ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/291
އެސްޓޭޓް އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕވޓ ލޓޑ ވ. ފާޠިމަތު ފަތުޙިއްޔާ ޙަސަން، 2018/HC-A/291
Esteyt International Pvt Ltd v. Fathimath Fathuhiyaa Hassan 2018/HC-A/291 (2018/HC-A/291, High Court of the Maldives, 16 June 2020)
އެސްޓޭޓް އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕވޓ ލޓޑ ވ. ފާޠިމަތު ފަތުޙިއްޔާ ޙަސަން
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރީ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުވުމުގެ ކުރިން ކަމަށާއި 5.1 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ނޫންކަމަށް ބުރަވެވެން ނެތުމުން ބާޠިލުކުރުމުގެ ކުރިން ލިބެންޖެހޭ ފައިސާ ނަގައި ނުދެވޭނެކަމަށެވެ.
ބިމެއްގައި 10 ބުރީގެ ޢިމާރާތެއް ކުރުމަށް ފައިސާ އިންތިޒާމުކޮށް، ބަދަލުގައި 9 އަދި 10 ވަނަ ފަންގިފިލާ 18 އަހަރަށް ކުލި ނުނަގާ ކޮންޓްރެކްޓަރަށް ދިނުމަށް 2008 ގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއް، ބިމުގެ ވެރިފަރާތުގެ އެދުމުން ހައިކޯޓުގެ 2012/HC-A/243 ޤަޟިއްޔާއިން ބާޠިލުކޮށް ކޮންޓްރެކްޓަރު ހޭދަކުރި 3,379,127 ރުފިޔާ ދިނުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. ދެން ކޮންޓްރެކްޓަރު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލިބެންޖެހޭ ބަދަލު ހޯދުމަށް ވެރިފަރާތުގެ ވާރިސުންގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ 2012/HC-A/243 ޤަޟިއްޔާއާއި އެއްބަސްވުމާއި ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 (ހ) އާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، ޚަރަދު އަނބުރާ ލިބުމަކީ އެދިފައިވާ ބަދަލު ލިބުން ނޫންކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ބިމުގެ ވެރިފަރާތުގެ އެދުމަށް ކޯޓުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށް، ކުރި ޚަރަދުގެ ބަދަލު ދިނުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޙާލަތެއްގައި، ޢިމާރާތް ނިމުމުގެ ކުރިން އެއްބަސްވުން ނިމުމުން، އެއްބަސްވުމުގެ 4.1 އާއި 5.1 ވަނަ މާއްދާތަކުގެ ދަށުން ފަންގިފިލާތައް ނުވަތަ އޭގެ ބަދަލުގައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ކޮންޓްރެކްޓަރަށް ލިބިދެވޭނެތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ފަންގިފިލާ ލިބުމުގެ ޝަރުޠަކީ ޢިމާރާތް ނިމުން ކަމަށާއި ޢިމާރާތް ނުނިމި އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް އައީތީ 20 (ރ) ގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަނުވާތީ، އަދި ހައިކޯޓުގެ ކުރީގެ ޙުކުމާ އެއްގޮތަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމީ ރަނގަޅަށްކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- އެއްބަސްވުމެއްގެ މަޤްޞަދު ކަނޑައަޅަންވާނީ މުޅި އެއްބަސްވުމަށް ބަލައިގެންނެވެ. ޢިމާރާތް ފުރިހަމަކުރުމުން ހޭދައިގެ ބަދަލުގައި ފަންގިފިލާތައް ކުލި ނުނަގާ ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި، އެ ޙައްޤު ލިބޭނީ ޢިމާރާތުގެ މަސައްކަތް ފުރިހަމަކުރުމުންނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.4)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާ ކަންތައްތައް ކުރަންވާނީ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ކަމާއި، (ރ) ގެ ދަށުން ކަމެއްވުމުން ނުވަތަ ޝަރުޠެއް ފުރިހަމަވުމުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި، އެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވުމުގެ ކުރިން އެއަށް ޢަމަލުކުރާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.5)
- އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޙައްޤެއް އުފެދުމުގެ ޝަރުޠު (މިސާލަކަށް ޢިމާރާތް ނިމުން) އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމާ ހަމައަށް ފުރިހަމަވެފައި ނުވާނަމަ، އެ ޝަރުޠާ ގުޅިގެން ލިބޭ ނަތީޖާ ޙާޞިލުވެފައިވާ ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.5)
- އެއްބަސްވުމެއް ދެމެހެއްޓުމަށް ދެފަރާތަށްވެސް ބޭނުންނުވާ ޙާލަތުގައި ދެފަރާތަށް އެންމެ މަޞްލަޙަތު ބޮޑު ޢަދުލުވެރި ގޮތަކަށް ކޯޓުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށްފައިވާނަމަ، އެ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރީ އެއްބަސްވުމުގެ ވަކި މާއްދާއެއް (5.1) ގެ ދަށުން ކަމަށް ނުބެލެވޭތީ، އެ މާއްދާގެ ދަށުން ލިބޭ ޙައްޤުތައް ނަގައިނުދެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.5)
- ދަށުކޯޓުން ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ އެ ދެފަރާތާ ބެހޭ ހައިކޯޓުގެ ކުރީގެ ޙުކުމާއި ދެފަރާތުގެ އެއްބަސްވުމުގެ 4.1 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ކަމުން، އެ ނިންމުމަކީ ހައިކޯޓުގެ ކުރީގެ ޙުކުމާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.3)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައި)
- ހައިކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2012/HC-A/243
- ސިވިލް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2011/Cv-C/2349
- ސިވިލް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2010/Cv-C/405 (MC/2010/804)
- ސިވިލް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2010/Cv-C/850
- ބެންޗު
- ޢަލީ ސަމީރު، ޙުސައިން ޝަހީދު، މުޙައްމަދު ފައިޞަލް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް