/HC-A/208 އާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު ލިބިފައިވާ މަޢުލޫމާތުން ޟަރޫރީ ޙާލަތެއް ނުފެންނާތީ ދައުލަތަށް ބަންދަށް އަލުން އެދެވިދާނެއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 7) ބަންދުން ދޫކުރެވިފައިވަނީ ސިއްޙީ ޙާލަތަށް ބަލައި އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއްގެ ދަށުންކަމާއި، ޢާންމު އުޞޫލުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބަންދުގައި ހުންނަންޖެހޭކަން ދެފަރާތުންވެސް ޤަބޫލުކުރާއިރު، ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއްގައި ބަންދުން ދޫކުރުމާބެހޭ ނުކުތާގައި އިތުރަށް ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭކަމަށް ނުދެކެމެވެ.
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 10) ޖަލު ބަންދުގައި ހުރި މީހެއްގެ ބަންދަށް ލުއި ދެވޭނީ، އެ ފަރާތަށް ލިބެންވާ ފަރުވާ ނުދެވި ފުރާނައަށް ނުވަތަ ސިއްޙަތަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ފަދަ ސަބަބުތަކެއް ހުރިނަމައެވެ (2018/HC-A/208).
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 20) ބަންދުގައިވާ މީހަކު ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަން އެދުމުން އެކަށީގެންވާ އަޅާލުމެއް ނުލިބޭކަން ޝަރީޢަތުން ފާހަގަކޮށްފިނަމަ، އޭނާ ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެހޭކަން ކަށަވަރުކުރުމުގެ ޒިންމާ ބަންދު މަޖިލީހަށް ޙާޟިރުވާ ފަރާތެއްގެ ހައިޘިއްޔަތުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ މައްޗަށް އޮވެއެވެ؛ ކޭސް ޕްރޮސީޑިންގްސްގައި ލިޔެފައި ނެތުމާއި ވަކީލު ބަދަލުވުމާއި ކަރެކްޝަންސްގައި ނޯޓުނުކުރެވުމަކީ ފަރުވާ ލިބުމަށް ހުރަސްއެޅޭ ސަބަބަކަށް ނުވާނެއެވެ.
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 20) ފަރުވާ ކުޑަކަން ދެމިގެން ހިނގައްޖެނަމަ ބަންދުގައިވާ މީހާގެ ފުރާނައަށް ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަމަށް ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެންމެ ފަހު ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ބަންދަށް ލުއި ދެވިދާނެއެވެ؛ ނަމަވެސް ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުން ލަސްވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ދޫކޮށްލުމަށް މިއީ ހުއްޖަތަކަށް ނުވާނެއެވެ. ފަނޑިޔާރު ބަލަންވާނީ ވަށައިގެންވާ ހުރިހާ ކަމަކަށެވެ (ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަން އެދުނުކަން ސަމާލުކަމަށް ގެނައުން، ނުދެއްކުނު ސަބަބު، ފާއިތުވި މުއްދަތު، މުއައްސަސާތަކުން އެޅި ފިޔަވަޅު، ޝަރީޢަތުން ކުރި މަސައްކަތް).
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 24) ބަންދުގައިވާ މީހާ ތަކުރާރުކޮށް ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަން އެދި އެކަން ޝަރީޢަތުގެ ސަމާލުކަމަށް އައިސްފައިވާއިރު، ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކިކަމާއި އެފަދަ ނުރައްކަލެއް ނެތްކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ދައުލަތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ތަކުރާރުކޮށް ފުރުޞަތު ދެވުނު ނަމަވެސް ދައުލަތުން ލިޔެކިޔުން ހުށަނާޅާނަމަ، ނުރައްކަލެއް ނެތްކަމަށް ބަލައި ކުރިއަށް ދިއުމަކީ ބަންދުގައި ތިބޭ މީހުންނަށް އަޅައިނުލުމަށް ހުޅުވާލެވޭ ދޮރެކެވެ. ފަނޑިޔާރުގެ ޒިންމާއަކީ ބަންދުގައިވާ މީހާގެ ޙައްޤާއި މުޖުތަމަޢުގެ ޙައްޤު ބެލެންސްކުރުމެވެ.
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 26-27) ސިއްޙީ ޙާލަތަށް ބަލައި ބަންދުން ދޫކުރުމަކީ ދާއިމީ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ދޫކުރަންވާނީ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް އޮތް ނުރައްކާ ކުޑަކުރާ ހަރުކަށި ޝަރުޠުތަކާއެކު، ސިއްޙަތަށް އޮތް ނުރައްކާ ކުޑަވާންދެންނެވެ؛ ސާފުނުވެ އޮތް މަޢުލޫމާތު ލިބުމުން ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް އެދުމުގެ ފުރުޞަތު ދައުލަތަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 29-30) ދޫކުރުމުގެ ކުރިން ލިޔެކިޔުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދައުލަތަށް ދިނުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތް ނަމަވެސް، ޝަރީޢަތުން ބަލި ޙާލަތު ދެނެގަތުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފައިވާތީއާއި ދައުލަތުން ޢަމަލުކުރި ގޮތުން ފުރުޞަތު ދިނަސް ކަށަވަރުނުވާނެކަމަށް ބެލެވޭތީ، ދޫކުރި ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެނައުމަށް ނުފެނެއެވެ؛ ނަމަވެސް މިހާރު ލިބިފައިވާ މަޢުލޫމާތަށް ބަލާއިރު ޟަރޫރީ ޙާލަތެއް ނެތުމުން، ދައުލަތުން އެދިއްޖެނަމަ އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ.
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ދައުލަތުގެ ނުކުތާގައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ)، 59 ވަނަ މާއްދާ، 60 ވަނަ މާއްދާ (ދައުލަތުގެ ނުކުތާގައި)
- ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާ (ދައުލަތުގެ ނުކުތާގައި)
- 2018/HC-A/208 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޒާމިލް)
- 2021/HC-A/33
- 2020/HC-A/202
- ބެންޗު
- ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ، ޢަލީ ސަމީރު، ޙުސައިން ޝަހީދު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް