ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2021/HC-B12/20
ޢަލީ އަޙްމަދު ދީދީ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް، 2021/HC-B12/20
Ali Ahmed Didi v. Prosecutor General 2021/HC-B12/20 (2021/HC-B12/20, High Court of the Maldives, 27 June 2021)
ޢަލީ އަޙްމަދު ދީދީ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ކުރީގެ ބަންދު އަމުރުތައް R1C/2021/14 އަމުރުން 10:59 ގައި ބާޠިލުކޮށް، 11:00 ގައި CA/2021/129-R1C އަމުރުން ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ރިމާންޑް ޖަލެއްގައި ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.
ކުޑަކުއްޖަކަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރިކަމުގެ ދަޢުވާގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބަންދު، ޢަބްދުސް ސަލާމް ޤަޟިއްޔާއަށްފަހު ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދެމެހެއްޓުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުށަހެޅިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ދޫކޮށްނުލައި އަލުން ބަންދުކުރީ ކަމަށާއި، ކޯޓަކަށް އެކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށާއި، ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދަށް އެދުމުގެ ބާރު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ނެތް ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ޢަބްދުސް ސަލާމް ޤަޟިއްޔާއާ އެއްގޮތަށް އަދި ގަވާއިދުގެ 55 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ކުރި ކަމެއް ކަމަށާއި ޖިހާދު ޤަޟިއްޔާ މި މައްސަލައަށް ނުގުޅޭ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޢަބްދުސް ސަލާމް ޤަޟިއްޔާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނެރެފައިވާ ބަންދު އަމުރުތައް ދަށު ކޯޓުން ބާޠިލްކޮށް، ހަމަ އެދުވަހު ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ނެރުނު އަމުރު ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ؛ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައިވާ މީހެއްގެ ބަންދަށް އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް އެދެވޭތޯ އަދި ކޯޓަކަށް އެކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލުކުރެވޭތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)
އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔަކީ ޢާންމު ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުގައި ހުރުމަކީ އިޖުރާއީ ގޯހެއް ކަމާއި އެ ގޯސް ރަނގަޅުކޮށް ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދު ދެމެހެއްޓުމުން ބަންދަށް އަސަރެއް ނުކުރާ ކަމާއި، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް އެގޮތަށް އެދެވޭ ކަމާއި، ކޯޓަށް އެކޯޓުގެ އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށް ބާޠިލުކުރެވޭ ކަމެވެ. ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ޚިލާފު ރައުޔަކީ ކުރީގެ އަމުރުތައް ބާޠިލުކޮށް ދޫކޮށްލުމުން އޭނާ ބަންދުގައި ނެތްތީ ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ އިޖުރާއަތު ހިންގޭނެ ބިންގާއެއް ނެތް ކަމަށާއި، އަމުރު ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ކަމަށެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޢަބްދުސް ސަލާމް ޤަޟިއްޔާއާ އެއްގޮތަށް، ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއްގައި ވަކި ކަމެއް ކުރާނެ ގޮތް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ އެކަމުގައި ޢާންމު ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއަތު ތަޠްބީޤު ނުކުރެވޭނެތީ، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށެއްގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު ތަޠްބީޤު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 14-16، 23)
- ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާއަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާއާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާ ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ބޭނުންވާނަމަ ޢަމަލުކުރާނެ އިޖުރާއަތު ކަމާއި، އެ އަމުރަށް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްކަމެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 19)
- ޝަރީޢަތުގައި ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހެއްގެ ބަންދަށް ނުވަތަ ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަށް ކޯޓަށް އެދުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި ކުރީގެ ގަވާއިދުގެ 14 ވަނަ މާއްދާއާއި ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވާތީ، އެގޮތަށް އެދުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 22، 25)
- ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައިވާ މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އެދޭ ޙާލަތުގައިވެސް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ކޯޓުން ބަލަންވާނެއެވެ؛ ނަމަވެސް ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާއިން އެ ޙައްޤުތައް ހިފެހެއްޓުމުގެ އިޚްތިޔާރު ލިބިދީފައިވާތީ، އެގޮތަށް ޙައްޤު ހިފެހެއްޓިފައިވާނަމަ އެކަންކަމަށް އިތުރަށް ނުބަލައި ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމިދާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 22)
- ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާ ގޮތް ކަނޑައެޅިގެން ޤާނޫނާ ޚިލާފު އިޖުރާއަތެއް ނަމަ އެ އިޖުރާއަތުން ކުރި ކަމެއް ބާޠިލްވާނެއެވެ؛ ނަމަވެސް ތުހުމަތުގައިވާ މީހާއަށް ބޭއިންޞާފުވެރިކަމެއް ނުވާ، ޢަދުލުއިންޞާފަށް ހުރަސްނާޅާ ފަދަ އިޖުރާއީ ކުށެއް ނުވަތަ ގޯހެއް ރަނގަޅުކުރުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ؛ އިޖުރާއީ ކުށެއްގެ ސަބަބުން ދޫކޮށްލުމަށްފަހު އެ ކުށް ރަނގަޅުކޮށް އަލުން ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރު ނެރުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 24)
- ބަންދަށް އަމުރުކުރި ކޯޓަށް އެ ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް އަމުރަށް ބަދަލު ގެނެވިދާނެއެވެ؛ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ނެރޭ ކޯޓު އަމުރެއް ބާޠިލުކުރެވޭނީ ކޯޓުން ނެރޭ އަމުރަކުންނެވެ؛ ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްނަމަ ނުވަތަ ޙާލަތު ބަދަލުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ އަމުރު ދެމެހެއްޓުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތްނަމަ އަމުރު ބާޠިލުކުރުމުގެ ބާރު ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 26)
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން މަތީ ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ތަބާވުމަށްޓަކައި ދަށު ކޯޓަކުން އެކޯޓުގެ ކުރީގެ އަމުރު ބާޠިލުކޮށް އަލުން އަމުރު ނެރުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 31 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (އިސްތިއުނާފާ ގުޅޭ މާއްދާތައް) އާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 27)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2009/12 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 28، 30 (ހ)، (ށ)، 31، 32، 33، 35 (ހ) އަދި 36 (ނ) ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 58، 59، 60 (ށ)، (ވ) ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 22 (ނ)، 32 (ރ)، 41 (ނ)، 60 (މ)، 75 (ކ)، 204 ވަނަ މާއްދާ (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ އަދި 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45 އަދި 46 ވަނަ މާއްދާ (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 31 ވަނަ މާއްދާ އަދި 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި 55 ވަނަ މާއްދާ (ހ)
- ކުރީގެ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 14 ވަނަ މާއްދާ
- ފުލުހުންނަށް ލިބިދީފައިވާ އެންމެހާ ޤާނޫނީ ބާރުތަކާއި އިޚްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (5)، (6) އަދި 29 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3)، (6) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- 2021/SC-A/13 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުސް ސަލާމް [2021] SC 45)
- 2021/SC-A/04 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޖިހާދު)
- ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޢަލީ [2021] SC 62
- 2019/HC-A/312
- ބެންޗު
- ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް، ފަނޑިޔާރު ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- އެބައޮތް