ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2022/HC-A/92
ޑރ. މަޢުސޫމާ ކަމާލުއްދީން ވ. ނެތް، 2022/HC-A/92
Dr. Mausoomaa Kamaluddin v. Not specified 2022/HC-A/92 (2022/HC-A/92, High Court of the Maldives, 18 July 2023)
ޑރ. މަޢުސޫމާ ކަމާލުއްދީން ވ. ނެތް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ފެމިލީ ކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާރު، ވަޞިއްޔަތު ލިބޭ ފަރާތަކީ ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގުޅުމެއް ހުރި، އަދި 4 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ފަދަ ގޯއްޗެއް އޮތް ފަރާތެއް ކަމުން ފޯމު ބަލައިނުގަނެ، އަލުން ބެލުމުގައިވެސް ސަރުކާރުން ދިން ނުވަތަ ހިބައިން ލިބުނު ކޮންމެ ގޯއްޗެއް 4 ވަނަ މާއްދާގައި ހިމެނޭކަމަށް ނިންމިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ތިމާގެ ފަރާތަކަށް ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމަށް ފެމިލީ ކޯޓަށް ފޯމު ހުށަހެޅިއެވެ. ވަޞިއްޔަތު ލިބޭ ފަރާތަށް ކުރިން އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ހިބައިން ދިން ގޯއްޗެއް ލިބިފައިވެއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގައި ވަނީ ސަރުކާރުން ދިރިއުޅުމަށް ގޯތި ދޫކުރާ އުޞޫލު ކަމަށާއި، ވަޞިއްޔަތު ލިބޭ ފަރާތަށް ސަރުކާރުން ގޯއްޗެއް ދީފައިނުވާތީ ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާ ނުހިނގާނެކަމަށާއި، 3 ވަނަ މާއްދާގައި ނެތް ކަމެއް ހިމަނާފައިވާ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީފައިވާ 'ގޯއްޗެއް' ގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ސަރުކާރުން ދިރިއުޅުމަށް ދޫކުރި ގޯތި އެކަނިތޯ، ނުވަތަ ހިބައިން ލިބުނު ގޯއްޗެއްވެސް ހިމެނޭތޯއާއި، އެ ސަބަބުން ގޯއްޗެއް ލިބިފައިވާ ތިމާގެ ފަރާތަކަށް ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމަށް ހުށަހެޅި ފޯމު ބަލައިނުގަތުން ރަނގަޅުތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ފެމިލީ ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް
ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދު އެކުގައި ޢާންމު މާނައަށް ބަލައި ކިޔާއިރު، ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީފައިވަނީ 'ގޯއްޗެއް' ތަޢުރީފުކުރުމަށް ކަމުން، ސަރުކާރުން ނުވަތަ ހިބައިން ލިބުނު ކޮންމެ ގޯއްޗެއް އޮތުމަކީ ހުރަހެކެވެ. އެހެން މާނަކުރުމަކީ ތަފާތުކުރުމަކަށްވާނެއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދަކީ ދިރިއުޅުމަށް ދޫކުރި ބަންޑާރަ ގޯތީގައިވާ އިމާރާތުގެ އިތުރުން އަމިއްލަ ގޯއްޗާއި އަމިއްލަ ގޯތީގައިވާ އިމާރާތްވެސް ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުން ހިމެނޭ ގޮތަށް ފަރުމާކޮށްފައިވާ ގަވާއިދެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 18-21)
- މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޤާނޫނުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ ބަހުގެ ޢާންމު މާނަ ދެމެހެއްޓުމަށް އިސްކަންދޭންވާނެއެވެ؛ ދޭހަވާ މާނައަށްވުރެ ފުޅާކުރުމާއި އޭގައި ނުހިމެނޭ ކަންތައްތައް ހިމެނުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ؛ މާނަކުރުން ފެށެނީ ޤާނޫނުގެ ޢިބާރާތާއި އޮނިގަނޑުން، ޤާނޫނު އެއް ރޮއްޖަކުން ވިޔެފައިވާ އެކަތިގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި ކިޔައިގެންނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 25-28)
- ބަހެއްގެ ޙަޤީޤީ މާނަ ދެނެގަތުމަށް އެ ބަސް ބޭނުންކޮށްފައިވާ މަޙައްލާއި އެއާ ގުޅުވާލެވިފައިވާ ބަސްތަކަށް ބަލަންވާނެއެވެ؛ ޚާއްޞަ ލަފްޒުތަކަށްފަހު ޢާންމު ޙަވާލާއެއް ދީފިނަމަ އެ ޙަވާލާ ރައްދުވަނީ ހަމައެކަނި އެ ޚާއްޞަ ގިންތީގެ އެއްޗަކަށްތޯ ބަލަންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 29)
- ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީފައިވަނީ އެ މާއްދާގައި ބުނާ ފަދަ 'ގޯއްޗެއް' (ބަންޑާރަ ގޯއްޗާއި އަމިއްލަ ގޯއްޗާއި އޭގެ ބައި) ތަޢުރީފުކުރުމަށް ކަމުން، ދަރިއެއްގެ ދަރިއަކަށް ނުވަތަ ތިމާގެކަމުގެ ގުޅުން ހުރި ފަރާތަކަށް ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދެވޭނީ، ސަރުކާރުން ދިން ގޯއްޗެއް ކަމުގައިވިޔަސް ހިބައިން ލިބުނު ގޯއްޗެއް ކަމުގައިވިޔަސް، އެ ފަރާތުގެ ނަމުގައި އެއްވެސް ގޯއްޗެއް، ގޯއްޗެއްގެ ބައެއް ނުވަތަ ފްލެޓެއް ރަޖިސްޓްރީވެފައިނުވާނަމައެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 24، 30-31، 33)
- ސަރުކާރުން ނޫން ގޮތަކުން (ހިބައިގެ މުޢާމަލާތަކުން) ގޯތި ލިބުނު ފަރާތްތައް އިސްތިސްނާވާ ގޮތަށް 4 ވަނަ މާއްދާ މާނަކުރުމަކީ ދެކޮޅުޖެހޭ ނަތީޖާއެއް ނިކުންނަ، ތަފާތުކުރުމެއް ނެތި ހަމަހަމަކަމާއެކު ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގެ މަޤްޞަދާ ފުށުއަރާ މާނަކުރުމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 32)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2002/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 10، 11، 15 އަދި 17 ވަނަ މާއްދާ
- ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 1، 2، 3، 4 އަދި 16 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/4 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 1، 2، 3 އަދި 8 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 61 ވަނަ މާއްދާ
- ފެމިލީ ކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 31 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން SCPD-01/2022 އަދި ސަރކިއުލަރ 2015/02/SC
- 2016/SC-A/23 (މީޑިއާނެޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލޭންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
- 2021/SC-A/79 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު އަމީން)
- 2020/SC-A/46 (ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
- އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ ވަކީލުން
- އަޙްމަދު މުރާދު
- ބެންޗު
- ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދު، ޙުސައިން ޝަހީދު، އަޙްމަދު ޝަކީލް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް